Ontwikkelingen voedselveiligheidsbeleid

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202526 991VoedselveiligheidNr. 591 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 juli 2025Deze brief dient om uw Kamer te informeren over de belangrijkstebeleidsontwikkelingen op het gebied van voedselveiligheid. Het geefthiermee invulling aan de toezegging die volgt uit de evaluatie van hetactieplan voedselveiligheid om uw Kamer hierover regelmatig teinformeren. De Ministeries van VWS en LVVN hebben beiden eigenverantwoordelijkheden op het gebied van voedselveiligheidsbeleid1.Daarom bied ik deze brief mede namens de Minister en de Staatssecre-taris van LVVN aan. In 2023 heeft uw Kamer voor het laatst een overzichts-brief ontvangen over de ontwikkelingen op het gebied van voedselvei-ligheid2.Het niveau van de voedselveiligheid in Nederland is hoog. Ook hetconsumentenvertrouwen in de veiligheid van ons voedsel is groot en aljaren stabiel. Dat blijkt uit de recente uitkomsten van de Consumentenmo-nitor 2025, een onderzoek dat de NVWA sinds 2006 periodiek laatuitvoeren. 78% van de ondervraagden is het «(helemaal) eens» met destelling «Over het algemeen zijn voedingsmiddelen veilig». Dit percentageis licht (3 procentpunten) gedaald sinds de meting in 2023. Het onderzoekis uitgevoerd in de periode van enkele terugroepacties, zoals de blauwebessen met hepatitis A, wat mogelijk invloed kan hebben gehad op ditpercentage3.Consumenten maken zich het meeste zorgen over ongezonde voedingmet te veel vet of suiker, gevolgd door milieuverontreinigingen en1Het Ministerie van VWS is in beginsel verantwoordelijk voor de voedselveiligheid in de geheleproductieketen, met uitzondering van het onderdeel waar dieren worden geslacht en uitge-sneden en de bijbehorende koel- en vrieshuizen. Het Ministerie van LVVN is verantwoorde-lijkheid voor het slachten en het uitsnijden van vlees, de veiligheid van diervoeders, dierge-neesmiddelen en dierlijke bijproducten.2Kamerstuk vergaderjaar 2022–2023, 26 991, nr. 5843NVWA consumentenmonitor voedselveiligheid 2025 kst-26991-591ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5911 microplastics. Dit blijkt uit onderzoek van het Voedingscentrum. HetVoedingscentrum neemt deze inzichten mee in de voorlichting enadviezen aan consumenten4.In het vervolg van deze brief ga ik in op een aantal lopende ontwikke-lingen, voorbereiding van wetgeving en onderwerpen waarvan uw Kamereerder heeft aangegeven op de hoogte gehouden te willen worden:1.Initiatieven voor de versterking van het systeem van voedselveiligheid;2.Acties gericht op actualisering van veiligheidsnormen;3.Innovaties in relatie tot voedselveiligheid;4.Nieuwe voedselveiligheidsrisico’s en maatschappelijke trends.1. Het systeem van voedselveiligheid In de Europese Algemene Levensmiddelenverordening is vastgelegd dathet bedrijfsleven primair verantwoordelijk is voor het op de marktbrengen van veilige levensmiddelen. De kaders en normen die hierbijgelden zijn opgenomen in Europees en nationaal beleid en wetgeving.Ook toezicht en crisisparaatheid zijn belangrijke pijlers van het voedselvei-ligheidssysteem. Afgelopen jaar hebben de Ministeries van LVVN en VWSaan een tweetal crisisoefeningen deelgenomen om de crisisparaatheid bijvoedselveiligheidsvraagstukken te trainen. De lessen van beideoefeningen worden onder andere meegenomen in de actualisering vanhet crisisbeleidsdraaiboek voedselveiligheid van LVVN en VWS.Het voedselveiligheidssysteem is nooit af en wordt waar nodig enmogelijk verder versterkt. Een aantal actuele ontwikkelingen wordthieronder nader toegelicht:Evaluatie beleidsregel melden onveilige levensmiddelen en diervoedersbinnen vier uurAls er een onveilig levensmiddel of diervoeder op de markt is, moetenbedrijven dit melden bij de NVWA, zodat gecontroleerd kan worden of hetbedrijf de juiste beheersmaatregelen neemt. Snel melden is hierbij vanbelang. In 2022 hebben de toenmalige Ministers van VWS en LNV eenbeleidsregel vastgesteld waarin is opgenomen dat bedrijven binnen 4 uurna vaststelling van een (mogelijk) voedselveiligheidsrisico de traceringsin-formatie bij de NVWA moeten aanleveren. De beleidsregel is geëvalueerddoor een onafhankelijke partij5.Uit de evaluatie blijkt dat de beleidsregel voor de NVWA een waardevolinstrument is in situaties waarbij bedrijven niet goed (genoeg) meewerkenin het aanleveren van informatie. Tegelijkertijd laat de evaluatie zien datveel bedrijven onduidelijkheden en tijdsdruk ervaren bij het melden. Omdit te verbeteren worden aanbevelingen in het rapport gedaan aan deNVWA om meer ondersteuning te bieden en helderheid te geven aanbedrijven over het meldproces. Ik ga samen met het Ministerie van LVVNen de NVWA met het bedrijfsleven in gesprek over de uitkomsten en gaaan de slag met de aanbevelingen van de evaluatie.Wettelijke notificatieplicht laboratoriaDe Ministeries van LVVN en VWS zijn van plan een notificatieplicht voorlaboratoria in te voeren. Hierdoor krijgt de NVWA inzicht in de overschrij-dingen die worden gevonden door private laboratoria bij de analyses diezij doen in opdracht van het bedrijfsleven. Dit kan de NVWA gebruiken in4Van PFAS tot een ongezond voedingspatroon: deze zorgen leven rondom voedselrisico’s.5Zie bijlage: Evaluatie beleidsregel nadere invulling Verordening (EG) 178/2002Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5912 haar toezicht op de meldplicht voor levensmiddelenbedrijven. Voordiervoeders is dit al geregeld.Ik heb de NVWA gevraagd een pilot uit te voeren om de uitvoerbaarheidvan een notificatiesysteem beter in beeld te brengen. De uitkomsten vande pilot worden in de loop van 2025 verwacht en worden gebruikt bij deverdere besluitvorming voor de invoering van een wettelijke notificatie-plicht voor laboratoria. Ik ben voornemens uw Kamer hier eind 2025 naderover te informeren.Inzet private laboratoria bij officiële controlesOp 4 maart is de motie Flach c.s.6 aangenomen die de regering verzoektom private laboratoria die voldoen aan de kwaliteitsstandaarden diebehoren bij de genoemde Europese regelgeving, de mogelijkheid tegeven zich te accrediteren voor de genoemde testen bij de import vanvers voedsel, en de Kamer hierover voor de zomer te informeren. Ominvulling te geven aan deze motie wordt op korte termijn een opdrachtgegeven aan een onderzoeksbureau om te onderzoeken hoe de overgangnaar private laboratoria snel en adequaat ingeregeld kan worden. Ookworden bijvoorbeeld de vereisten voor het tweedelijns toezicht door deNVWA op deze laboratoria onderzocht en wordt gekeken naar demogelijke effecten van het aanwijzen van de private laboratoria, zoals hetbeschermen van de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven. Deuitkomsten van dit onderzoek zijn naar verwachting in het najaarbeschikbaar.Voedselveiligheid op de Caribische eilandgebieden Bonaire, Sint-Eustatiusen Saba (BES)Diverse Nederlands-Antilliaanse regelingen zijn sinds de staatkundigeherstructurering van het Koninkrijk van 10 oktober 2010 getransformeerdtot regeling voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (BES). Dit geldt ook voorde Warenwet BES, die voedselveiligheidsvoorschriften bevat. Ik hebgeconstateerd dat een nadere invulling van de Warenwet BES ontbreekt,waardoor het moeilijk is de voedselveiligheid op een adequate wijze teinspecteren en te handhaven. Dit, samen met signalen uit de BES dat devoedselveiligheid vaak niet op orde is en onvoldoende wordt geborgd,heeft me doen besluiten om een verbeteringstraject van de Warenwet BESen daaronder liggende regelgeving te starten in samenwerking met deBES. Hierbij is mijn doel te komen tot een geschikt en efficiënt wettelijkinstrumentarium, waarmee het lokale toezicht goed uit de voeten kan en –waar nodig – handhavend op kan treden. Dit draagt bij aan een verbe-tering van de voedselveiligheid op de BES, rekening houdend met hunspecifieke behoeftes en omstandigheden.2. Actualisering van bestaande voedselveiligheidsnormen De diverse voedselveiligheidsnormen die zijn vastgelegd in nationale enEuropese regelgeving worden aangepast en geactualiseerd als hiervooraanleiding is, zoals ten gevolge van nieuwe inzichten naar aanleiding vanvoedselveiligheidsincidenten of nieuwe wetenschappelijke kennis. Somsworden nieuwe normen geïntroduceerd.Enkele recente aanpassingen zijn:•Vernieuwing van het allergenenbeleid: Per 1 januari 2026 gaat debeleidsregel in waarbij het doel is consumenten met een voedselaller-6Kamerstuk 33 835, nr. 236Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5913 gie meer mogelijkheden te geven tot het eten van levensmiddelenwaarbij tegelijkertijd de voedselveiligheid gewaarborgd blijft.•Maximumlimieten voor PFAS in levensmiddelen: Sinds januari 2023zijn de Europese maximumlimieten van kracht voor PFAS in devoedingscategorieën vlees, vis en eieren. De Europese Commissieheeft, op aandringen van verschillende lidstaten, aangegeven na dezomer de discussie rondom het aanscherpen en verbreden van dezelimieten op te starten.•Verbod gebruik rookaroma’s: Op 24 april 2024 is door de EuropeseCommissie en de EU-lidstaten besloten om rookaroma’s van deEuropese markt te weren.•Wijziging met betrekking tot de verkoop van rauwe melk: Het Waren-wetbesluit hygiëne van levensmiddelen is begin dit jaar gewijzigd omde veiligheid van de verkoop van rauwe melk aan consumenten tewaarborgen.Tevens verwacht ik binnenkort dat de EU maximale limieten voor mineraleoliën (MOAH) in levensmiddelen vaststelt en ik verwacht een wijzigingaan uw Kamer aan te bieden van de Warenwetregelgeving over kruiden-preparaten en voedingssupplementen. Planning is uw Kamer eind dit jaarhet ontwerpbesluit over de kruidenpreparaten en voedingssupplementente sturen.Een uitgebreide toelichting van deze aanscherpingen is te vinden in debijlage van deze brief.3. Innovaties in relatie tot voedselveiligheid De ontwikkelingen in de voedingsindustrie staan niet stil. Nieuweinnovaties kunnen ook van invloed zijn op de voedselveiligheid.Enkele recente innovaties in relatie tot voedselveiligheid zijn:•Ontwikkelingen op het gebied van biotechnologie: Recent is dekabinetsvisie op biotechnologie gerealiseerd7. Daarnaast is opEuropees niveau een raadspositie vastgesteld op het dossier overplantveredeling met bepaalde nieuwe genomische technieken (NGTs)en zijn de trilogen gestart. Ook heeft de Europese Commissie eenEU Biotech Act aangekondigd waarmee ze een gunstig klimaat voormarkttoegang van biotechnologische producten willen creëren. In aldeze biotechnologische ontwikkelingen worden ook ambities uitge-sproken of randvoorwaarden gesteld op het gebied van voedselveilig-heid.•Toelatingsprocedures voor novel foods: De leden Podt en Van Campenhebben tijdens het Commissiedebat landbouw, klimaat en voedsel vanafgelopen 6 maart hun zorgen geuit over de Europese toelatingsproce-dure voor novel foods omdat ze bang zijn dat deze procedureinnovaties in de weg zal staan8. Om deze reden, zal ik op Europeesniveau inzetten op het vergroten van de bewustwording van detoelatingsprocedure van novel foods en worden de knelpunten waardirect invloed op kan worden uitgeoefend, aangepakt.•Proeverijen kweekvlees en innovatieve fermentatie producten: Er isafgelopen jaar een Code Of Practice (CoP) voor proeverijen voorkweekvlees gerealiseerd en er zijn proeverijen gehouden. Naaraanleiding van de motie van de leden Meulenkamp en Bromet9, wordtnu ook gewerkt aan een soortgelijke CoP voor producten gemaakt metinnovatieve fermentatie. De Kamer zal hierover voor het einde van hetjaar worden geïnformeerd.7Kamerstuk 27 428, nr. 4088Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 799Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 60Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5914 •Onderzoek naar bloedwaarden als indicator voedselveiligheid: Uitonderzoek is gebleken dat vlees van dieren die grazen in uiterwaardenvaak te hoge gehalten contaminanten bevat en daarmee een mogelijkgezondheidsrisico is voor de consument. De NVWA verkent momen-teel of de bloedwaarden van het dier voor PFAS een betrouwbareindicator kunnen zijn voor de voedselveiligheid van het vlees. Als dezesystematiek werkt kan in een later stadium uitgebreid worden naarandere contaminanten.Een uitgebreidere toelichting van de bovengenoemde innovaties is tevinden in de bijlage.4. Nieuwe risico’s en maatschappelijke trends Er zijn verschillende ontwikkelingen en maatschappelijke trends diemogelijk tot nieuwe risico’s leiden voor de voedselveiligheid. Ik volg dezeontwikkelingen op de voet in verband met de mogelijke impact voor hetvoedselveiligheidsbeleid en werk hierbij uiteraard nauw samen met deMinister van LVVN. Hieronder is een aantal belangrijke ontwikkelingenuitgelicht.Risicogerichte afweging bij steeds verdergaande en gedetailleerdeEU-normstellingHet realiseren van voldoende monsternames van grondstoffen enlevensmiddelen is cruciaal voor een goed functionerend risicogerichttoezicht door de NVWA. Hierbij speelt dat het aantal monsters enspecifieke stoffen waarvoor normen worden opgesteld steeds verder stijgt(vooral op het gebied van chemische voedselveiligheid). Dit wordt medeveroorzaakt doordat de meetmethodes in staat zijn om de huidige normenverder te verfijnen. Dit heeft tot gevolg dat scherpe keuzes nodig zijn inhet toezicht door de NVWA waarbij proportionaliteit en het voorzorgsbe-ginsel een rol spelen.Ook de financiële kaders van de NVWA zijn van invloed. Vanaf dit jaarstijgen de VWS-middelen voor de NVWA onvoldoende mee met de grotekostenstijging van de NVWA. Dit betekent dat er minder activiteitenuitgevoerd kunnen worden door de NVWA in 2025. De NVWA heeft eenrisicogerichte afweging gemaakt en in samenspraak met het Ministerievan VWS resulteert dit onder andere op minder inzet op monitoring vanresiduen van gewasbeschermingsmiddelen en op toezicht bij evene-menten.Ik zal waar mogelijk de dilemma’s die ontstaan als gevolg van verder-gaande normstelling ook inbrengen in discussies op Europees niveau.Geopolitieke ontwikkelingenVoedselveiligheid en kwaliteitsnormen spelen een cruciale rol bij dewereldwijde voedselvoorziening. De Codex Alimentarius, opgesteld alseen samenwerkingsverband tussen de Food and Agriculture Organizationof the United Nations (FAO) en de World Health Organization (WHO), biedtinternationale standaarden voor voedselveiligheid die de volksgezondheidbeschermen en eerlijkheid in de handel bevorderen. Vanwege het belangvan de voedselveiligheid en de prominente rol van Nederland bijinternationale voedselhandel zijn de Ministeries van LVVN en VWS zeeractief in Codex. Een actieve rol en een goede aansluiting van Nederlandmet de Europese Commissie en andere lidstaten bij de Codex comitésvoorbereidingen vind ik fundamenteel om de Europese benadering voorvoedselveiligheid op globaal niveau uit te dragen. De huidige geopolitiekeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5915 situatie en de impact op VN-organisaties, zoals de WHO, raken dediscussies binnen Codex. Dat vormt des te meer een reden om ons actiefin Codex te blijven inzetten.Effecten van een toekomstbestendiger voedselsysteem en klimaatveran-dering op voedselveiligheidEr zijn in Nederland en Europa ontwikkelingen en initiatieven diebijdragen aan een toekomstbestendiger voedselsysteem. Deze ontwikke-lingen hebben ook invloed op de voedselveiligheid. De EuropeseCommissie streeft er bijvoorbeeld naar om verpakkingsafval te vermin-deren en het gebruik van gerecyclede materialen in (voedsel)verpakkingente bevorderen10. Wanneer dit leidt tot gebruik van andere voedselverpak-kingsmaterialen, moet ook aandacht zijn voor de borging van devoedselveiligheid.Ook het ontsmetten voor hergebruik van waswater van plantaardigeproducten kan bijdragen aan een toekomstbestendiger voedselsysteemdoor onder andere de besparing van water en energieverbruik. Eind 2024heeft het RIVM een rapport gepubliceerd rond de veiligheid van deontsmetting van waswater van plantaardige producten11. Dit rapport biedthandvatten waarmee de sector aan de slag kan om de veiligheid in ditproces te waarborgen. Momenteel werk ik aan een beleidsdocument ommeer helderheid te verschaffen over het wettelijk kader rond hetontsmetten van waswater.Een projectgroep bestaande uit NVWA, RIVM en WFSR heeft recent eenrapport uitgebracht waarin een verkenning is gedaan naar de potentiëleeffecten van klimaatverandering op de voedselveiligheid in Nederland12.Een aantal voorbeelden van mogelijke effecten van klimaatverandering opde voedselveiligheid die in het rapport worden benoemd, zijn de toenamevan toxinen in voedsel, hogere besmettingsniveaus van pathogenemicro-organismen in voedsel en verminderde houdbaarheid van voedsel.Het rapport geeft daarnaast een eerste beeld van de mogelijke kennis-leemtes in de borging van de voedselveiligheid. Dit zijn onder andere hetvoorbereid zijn op de combinatie van weersextremen als hitte, droogte ennattigheid om risico’s voor de voedselveiligheid te beperken, alsook hetverkennen van de afweging tussen voedselveiligheid versus voedselze-kerheid. Ik zal deze aandachtspunten in overweging nemen voortoekomstig voedselveiligheidsbeleid.Tot slotDe consument moet erop kunnen vertrouwen dat het aangeboden voedselin Nederland veilig is. Gelukkig is het niveau van de voedselveiligheid inNederland hoog. Dat wil ik graag zo houden. Met deze brief heb ik uwKamer geïnformeerd over de belangrijkste beleidsontwikkelingen op hetgebied van voedselveiligheid.Ik richt mij op het verder verbeteren van het systeem, actualisering vannormen als gevolg van (nieuwe) risico’s en het voorbereiden op nieuweinnovaties zoals kweekvlees en overkoepelende ontwikkelingen en trends,zoals klimaatverandering en circulaire economie. Ik verwacht hiermee10EU rules on packaging and packaging waste, including design and waste management11Ontsmetting van waswater van plantaardige producten12Verkenning van potentiële effecten klimaatverandering op voedselveiligheid in NederlandTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5916 samen met andere departementen, toezichthouders en het bedrijfslevente kunnen blijven werken aan het behouden van een zo hoog mogelijkniveau van veilig voedsel in Nederland.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,J.Z.C.M. TielenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 991, nr. 5917