Wetsvoorstel modernisering Spoorwegwet

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 984Spoor: vervoer- en beheerplan36 807Regels over de aanleg, het beheer, de toegangtot spoorwegen en tot dienstvoorzieningen, enhet veilige gebruik van spoorwegen(Spoorwegwet 20..)Nr. 1263 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 september 2025Het wetsvoorstel voor de modernisering van de Spoorwegwet (Spoor-wegwet 20..) is recent bij de Kamer ingediend. Met dit wetsvoorstel wordtbeoogd een robuust en toekomstbestendig wettelijk kader voor allespoorwegen in Nederland te maken dat goed aansluit bij de praktijk. Ditdoor, waar mogelijk, ruimte te bieden voor maatwerk. Ook zorgt ditwetsvoorstel voor meer flexibiliteit, om beter te kunnen inspelen opnieuwe ontwikkelingen.In deze brief worden kort de belangrijkste punten uit de moderniseringgeschetst. Ook wordt ingegaan op de relatie tussen dit wetsvoorstel en demarktordening op het spoor, bijvoorbeeld ten aanzien van deHRN-concessie. Daarnaast komt de verhouding tussen dit wetsvoorstel enhet wetsvoorstel sturing en verantwoording ProRail B.V. aan de orde. Tenslotte wordt een reactie op de commissiebrief van 10 oktober 20221gegeven, waarin de Kamer verzoekt om een aantal aspecten in dememorie van toelichting bij dit wetsvoorstel te verduidelijken. Tevensworden met deze brief ook de onderliggende beslisnota’s meegestuurd.2Modernisering van de SpoorwegregelgevingIn 2005 is de huidige Spoorwegwet in werking getreden. Sinds die tijd isveel nieuwe Europese regelgeving tot stand gekomen. Deze bleek moeilijkin te passen in de systematiek van de huidige Spoorwegwet, omdat destructuur van de Europese richtlijnen niet aansluit bij de structuur vandeze wet. Mede daardoor zijn niet alle Europese regels correct geïmple-menteerd. Hierover loopt een infractieprocedure vanuit de Europese1Kenmerk 2022Z16272/2022D40637.2Kenmerk 36 807 / 2025D41375 kst-29984-1263ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12631 Commissie, waarover de Kamer in september 2019 is geïnformeerd.3 Methet wetsvoorstel Spoorwegwet 20.. wordt dit hersteld.Bovendien zijn in de huidige Spoorwegwet niet alle uitzonderingsmoge-lijkheden uit de Europese richtlijnen opgenomen. Daardoor wordtonvoldoende aangesloten bij de dagelijkse praktijk. Zo moeten lokaalopererende ondernemingen die alleen treinen vanaf een eigen terreinklaarzetten op het hoofdspoor, nu nog eenzelfde veiligheidscertificaathebben als een volwaardige spoorwegonderneming. Ook moeten demachinisten die voor hen rijden nu een Europese vergunning hebben,waardoor ze aan onevenredig zware eisen moeten voldoen. In ditwetsvoorstel worden de uitzonderingsmogelijkheden uit de Europeserichtlijnen maximaal benut. Ook bevat dit wetsvoorstel regels diebetrekking hebben op de instelling van één Europese spoorwegruimte eneisen aan personeel dat werkt voor spoorwegondernemingen eninfrastructuurbeheerders. Uiteraard wordt in de situaties dat Europese(veiligheids-)regels niet van toepassing zijn, nationale regels gegeven omonder andere de veiligheid te borgen. Het wetsvoorstel bevat verderregels ten aanzien van de interoperabiliteit4 van de spoorweginfra-structuur en voertuigen.Het streven is de onderliggende regelgeving bij dit wetsvoorstel beginvolgend jaar in consultatie te brengen.Relatie tussen modernisering van de Spoorwegwet en marktor-dening op het spoorIn het wetsvoorstel voor de modernisering van de Spoorwegwet zijn deregels uit de sera-richtlijn5 geïmplementeerd. De bepalingen in dezerichtlijn hebben gezorgd voor de instelling van één Europese spoorweg-ruimte. In deze richtlijn worden onder andere regels gegeven over deeisen waaraan spoorwegondernemingen moeten voldoen om toegang tekrijgen tot het spoor, over capaciteitsverdeling en over de gebruiksver-goeding die gebruikers van het spoor aan de infrastructuurbeheerderbetalen.Het wetsvoorstel bevat, net als de huidige Spoorwegwet, geen bepalingenover concessieverlening aan vervoerders. Deze regels over onder anderede wijze waarop concessies moeten worden verleend zijn opgenomen inde Wet Personenvervoer 2000. Dit wetsvoorstel heeft dan ook geenbetrekking op de vraag hoe de marktordening van het spoorvervoer wordtvormgegeven.Samenhang met wetsvoorstel sturing en verantwoording ProRailIn 2020 is het wetsvoorstel «Wet publiekrechtelijke omvorming ProRail»ingediend bij de Tweede Kamer. Daarmee zou ProRail wordenomgevormd tot een publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (zbo).6 In2024 kwam de regering met een wijziging van het wetsvoorstel, «Wetsturing en verantwoording ProRail B.V.», om ProRail om te vormen tot eenprivaatrechtelijk zbo.7 Dit wetsvoorstel wijzigt onder andere de Spoor-wegwet, wijst ProRail aan als beheerder van de rijksspoorwegen3Kamerstukken II 2018/2019, 29 984, nr. 862.4De interoperabiliteitsrichtlijn heeft tot doel om te zorgen dat verschillende systemen enproducten zonder beperkingen samen kunnen werken. Het gaat dan bijvoorbeeld om verschil-lende systemen binnen een spoorvoertuig, maar ook om de samenwerking tussen systemen ineen spoorvoertuig en systemen die in het spoor liggen (zoals de treinbeveiliging).5Richtlijn 2012/34/EU6Kamerstukken II 2019/20, 35 396, nr. 3.7Kamerstukken II 2023/24, 35 396, nr. 19.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12632 (voorheen hoofdspoorweginfrastructuur) en legt vast wat de taken van dieinfrastructuurbeheerder zijn. De Kamer heeft het wetsvoorstel sturing enverantwoording ProRail B.V. op 25 juni 2025 controversieel verklaard.Doorgaan met de modernisering van de Spoorwegwet is nodig omdat inde huidige regelgeving niet alle Europese regels correct zijn geïmplemen-teerd. Zoals hiervoor is aangegeven, loopt hierover een infractieprocedurevanuit de Europese Commissie. Bovendien sluiten de huidige regels ineen aantal gevallen niet goed aan bij de dagelijkse praktijk en dat wil ikgraag oplossen. Voorbeelden daarvan zijn praktisch uitvoerbare regelsover het rangeren van treinen in de haarvaten van het Nederlandse spoor,over vergunningen voor bijzondere ritten en over museumorganisaties enhun historisch vervoer. Om niet vooruit te lopen op de behandeling vanhet wetsvoorstel sturing en verantwoording ProRail is in het wetsvoorstelvoor de modernisering van de Spoorwegwet het stelsel van de beheer-concessie uit de huidige Spoorwegwet opgenomen. Als het wetsvoorstelsturing en verantwoording ProRail B.V. wordt aangenomen, zullen debepalingen uit dat wetsvoorstel worden opgenomen in de gemoderni-seerde Spoorwegwet en worden de regels over het concessiestelselgeschrapt.Verzoek van de commissieDe Kamercommissie Infrastructuur en Waterstaat heeft in oktober 2022verzocht om een aantal aspecten te verduidelijken in de memorie vantoelichting van het wetsvoorstel. Hieronder wordt op deze aspecteningegaan:•Eventuele wijzigingen in de rol van het parlementDe gemoderniseerde Spoorwegwet is een wet op hoofdlijnen.Nationale beleidskeuzes worden gemaakt in de wet of in de algemenemaatregel van bestuur. Implementatie van de Europese richtlijnen entechnische uitwerking van nationale regels gebeurt in de ministeriëleregeling. Daardoor kan regelgeving sneller worden aangepast aannieuwe ontwikkelingen. Waar de Europese regelgeving ruimte laat ombij de invulling nadere keuzes te maken, wordt dit gedaan in dealgemene maatregel van bestuur. Het wetsvoorstel bevat geenvoorhangbepalingen.•Praktische gevolgen van de aanwijzing en wijziging van degebruiksfunctiesOp de gebruiksfuncties en de aanwijzing van gebruiksfuncties enverantwoordelijkheden en de praktische gevolgen wordt uitgebreidingegaan in de hoofdstukken 4, 5 en 6 van de memorie van toelichting.•De samenhang tussen herziening van de capaciteitsverdeling, indelingin gebruiksfuncties en de concessie voor het hoofdrailnetOver de ontwikkelingen in de nationale en Europese regelgevingrondom capaciteitsverdeling is de Kamer separaat geïnformeerd.Hetzelfde geldt voor de samenhang tussen herziening van decapaciteitsverdelingsregels en de concessie voor het hoofdrailnet.8 In2023 is het Besluit capaciteitsverdeling gewijzigd om de uitvoerbaar-heid van verleende concessies te garanderen en recent is het Besluitgewijzigd om minimumbedieningsniveaus voor internationaalpersonenvervoer aan te passen.9 Momenteel wordt gewerkt aan eennieuwe wijziging, die militaire mobiliteit moet faciliteren. Zoals eerderin deze brief aangegeven, bevat het wetsvoorstel geen bepalingenover concessieverlening. Er worden dan ook geen gevolgen van deze8Kamerstukken II 2023/24, 22 112, nr. 3822, Kamerstukken II 2023/24, 21 501-33, nr. 1046 ennr. 1071, Kamerstukken II 2024/25, 21 501-33, nr. 1129.9Stb 2025, nr. 235.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12633 aanwijzing op de huidige concessie verwacht.10 Bij de aanwijzing vangebruiksfuncties wordt het huidig gebruik van het spoor zoveelmogelijk gevolgd.•De mogelijkheid om te leren van incidenten wanneer deze vertrouwe-lijk worden gehoudenIn paragraaf 8.3 van de memorie van toelichting en in de artikelsge-wijze toelichting op artikel 3.22 wordt ingegaan op het melden vanincidenten en wordt ook ingegaan op de genoemde aspecten.Betrokkenheid relevante partijenHet wetsvoorstel is voor de internetconsultatie met veel stakeholdersafgestemd. Met name ProRail, ACM en ILT hebben intensief inbrenggeleverd. De stakeholders zijn op de hoogte gebracht van het advies vande afdeling Advisering van de Raad van State en waar nodig betrokken bijde verwerking van het advies in het wetsvoorstel.Ook bij het opstellen van de lagere regelgeving zijn en worden destakeholders intensief betrokken. De komende tijd vindt over de lagereregelgeving nog verdere afstemming plaats in aanloop naar deinternetconsultatie.Als de Kamer dit wenst, is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaatuiteraard graag bereid een technische briefing te organiseren tertoelichting van het wetsvoorstel.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.A. Aartsen10Kamerstukken II 2022/23, 29 893, nr. 258.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12634