Beleidsreactie op het advies 'Cultuur Natuurlijk' van de Raad voor Cultuur

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 820Nieuwe visie cultuurbeleid32 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 532 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 december 2024In juni 2023 heeft mijn voorganger het advies van de Raad voor Cultuur«Cultuur Natuurlijk»1 in ontvangst genomen. De raad vraagt met ditadvies aandacht voor verduurzaming van de culturele en creatieve sector(hierna cultuursector) als onderdeel van de bredere Europese en nationaledoelstellingen op dit vlak.Het kabinet vindt het belangrijk dat Nederland een welvarend land blijft éndat we een schonere en gezondere wereld doorgeven aan onze kinderenen kleinkinderen. De bestaande klimaat- en energiedoelen en afsprakenzijn hierbij leidend.2 We staan voor een grote opgave waar iedereen aanbij moet dragen. De motivatie en bereidheid daartoe zie ik ook in decultuursector. Ik span mij in om generiek beleid en bestaande (en nieuwe)ondersteuningsmaatregelen van het kabinet voor verduurzaming zo vormte geven dat deze goed aansluiten bij de specifieke kenmerken van decultuursector. Hiermee wordt het makkelijker voor organisaties, bedrijvenen makers in de sector om stappen te zetten. Ik doe dit in goed overlegmet de rijkscultuurfondsen, betrokken ministeries, IPO en VNG, maarvooral ook met de sector zelf. Sectorspecifieke verplichtingen vind ikdaarom vooralsnog niet nodig en wenselijk. Om de sector te onder-steunen in deze transitie ga ik aan de slag met het volgende:•Het zo goed mogelijk aansluiten van de cultuursector bij bestaande (ennieuwe) ondersteuningsmaatregelen vanuit het rijk.•Versterking van de bewustwording in de cultuursector door in demeerjarige subsidiebeschikkingen van het rijk (inclusief de cultuur-fondsen) aan instellingen te vragen data bij te houden om zo de eigenvoetafdruk in beeld te brengen.•Het verkennen van de mogelijkheden tot het versterken van kennisde-ling en monitoring op het gebied van verduurzaming.1Cultuur Natuurlijk | Advies | Raad voor Cultuur2Regeerprogramma Kabinet-Schoof; Bijlage bij Kamerstukken 2023–2024, 36 471, nr. 96 kst-32820-532ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5321 Verduurzaming speelt uiteraard ook in Caribisch Nederland, maar deopgaven, behoeften en de omvang verschillen met Europees Nederland.Ik zal in het overleg met de Openbare Lichamen verkennen of, en op welkewijze de maatregelen die ik tref ook van toepassing kunnen zijn inCaribisch Nederland.In het vervolg van deze brief zal ik eerst de kern van het advies van deraad beschrijven. Ik zal daarop reflecteren mede aan de hand van wat ikheb opgehaald uit gesprekken die ik zelf de afgelopen periode hebgevoerd met de sector en de ontwikkelingen die ik daar zie. Met deze briefwordt tevens de motie Akerboom c.s. afgedaan over het verduurzamenvan culturele instellingen en activiteiten.3Advies Cultuur NatuurlijkVoor het advies «Cultuur Natuurlijk» heeft de raad gesprekken gevoerdmet deskundigen van binnen en buiten het brede culturele veld. De raadgeeft aan de cultuursector in zijn volle breedte te beschouwen. Dat wilzeggen: de kunsten, media, erfgoed en de creatieve industrie. In algemenezin pleit de raad voor meer samenwerking. Het advies is niet alleen gerichtaan het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, maar ook aande cultuursector, gemeenten, provincies en aan andere departementen diebetrokken zijn bij de ontwikkeling van klimaatbeleid.De raad constateert dat duurzaamheid nog niet altijd hoog op de agendavan de cultuursector staat, hoewel de urgentie breed gevoeld wordt. Er issteun en stimulans nodig volgens de raad om praktische struikelblokkenweg te nemen. De raad stelt dat de overheid nog maar weinig aandachtheeft voor de verduurzaming van de cultuursector en pleit voor hetintroduceren van verplichtingen als onderdeel van de subsidievoor-waarden in het kader van de subsidies voor de basisinfrastructuur (hierna:bis). De raad vindt de (inter)nationale klimaatdoelen helder en achtdaarom een aparte code voor verduurzaming – analoog aan reedsbestaande codes in de sector – niet nodig. De raad geeft aan dat net alsandere sectoren, de cultuursector zijn voetafdruk omlaag kan brengen.Bovendien kan de sector zelf zijn creativiteit, verbeeldings- en verander-kracht en grote publieksbereik inzetten en zo een maatschappelijke rol vanbetekenis spelen (de «handafdruk»). De raad doet aanbevelingen om deklimaatimpact van de cultuursector inzichtelijk te maken. Ook wijst deraad op de mogelijkheid tot het opzetten van een kennisplatform waarinkennis kan worden verzameld en gedeeld, de sector kan samenwerken enkan leren van elkaar en van andere maatschappelijke sectoren. Daarnaastadviseert de raad belemmerende wet- en regelgeving binnen het huidigecultuurbeleid tegen het licht te houden.Reactie op hoofdlijnenAlgemeenHet culturele veld is zeer breed en divers. Van commercieel tot non-profit,van grote instellingen tot kleine gezelschappen en individuele makers.Met de raad ben ik van mening dat de klimaatdoelen nagestreefd moetenworden. Ik begrijp de zorg van de raad dat nog niet alle cultureleinstellingen en makers zijn «aangehaakt» bij de verduurzaming, maar ikzie juist veel intrinsiek gemotiveerde en geïnspireerde makers,medewerkers, instellingen en brancheorganisaties, die zich inspannen omde transitie te maken naar een circulaire, klimaatneutrale, of zelfsklimaatpositieve productie- en bedrijfsvoering. Zij doen dit met hart en3Kamerstukken II 2022–2023, 36 200-VIII, nr. 46 (t.v.v. 36 200-VIII, nr. 30)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5322 ziel. Zo introduceren brancheorganisaties NAPK, VSCD en VPT4binnenkort de Nederlandse versie van het Theatre Green Book. Eenmethodiek die instellingen helpt hun bedrijfsvoering, producties engebouw te verduurzamen. In september van dit jaar zijn 18 gezelschappengestart met een pilot om volgens deze principes te gaan produceren.Binnen de architectuur richt de brancheorganisatie BNA zich met hetPosition Paper «samen circulair» op ruimtelijk ontwerp in relatie tot debouwopgave met als doel de overgang naar duurzaam ontwerpen encirculair bouwen te versnellen. In de media- en filmsector zijn stappengezet en nemen de NPO en het Filmfonds het voortouw door aan tesluiten bij het internationale duurzaamheidsplatform ALBERT. DeMuseumvereniging werkt met haar werkgroep verduurzaming aan hetverzamelen van relevante informatie over wet- en regelgeving, subsidiesen best-practices. Als kennisinstituut voor cultuur en digitale transfor-matie heeft DEN vergelijkend onderzoek gedaan naar de CO2 impact vanfysieke en digitale voorstellingen.5 DEN heeft daarvoor een rekentoolontwikkeld. De analyse van de vragenlijsten die aanvragers voorcultuursubsidies in de periode 2025–2028 hebben ingevuld laten zien dat96% van de organisaties aandacht heeft voor duurzaamheid en dat 44%hier ook structureel aandacht aan besteedt6.Aansluiten bij generiek beleid en ondersteuningDe raad geeft in zijn advies aan dat de overheid nog maar weinigaandacht heeft voor de verduurzaming van de cultuursector. Ik deel dezeconclusie niet. De laatste jaren zijn door het kabinet significante stappengezet om bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers teondersteunen bij verduurzaming. Het kabinet zet breed in op klimaat-beleid en veel departementen zijn betrokken bij de ontwikkeling vanbeleid, regelgeving en ondersteunings- en financieringsmaatregelen voorverduurzaming. Ook voor de cultuursector zijn hier ontwikkelingen te zien.Zo hebben mijn ambtsvoorgangers de afgelopen jaren, samen met hetMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (thans VRO) enhet Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (thans Klimaat enGroene Groei) samengewerkt om sectoren met cultureel maatschappelijkvastgoed en eigenaren van monumenten te ondersteunen bij verduur-zaming. Dit heeft er onder meer toe geleid dat monumenteneigenaren eneigenaren van museale en culturele gebouwen gebruik kunnen maken vande subsidieregeling voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed(DUMAVA). Monumenteneigenaren kunnen tevens terecht bij de ISDE(voor eigenaar-bewoners), de SVVE (voor verenigingen van eigenaars) ende SVOH (voor verhuurders van monumentale woningen). Ook kunneneigenaren van rijksmonumenten en de rijksmusea laagrentende leningenafsluiten bij het Nationaal Restauratiefonds (NRF) voor de verduurzamingvan hun (rijksmonumentale) pand. Via het provinciale ontzorgingspro-gramma maatschappelijk vastgoed worden culturele instellingen met eenanbi-status met een kleine vastgoedportefeuille ondersteund bij hetverduurzamen van hun gebouwen.Op het vlak van (circulariteit van) grondstoffen en afvalstromen werk iksamen met het programma Van Afval Naar Grondstof (VANG)Buitenshuis, dat in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur enWaterstaat wordt uitgevoerd. VANG Buitenshuis heeft samen met de4Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK), Vereniging van Schouwburg- enConcertgebouwdirecties (VSCD) en Vereniging voor Podiumtechnologie (VPT)5DEN (voorheen Digitaal Erfgoed Nederland) is een kenniscentrum voor cultuur en digitaletransformatie6Significant APE, Duurzaamheid in de Culturele Sector – Wat is de stand in 2024?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5323 NAPK een verkenning uitgevoerd naar het hergebruik van decors enkostuums. Als concrete opvolging wordt samen met OCW onderzocht hoeorganisaties kunnen omgaan met het hergebruik van kostuums endecorstukken in relatie tot auteursrechten – die belemmerend kunnenwerken bij hergebruik. Hierbij wordt ook gewerkt aan een tool die desector kan helpen om te komen tot nieuwe afspraken.Voor ondernemers, stichtingen en organisaties binnen het mkb is al eenbreed pakket aan maatregelen beschikbaar. Ook culturele ondernemers enmaatschappelijke organisaties kunnen hier gebruik van maken, maarweten deze regelingen niet altijd te vinden. Soms zijn de regelingen nogniet goed toegesneden op de behoefte en de specifieke praktijk van decultuursector. Een voorbeeld hiervan is dat organisaties zonder winst-oogmerk geen toegang hebben tot fiscale ondersteuningsmaatregelen.7Hetzelfde kan gelden voor bijvoorbeeld (laagrentende) leningen. Om diereden ben ik aangesloten bij de interdepartementale samenwerking die isopgezet vanuit het Ministerie van Klimaat en Groene Groei, waaronderzocht wordt hoe de verschillende duurzaamheidsprogramma’s en-regelingen voor het mkb zo goed mogelijk kunnen aansluiten op het mkbdat wil verduurzamen.8 Hierbij worden ook micro-mkb en maatschappe-lijke organisaties zonder winstoogmerk meegenomen.9 De aanbevelingenzullen naar verwachting in het voorjaar van 2025 door de Minister vanKlimaat en Groene Groei aan uw Kamer worden gestuurd.Ik werk in de komende jaren intensief samen met andere departementen,VNG en IPO en zal mij blijven inzetten om maatregelen voor de cultuur-sector kenbaar en toegankelijk te maken, en daarnaast de cultuursectorzelf te helpen om zo goed mogelijk aan te sluiten bij ondersteuningsmaat-regelen die al voorhanden zijn, of nog worden ontwikkeld.Inzicht in de eigen voetafdrukVoor de mede door het rijk gefinancierde cultuur draag ik een meerdirecte verantwoordelijkheid. In de uitgangspuntenbrief voor de subsidie-periode 2025–2028 is duurzaamheid daarom als één van de uitgangs-punten meegenomen.10 In de Prinsjesdagbrief over de besluiten rond deverdeling van de middelen binnen de bis voor de periode 2025 – 2028 hebik dit verder uitgewerkt door organisaties te vragen om gedurende dezeperiode data bij te gaan houden om zo de eigen voetafdruk in beeld tekunnen brengen.11 Dit is geen juridische verplichting. Organisaties kunnenop deze wijze een beter inzicht krijgen. Soms is er overigens al sprake vanbestaande verplichtingen zoals voor het registreren vanwoon-werkverkeer.12 Vanuit de brancheverenigingen krijg ik wel veelvragen over methodieken die kunnen worden toegepast bij dataverza-meling en over monitoring. Hieronder ga ik daar nader op in.Monitoring en toolsOp dit moment is zowel op organisatie- als op sectorniveau weinigbekend over de ecologische impact van de cultuursector. Er zijn diverse7Zoals de Energie-investeringsaftrek (EIA), de milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurigeafschrijving milieu-investeringen (Vamil)8Kamerstukken 2022–2023, 32 637, nr. 5629In deze context wordt onder micro-mkb verstaan ondernemingen met 2 – 10 medewerkers.10Kamerstukken 2022–2023, 32 820, nr. 499; ook bij subsidies die aan rijksmusea wordenverstrekt op basis van de Erfgoedwet en subsidies in het kader van het internationaalcultuurbeleid wordt deze lijn gevolgd11Bijlage bij Kamerstukken 2024–2025, 32 820, nr. 52612Op grond van het Besluit activiteiten leefomgeving moeten organisaties met meer dan 100werknemers jaarlijks rapporteren over het woon-werkverkeer.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5324 tools beschikbaar om een voetafdruk te meten. In een aantal deelsectorenwordt al data verzameld. Bureau Het PON & Telos heeft hier in opdrachtvan OCW naar gekeken en een aantal scenario’s opgesteld voor hoemonitoring vormgegeven zou kunnen worden. De komende periode zal ikverkennen hoe ik de sector kan helpen om een monitor op te zetten. Ik doedit samen met de rijkscultuurfondsen, brancheorganisaties en medeover-heden. Ik zal overleggen met andere departementen om te zien of er kanworden aangesloten bij reeds bestaande initiatieven in andere sectoren.Op het vlak van methodieken (tools) loopt daarnaast al een tweetalprojecten dat ik ondersteun. Door de evenementensector is in samen-werking met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en een aantalgemeenten binnen de Green Deal Circular Festivals een Duurzaamheids-ladder Evenementen ontwikkeld. Met een subsidie ondersteun ik eenonderzoek om te verkennen of dit ook een tool is die voor de brederecultuursector kan worden ontwikkeld. Ik verwacht de resultaten hiervanmedio 2025.Eerder heeft mijn ambtsvoorganger aangekondigd de systematiek van deCorporate Sustainability Reporting Directive (CSRD, die voor groteondernemingen een verplichtend karakter heeft) mee te nemen alsonderwerp in de uitvraag voor de aangekondigde pilots voor demaatschappelijke impact van instellingen.13KennisUit het advies van de raad en gesprekken met sectorpartijen blijkt dat dekennis die nodig is om te verduurzamen niet altijd makkelijk te vinden is.Verschillende brancheorganisaties hebben de behoefte om kennis overwet- en regelgeving, beschikbare subsidies, duurzaamheidskennis en bestpractices te verzamelen en te delen. Ik zie dit als een verantwoordelijkheidvan de sector zelf en hier is men ook druk mee bezig. Ik verken hoe ik zedaar bij kan helpen. Ik bekijk daarbij ook of het recent opgestarte initiatiefvanuit een aantal brancheorganisaties in de cultuursector om te komen toteen «routekaart verduurzaming culturele sector» hier een rol in kanspelen. Deze routekaart gaat niet alleen over de verduurzaming vanmaatschappelijk cultureel vastgoed. Ook de verduurzaming van debedrijfsvoering en de producties worden hierin meegenomen. Tevens zalmet deze routekaart worden aangesloten bij het Kennis- en Innovatie-platform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed.14Belemmerende wet- en regelgeving binnen bestaand beleidNaast de praktische obstakels om aan de slag te gaan met duurzaamheidvraagt de raad aandacht voor wet- en regelgeving die belemmerend kanwerken voor organisaties om stappen te zetten om te verduurzamen. Deraad wijst hierbij onder meer op een aantal uitgangspunten voor de bis. Ikbetrek deze aspecten bij het zoeken naar manieren om het stelsel teverbeteren en te vereenvoudigen, zoals aangekondigd in de Prinsjesdag-brief 2024.15De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. Bruins13Bijlage bij Kamerstukken 2024–2025, 32 820, nr. 52614Kennis- en innovatieplatform verduurzaming maatschappelijk vastgoed (rvo.nl)15Bijlage bij Kamerstukken, 2024–2025, 32 820, nr. 526Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5325