Verslag van een schriftelijk overleg over de Overeenkomst Duitse staat deelverkoop TenneT Duitsland (Kamerstuk 28165-470)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202628 165Deelnemingenbeleid RijksoverheidNr. 475 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 4 juni 2026 De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmer-kingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van3 februari 2026 over de Overeenkomst Duitse staat deelverkoop TenneTDuitsland (Kamerstuk 28 165, nr. 470).De vragen en opmerkingen zijn op 13 maart 2026 aan de Minister vanFinanciën voorgelegd. Bij brief van 4 juni 2026 zijn de vragen beantwoord.De voorzitter van de commissie,JansenAdjunct-griffier van de commissie,Van der Steur kst-28165-475ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4751 Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van debewindspersoonD66-fractieVraag 1Kan de Minister nader toelichten wat «grotendeels» en «beperkt» in ditverband precies betekenen? Welke concrete synergiën zijn juridischgeborgd, voor welke termijn, en wat zijn de beëindigingsgronden?Antwoord 1Met «grotendeels» wordt bedoeld dat de bestaande samenwerking tussenTenneT Nederland en TenneT Duitsland in stand blijft voor zover dezecontractueel is vastgelegd. De lopende samenwerkingsovereenkomstenworden door de transactie niet geraakt en blijven onverminderd vankracht.Het woord «beperkt» ziet op de beëindigingsmogelijkheden van diecontracten: partijen kunnen deze niet eenzijdig en naar eigen goeddunkenopzeggen. De beëindigingsgronden zijn contractueel ingeperkt, waardoorde geborgde samenwerking een duurzaam karakter heeft.Wat na de transactie verandert, is de juridische grondslag van desamenwerking. Waar TenneT Nederland en TenneT Duitsland voorheenals onderdelen van één concern konden samenwerken, opereren zij na detransactie als twee zelfstandige netbeheerders. Nieuwe samenwerkingsaf-spraken worden dan ook gesloten op basis van gelijkwaardig partner-schap tussen twee onafhankelijke partijen, zoals gebruikelijk is tussenEuropese netbeheerders onderling.Vraag 2Wat gebeurt er met de governance-positie van TenneT indien de kapitaal-behoefte hoger uitvalt dan voorzien en TenneT verwatert tot onder de 25procent? Welke afspraken zijn gemaakt om te voorkomen dat de Neder-landse staat haar vetorechten en daarmee haar sturingsmogelijkhedenverliest?Antwoord 2TenneT Holding behoudt na toetreding van de private investeerders enKfW naar verwachting het grootste aandelenbelang in TenneT Duitsland.Het door private investeerders en de Duitse staat toegezegde kapitaal van€ 11,8 miljard ligt circa € 3,3 miljard boven wat in het basisscenariobenodigd is. Zolang de geraamde kapitaalbehoefte van € 8,5 miljard nietstijgt tot boven de € 11,8 miljard, blijft het aandeel van TenneT Holdingminimaal 28,9%.Pas als de kapitaalbehoefte van TenneT Duitsland verder zou oplopen enhet toegezegde kapitaal ontoereikend zou blijken, dan zal aanvullendefinanciering moeten worden aangetrokken door TenneT Duitsland. IndienTenneT Holding er in dat geval voor kiest om niet mee bij te storten,terwijl de andere aandeelhouders dat wel doen, zal het aandelenbelangvan TenneT Holding verder verwateren en mogelijk onder de grens van25% zakken. Daarmee zouden de aan dat belang verbonden vetorechtenverloren gaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4752 Om dit te voorkomen is contractueel vastgelegd dat alle aandeelhouders,waaronder TenneT Holding, bij een substantieel hogere kapitaalbehoeftede mogelijkheid hebben om naar rato bij te storten en hun huidige belangte handhaven. Mocht een dergelijke situatie zich voordoen, dan zullenTenneT Holding en de Nederlandse staat op dat moment moetenbeslissen of het gewenst is nieuw kapitaal in TenneT Duitsland te stortenom het aandelenbelang te behouden en zal de Kamer hierover tijdigworden geïnformeerd.Vraag 3Kan de Minister schetsen welk scenario zich voordoet als alle aandeel-houders weigeren bij te storten?Antwoord 3Zoals in het antwoord op vraag 2 beschreven, is het onwaarschijnlijk dateen nieuwe ronde aan kapitaalstorting nodig zal zijn aangezien TenneTDuitsland dankzij de toetreding van de private investeerders en de Duitsestaat een kapitaalbuffer heeft van € 3,3 miljard.Indien een dergelijk scenario zich toch voordoet en alle aandeelhoudersweigeren bij te storten, dan zal TenneT Duitsland aanvullende financieringelders moeten aantrekken om aan haar wettelijke verplichtingen tevoldoen. Dit zou het aandelenbelang van bestaande aandeelhoudersverwateren en hun governance-positie verzwakken. Om deze reden acht ikde kans dat zo’n scenario zich voordoet zeer klein.Vraag 4Kan de Minister bevestigen dat het structureel negatief saldo-effect vancirca 20 miljoen euro per jaar en de verwerking in de Voorjaarsnota 2026tijdig met de Kamer worden gedeeld?Antwoord 4Ja.Vraag 5In hoeverre kan de gewijzigde aandeelhoudersstructuur van TenneTDuitsland gevolgen hebben voor de prioritering en snelheid van netinves-teringen en hoe wordt geborgd dat de samenwerking tussen TenneT enTenneT Duitsland blijft bijdragen aan efficiënte netontwikkeling,systeemintegratie en leveringszekerheid in Noordwest-Europa.Antwoord 5De gewijzigde aandeelhoudersstructuur heeft geen directe gevolgen voorde prioritering en snelheid van netinvesteringen. De investeringsagendavan TenneT Duitsland vloeit voort uit het wettelijk vastgestelde investe-ringsplan, waarvan de uitvoering wettelijk verplicht is.De operationele samenwerking tussen TenneT Nederland en TenneTDuitsland blijft contractueel geborgd via de bestaande samenwerkings-overeenkomsten. Deze blijven onverminderd van kracht.Voor de bredere leveringszekerheid en systeemintegratie in Noordwest-Europa geldt bovendien dat alle transmissiesysteembeheerders nauwsamenwerken rondom de aansluiting van windparken op de Noordzee opTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4753 het Europese hoogspanningsnet op basis van Europese regelgeving enmultilaterale afspraken. Deze samenwerking staat los van de aandeelhou-dersstructuur van de afzonderlijke netbeheerders.VVD-fractieVraag 6Welke andere opschortende voorwaarden zijn er naast de genoemdebevestiging door de Duitse energietoezichthouder en is ook bij dezevoorwaarden de stellige verwachting dat hieraan zal worden voldaan?Antwoord 6Naast de bevestiging door de Duitse energietoezichthouder zijn er nogdrie opschortende voorwaarden waaraan de transactie moest voldoenvoordat deze definitief kan worden afgerond.•De mededingingsrechtelijke goedkeuring: dit is een verplichte toetswaarbij de mededingingsautoriteit beoordeelt of een overname ofinvestering de concurrentie op de markt niet onwenselijk beperkt.•Goedkeuring op grond van de Europese Foreign Subsidies Regulation(FSR). Deze Europese verordening is in het leven geroepen om tevoorkomen dat bedrijven die buitenlandse overheidssubsidiesontvangen daarmee een oneerlijk concurrentievoordeel behalen op deEuropese markt. De Europese Commissie toetst of van een dergelijkeverstoring sprake is en verleent al dan niet toestemming.•Goedkeuring in het kader van de Duitse Foreign Direct Investment(FDI)-screening. Dit is een nationaal toezichtmechanisme waarmeeoverheden buitenlandse investeringen in strategisch of gevoeligesectoren zoals energie-infrastructuur kunnen screenen op mogelijkerisico’s voor de nationale veiligheid of publieke orde.Al deze goedkeuringen zijn inmiddels verkregen. Daarmee ontbreektslechts de goedkeuring van de Duitse energietoezichthouder nog, maarhet is mijn verwachting dat deze tijdig zal worden verkregen.Vraag 7Wat zijn de consequenties voor de transactie indien de implementatieonverhoopt toch vertraging oploopt?Antwoord 7TenneT Nederland financiert TenneT Duitsland tot aan afronding van detransactie. Daarna gaat TenneT Duitsland zelfstandig naar de kapitaal-markt om o.a. obligaties uit te geven om haar investeringsprogramma tefinancieren. Indien afronding van de transactie niet plaatsvindt in deeerste helft van 2026 dan moet TenneT Nederland de Duitse activiteitenlanger financieren. Het is de verwachting van TenneT dat een vertraging in2026 gefinancierd kan worden vanuit de bestaande aandeelhoudersleningvan de Nederlandse staat en dat een vertraging in 2026 geen aanpassingvan de aandeelhouderslening behoeft.Vraag 8Welke effecten heeft de toename van de inbreng van EUR 1,5 miljard totmaximaal 2,34 miljard van de Duitse staat (via KfW) of het uitblijvendaarvan heeft op de aandelenbelangen of financiële verhoudingen?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4754 Antwoord 8De private investeerders hebben € 9,5 miljard aan kapitaalstortingen inTenneT Duitsland toegezegd en de Duitse staat maximaal € 2,34 miljard.De Duitse staat legt van de totale kapitaalbehoefte net zo veel in als nodigis om haar aandelenbelang van 25,1% te behouden. Dit betekent dat voorieder bedrag dat de Duitse staat uiteindelijk zal inleggen (tot eenmaximum van € 2,34 miljard), het altijd een aandelenbelang van 25,1% zalbehouden. De resulterende aandelenbelangen van TenneT Holding en deprivate investeerders zijn daarentegen onder andere afhankelijk van deuiteindelijke kapitaalbehoefte van TenneT Duitsland.Vraag 9Deze leden vragen hoe in de governance wordt geborgd dat er, naast deborging in wet- en regelgeving van grensoverschrijdende samenwerking,via TenneT alsnog gestuurd kan worden op het Nederlandse publiekebelang. Op welke belangrijke beslissingen behoudt TenneT vetorechten?Antwoord 9Zoals in het antwoord op vraag 5 beschreven, zijn TenneT Nederland enTenneT Duitsland, om het Nederlandse publieke belang te behoudencontracten voor de voortzetting van de samenwerking aangegaan metbeperkte beëindigingsmogelijkheden. TenneT blijft bovendien de grootsteaandeelhouder van TenneT Duitsland, waardoor het tot op zekere hoogtekan sturen op het behoud van het Nederlandse publieke belang. ZolangTenneT meer dan 25% van de aandelen bezit, blijft TenneT vetorechtenbehouden op belangrijke beslissingen van het bedrijf, zoals degoedkeuring van het business plan van TenneT Duitsland en debenoeming van bestuurders.GroenLinks-PvdA-fractieVraag 10In hoeverre blijft de Nederlandse staat, via TenneT, nog blootgesteld aanrisico’s voortvloeiend uit de investeringsopgave van TenneT?Antwoord 10Zoals in het antwoord op vraag 2 beschreven, is het onwaarschijnlijk dateen nieuwe ronde aan kapitaalstorting nodig zal zijn aangezien TenneTDuitsland dankzij de toetreding van de private investeerders en de Duitsestaat een kapitaalbuffer heeft van € 3,3 miljard. Mocht tegen deverwachting in, de kapitaalbehoefte toch hoger worden dan het kapitaaldat nu beschikbaar is vanuit de private investeerders en de Duitse staat,dan zal TenneT Duitsland van alle aandeelhouders vragen om kapitaal bijte storten. Geen van de aandeelhouders is hiertoe verplicht. Doordeelname van de Duitse staat is er een additionele partij toegetreden diezich verantwoordelijk zal voelen voor de financiële stabiliteit van TenneTDuitsland. Hierdoor wordt de rol van de Nederlandse staat als lender oflast resort verkleind.Voor TenneT Nederland is er ook een structurele oplossing gevonden metde instellingsgarantie. Deze zorgt ervoor dat TenneT Nederland zelfstandigop de markt schuld op kan halen, waardoor er geen kapitaalstorting meernodig is voor het ophalen van nieuwe financiering. TenneT betaalt voordeze instellingsgarantie een marktconforme premie aan de Nederlandsestaat. De garantie is doorlopend en kan niet voor 2030 opgezegd worden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4755 Vanaf 1 januari 2031 kan de garantie worden opgezegd, maar met eentermijn van 12 jaar, wat wil zeggen dat de schuld van TenneT Nederland inieder geval tot 2042 onder de garantie zal vallen. In het toetsingskaderwordt vermeld dat het de verwachting is dat de garantie minimaal dekomende 10 jaar niet wordt opgezegd, omdat de verwachting is dat dekasstromen van TenneT Nederland de komende 10 jaar nog niet dermatehoog zullen zijn dat TenneT Nederland zich zelfstandig zou kunnenfinancieren tegen acceptabele financieringskosten.Tot slot heeft de Nederlandse staat in 2024 een aandeelhoudersleningverstrekt aan TenneT. TenneT mag tot en met 2026 in totaal tot € 36miljard lenen, waarvan nu ca. € 25 miljard daadwerkelijk gebruikt is.Zodra de transactie van TenneT Duitsland wordt afgerond, heeft TenneTde lening in principe niet meer nodig. TenneT zal de lening terugbetalen inde periode 2030 – 2042. De lening zal in 2042 volledig zijn afgelost. Deopbrengsten van de verkoop van TenneT Duitsland worden gebruikt omde lening gedeeltelijk af te lossen.Vraag 11Is die optie van volledige verkoop nog aan de orde? Hoe ziet de Ministerde toekomstige rol van de Nederlandse staat in TenneT Duitsland?Antwoord 11Het huidige kabinet en TenneT hebben op dit moment geen plannen omhet (indirecte) belang in TenneT Duitsland volledig te verkopen.Vraag 12Welke operationele en strategische voordelen zijn er in deze nieuweconstructie uit dit aandeelhouderschap te halen?Antwoord 12Zoals toegelicht in de Kamerbrieven van 24 september 2025 en 3 februari2026 biedt de nieuwe constructie TenneT Duitsland een structureleoplossing voor de kapitaalbehoefte zodat TenneT Duitsland haar investe-ringsagenda kan uitvoeren die voortvloeit uit de energietransitie. Door decombinatie van drie institutionele private investeerders (APG, NBIM enGIC) en de Duitse staat als aandeelhouders wordt niet alleen de volledigekapitaalbehoefte gedekt, maar is er ook een financiële buffer beschikbaar.Strategisch is de constructie zo vormgegeven dat Nederland weliswaarfinanciële risico’s overdraagt, maar het wel invloed behoudt. Via eenresterend belang van circa 28,9% en bijbehorende vetorechten blijftTenneT Holding sturen op cruciale beslissingen. Contractuele afsprakenover samenwerking, met name op het offshore windprogramma engedeelde bedrijfsvoering, zorgen ervoor dat de synergievoordelen tussenTenneT Nederland en TenneT Duitsland grotendeels behouden blijven.De toetreding van de Duitse staat voegt daar een belangrijke geopolitiekedimensie aan toe: als mede-aandeelhouder voelt de Duitse staat zichmedeverantwoordelijk voor de financiële stabiliteit en de investeringen inde eigen energie-infrastructuur.Vraag 13Kan de Minister nader toelichten waarom deze opbrengsten alsniet-saldorelevant worden beschouwd. Welke begrotingsregels ertoeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4756 leiden dat deze opbrengsten als niet-saldorelevant worden aangemerkt?In hoeverre verschilt deze behandeling van de situatie waarin de staatsaldorelevant dividend of verkoopopbrengsten uit een staatsdeelnemingontvangt? Leidt de aflossing van de lening tot een vermindering van definanciële activa van de staat, maar niet tot een verbetering van hetEMU-saldo?Antwoord 13De opbrengsten zijn niet-saldorelevant omdat deze classificeren alsfinanciële transactie. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) enEurostat bepalen op basis van het Europese Systeem van Rekeningen(ESR 2010) wanneer opbrengsten of uitgaven gelden als financiëletransactie en daarmee niet-saldorelevant zijn. Hieronder vallen o.a.marktconforme leningen, enkele kapitaalstortingen en verkoopop-brengsten van aandelen. De begrotingsregels zelf hebben geen invloed opde EMU-saldorelevantie van een ontvangst of uitgave, dit wordt statistischbepaald. In lijn met de statistische regels uit ESR 2010 heeft een toenameof afname van de financiële activa van het Rijk geen invloed op hetEMU-saldo. Dividenduitkeringen van staatsdeelnemingen zijn welsaldorelevant.Vraag 14Klopt het dat we er hierdoor jaarlijks 20 miljoen euro op achteruitgaan.Kan de Minister uiteenzetten wat het structurele saldo-effect hiervan is?Hoe worden deze effecten precies verwerkt in de Voorjaarsnota 2026 en inhet EMU-saldo en de EMU-schuld? Weegt dit negatieve verschil ininkomsten op tegen de waarde van de verwachte risicomijding als gevolgvan de verkoop van de aandelen?Antwoord 14Door de aflossing is er een structureel negatief saldo-effect van € 20miljoen per jaar ten opzichte van de situatie voor de aflossing. Rente isvolgens de begrotingsregels niet-kaderrelevant, de daling van derentebaten heeft dus geen effect op het uitgavenkader. De daling van€ 110 miljoen wordt verwerkt op de begroting van Financiën, debesparing van € 90 miljoen wordt verwerkt op de begroting van deNationale Schuld. Het totale effect loopt mee in de ramingen van hetEMU-saldo en de EMU-schuld die in de Voorjaarsnota 2026 gepresenteerdworden.De gedeeltelijke aflossing van de lening verlaagt het risico dat het Rijkloopt op de risicoregelingen. Het uitstaande budgettaire risico voor deRijksbegroting neemt met € 3,3 miljard af, gelijk aan de aflossing.Vraag 15Kan de Minister bevestigen dat de niet-saldorelevante opbrengst geenextra begrotingsruimte creëert voor andere uitgaven, en zo ja, kan hijtoelichten hoe dit zich verhoudt tot de grote voorgenomen bezuinigingen?Hoe kijkt de Minister naar het beeld wat nu ontstaat van een opbrengstvan miljarden euro’s voor de schatkist terwijl er ook flink bezuinigd wordtop de sociale zekerheid en zorg?Antwoord 15De financiële transactie als gevolg van de verkoop van TenneT Duitslandtelt niet mee voor het EMU-saldo (zie vraag 13), waardoor dit ook geenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4757 budgettaire ruimte oplevert. De eenmalige transactie heeft een positiefeffect op de staatsschuld, maar draagt niet structureel bij aan houdbareoverheidsfinanciën op de lange termijn. In het coalitieakkoord zijnafspraken gemaakt om de overheidsfinanciën op orde te houden en omgeen rekeningen door te schuiven naar de toekomst.PVV-fractieVraag 16Kan de Minister aangeven of deze verkoop het eindstation is of eentussenstation naar volledige verkoop van het Nederlandse belang inTenneT Duitsland?Antwoord 16Het huidige kabinet en TenneT hebben op dit moment geen plannen omhet (indirecte) belang in TenneT Duitsland volledig te verkopen.Vraag 17Wat is het overzicht van de resterende risico’s? Hoe groot is, na dezedeelverkoop aan de Duitse staat, het nog steeds aanwezige financiëlerisico (kapitaalbehoefte, garanties, leningen) voor Nederland metbetrekking tot TenneT Duitsland? Graag een uitsplitsing per jaar en perscenario en daarnaast een concreet tijdpad waaruit blijkt hoe en wanneerdit risico tot nul wordt teruggebracht.Antwoord 17Zie het antwoord op vraag 10.Vraag 18Kan de Minister garanderen dat geen enkel deel van de kosten of risico’srond TenneT Duitsland – nu of in de toekomst – via hogere nettarieven,heffingen of belastingen bij Nederlandse afnemers terechtkomt? Hoewordt dit juridisch en regulatoir geborgd richting toezichthouder ACM enrichting TenneT zelf?Antwoord 18Voor de nettarieven geldt een regulatoire scheiding: de ACM stelt tarievenvast op basis van uitsluitend de Nederlandse netkosten. Kosten vanTenneT Duitsland kunnen daar niet in worden meegenomen.Wat de bredere staatsrisico’s betreft verwijs ik naar het antwoord op vraag10.Vraag 19Deelt de Minister de opvatting dat investeringen in het Duitse elektrici-teitsnet primair een verantwoordelijkheid zijn van de Duitse staat en deDuitse afnemers en dus niet van Nederlandse belastingbetalers? Zo ja, opwelke manier is dit beginsel concreet verankerd in de bepalingen van denu voorliggende overeenkomst?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4758 Antwoord 19Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 en 10, acht ik het op basis vande getekende overeenkomst met de private investeerders en de Duitsestaat onwaarschijnlijk dat de Nederlandse staat nog kapitaal zal moetenstorten in TenneT Duitsland. Mocht tegen de verwachting in, de kapitaal-behoefte toch nog hoger worden dan het kapitaal dat nu beschikbaar isvanuit de private investeerders en de Duitse staat, dan zal TenneTDuitsland indien noodzakelijk van alle aandeelhouders vragen om kapitaalbij te storten. Geen van de aandeelhouders is hiertoe verplicht. Door dedeelname van de Duitse staat is er een additionele partij toegetreden diezich verantwoordelijk zal voelen voor de financiële stabiliteit van TenneTDuitsland. Hierdoor wordt de rol van de Nederlandse staat als lender oflast resort verkleind.Vraag 20In hoeverre blijft, na deze deelverkoop, de operationele samenhangtussen TenneT Nederland en TenneT Duitsland bestaan? Welkewaarborgen zijn er dat storingen, investeringsachterstanden of politiekekeuzes in Duitsland niet alsnog gevolgen hebben voor de leveringsze-kerheid in Nederland en voor de hoogte van de Nederlandse energiere-kening?Antwoord 20Het elektriciteitsnetwerk in Europa is sterk met elkaar verbonden. Ditdraagt sterk bij aan de leveringszekerheid in heel Europa, en dus ook inNederland. Het betekent wel dat stroomstoringen in buurlanden vanNederland, dus ook Duitsland, invloed kan hebben op de leveringsze-kerheid in Nederland. Dit is onafhankelijk van het feit dat TenneTNederland en TenneT Duitsland dochterbedrijven zijn en blijven vanTenneT Holding. Zoals toegelicht bij vraag 18 hebben politieke keuzes eninvesteringsachterstanden in Duitsland geen effect op de energierekeningin Nederland.Vraag 21Waarom heeft het kabinet er niet voor gekozen om de Duitse tak vanTenneT volledig aan de Duitse staat te verkopen?Antwoord 21De Duitse staat heeft tijdens de laatste ronde gesprekken consequentaangegeven een belang van 25,1% na te streven. Voor de Nederlandsestaat was het doel om de kapitaalbehoefte van TenneT Duitsland in tevullen. Door de overeenkomst met de Duitse staat zijn de doelen vanbeide landen bereikt.Vraag 22Hoe verhoudt deze deelverkoop zich tot de in het verleden aan TenneTverstrekte leningen en kapitaalversterkingen door de Nederlandse staat?Welk deel van deze publieke middelen vloeit met deze overeenkomstdaadwerkelijk terug naar de schatkist? Wat heeft TenneT Duitsland deNederlandse belastingbetaler uiteindelijk gekost?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4759 Antwoord 22TenneT Holding heeft alle aandelen in TenneT Duitsland in 2009 voor€ 885 miljoen gekocht. In de transactie met de private investeerders en deDuitse staat is TenneT Duitsland gewaardeerd op circa € 40 miljard per31 december 2025. De Nederlandse staat ontvangt vanwege de toetredingvan de Duitse staat in 2026 € 3,3 miljard, een bedrag dat verder kanoplopen tot € 4,8 miljard. Daarnaast heeft de Nederlandse staat sinds deaankoop van TenneT Duitsland honderden miljoenen ontvangen aandividend.De Nederlandse staat heeft TenneT Holding in 2024 een lening verschaftwaarvan Nederlandse en Duitse investeringen zijn gefinancierd. TenneTbetaalt een marktconforme rente over deze lening. TenneT zal deze leninguiterlijk in 2042 afbetalen. De bovengenoemde opbrengsten van deverkoop van TenneT Duitsland worden gebruikt om de lening gedeeltelijkaf te lossen. De Nederlandse belastingbetaler heeft daarmee niet betaaldaan TenneT Duitsland.Vraag 23Waarom wordt er twee keer zoveel wordt geïnvesteerd in het Duitse netdan in het Nederlandse? Waarom wordt er überhaupt nog geïnvesteerd inDuitsland gezien de huidige problemen? Kan de Minister garanderen dater in de toekomst geen dubbeltje meer wordt geïnvesteerd in het Duitsehoogspanningsnet van TenneT?Antwoord 23De hogere investeringen in Duitsland weerspiegelen de omvang van hetDuitse net: TenneT beheert in Duitsland een aanzienlijk groter hoogspan-ningsnet dan in Nederland. Die verhouding volgt rechtstreeks uit deschaal van de infrastructuur en de wettelijke investeringsverplichtingen.Met de instap van private investeerders is de financieringsstructuur vanTenneT Duitsland structureel herzien. De kapitaalbehoefte is daarmeeingevuld zonder stortingen vanuit de Nederlandse schatkist. Voor devraag over de kans dat er in de toekomst vanuit de Nederlandse staat nogkapitaalstortingen nodig zijn in TenneT Duitsland verwijs ik graag naar hetantwoord op vraag 3.Vraag 24Kan de Minister zeggen welke andere opties (bijvoorbeeld volledigeverkoop aan de Duitse staat, een andere structuur met investeerders, ofeerdere en snellere afsplitsing) zijn onderzocht? Welke voor- en nadelenzijn daarbij gewogen en waarom is uiteindelijk gekozen voor dezeconstructie, mede in het licht van de mislukte verkooppoging in 2024?Antwoord 24Na de mislukte verkoop aan de Duitse staat in 2024 heb ik besloten om dekapitaalbehoefte van TenneT Duitsland via de private markt in te vullen.Daarin zijn gelijktijdig een beursgang en een onderhandse verkoop vanaandelen verkend. Ik heb uiteindelijk samen met TenneT Holding beslotentot de onderhandse verkoop aan de hand van vier criteria zoals ik hebtoegelicht in de Kamerbrieven over de verkoop van TenneT Duitsland.11Kamerstukken II 2025/26 28 165 nrs. 466 en 470Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 47510 Vraag 25Wat betekent deze overeenkomst concreet voor de ontwikkeling van deNederlandse nettarieven en de energierekening in de komende jaren? Isde Minister bereid vast te leggen dat deze deelverkoop niet mag wordenaangegrepen om Nederlandse tarieven verder te verhogen in detoekomst?Antwoord 25De deelverkoop van TenneT Duitsland heeft geen directe invloed op deNederlandse nettarieven. Die worden jaarlijks door de ACM vastgesteldop basis van uitsluitend de kosten van het Nederlandse net. Dat iswettelijk geborgd en onafhankelijk van eigendomsverhoudingen inDuitsland.De ACM is een onafhankelijke toezichthouder die tarieven vaststelt opbasis van werkelijke kosten die TenneT maakt voor het beheer en deuitbreiding van het elektriciteitsnet.Vraag 26Kunt u de synergiën en contracten die zijn aangegaan voor het voortzettenvan de samenwerking met beperkte beëindigingsmogelijkheden nadertoelichten? Welke Nederlandse belangen zijn met deze samenwerkinggemoeid? Welke samenwerkingscontracten zijn aangegaan en waaromzijn de mogelijkheden om deze te beëindigen beperkt?Antwoord 26TenneT Nederland en Duitsland blijven bijvoorbeeld nauw samenwerkenbij de ontwikkeling van het net op zee, op het gebied van innovatie en bijde gezamenlijke inkoop van technische onderdelen. Ook zijn er overeen-komsten aangegaan om dienstverlening voor bepaalde tijd door te zettenvolgend op de splitsing van de operationele onderdelen, welke splitsing in2025 is ingezet. Dat zorgt ervoor dat kennis behouden blijft en middelenefficiënt worden ingezet.Vraag 27Hoe is het aandelenbelang verdeeld tussen de verschillende investeerders(Norges Bank, APG en GIC)?Antwoord 27Gezamenlijk verkrijgen de private investeerders maximaal 46% van hetaandelenbelang in TenneT Duitsland.Het betreft een gefaseerde investering: de private investeerders storten intotaal maximaal € 9,5 miljard aan eigen vermogen in TenneT Duitsland tot2029. Een deel wordt ingebracht bij de afronding van de transactie, hetoverige deel in de daaropvolgende jaren, in lijn met de kapitaalbehoeftevan TenneT Duitsland. Het aandelenbelang van de individuele privateinvesteerders is geen publieke informatie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 47511 CDA-fractieVraag 28Wat zijn de onderliggende criteria van deze beëindigingsmogelijkheden. Inhoeverre acht de Minister het aannemelijk dat er een situatie ontstaatwaarbij deze beëindigingsclausule geactiveerd kan worden? Wat zou deimpact zijn voor Nederland wanneer deze contracten opgezegd worden?In hoeverre kan het vetorecht van TenneT dit voorkomen?Antwoord 28In zijn algemeenheid hebben TenneT Nederland en TenneT Duitslandallebei baat bij de betreffende overeenkomsten en daarmee geen redenom deze zomaar te beëindigen. TenneT Nederland en TenneT Duitslandhebben bijvoorbeeld concrete afspraken gemaakt over diensten over enweer na de splitsing van het bedrijf in 2025. Deze kunnen niet zonderreden eenzijdig worden beëindigd. Evenwel komt de bedrijfsvoering inNederland niet in gevaar als een van deze diensten niet geleverd wordt.Een vetorecht kan dit niet voorkomen, aangezien dit een contractuelesamenwerking betreft tussen TenneT Nederland en TenneT Duitsland dieniet onderworpen is aan goedkeuring van de aandeelhouders.Vraag 29Welke activiteiten, naast het offshore 2GW-programma, vallen onder dereikwijdte van deze contracten. Kan de Minister hiervan een overzichtgeven?Antwoord 29Deze voordelen zijn er o.a. bij de bouw van de 2GW-platformen op zee,gezamenlijk verzekeren van projecten en assets en samenwerking terbevordering van een sterke positie richting leveranciers. De synergiënzullen naar verwachting ook waarde hebben voor de Duitse staat en deprivate investeerders dus het behoud hiervan is een gedeeld belang vanalle aandeelhouders.Vraag 30Blijft de 3,3 miljard euro dus niet bij TenneT op de balans blijft staan?Klopt het dat deze 3,3 miljard euro beschikbaar blijft voor staatsdeelne-mingen en onder andere wordt gebruikt voor het kernkapitaal van deNationale Investeringsinstelling conform het Coalitieakkoord? Wanneerverwacht de Minister hierover uitsluitsel te geven?Antwoord 30TenneT gebruikt de opbrengst van de verkoop voor de gedeeltelijkeaflossing van de aandeelhouderslening. In de Voorjaarsnota 2026 heefthet kabinet de € 3,3 miljard van de verkoopopbrengst van TenneTDuitsland beschikbaar gemaakt voor het startkapitaal van een NationaleInvesteringsinstelling.Vraag 31Waarom moet de toetsing van de Duitse energietoezichthouder nogplaatsvinden. Zijn er mogelijkheden om dit te versnellen? Is er reedscontact met de toezichthouder bijv. door een a priori toetsmoment?Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 47512 Antwoord 31De toetsing van de Duitse energietoezichthouder Bundesnetzagentur moetplaatsvinden op de getekende transactieovereenkomsten. Zoalsbeschreven in de Europese Richtlijn 2019/943, moet de Duitse toezicht-houder na het vaststellen van een conceptbesluit ook de opinie vragenvan de Europese Commissie alvorens een definitief besluit te nemen. Ditproces vergt daarom in totaal een aantal maanden. Mijn verwachting isnog steeds dat – als er geen vertragingen optreden – de overeenkomstbinnen de eerste helft van 2026 afgerond kan worden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 47513