Voortgangsbrief Nationaal plan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2021-2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 196Duurzame ontwikkeling en beleidNr. 847 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 april 2025Hierbij ontvangt u de stand van zaken over de uitvoering van het lopendeNationaal plan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) 2021–2025«Opdrachtgeven met ambitie, inkopen met impact»1. De Kamer is overenkele MVI-onderwerpen en aangaande de standpunten en plannen vanhet kabinet voor een toekomstbestendiger inkoop- en aanbestedings-beleid op 3 december jl. per brief geïnformeerd2. In die brief is ookaangekondigd dat het Rijk de regie zal versterken en meer integraal beleidzal voeren. De Ministeries van BZK, EZ en IenW nemen hier gezamenlijkhet voortouw in. Deze brief is – in lijn met deze samenwerking – medenamens de Minister van Economische Zaken en de Minister van Binnen-landse Zaken en Koninkrijksrelaties.In 2023 gaven het Rijk en medeoverheden samen voor € 116,2 miljard3 uitaan producten, werken en diensten. We zetten onze inkoopkrachtkostenefficiënt, doelbewust en strategisch in. Dit betekent dat we enerzijdsdoelmatig inkopen en tegelijkertijd werken aan onder andere onsgrondstoffengebruik, bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelen ensociale werkgelegenheid, lokaal ondernemerschap en innovatie stimu-leren. Dit levert een bijdrage aan oplossingen voor maatschappelijkeuitdagingen waar Nederland voor staat. De zes bijbehorende MVI-thema’szijn: milieu en biodiversiteit, klimaat, circulair (inclusief biobased),Internationale Sociale Voorwaarden (ISV ofwel ketenverantwoorde-lijkheid), diversiteit en inclusie en social return.1Kamerstuk 30 196, nr. 7462Kamerstuk 26 485, nr. 4423Kamerstuk 26 485, nr. 450 kst-30196-847ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 196, nr. 8471 Hieronder staan de belangrijkste ontwikkelingen op de vier hoofdlijnenvan het Nationaal plan sinds de laatste voortgangsbrief van 15 februari20234. De vier hoofdlijnen zijn:A.Brede borging van MVI in de organisatie;B.Strategische inzet op sectoren;C.Minder vrijblijvendheid;D.Integrale aanpak van MVI.A. Brede borging van MVI in de organisatie Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen2022–2025Het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen(MVOI) 2022–2025 is één van de pijlers in het Nationaal plan MVI2021–20255. Op 24 november 2022 hebben ruim 70 bestuurders, die zo’n90 organisaties van verschillende (semi)overheidsorganisaties vertegen-woordigen, het Manifest met veel enthousiasme ondertekend. Alleministeries, vier provincies, de Unie van Waterschappen namens21 waterschappen en de aan de waterschappen gelieerde organisaties,zo’n 50 gemeenten en een aantal andere partijen zijn toegetreden. En degroep groeit: sinds dit ondertekenmoment hebben zich nog 30 organi-saties gemeld om toe te treden (stand per 3 maart 2025). De verwachtingis dat dit aantal verder toeneemt.Overheden die het Manifest ondertekenen zijn gemotiveerd omambitieuze doelen na te streven en hieraan uitwerking te geven. Onderte-kenaars van dit Manifest moeten hiervoor een openbaar actieplanopstellen en uitvoeren, waarin ze vastleggen hoe ze hun maatschappelijkeambities willen verwezenlijken met inkoop. Ook een goede verankering inde organisatie en monitoring horen daarbij.Bestuurlijk overlegSinds eind 2023 vindt er bestuurlijk overleg plaats over MVI tussen debewindslieden van BZK, EZ en IenW en de bestuurders van de drie koepel-organisaties IPO, UvW en VNG. Daarbij is ook de bestuurlijk ambassadeurMVI aanwezig. De Goudse wethouder economie Michiel Bunnik is innovember 2023 benoemd tot de nieuwe ambassadeur MVI. De bestuurlijkambassadeur fungeert als aanjager van MVI op bestuurlijk niveau.Op 23 november 2023 vond de eerste bijeenkomst van het bestuurlijkNetwerk MVI plaats, waar bestuurders van de deelnemende partijen vanhet Manifest MVOI met elkaar kennis maakten en kennis en ervaringuitwisselden. Thema van deze eerste bijeenkomst was «Van enthousiasteeenling naar geborgd beleid». Tijdens de bijeenkomst droeg StephanBrandligt het ambassadeurschap over aan Michiel Bunnik.B. Strategische inzet op sectoren Buyer groupsHet instrument buyer group6 draagt bij aan een deel van de doelen vanhet Nationaal plan, waar we met publieke inkoop het verschil kunnenmaken. Vaak is de inkoopkracht van de overheid groot, ook heeft de4Kamerstuk 30 196, nr. 8075Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) | PIANOo –Expertisecentrum Aanbesteden6Buyer Groups | PIANOo – Expertisecentrum AanbestedenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 196, nr. 8472 overheid een leiderschapspositie. Een buyer group is een samenwerkings-verband van publieke opdrachtgevers die, met betrokkenheid vanmarktpartijen, in een bepaalde sector of productgroep actief zijn.Deelnemers werken praktijkgericht samen aan een gezamenlijke markt-visie en -inkoopstrategie en wisselen kennis uit bij de toepassing in huneigen aanbestedingen. Het doel van de samenwerking is om ambitieuzerdan de huidige praktijk in te kopen en aan te besteden, en met eenduidelijk signaal naar de betreffende markt opschalingsmogelijkheden tecreëren of innovaties te versnellen. Zo dragen buyer groups bij aan deMVI-doelen en stimuleren en ondersteunen ze innoverende bedrijven.Sinds 2020 zijn er zo’n 35 buyer groups uit verschillende sectoren opgezet.Voorbeelden zijn onder andere circulaire viaducten en bruggen, zeroemission bouwmaterieel, circulair BOA7-textiel, ICT-werkplekapparatuuren circulaire laadinfrastructuur. Naast het jaarlijks opzetten van nieuwebuyer groups wordt er aandacht besteed aan het borgen van de opgedanekennis en netwerken, opdat opschaling buiten de deelnemers aan debuyer groups kan plaatsvinden. Momenteel worden de buyer groupsgeëvalueerd om inzicht te krijgen over het doelbereik van zowel hetbeleidsinstrument als van de individuele buyer groups. Uitkomstenhiervan worden in het tweede kwartaal van 2025 verwacht.C. Minder vrijblijvendheid Rapport analyse actieplannen MVOI van ManifestpartijenPartijen die het Manifest hebben ondertekend, hebben afgesproken eenactieplan MVOI op te stellen en hierover jaarlijks te rapporteren. Ditstimuleert de uitvoering van MVI en het gezamenlijke commitment. In mei2024 heeft het expertisecentrum Aanbesteden PIANOo een rapportgepubliceerd met een analyse van 27 actieplannen die vóór 31 december2023 door Manifestpartijen zijn ingediend8. Inmiddels zijn er zeker53 actieplannen (stand 31 maart 2025) ingediend.De rode draad in de aanbevelingen in het rapport van PIANOo is datoverheden behoefte hebben aan voortzetting van de ondersteuning die zijvan het Rijk krijgen bij het uitvoeren van MVI. Ook is er de aanbeveling dathet Rijk gaat sturen op meer eenheid in de monitoring van MVI. Deconclusies en aanbevelingen in het rapport zullen onderdeel zijn van deevaluatie van het Nationaal plan en het Manifest (zie paragraaf D).D. Integrale aanpak van MVI Regie op MonitoringEen andere belangrijke actielijn uit het Nationaal plan is monitoring. Deaanbestedende diensten monitoren de mate van toepassing (procesmoni-toring) en concrete effecten (effectmonitoring) van MVI niet op basis vaneenduidige definities, gezamenlijke doelen en ook niet op uniforme wijze.Dit leidt er met name toe dat er weinig totaalrapportages zijn over detoepassing en concrete effecten van MVI.Eind 2023 is een onderzoek gestart naar mogelijkheden voor het Rijk omregie op de monitoring van MVI te nemen. Beoogd is dat dit uiteindelijkleidt tot meer eenduidige sturingsinformatie, een beperking van adminis-tratieve lasten voor aanbestedende en inschrijvende partijen en ook meereenduidigheid naar bedrijven die MVI-opdrachten uitvoeren. Ook moet7BOA betekent buitengewoon opsporingsambtenaren8Analyse actieplannen MVOI | PIANOo – Expertisecentrum AanbestedenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 196, nr. 8473 het onderzoek leiden tot meer cijfers over de concrete effecten van MVI opde 6 MVI-thema’s.Begin 2024 is fase 1 van dit onderzoek afgerond. Het resultaat hiervan iseen inventarisatie van monitoringsmethoden en -instrumenten voor MVI9.Afgelopen najaar is fase 2 van het onderzoek Regie op Monitoring gestart.Deze fase is gericht op het in kaart brengen van de behoeftes, de eisen enwensen van overheden en bedrijfsleven met betrekking tot de monitoringvan MVI. Daarnaast ligt de focus in deze fase op de (kwaliteit van)databronnen, datainfrastructuur en datagovernance10 en worden in dezefase eenduidige en uitvoerbare (concept-)definities, doelstellingen enKPI’s11 geformuleerd. Bij de uitvoering van fase 2 van dit onderzoek wordtrekening gehouden met relevante internationale, nationale en regionale(beleids)ontwikkelingen, waaronder wetgeving op het gebied vaninternationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO). Dezefase wordt medio 2025 afgerond.In fase 3 wordt alle informatie uit de eerste fasen samengebracht in eenmeerjarenplan en implementatieplan, inclusief aanbevelingen vooruitvoering en inrichting van de hiervoor benodigde governance (bestuur-lijke afspraken). Onder voorbehoud van financiering, wordt fase 3 eind2025 afgerond.Evaluatie Nationaal plan MVI 2021–2025Momenteel loopt de evaluatie van het Nationaal plan MaatschappelijkVerantwoord Inkopen 2021–2025. De resultaten van deze evaluatie leverenconclusies over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerdebeleid op. Deze bouwstenen en aanbevelingen zijn belangrijk voor hetnieuwe MVI-plan dat vanaf 2026 gaat lopen. Naar verwachting is heteindrapport in de eerste helft van 2025 gereed.Belangrijke bronnen voor deze evaluatie zijn de opbrengsten van deevaluatie van de Rijksinkoopstrategie «Inkopen met Impact»12 en debovengenoemde evaluatie van de buyer groups. Verder vindt inbreng inde evaluatie plaats van de uitkomsten van een stakeholderdialoog«Strategic Public Procurement», die op 9 april jl. op initiatief van hetdirectoraat-generaal GROW (Interne Markt, Industrie, Ondernemerschapen Midden- en Kleinbedrijf) van de Europese Commissie plaatsvond.Hieraan namen zo’n 40 deelnemers deel, met vertegenwoordiging vanuitbeleid, uitvoering, diverse (semi-)overheden, vakbonden, experts enNGO’s. Zij droegen actief bij aan het benoemen van obstakels enmogelijke oplossingsrichtingen om het MVI-beleid te versterken.Videoreeks MVOIDe videoreeks «Praktijkvoorbeelden Maatschappelijk VerantwoordOpdrachtgeven en Inkopen (MVOI)» is afgelopen voorjaar gepubliceerd opde website van PIANOo13. Deze reeks van vijf video’s toont mooie, diversevoorbeelden van hoe overheidsorganisaties MVOI in de praktijktoepassen, hoe zij dit organiseren en hierbij samenwerken met onder9Inventarisatie monitoringsmethoden en -instrumenten MVOI en stakeholders MVOI | Rapport |Rijksoverheid.nl10Onder datagovernance wordt verstaan het vaststellen van beleid en procedures om denauwkeurigheid, betrouwbaarheid, integriteit en beveiliging van data te realiseren.11KPI’s zijn kritische prestatie indicatoren of in het Engels key performance indicators.12Inkopen met impact | Rapport | Rijksoverheid.nl13Van MVI naar MVOI | PIANOo – Expertisecentrum Aanbesteden (rechter kolom)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 196, nr. 8474 andere marktpartijen. Diverse betrokkenen vertellen hoe zij vanuit hun rolinvulling aan MVOI geven.Tot slotMVI stimuleert het maatschappelijk verantwoord inzetten vanoverheidsgeld bij inkoop van producten en het geven van opdrachtenvoor werken en diensten. MVI geeft maatschappelijk ambitieuze eninnoverende ondernemers een grotere kans op succes. Zo werken wesamen aan een mooi land om trots op te zijn.Samenvattend zijn de gezamenlijke partners goed op weg met deuitvoering van het Nationaal plan, maar is er ook nog werk te doen.Daarnaast wordt gewerkt aan het nieuwe Nationaal Plan MaatschappelijkVerantwoord Inkopen 2026–2030, zodat we ook in de toekomstmaatschappelijke impact kunnen blijven realiseren.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,Ch.A. JansenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 196, nr. 8475