Langdurig schaarse capaciteit gevangeniswezen: maatregelen en scenario’s

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202624 587Justitiële InrichtingenNr. 1086 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 december 2025De veiligheid van onze samenleving begint bij een rechtsstaat dieslachtoffers beschermt, daders verantwoordelijk houdt en straffen op eenrechtvaardige manier uitvoert. Sinds eind 2023 is sprake van eensubstantieel tekort aan capaciteit in de Nederlandse gevangenissen.Hierdoor kunnen opgelegde vrijheidsbenemende straffen niet altijd tijdigen volledig worden uitgevoerd. Dit tast het gezag van de rechterlijkemacht en de geloofwaardigheid van het strafrechtsysteem aan en schaadthet vertrouwen in de rechtsstaat. Tevens wordt afbreuk gedaan aan dedoelen van de straf; vergelding, preventie en resocialisatie. Vanuit hetperspectief van slachtoffers, daders en samenleving is duidelijkheid envoorspelbaarheid, in dit geval over de tenuitvoerlegging van de gevange-nisstraf, van groot belang.Sinds het ontstaan van het capaciteitstekort zijn verschillende maatre-gelen genomen om de capaciteitsproblemen te beheersen, zoals het nietmeer oproepen van alle zelfmelders, het niet actief opsporen vanarrestanten met een openstaande straf van minder dan twee maanden,het tijdelijk verhogen van de bezettingsgraad binnen het gevangenis-wezen en het eerder heenzenden van gedetineerden voor het einde vanhun straf. Deze noodmaatregelen passen niet bij een toekomstbestendigesanctie-uitvoering. Het zijn onwenselijke maatregelen die zo kort mogelijkvan kracht moeten zijn.De raming van het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ)1 en aanvul-lende inschattingen van de ontwikkeling in capaciteitsbehoefte tot 2036laten zien dat er bij ongewijzigd beleid het komende decennium sprake zalzijn van een substantieel capaciteitstekort in het gevangeniswezen.Daarom is sinds mei 2024 binnen mijn ministerie middels een program-matische aanpak gewerkt aan een beleidsverkenning waarin de oorzaken1Het model van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) waarin de toekom-stige capaciteitsbehoefte van de Nederlandse justitiële ketens wordt geschat. kst-24587-1086ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10861 van de capaciteitsproblematiek zijn geanalyseerd en mogelijke oplos-singsrichtingen in de vorm van structurele maatregelen en scenario’s inbeeld zijn gebracht.2Middels deze brief bied ik u het rapport «Beleidsverkenning langdurigschaarse capaciteit gevangeniswezen: maatregelen en scenario’s» aan. Ditrapport is het eindresultaat van de ambtelijke beleidsverkenning.Onderdeel hiervan is het rapport van TNO «Leren van het verleden: dedynamiek van capaciteitsproblematiek in het gevangeniswezen».Tijdens het commissiedebat gevangeniswezen van 24 september jl. heb ikuw Kamer toegezegd om de verschillende beleidskeuzes die er zijn tenaanzien van een structurele aanpak van het capaciteitstekort in hetgevangeniswezen te schetsen.3 Door middel van de bijgevoegdeambtelijke verkenning geef ik invulling aan deze toezegging.Tot slotEr is sprake van een omvangrijk en langdurig tekort aan detentiecapa-citeit. De bijgevoegde analyse van capaciteitsontwikkelingen, de mogelijkemaatregelen en de scenario’s maken het probleem en de mogelijkeoplossingsrichtingen inzichtelijk. Dit vraagstuk vergt fundamentele keuzesover beleid, wetgeving en de inzet van middelen. Gelet op de demissio-naire status van het kabinet is het aan een toekomstig kabinet om eensamenhangend pakket aan structurele maatregelen te nemen.Mijn inzet is erop gericht acute problematiek aan te pakken binnen deruimte die de bestaande middelen en kaders bieden. Ik heb uw Kamerhierover geïnformeerd in de reguliere voortgangsrapportage over deDJI-capaciteit.4De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,A.C.L. Rutte2Kamerstuk 24 587, nr. 10683TZ202509-1474Kamerstuk 24 587, nr. 1083Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10862