Kabinetsreactie onderzoek TNO Draagvlak voor klimaatbeleid

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 1399 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 juni 2024De ambitie op klimaat- en energiebeleid vraagt veel van burgers enbedrijven, maar biedt hun tegelijk belangrijke voordelen zoals meercomfort door een beter geïsoleerd huis, innovatie en een leefbare planeetvoor toekomstige generaties. De mate waarin beleid succesvol enacceptabel is, hangt vooral af van de wijze waarop dat beleid isontworpen en uitgewerkt. Zoals in de kabinetsreactie op een voorgaandonderzoek naar zorgen van burgers bij klimaatbeleid en oplossingendaarvoor aangegeven, kan goed zicht op de zorgen van verschillendedoelgroepen helpen om ze beter te adresseren.1 Het kabinet heeft daaromTNO gevraagd onderzoek te doen naar welke principes ten grondslagliggen aan het al dan niet accepteren van energie- en klimaatbeleid en ofhier verschil in bestaat tussen sociaaleconomische en demografischegroepen. Met deze brief stuur ik u, mede namens de Minister vanInfrastructuur en Waterstaat en de Minister van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties, het rapport van TNO toe.TNO heeft in haar onderzoek aan de hand van drie bekende principes vooracceptatie (ervaren eerlijkheid, ingeschatte effectiviteit en beperktenegatieve impact) onderzocht hoe drie potentiële beleidsmaatregelen metmeer draagvlak zouden kunnen worden ingericht: (1) een norm voor deenergieprestatie van koopwoningen, (2) een minimumprijs voor hetretourneren van online bestellingen, en (3) een verhoging van de prijs vannieuwe kleding met een belasting.De bevindingen van TNO tonen in algemene zin aan dat burgers veelwaarde hechten aan het beperken van de negatieve impact van beleids-maatregelen op het eigen leven. Daarnaast zou er een gelijke verdelingvan de lusten en lasten moeten zijn tussen groepen in de samenleving.TNO adviseert daarom bij nieuwe maatregelen om een goede combinatiete vinden van flankerend en ondersteunend beleid, om zo de negatieveimpact op het persoonlijke leven te verzachten. Er ligt een kans om zo1Kamerstuk 32 813, nr. 1145 kst-32813-1399ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 13991 acceptatie van beleid te vergroten. Dit is met name het geval wanneer hetnodig is om normerend beleid in te voeren en er geen alternatief is voorbeleid dat het eigen leven beïnvloedt.Normeren van koopwoningenVoor de energietransitie in de gebouwde omgeving is gekeken naar devoorwaarden waaronder mensen een mogelijke norm voor de energie-prestatie van woningen eerder zouden accepteren. Deze beleidsoptie is inhet Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO)2 vorig jaar voorgesteldals maatregel om de grote opgave rond de klimaatdoelstellingen van 2050te halen. Ook is recent vanuit De Nederlandse Bank (DNB)3 een verge-lijkbaar voorstel gedaan. Met het onderzoek van TNO is een eerste inzichtverkregen in welke mate hier draagvlak voor is en aan welke acceptatie-principes hierbij voldaan moet worden.Net als bij de andere onderzochte maatregelen, benadrukt TNO bij eennorm voor de energieprestatie van woningen het belang van goedgekozen flankerend beleid. Het onderzoek laat zien dat, wanneer er geenondersteunend beleid bij wordt gepresenteerd, een iets grotere groeptegen (41–44%) dan voor (33–36%) een vorm van normerend beleid is. Hetmeest belangrijke aspect om de acceptatie hiervoor te vergroten is hetbieden van ondersteuning vanuit de overheid om de negatieve impact ophet leven van de burger te verzachten. Daarbij wordt financiële onder-steuning boven praktische ondersteuning gewenst en wordt het belangrijkgevonden dat niet alleen lage, maar ook middeninkomens op extraondersteuning kunnen rekenen vanuit het principe van een eerlijkeverdeling van de kosten. Opvallend is dat het concrete niveau van denormering (energielabel A, D of de isolatiestandaard), het momentwaarop aan de norm zou moeten worden voldaan (op een vast jaartal of 2jaar na aankoop van de woning) en het jaartal waarop de norm in zougaan relatief minder belangrijke aspecten worden gevonden voor deacceptatie. Kortom, bij voldoende ondersteuning is de vormgeving van denorm ondergeschikt.Uit het onderzoek van TNO komt naar voren dat goede ondersteuning eneen eerlijke verdeling van de kosten erg belangrijk is voor de acceptatievan normering. Huidig beleid rond de verduurzaming in de gebouwdeomgeving zet hier al op in. Alle woningeigenaren kunnen gebruik makenvan de ISDE of de SVVE. Daarnaast wordt er via de Lokale Aanpak van hetNationaal Isolatieprogramma door gemeenten extra praktische enfinanciële ondersteuning geboden aan kwetsbare woningeigenaren en iser vanuit Nationaal Warmtefonds de mogelijkheid om voor huishoudensmet een verzamelinkomen tot 60 duizend euro een lening aan te gaantegen 0% rente voor verduurzamingsmaatregelen.Beprijzen textiel en retournerenSpecifiek kijkend naar de maatregelen op gebied van circulaire economieen textiel zien we dat een meerderheid, 59%, het (helemaal) eens is meteen minimumprijs voor het retourneren van online bestellingen. Respon-denten geven aan het acceptabel te vinden een bedrag te betalen voor hetterugsturen van aankopen mits dit een vast bedrag is, het bedrag niet tehoog is en er de mogelijkheid is om gratis in een fysieke winkel te2IBO klimaat: Scherpe doelen, scherpe keuze (2023)3https://www.dnb.nl/algemeen-nieuws/nieuws-2024/bijna-alle-huiseigenaren-kunnen-verduurzaming-eigen-woning-financieren-met-spaargeld-of-lening/Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 13992 retourneren. In reactie op vragen van het lid Grinwis4 (CU) heeft staatse-cretaris Heijnen toegezegd in gesprek te gaan met Minister Adriaansensom te verkennen wat de mogelijkheden zijn om gratis retourneren in teperken. Dit onderzoek naar draagvlak voor het rekenen van retourkostenhelpt bij deze verkenning. Na de zomer wordt uw Kamer door hetvolgende kabinet hierover geïnformeerd.Er is op dit moment beperkter draagvlak (28%) voor een belastingheffingop nieuwe kleding. Het draagvlak wordt wel iets vergroot als kledingrepa-ratie makkelijker en goedkoper wordt. Het (verplicht) aanbieden vantweedehands kleding verhoogt het draagvlak niet. Frankrijk heeft recenteen maatregelenpakket om fast fashion tegen te gaan aangekondigd,waaronder een belasting op fast fashion. Het kabinet beziet wat het vandeze aanpak kan leren zoals reeds aangegeven in het schriftelijk overlegvan de Milieuraad.5 Ook werkt het kabinet op verschillende manieren aanreparatie van textiel. Nationaal wordt gewerkt aan de doorontwikkelingvan het wetgevingsinstrument voor de uitgebreide producentenverant-woordelijkheid. Hierbij onderzoekt het kabinet of het instrument meergericht kan worden op (de financiering van) circulaire strategieën,waaronder reparatie. Daarnaast worden op dit moment pilots opgezet omde drijfveren en belemmeringen rondom textielreparatie in kaart tebrengen en reparatie te stimuleren. Op Europees niveau is het standpuntvan Nederland gericht op ambitieuze invulling van de Ecodesign voorDuurzame Producten Kaderverordening met aandacht voor repareer-baarheid van textiel.Het tweede beleidsprogramma circulair textiel verschijnt naarverwachting dit najaar. In aanloop naar het nieuwe beleidsprogrammacirculair textiel is een participatietraject uitgevoerd. Dit traject had als doelom de ideeën, behoeften en zorgen van inwoners en stakeholders in eenvroeg stadium mee te nemen. Een belangrijk onderdeel van dit beleids-programma is het verminderen van productie en consumptie van textiel.Dit is namelijk een van de meest effectieve manieren om de milieu-impactvan de industrie te verminderen. Tegelijkertijd is het een ingewikkeldonderwerp, wat nog veel onderzoek vergt om haalbare en effectievemaatregelen te ontwikkelen. De uitkomsten van het onderzoek van TNOzijn daarom een waardevolle aanvulling op de ontwikkeling van hettextielbeleid.De Minister voor Klimaat en Energie,R.A.A. Jetten4Op 5 maart 2024 zijn er tijdens het mondelinge vragenuur door ChristenUnie vragen gesteldover de vernietiging van onverkochte en geretourneerde goederen naar aanleiding van eenartikel uit Trouw. Kleding retour zenden: dit is de ware kostprijs | Trouw5Kamerstuk 21 501-08, nr. 938Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 13993