Actuele ontwikkelingen Gebruik Diepe Ondergrond

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 849MijnbouwNr. 296 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 januari 2026Het gebruik van de diepe ondergrond is van cruciaal belang voor zowel deenergievoorziening van vandaag als ook voor de toekomst. Het benuttendaarvan vraagt om een veilige en verantwoorde aanpak, met oog voor deomgeving en samenhang met de bovengrond. Het is daarom van belangom samen op te trekken met medeoverheden en aandacht te hebben voorlokale belangen. Met deze brief informeert het kabinet de Kamer op eenaantal onderwerpen op dit terrein over de voortgang.Opslag van waterstofDe opslag van waterstof speelt een cruciale rol in de energietransitie en iseen essentiële schakel in het kunnen functioneren van de toekomstigewaterstofketen. Op 4 juli 2025 heeft het kabinet de Kamer de Nationaleagenda ondergrondse waterstofopslag gestuurd. Opslag levert belangrijkefuncties voor de voorzieningszekerheid, de efficiënte werking van demarkt en het energiesysteem. De agenda benadrukt de noodzaak vanopslag en bevat een adaptieve strategie richting 2035–2040. Het ontwik-kelen van cavernes voor opslag kent een lange doorlooptijd (10 tot 15jaar). Het is daarom belangrijk tijdig te starten. In het meest conservatievescenario zit Nederland nu op de onderste bandbreedte van het groeipad1..Onderdeel van de agenda is te komen tot de realisatie van opslagcavernesin Zuidwending.De provincie Groningen, de gemeenten Veendam en Pekela en hetMinisterie van KGG werken gezamenlijk aan een toekomstvisie voor dehuidige en mogelijke toekomstige activiteiten in Zuidwending. Hiermeewordt duidelijkheid gegeven over de toekomstige ontwikkelingen in hetgebied. In het gebied komen immers diverse mijnbouwactiviteiten samen,waaronder zoutwinning, aardgasopslag en toekomstige waterstofopslag.Daarnaast spelen er andere ontwikkelingen: woningbouw, recreatie en1https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/07/04/nationale-agenda-ondergrondse-waterstofopslag kst-32849-296ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2961 zandwinning. Al deze ontwikkelingen brengen niet alleen opgaven metzich mee, maar bieden ook belangrijke kansen voor de regio. Denk hierbijaan het versterken van werkgelegenheid, leefbaarheid, sociaalecono-mische structuur, innovatie, kennisontwikkeling en de verduurzaming vande industrie. In een in te richten omgevingsproces worden ook de zorgen,wensen en verwachtingen van inwoners besproken en waar mogelijkmeegenomen in de uitwerking. Ter bekrachtiging van dit omgevings-proces heeft het Kabinet op 8 december 2025 in Zuidwending, samen metbestuurders van gemeenten Veendam, Pekela en de provincie Groningen,bijgaande intentieverklaring (bijlage 1) getekend voor de uitvoering vanhet omgevingsproces.Eén van de projecten in Zuidwending is HyStock: waterstofopslag in vierondergrondse zoutcavernes. Dit project is van Nationaal Belang verklaardin het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK).Voor de realisatie van het project is financiële steun vanuit de overheidnoodzakelijk om projectrisico’s af te dekken. Het project wordt namelijkvoor de markt uit gerealiseerd en is het eerste in zijn soort. De steun isvoorzien in de vorm van subsidie onder aanwijzing van een Dienst voorhet Algemeen Economisch Belang (DAEB). Onder de DAEB-regeling zullenvolgens planning de belangrijkste financiële risico’s worden afgedekt enhiermee wordt het voor Gasunie mogelijk om tijdig de investeringsbeslis-singen te kunnen nemen zodat de eerste caverne wordt opgeleverd in2031 en de vierde en laatste in 2037. De voorbereidende projectwerkzaam-heden door Gasunie lopen op schema. De beschikking zal naarverwachting medio 2026 worden afgegeven, indien en nadat debenodigde middelen hiertoe zijn goedgekeurd door de Tweede Kamer inhet meerjarenprogramma 2027 (MJP 2027) van het Klimaat- en energie-fonds. Daarnaast onderzoekt het kabinet op dit moment of en hoe negenaanvullende cavernes geschikt zijn voor waterstofopslag.Stimulering aardwarmteOp 4 juli 2025 (Kamerstuk 31 239, nr. 427) is de Kamer geïnformeerd overhet kabinetsbeleid rondom de stimulering van aardwarmte in Nederlanden de uitdagingen die zich daarbij in alle schakels van de keten voordoen.Aangekondigd is dat het Rijk een meer regisserende rol op zich neemt.Inmiddels is de Rijksregisseur stimulering aardwarmte gestart. DeRijksregisseur heeft als rol om partijen te verbinden, helder te krijgen watde thema’s zijn waardoor de inzet van aardwarmte nog onvoldoende vande grond komt, daarvoor een handelingsperspectief te formuleren en dedaarbij horende rollen en verantwoordelijkheden. Dit vindt plaats innauwe afstemming met de stakeholders. De oplevering hiervan isvoorzien voor de zomer van 2026.Een andere manier waarop aardwarmte gestimuleerd wordt is het lagetemperatuur Geothermie (LTG) versnellingsprogramma dat ingevuld is insamenwerking met de aardwarmte sector en kennisinstellingen. Ditprogramma richt zich op de versnelling en opschaling van LTG (diepte-bereik 500–1.500 meter) door middel van realisatie van commerciëleprojecten, proefboringen en kennisopbouw in de periode 2025–2029.Daarnaast is afgelopen periode het SCAN-programma geëvalueerd. Hetrapport treft de Kamer bijgaand (bijlage 2) aan. Met het SCAN-programmawaarvan het vierde en vooralsnog laatste deel nog doorloopt tot medio2027, wordt in beeld gebracht wat de potentie van de diepe ondergrond isin gebieden waar nog weinig kennis van de ondergrond is. Doel daarmeeis ook de investeringsbereidheid van marktpartijen te vergroten.Deevaluatie laat zien dat SCAN heeft bijgedragen aan het verkleinen vangeologische onzekerheden en het vergroten van de kennis over deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2962 ondergrond. Het effect op de investeringsbereidheid is minder eenduidig:hoewel het programma risico’s reduceert, neemt het deze niet volledigweg. Met name resterende onzekerheden rond de geologie, schaal-baarheid, vollooprisico, kosten en projectrendement blijven bepalendvoor private investeringsbeslissingen. In het kader van het versnellings-traject verkent de overheid hoe publieke middelen het meest effectiefkunnen worden ingezet om de ontwikkeling van geothermie te onder-steunen, waarbij wordt gekeken naar de balans tussen risicodeling,marktprikkels en publieke regie.Er is verkend of de RNES opnieuw kan worden opengesteld. Daarbij is deevaluatie Garantieregeling Aardwarmte (RNES) (bijlage 3) betrokken.Daaruit blijkt dat de RNES in het verleden effectief heeft gewerkt maar ookdat de effectiviteit is afgenomen door veranderende marktomstandig-heden. Daardoor draagt de RNES in de huidige vorm niet meer bij aan degewenste versnelling en is besloten de RNES niet in huidige vorm open testellen voor 2026.Gaswinning in VeenweidegebiedenHoewel het gebruik van de ondergrond voor waterstofopslag enaardwarmte een onmisbare rol speelt in de energietransitie, blijft ook degaswinning in de komende jaren nodig voor onze energievoorziening.Onder andere in Friesland bevinden zich meerdere kleine gasvelden.De provincie Friesland heeft halverwege 2025 zich uitgesproken tegen degaswinning in de Veenweidegebieden. In deze gebieden treedt naastdiepe bodemdaling door gaswinning ook autonome ondiepe bodem-daling op. Omdat er nog onzekerheden bestaan over de precieze bijdragevan beide vormen van bodemdaling en over de langetermijneffecten vangaswinning in veenweidegebieden, hebben het Rijk en de Friese decen-trale overheden besloten hier gezamenlijk onderzoek naar te doen. In mei2025 heeft het onderzoeksbureau Deltares een eerste onderzoek naar demate van gaswinningsbodemdaling en ondiepe bodemdaling in veenwei-degebieden gepubliceerd2. Uit dit onderzoek blijkt onder meer dat deeffecten van bodemdaling sterk locatieafhankelijk zijn, wat het belangonderstreept van een zorgvuldige locatie specifieke afweging metbetrokkenheid van Friese overheden. Deze afweging wordt uiteraard bijiedere vergunningsaanvraag opnieuw gemaakt; de winning zal uitsluitendworden toegestaan wanneer deze veilig en verantwoord kan wordenuitgevoerd. In nauwe afstemming met de Friese overheden start begin2026 een driejarig vervolgonderzoek, uitgevoerd door Deltares en TNO.Het onderzoek richt zich op een gezamenlijke analyse van de directe enindirecte negatieve effecten van diepe bodemdaling met het oog op hetbeheersen en/of verminderen van de effecten. De focus ligt in het eerstejaar op de directe en indirecte effecten van diepe en ondiepe bodemdalingin de veenweidegebieden in de provincie Friesland. De eerste resultatenhierover worden begin 2027 verwacht. In de volgende jaren zal onderzoekworden gedaan naar de impact van activiteiten in de diepe ondergrondonder Veenweidegebieden over het gehele land.Rapport IEAIn het Commissiedebat Gasmarkt & Leveringszekerheid (14 januari 2026)heeft het kabinet toegezegd te reageren op de vraag van Lid VanOosterhout (GL-PVDA)over de rapportage «The Oil and Gas Industry in2https://www.deltares.nl/expertise/publicaties/beantwoording-adviesvragen-t-b-v-belangenafweging-bij-aanvragen-voor-gaswinning-in-friesland-in-verband-met-effecten-bodemdalingTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2963 Net Zero Transitions» van het Internationaal Energieagentschap (uitnovember 2023). In dit rapport wordt niet gesteld dat de prijzen omhooggaan met 25% als ieder land het uiterste gaat doen om zijn eigen olie engas te winnen, maar dat de kosten dan met 25% toenemen. Dat klinktlogisch, want het zal dan veelal om kleine hoeveelheden gaan die vaakslechts tegen hoge kosten te winnen zijn. Bovendien raakt de markt danmeer gefragmenteerd en ook dat kan/zal een kosten opdrijvend effecthebben. Wat dit alles voor de prijs zal betekenen is echter niet te zeggenen dat doet het IEA ook niet.Injectie productiewater BorgsweerNa een strafrechtelijke onderzoek heeft het Openbaar Ministerie (OM) deNederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) vervolgd voor het zondervergunning injecteren van productiewater in de diepe ondergrond. Inoktober 2025 heeft de rechtbank Overijssel de NAM vrijgesproken van hetplegen van alle ten laste gelegde milieudelicten. Het OM is hiertegen inhoger beroep gegaan. Dit beroep loopt nog.Ondertussen is op 30 december 2025 het Circulair Materialen Plan vankracht geworden. Onderdeel daarvan is de Leidraad injectie activiteiten bijde winning van olie en gas3. In deze Leidraad zijn bestuursrechtelijkeadviezen verwerkt die het OM aan KGG heeft gegeven naar aanleiding vanhun onderzoek in 2023. Op basis van deze Leidraad, twee onderzoekenvan SodM4 5 en de adviezen van het Openbaar Ministerie is het kabinetbegonnen de vergunning voor waterinjectie te Borgsweer te actualiserenen heeft eenieder de gelegenheid daarop te reageren. Naar verwachtingzal deze vergunning in Q2 van 2026 gepubliceerd worden.Gebiedsproces SchoonebeekIn 2022 is een pilot gestart om met behulp van een gebiedsproces deherstart van oliewinning en het injecteren van het bijbehorende productie-water in de ondergrond in Schoonebeek te faciliteren. Het gebiedsprocesis inmiddels in een afrondende fase beland en het Bestuurlijk overlegSchoonebeek heeft daarover bijgaande brieven gestuurd (bijlage 4 en 5).In deze brieven wordt uiteengezet dat vorig jaar alle vergunningen zijnverleend voor het boren en in gebruik nemen van vier waterinjectieputtenop de twee locaties in Schoonebeek. Ook is gewerkt aan een toezeggin-gendocument waarin zoveel mogelijk wensen en zorgen van de omgevingzijn meegenomen. Het gaat om afspraken over monitoring, communicatie,voorkomen van overlast, schade afhandeling, technische eisen en natuuren milieu. In overleg met de deelnemers is afgesproken dat er een«Eulietaofel» (olietafel) wordt opgericht waarin op een laagdrempeligemanier alle informatie hierover samenkomt en gedeeld wordt. De eerstebijeenkomst van de Eulietaofel wordt begin 2026 georganiseerd ondervoorzitterschap van een onafhankelijk voorzitter uit de regio. Ook in hetbijdragespoor is veel werk verricht. Met de NAM zijn afspraken gemaaktover een substantiële bijdrage aan het gebied gekoppeld aan dehoeveelheid te winnen olie. Om deze middelen goed te laten landen in deregio, is een gebiedsfonds in de vorm van een Stichting in oprichting. Degemeenten Emmen en Coevorden zijn hier ook nauw bij betrokken.Recent is het gebiedsproces in Schoonebeek geëvalueerd. Bijgaande3https://mijnbouwvergunningen.nl/page/view/c44dae41-8ef2-4719-b39b-68f7ed9a4e82/leidraad-injectieactiviteiten-bij-de-winning-van-gas-en-olie4https://www.sodm.nl/actueel/nieuws/2023/06/15/waterinjectie-borgsweer-veilig5https://www.sodm.nl/actueel/nieuws/2025/03/27/nam-houdt-zich-aan-regels-bij-afvalwaterinjectie-borgsweerTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2964 (bijlage 6) evaluatie geeft een aantal aanbevelingen voor het voeren vangebiedsprocessen, bijvoorbeeld om altijd te starten met een goede engedegen voorbereiding van het proces, zoals een vooronderzoek. Dezelessen worden meegenomen in volgende gebiedsprocessen.Tot slotDe onderwerpen in deze brief laten zien dat wordt ingezet op een aanpakwaarin veiligheid, zorgvuldigheid en samenwerking bij het gebruik van dediepe ondergrond centraal staan. Het kabinet acht het belangrijk omblijvend oog te houden voor de omgeving en de belangen die daarspelen. De lessen die uit voorgaande trajecten worden geleerd, zullen danook worden benut en door vertaald naar andere projecten, zodattoekomstige ontwikkelingen verder kunnen bouwen op opgedane kennisen ervaring.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2965