Tenaamstelling vonnissen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 279Rechtsstaat en RechtsordeNr. 972 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 mei 2025U heeft van de Algemene Rekenkamer (ARK) op woensdag 21 mei eenrapportage ontvangen over haar Verantwoordingsonderzoek 2024 bijJenV. Een belangrijk onderwerp gaat over de identiteitsvaststelling vanpersonen die in aanraking komen met de strafrechtketen. Jaarlijks doet derechtspraak uitspraak in ruim 85.000 zaken.1 In verreweg de meeste zakenkrijgt de dader op de juiste naam zijn straf. Zo’n 50 keer per jaar consta-teert de Justitiële Informatiedienst (Justid) na het onherroepelijk wordenvan een vonnis dat er een probleem is met de vastgestelde identiteit.Justid houdt sinds een aantal jaar deze zaken bij. Sinds 2014 zijn867 zaken geconstateerd waarbij er een aanwijzing bestaat dat detenaamstelling mogelijk niet juist is.De ARK concludeert in haar bevindingen in paragraaf 4.5.2 over detenaamstelling van vonnissen, dat sprake is van een ernstige onvolko-menheid vanwege het ontbreken van een toetsings- en handelingskader.Daarnaast concludeert de ARK een aanvullende onvolkomenheid bijJustid omdat in een aantal gevallen gegevens over gevonniste personenzijn aangepast, waarbij onzekerheid bestaat of dit binnen de kaders van dewet had gemogen. De ARK publiceert in het verantwoordingsonderzoekook de bestuurlijke reactie van JenV op haar rapport. In dat rapport is eensamenvatting opgenomen van die bestuurlijke reactie met een verwijzingnaar de volledige bestuurlijke reactie op de website van de ARK.U heeft mij op 22 mei jl. verzocht een reactie te geven op het onderzoek.Daarbij vraagt uw vaste commissie Justitie en Veiligheid in het bijzonderin te gaan op de vraag of met voorrang onderzoek gedaan zal wordennaar de gevolgen van deze problematiek voor onschuldige burgers en ofik een reflectie kan geven op het jarenlange proces om tot een oplossingte komen.1Zie https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Jaarverslag%20Rechtspraak%202024.pdf kst-29279-972ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9721 In deze brief geef ik een nadere reactie op het rapport van de ARK en zal ikingaan op de door uw commissie gestelde vragen.Werkwijze bij identiteitsvaststelling in de strafrechtketenZoals helder is beschreven door de ARK wordt van personen die inaanraking komen met de strafrechtketen hun identiteit vastgesteld. Ditzorgt ervoor dat tijdens de opsporing, de behandeling van de zaak en deten uitvoerlegging van een straf de ketenpartners weten met wie ze vandoen hebben.Deze partners zijn onder meer de politie, het Openbaar Ministerie (OM),de Rechtspraak, de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en de reclassering.Een juist vastgestelde identiteit is voor deze partners essentieel voor eentijdige, eerlijke en effectieve rechtspleging en tenuitvoerlegging.Om het vaststellen van de identiteit goed uit te kunnen voeren is in 2010de Wet identiteitsvaststelling verdachten, veroordeelden en getuigen(Wivvg) in werking getreden. Deze wet heeft het Wetboek van strafvor-dering, de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en andere wettengewijzigd. Sindsdien worden verdachten geïdentificeerd bij een identifica-tiezuil waarbij – als dat er is – het identiteitsbewijs wordt gescand engecontroleerd. Bij feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaanwordt ook een foto gemaakt en worden vingerafdrukken genomen. Allerelevante identiteitsgegevens worden zo lang als dit wettelijk is toege-staan opgeslagen en bijgehouden in de persoonsregistratie van destrafrechtketen, de Strafrechtketen Databank (SKDB).Bij twijfel over de identiteit van verdachten of gevonniste personen speeltde Matching Autoriteit, die onderdeel is van Justid, een belangrijke rol. DeMatching Autoriteit controleert of iemand eerder in aanraking is geweestmet politie en justitie door identiteitsgegevens in de databank te verge-lijken. Zo kan het bijvoorbeeld voorkomen dat een verdachte zijn naamniet wil zeggen, maar dat het op basis van bijvoorbeeld vingerafdrukkentoch mogelijk is om vast te stellen wie het is. De Matching Autoriteit is erdan ook opgericht om de onzekerheid over identiteiten zo klein mogelijk temaken zodat de ketenpartners hun werk zo goed mogelijk kunnenuitvoeren.Wanneer identiteitsregistraties incompleet zijn of wanneer verschillendegegevens niet met elkaar lijken te corresponderen, zorgt de MatchingAutoriteit voor de koppeling van identiteiten. Dit gebeurt zo vroeg alsmogelijk in het proces. Jaarlijks stelt de Matching Autoriteit voor meerdan 175.000 personen de identiteit vast. In ongeveer 14.000 gevallen perjaar is een extra beoordeling door de Matching Autoriteit nodig. Dat zijnbijvoorbeeld de gevallen waarbij iemand meerdere keren wordt opgepakten de vingerafdruk steeds hetzelfde is, maar de naam die de persoonopgeeft verschilt. Als de Matching Autoriteit twijfelt aan de geregistreerdegegevens, voert zij nader onderzoek uit. Vaak schakelt zij hierbij de hulp invan de opsporingsorganisaties. Zo lang dit uitzoekwerk gebeurt voordatde rechter een vonnis uitspreekt, is er voldoende gelegenheid omeventuele correcties door te voeren. De rechter wordt zo in staat gesteldeen verdachte op basis van de juiste identiteit te berechten.Onjuiste tenaamstelling vonnissenHet komt soms voor dat pas na het onherroepelijk worden van het vonnisnieuwe identiteitsinformatie beschikbaar komt over de gevonnistepersonen. Dit kan diverse oorzaken hebben, zoals:•de politie verkrijgt bij een nieuwe aanhouding nieuwe informatie overeen verdachte en deelt deze in de keten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9722 •een verdachte kan bij de initiële identiteitsvaststelling een valsidentiteitsbewijs hebben gebruikt. Het kan gebeuren dat dit ondanksalle controles in de opsporing pas na afloop van de strafzaak duidelijkwordt;•een identiteitsdocument ontbreekt;•vergelijking van biometrie gedurende opsporing en vervolging leertdat de juiste persoon in hechtenis is genomen, maar dat onzekerheidbestaat of de juiste naam geregistreerd staat;•wanneer de rechter door middel van een aantekening in het vonnis zijntwijfel over de tenaamstelling kenbaar maakt, kan deze niet goedworden verwerkt in de ketenregistraties. Het is niet goed mogelijkmeerdere namen bij dezelfde persoon in de registraties te verwerken;•een buitenlandse autoriteit constateert een identiteitsverwisseling enin Nederland zijn geen biometrische gegevens vastgelegd om deverwisseling te bevestigen of te weerleggen;•in de migratieketen wordt nieuwe informatie over de identiteit vanpersonen geregistreerd in de Basis Voorziening Vreemdelingen.De Matching Autoriteit heeft op mijn verzoek een aantal gevalstypenbeschreven. U treft deze in de bijlage bij deze brief aan.De Matching Autoriteit constateert in dit soort gevallen een afwijkingtussen de geregistreerde identiteitsgegevens en de in vonnissenopgenomen identiteit. De Matching Autoriteit heeft duidelijkheid nodighoe om te gaan met dit soort situaties. De Matching Autoriteit heeftderhalve een toereikend toetsings- en handelingskader nodig waaruitblijkt hoe te handelen in de zaken waarin het vermoeden bestaat dat detenaamstelling onjuist is. De stappen die daarvoor nodig zijn komenverderop in deze brief aan bod.De mogelijke gevolgen van het niet tijdig onderkennen en corrigeren vanafwijkingen in de identiteit kunnen potentieel ernstig zijn:•de tenuitvoerlegging van een straf kan worden bemoeilijkt of onmoge-lijk worden gemaakt;•de daadwerkelijke verdachte/veroordeelde kan, al dan niet viaidentiteitsfraude en/of gebruik van een katvanger, zich mogelijk metsucces aan een straf onttrekken;•een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) kan ten onrechte wordenverleend of worden geweigerd;•bij recidive kan de rechter onjuiste/onvolledige antecedentgegevensontvangen, waardoor de hoogte van de straf anders kan uitvallen;•biometrie, zoals een DNA-profiel, kan gekoppeld zijn aan de verkeerdepersoon.AanpakZoals ik in de bestuurlijke reactie op het ARK-rapport aangaf op pagina 7en 8, maak ik werk van het aanpakken van de problematiek. Ik heb hierbijdrie prioriteiten:1.ontwikkeling van een duidelijk en toepasbaar toetsings- en handelings-kader. Het is belangrijk is dat er een toetsings- en handelingskaderwordt ontwikkeld aan de hand waarvan de problematiek kan wordenopgelost. Hiervoor is een juridische analyse nodig.2.afhandeling van de geconstateerde 867 zaken en eventuele nieuwezaken op basis van het toetsings- en handelingskader.3.het zoveel mogelijk voorkomen van fouten bij de identiteitsvaststellingin de strafrechtsketen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9723 Met de partners in de strafrechtketen breng ik in kaart waar nog verbete-ringen in de processen mogelijk zijn om het aantal nieuwe zaken waarbijhet vonnis op de verkeerde naam terecht komt, zo klein mogelijk temaken.Om deze aanpak succesvol te maken, kies ik voor een programmatischeaanpak. Ik heb hiervoor een programmadirecteur aangesteld om dit trajectin goede banen te leiden. Hieronder ga ik nader op de aanpak in.Ad 1. Het toetsings- en handelingskaderMijn eerste prioriteit is het ontwikkelen van een toetsings- en handelings-kader voor de Matching Autoriteit, voor het geval dat een onjuistetenaamstelling geconstateerd wordt. Dit kader heeft de MatchingAutoriteit nodig voor de omgang met zaken waarbij het vermoedenbestaat dat de tenaamstelling onjuist is, zodat het de Matching Autoriteithandelingsperspectief biedt. De juridische analyse is daar de belangrijkstebouwsteen voor. Op basis van de juridische analyse worden momenteelde contouren van dat handelingskader uitgewerkt in nauwe samen-werking met de ketenpartners.Het vraagstuk met betrekking tot het toetsings- en handelingskader voorde Matching Autoriteit spitst zich toe op uitleg en uitvoering van artikel 3lid 1 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg):[de Staatssecretaris rechtsbescherming] «treft de nodige maatregelenopdat de justitiële gegevens, gelet op de doeleinden waarvoor zij wordenverwerkt, juist en nauwkeurig zijn. Hij zorgt voor het onverwijld vernie-tigen of rectificeren van justitiële gegevens als blijkt dat deze, gelet op dedoeleinden waarvoor zij worden verwerkt, onjuist zijn.»2De interpretatie van dit wetsartikel is een belangrijk onderdeel van hetprobleem. De Wjsg geeft in artikel 3 aan dat justitiële gegevens moetenworden gerectificeerd als deze niet kloppen. Uit de rechtspraak volgtechter dat alleen een rechter een vonnis mag wijzigen. Met hetdoorvoeren van een correctie op de naam is het effect dat de MatchingAutoriteit de gevolgen van het vonnis wijzigt. Dit leidt tot frictie bij deMatching Autoriteit tussen de plicht om te zorgen voor juiste gegevens ende onbevoegdheid om deze gegevens zelf aan te passen.Relevante wetten en regels voor het ontwikkelen van het toetsings- enhandelingskader zijn onder meer de Wjsg, het Wetboek van Strafvor-dering en de Wivvg. De Wjsg kent zijn weerslag in het Besluit justitiële enstrafvorderlijke gegevens. Verder is van toepassing het Besluit identiteits-vaststelling verdachten en veroordeelden (BIVV). Daarnaast zijn afsprakenmet de ketenpartners zijn gemaakt in het protocol identiteitsvaststellingstrafrechtketen. Ik heb hier voor de ontwikkeling van het kader insamenhang naar gekeken.Mijn voorlopige conclusie op basis van de analyse van de huidige wet- enregelgeving is dat veel van de gevallen niet op een eenvoudige manierkunnen worden opgelost. Een gewezen vonnis kan in beginsel alleenworden aangepast door een rechter. Bijvoorbeeld als het vermoeden isdat de juiste persoon vastzit, maar de naam onjuist is, dan dient ditvoorgelegd te worden aan de rechter.De Matching Autoriteit zal met het handelingskader in de meeste gevallenniet zelfstandig de gegevens aan mogen passen.2Stb. 2019, nr. 141, p. 17.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9724 In specifieke gevallen bestaat de mogelijkheid van een herziening via deHoge Raad. In het verleden heeft de Hoge Raad een aantal arrestengewezen in dit kader.3 In een aantal gevallen heeft dit geleid tot vrijspraak;in een recente uitspraak uit 2025 tot een opdracht aan het openbaarministerie om de identiteit van de veroordeelde te corrigeren. Er zijn mijongeveer 20 herzieningen bij de Hoge Raad vanwege een onjuistetenaamstelling van een vonnis bekend.Omdat herziening via de Hoge Raad een tijdrovende procedure betreft endit niet in alle gevallen mogelijk lijkt, ben ik met de partners in gesprek ofeen andere werkwijze mogelijk is. Tijdens het vervolg van dit traject heb ikook oog voor de vraag of er alsnog noodzaak is tot een wetswijziging.Het toetsings- en handelingskader wordt nu stapsgewijs ontwikkeld. Ikverwacht dat de eerste versie hiervan begin juli in concept gereed is. In dezomerperiode zal ik dit concept toetsen bij de ketenpartners en beproevenmet een aantal zaken. Met de eerste versie van het kader zullen niet allezaken afgehandeld kunnen worden. Het kader zal daarna aan de hand vanandere zaken uitgebreid worden.Hierbij teken ik nadrukkelijk aan dat met de partners een kader kanworden uitgewerkt, maar dat het onder de huidige wetgeving uiteindelijkaan de rechter is om in zaken waarin een onherroepelijk vonnis isgewezen kennelijke fouten te corrigeren.Ad 2. De aanpak van de geconstateerde zakenDe tweede prioriteit is gericht op concrete aanpak van de geconstateerdezaken. Deze zaken zullen via het getoetste handelingskader wordenafgewikkeld met als doel duidelijkheid te krijgen over de tenaamstellingzoals vermeld op het vonnis.Ik heb hiervoor, in reactie op de bevindingen van de ARK, een plan vanaanpak gemaakt. Mijn prioriteit ligt hierbij op analyse en aanpak van dezaken met de zwaardere delicten, omdat de mogelijke maatschappelijkeimpact daarvan groot is. De zaken worden individueel getoetst aan hethandelingskader. Na een procedure en uiteindelijke aanpassing van detenaamstelling, informeert de Matching Autoriteit de ketenpartners methet oog op de aanpassing van gegevens over het vonnis in systemen.In de analyse ten behoeve van de aanpak stel ik daarnaast de vraag of erbij de 867 geconstateerde zaken gevallen zijn waarbij het vonnis nog nietten uitvoer is gelegd. Het eerste resultaat van deze analyse is dat bij de141 zaken die de ARK aanmerkt als zwaardere zaken 123 geheel ofgedeeltelijk ten uitvoer zijn gelegd. Dat betekent dat de juiste persoon zijnstraf heeft gehad, maar er nog een probleem bestaat bij de registratie vande juiste naam. Bij gedeeltelijke ten uitvoerlegging is hiervan bijvoorbeeldsprake als de detentie door de rechter is geschorst. In 2 zaken volgde ervrijspraak. In de overige 16 zaken moet het vonnis nog ten uitvoer wordengelegd.Op dit moment hebben mij geen signalen bereikt dat er dat er mensenonschuldig vastzitten of hebben gezeten.Als er uit de analyse onverhoopt blijkt dat er toch een vonnis ten uitvoer isgelegd bij een verkeerde persoon, zal ik ook passende maatregelentreffen.3Zie voor gegronde aanvragen tot herziening vanwege persoonsverwisselingen onder meer:HR 22 januari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY8985; HR 29 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016:520;HR 15 januari 2019, ECLI:NL:HR:2019:50; HR 28 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:126;HR 25 januari 2022, ECLI:NL:HR:2022:78; HR 4 februari 2025 ECLI:NL:HR:2025:135Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9725 Ad 3. Voorkomen van onjuiste tenaamstellingEen belangrijk onderdeel van mijn aanpak is het voorkomen van nieuweproblematiek. Daarbij moet onderkend worden dat er altijd een risico blijftbestaan dat er onjuiste gegevens worden gehanteerd. Het is vooral zaakdat de strafrechtketen in staat is fouten te herstellen. In de strafrechtketenwordt in het programma modernisering identiteitsbehandeling envindbaarheid (PMIV) gewerkt aan verbeteringen voor de identiteitsvast-stelling. Het programma kent meerdere doelen: het verbeteren vanwerkprocessen voor de identiteitsvaststelling, het vervangen vanverouderde ICT en het leveren van een bijdrage aan het voorkomen vanonjuiste tenaamstelling van vonnissen.Inmiddels hebben de partners4 een aantal voorstellen ontwikkeld diebijdragen aan het voorkomen van een onjuiste tenaamstelling vanvonnissen. U moet hierbij denken aan verbetervoorstellen voor hetprotocol identiteitsvaststelling strafrechtketen, het doorgeven vanaanvullende informatie aan ketenpartners bij signalen van gerede twijfelen het inzetten van moderne technologie om de identiteit eerder en betervast te stellen.Deze voorstellen bevinden zich in een voorbereidende fase en wordenmomenteel nader uitgewerkt in projectplannen.Burgers die het vermoeden hebben van een onjuiste registratie kunnenzich melden bij het Meldpunt Fouten in Overheidsregistraties. Hetmeldpunt staat in nauw contact met Justid.Reflectie op de ontstane situatieIk ben de ARK dankbaar dat zij mij al voor het verschijnen van hunrapportage in een vroeg stadium over hun onderzoek hebben geïnfor-meerd. De problematiek is divers in haar oorzaken en niet eenvoudigoplosbaar gebleken.Daarmee is de vraag nog niet beantwoord hoe het komt dat het probleemin de afgelopen jaren niet werd opgelost. Ik vind het belangrijk om hierinzicht in te krijgen en om dit te evalueren. Ik zal u nader informeren hoedeze evaluatie vorm zal krijgen en wie deze zal uitvoeren.Tot slot heeft u in mijn bestuurlijke reactie op het rapport van hetVerantwoordingsonderzoek van de ARK kunnen lezen dat het mijn wens isdat de ingezette maatregelen tot gevolg zullen hebben dat Justid-medewerkers meer duidelijkheid en vertrouwen zullen krijgen in deuitoefening van hun taken.Naast de maatschappelijke urgentie is het belangrijk voor demedewerkers van de Matching Autoriteit dat de problematiek nu deaandacht krijgt die het verdient en dat er werk van gemaakt wordt. DeARK heeft aangegeven dat voor medewerkers niet altijd duidelijk isgeweest welke instructies zij moesten hanteren en dat zij daardoor in«gewetensnood» zijn gekomen. Ik trek mij dit aan. Ik vind het belangrijkom met de medewerkers in gesprek te gaan over hoe zij de problemenhebben ervaren, de impact die dit op hen heeft gehad en om van henzelfte horen hoe zij verder kunnen worden ondersteund.Daarnaast zijn er mensen beschikbaar waarmee zij vertrouwelijk ingesprek kunnen wanneer zij dit wensen en worden de medewerkersbetrokken bij de verbetering van ketenprocessen en bij de afstemmingbinnen mijn ministerie en met de ketenpartners.4Bij het PMIV-programma zijn de volgende ketenpartners betrokken: DGRR, Justid, de Recht-spraak, het OM, CJIB, DJI, de politie, de KMAR.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9726 Ik ben doordrongen van de ernst van de situatie. Het ARK-onderzoek heeftmij geholpen dit probleem scherp te krijgen. Het heeft voor mij dan ookprioriteit om de ontstane situatie aan te pakken.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9727 Gevalstypen van problematiek bij identiteitsvaststellingJustid heeft onderstaande voorbeelden aangeleverd.Voorbeeld 1: tijdens de zitting al twijfelEen zaak wordt geregistreerd op naam van persoon A. Uit identiteitson-derzoek blijkt echter dat het gaat om persoon B. De rechter doetvervolgens uitspraak waarin vermeld staat dat het gaat om «een persoon,zich in het dossier noemende A, maar volgens zijn paspoort persoon B».De registratie blijft echter staan op persoon A.Voorbeeld 2: wettelijke naamswijzigingPersoon C is veroordeeld voor een gevangenisstraf. Na de veroordelingvolgt een bericht vanuit de BRP dat de naam van de persoon is gewijzigdin persoon D.Het vonnis staat op naam C. In de basisregistratie personen komt alleenpersoon D voor.Voorbeeld 3: juiste persoon is gedetineerd op de onjuiste naamPersoon E wordt veroordeeld voor een ernstige zaak en krijgt enkelemaanden gevangenisstraf. Tijdens de detentie blijkt dat de juiste persoonis gedetineerd. Echter zijn naam is niet E, maar F. De justitiële documen-tatie staat desalniettemin op naam van E.Voorbeeld 4: Overdracht van een straf uit een ander landVoor het uitzitten van een straf wordt persoon G vanuit een ander landovergedragen aan Nederland. Het vonnis staat op naam van persoon G,maar de naam op het Nederlandse paspoort is persoon H. De persoon inkwestie wil ook worden geregistreerd en aangesproken als persoon H.Bovendien heeft de persoon onder de naam H ook nog een boeteopenstaan. Het vonnis blijft echter vooralsnog staan op persoon G.Voorbeeld 5: de instanties hebben tijdig kunnen corrigerenPersoon K pleegt een winkeldiefstal met een geweldscomponent. Hijwordt geregistreerd als persoon K op basis van een eigen verklaring.Een instantie stelt in verband met een ander onderzoek vast dat hetpersoon L betreft.De zaak is nog niet op zitting geweest; het Openbaar Ministerie kan demutatie verwerken en de rechter doet vervolgens uitspraak op de naamvan persoon L. Persoon L heeft inmiddels geen verblijfstitel meer inNederland. In dit geval heeft een correctie dus tijdig kunnen plaatsvinden.BIJLAGE ATweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9728