Stand van zaken toezeggingen eerstelijns apotheekzorg en geneesmiddelen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 578Eerstelijnszorg29 477GeneesmiddelenbeleidNr. 193 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 juli 2026Hierbij informeert het kabinet de Kamer over de stand van zaken vanenkele toezeggingen rondom de eerstelijns apotheekzorg en geneesmid-delen. Voor elk van deze toezeggingen is een aparte passage opgenomenin deze brief.De toezeggingen rondom terhandstellingskosten (paragraaf 1) engewetensbezwaren (paragraaf 2) worden met deze brief afgedaan.Rondom heruitgifte van ongebruikte dure geneesmiddelen tegen kanker(paragraaf 3) wordt de Kamer geïnformeerd met de stand van zaken.1. Terhandstellingskosten Terhandstellingskosten omvatten de kosten voor de zorgverlening van deapotheek bij het klaarmaken en verstrekken van een medicijn: het werkvan het apotheekteam. Dit zijn dus niet de kosten voor het medicijn zelf.Ze worden vergoed via de basisverzekering en tellen mee voor het eigenrisico.In het debat over het Zorgverzekeringsstelsel op 10 juni jongstleden istoegezegd om een verduidelijking te geven van het terhandstellingstariefbij herhaalrecepten naar aanleiding van de aangehouden motie Bushoff.11.1 Verduidelijking terhandstellingskosten De uitgaven aan eerstelijns apotheekzorg bestaan uit de geneesmiddelen-kosten (ongeveer 75%) en de vergoeding voor de farmaceutische zorg(ongeveer 25 procent). De vergoeding voor de farmaceutische zorgbestaat voor bijna 98% uit zorghandelingen die direct betrekking hebbenop het verstrekken van geneesmiddelenz, oftewel het terhandstellings-1Kamerstukken II 2025/26, 29 282, nr. 647 kst-33578-193ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 578, nr. 1931 tarief. De overige 2% gaat naar zorg die niet gerelateerd is aan eenverstrekking.2Het terhandstellingstarief omvat dus de kosten voor het klaarmaken vaneen medicijn. Dat is onder andere het beoordelen van het recept en hetuitvoeren van medicatiebewaking. Medicatiebewaking houdt in dat deapotheker controleert of het medicijn veilig gebruikt kan worden, of dedosering klopt, of het middel past bij de patiënt en of het gecombineerdkan worden met de andere medicijnen van de patiënt. Dat vindt altijdplaats, ook bij herhaalrecepten. Soms is het nodig om te overleggen metde voorschrijver, omdat er iets in de situatie van een patiënt kan zijnveranderd. Vervolgens maakt het apotheekteam het recept klaar, legt hetde gegevens vast in het patiëntendossier en wordt het meegegeven,aangeboden in een kluis of thuisbezorgd. Ook alle noodzakelijke randvoor-waarden om deze zorg te kunnen leveren, inclusief vaste lasten, wordenverrekend via het terhandstellingstarief. Denk daarbij bijvoorbeeld aan hetwaarborgen van de juiste bewaarcondities (zoals een koeling), het digitalesysteem om medicatie-informatie te verwerken, en de salarissen vanmedewerkers van de apotheek. De apotheek voert bij het klaarmaken vaneen medicijn altijd bovenstaande zorghandelingen uit, moet aan allerandvoorwaarden voldoen en rekent daarvoor de terhandstellingskosten.1.2 Terhandstellingskosten bij een eerste uitgifte Als een patiënt een geneesmiddel voor het eerst krijgt dan is hetterhandstellingstarief hoger, omdat er in de apotheek dan naast debovengenoemde standaard zorghandelingen extra controles wordenuitgevoerd en er een begeleidingsgesprek met de patiënt plaatsvindt.Dit hogere tarief mag in rekening worden gebracht als:–een patiënt het geneesmiddel voor het eerst krijgt;–als het langer dan 12 maanden geleden is dat de patiënt dit genees-middel heeft ontvangen;–als niet objectief vastgesteld kan worden of de patiënt het geneesmid-del eerder heeft ontvangen in de twaalf voorafgaande maanden.Ook als er een medicatiewissel plaats vindt, omdat het gebruikelijkemedicijn niet beschikbaar is, mag dit hogere tarief in rekening wordengebracht. Het is dan juist ook belangrijk dat de extra controles, zoals bijeen eerste uitgifte, en extra uitleg als dat nodig is, door de apotheekworden gedaan en gegeven.De volledige omschrijving van deze twee prestaties («terhandstelling vaneen geneesmiddel» en «terhandstelling van een nieuw geneesmiddel metbegeleidingsgesprek») staan in de Beleidsregel prestatiebeschrijvingenvoor farmaceutische zorg.31.3 Goed geïnformeerde patiënt Ik heb navraag gedaan of het vaak voorkomt dat het hogere terhandstel-lingstarief wordt gerekend als herhaalmedicatie wordt verstrekt. DePatiëntenfederatie, de KNMP en Zorgverzekeraars Nederland hebben mijlaten weten dat zij dit signaal niet herkennen. Het kabinet gaat er vanuitdat apothekers de zorgverlening die hoort bij de tarieven juist uitvoerenen declareren. Als een patiënt twijfelt of het juiste tarief in rekening isgebracht dan kan hij dit navragen bij de apotheek.2Data en feiten 2025. Stichting Farmaceutische Kengetallen3«Beleidsregel prestatiebeschrijvingen voor farmaceutische zorg». wetten.overheid.nl/BWBR0046173/2023-12-29?g=2026-02-12&z=2026-02-12#Artikel5Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 578, nr. 1932 Ik kan me voorstellen dat het voor patiënten niet altijd bekend is welkezorg een apotheker allemaal verleent. Er gebeurt natuurlijk veel achter deschermen. Veel apothekers leggen al goed uit aan hun patiënten wat zijdoen, toch kan het voor sommige mensen nog niet helemaal duidelijk zijn.Het kabinet heeft de KNMP daarom gevraagd om te kijken of er meernodig is om hun zorgverlening duidelijker te maken aan patiënten.2. Gewetensbezwaren Op 19 mei jl. ging het tijdens het Vragenuur met de Kamer over deberichtgeving over een apotheker die bepaalde medicatie niet wilverstrekken, en daarover een mededeling op de website had staan. Daarinis toegezegd om schriftelijk terug te komen op de stand van zaken van deacties die toen zijn gemeld. Zoals destijds gezegd neemt de KNMP dekwestie zeer serieus en ze pakt dit goed en zorgvuldig op. Zo is de KNMPinmiddels in gesprek gegaan met de betrokken apotheker, en ook metdiverse andere betrokken partijen. Omdat dit een ethisch vraagstukbetreft, gaan ze evenwel niet over een nacht ijs en vraagt dit tijd.Niet alleen apothekers hebben een beroepscode, maar ook anderezorgverleners. Artsenfederatie KNMG besteedt in de Gedragscode voorartsen aandacht aan (de reikwijdte) van gewetensbezwaren. KNMP isdaarom in contact met de KNMG over hoe zij invulling geven aangewetensbezwaren en over hoe zij daarbij omgaan met normaal medischhandelen dat tot de professionele standaard hoort, en wat daar wel of nietonder valt. Het is belangrijk dat die ruimte duidelijk is voor alle zorgver-leners, niet alleen voor apothekers. En hoe die ruimte zich verhoudt totgelijkwaardige behandeling en het voorkomen van discriminatie.De KNMP is ook in overleg met het Transgendernetwerk, voor de aspectenaan deze casus die transgenderzorg raken, om te kunnen verduidelijken inhoeverre het niet verstrekken van deze specifieke geneesmiddelen bredervoorkomt. Er wordt namelijk niet geregistreerd of apothekers vanwegegewetensbezwaren bepaalde medicatie niet verstrekken. Het contacttussen de KNMP en het Transgendernetwerk biedt ook de kans om meerinzicht te krijgen in de impact: de vraag of er mensen zijn die vanwegegewetensbezwaren van hun apotheker geen toegang hebben totnoodzakelijke medicatie, en de transgenderzorg in de eerste lijn in brederezin.De uitkomst van deze gesprekken moet leiden tot een concrete vraag-stelling die beantwoord wordt door de ethische commissie van de KNMP.De conclusie hiervan deelt de KNMP vervolgens breed binnen deberoepsvereniging van apothekers, en met het ministerie. Die conclusiebevat in ieder geval een verduidelijking van de beroepscode op dit punt.De KNMP verwacht dat zij dit traject voor de Kerst kunnen afronden.Het Ministerie van VWS blijft in het onderlinge contact vinger aan de polshouden. Want voor het kabinet staat niet ter discussie dat iedereen rechtheeft op goede zorg. Een apotheker in Nederland is gebonden aan eenstrikte wettelijke zorgplicht, maar is niet verplicht altijd een geneesmiddelter hand te stellen. Dit betekent dat een apotheker een patiënt niet zomaarmet lege handen mag laten staan en altijd verantwoordelijk is voor eenpassend alternatief of een goede doorverwijzing. Ook als de betreffendeapotheker bepaalde medicatie niet zelf kan of wil leveren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 578, nr. 1933 3. Heruitgifte van ongebruikte dure geneesmiddelen tegenkanker De afgelopen vijf jaar hebben 13 ziekenhuizen in Nederland onderzoekgedaan naar de heruitgifte van ongebruikte, dure geneesmiddelen tegenkanker (orale oncolytica).4 Dit onderzoek is 1 januari 2026 afgerond. Metheruitgifte kan een apotheek een ongebruikt en ongeopend geneesmiddel,dat al aan een patiënt is verstrekt, terugnemen en na controle opnieuwuitgeven. Het onderzoek heeft aangetoond dat heruitgifte van oraleoncolytica veilig is, het geneesmiddelafval met 68% vermindert en tussende € 570,– tot € 1.350,– per patiënt per jaar aan zorgkosten bespaart.5Met dit onderzoek als basis heeft Nederland zich ingespannen om eenjuridische grondslag voor heruitgifte te creëren tijdens de onderhande-lingen over de herziening Europese geneesmiddelenregelgeving. Dat isgelukt. Heruitgifte is als mogelijkheid opgenomen in de nieuwe EuropeseGeneesmiddelenrichtlijn. Dit blijkt uit het voorlopig politiek akkoord.6 Nuzal Nederland deze nieuwe bepaling op zorgvuldige wijze implementerenin de nationale regelgeving, en dat kost tijd. Het kabinet vindt het nietwenselijk om heruitgifte in de ziekenhuizen, die dit in onderzoeksetting alhebben uitgevoerd, nu helemaal stil te leggen totdat de grondslag voorheruitgifte is geïmplementeerd in nationale regelgeving.Daarom kiest het kabinet ervoor om een vervolgonderzoek toe te staan,tot aan de implementatie in nationale regelgeving. De 13 ziekenhuizen7die betrokken waren bij het eerdere onderzoek kunnen aan dit vervolgon-derzoek deelnemen. De resultaten van dit onderzoek helpen bij hetvormgeven van de nieuwe nationale regelgeving.In de toegezegde brief6 over de resultaten van de financiële impactanalysezal het kabinet verder ingaan op het implementatietraject van de Europeseregelgeving in nationale regelgeving, waaronder ook heruitgifte.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,S.T.M. Hermans4Kamerstukken II 2022–2023, 29 477, nr. 8005Smale EM et al. Cost savings and waste reduction through redispensing unused oral anticancerdrugs: The ROAD study, JAMA Oncol 2024;10;(1):87–946Kamerstukken 2025–2026, 29 477, nr. 9687Zeven Universitaire Medische Centra: Amsterdam Universitair Medisch Centrum, ErasmusMedisch Centrum, Leids Universitair Medisch Centrum, Maastricht Universitair MedischCentrum, Radboud Universitair Medisch Centrum, Universitair Medisch Centrum Groningen,Universitair Medisch Centrum Utrecht; en zes regionale ziekenhuizen: Bravis Ziekenhuis,HagaZiekenhuis, Jeroen Bosch Ziekenhuis, Rijnstate, Slingeland Ziekenhuis, St. AntoniusZiekenhuis.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 578, nr. 1934