Verslag Informele Energieraad 15 en 16 juli 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202421 501-33Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en EnergieNr. 1082 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 juli 2024Hierbij stuur ik u het verslag van de informele Energieraad die op 15 en16 juli 2024 plaatsvond in Boedapest.Tevens breng ik de Kamer middels deze brief op de hoogte van de recentgepubliceerde Europese Commissie-mededeling over richtsnoeren voorsamenwerkingsverbanden met betrekking tot collaboratieve investerings-kaders voor offshore-energieprojecten.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. Hermans kst-21501-33-1082ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 10821 Verslag informele Energieraad 15 en 16 juli 2024 Op 15 en 16 juli jl. vond in Boedapest de informele Energieraad plaatsonder Hongaars EU-Voorzitterschap. Op de agenda stonden beleidsde-batten over de rol van geothermische energie in de verwarmingssector;de implementatie van het 2030 energiekader en de Nationale Energie- enKlimaatplannen, en tot slot een weerbaar, flexibel en geïntegreerdelektriciteitssysteem. Nederland werd hoogambtelijk vertegenwoordigd.Tijdens deze Raad heeft geen besluitvorming plaatsgevonden.De rol van geothermische energie in de verwarmingssectorTijdens de informele Energieraad zijn gedachten en standpuntenuitgewisseld over de rol die geothermische energie kan spelen in dedecarbonisatie van de verwarmingssector.De meeste lidstaten hebben in de discussie aangegeven het belang in tezien van geothermische energie en de rol die het als hernieuwbareenergiebron kan spelen bij de decarbonisatie van het energiesysteem.Geothermie kan in de meeste lidstaten worden ingezet als lokaleenergiebron voor de verwarmings- en koelingssector en voor de industrie.De Europese Commissie (hierna: Commissie) en een aantal lidstatenbenoemden dat geothermische energie als baseload-technologie ook eenbelangrijke rol kan spelen in het creëren van flexibiliteit in het elektrici-teitssysteem. Het potentieel van geothermie varieert tussen lidstaten,waarbij onderscheid moet worden gemaakt tussen twee verschillendetypen geothermische energie, namelijk oppervlakkig en diep. Een aantallidstaten pleitte ervoor om hier rekening mee te houden in de toekomstigediscussies en eventuele beleidsvoorstellen.Hoewel vrijwel alle lidstaten het belang van geothermische energieonderstrepen, wordt deze energiebron nog niet in alle lidstaten optimaalbenut. Veel lidstaten vragen daarom om aan de Commissie een Europesestrategie te ontwikkelen ten aanzien van geothermische energie. Dezestrategie zou een aantal elementen kunnen bevatten zoals een duidelijkfinancieringskader en betere toegang tot financiële steun voor hetverminderen van investeringsrisico’s; het stroomlijnen en versnellen vanvergunningsprocedures voor geothermieprojecten; samenwerking op EU-en lidstaatniveau om het kennishiaat omtrent geothermisch potentieel inde ondergrond te verminderen; en een aanpak voor het creëren vanmaatschappelijke acceptatie en bewustzijn rondom geothermie en voorhet opbouwen van voldoende geschoolde arbeidskrachten. HetHongaarse EU-Voorzitterschap zal deze elementen meenemen in hetvervolgproces richting beoogde Raadsconclusies voor de formeleEnergieraad in december dit jaar.De implementatie van het 2030 energiekader en de Nationale Energie- enKlimaatplannenHet Internationaal Energieagentschap (hierna: het IEA) en de EuropeseInvesteringsbank (hierna: de EIB) waren door het Voorzitterschapuitgenodigd om hun expertise te delen tijdens deze sessie. Zowel het IEA,de EIB als de Commissie gaven aan dat het vergroten van het concurren-tievermogen van de Europese markt één van de belangrijkste prioriteitenis. Het is daarom van belang om de Europese industrie op een competi-tieve manier verder te verduurzamen en fossiele importafhankelijkhedenverder af te bouwen. Deze organisaties wezen erop dat de Europeseenergiewetgeving die de afgelopen jaren is aangenomen, waaronder hetFit-for-55 pakket en het RepowerEU-pakket, bijdraagt aan een concur-rerend, weerbaar en duurzaam energiesysteem. Lidstaten benadrukkenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 10822 dat het realiseren van de afgesproken Europese doelen voorhernieuwbare energie en energie-efficiëntie hieraan bijdragen. Nederlandbenadrukt in dit kader het belang van een gezamenlijke uitvoeringsagendaom de energietransitie te kunnen realiseren. Deze agenda moetknelpunten in vergunningverlening identificeren en stroomlijnen enaandacht hebben voor een eerlijke verdeling van netwerktarieven.De Nationale Klimaat- en Energieplannen (hierna: INEK’s) spelen eenessentiële rol om de voortgang op de afgesproken klimaat- en energie-doelen te monitoren, alsook om een voorspelbaar en stabiel investerings-kader te creëren. De Commissie riep daartoe de lidstaten die hunINEK-update nog niet hebben ingestuurd op om dit op korte termijn tedoen. Nederland heeft de INEK eind juni naar de Commissie gestuurd envoldoet daarmee aan de gestelde deadline. Lidstaten die hun INEK nogniet hebben ingediend, hebben toegezegd dit op korte termijn alsnog tedoen.Ook benadrukken de meeste landen het belang van de REPowerEUagenda om op korte termijn de import van Russische brandstoffen verderaf te bouwen. Een aantal lidstaten heeft het Hongaarse Voorzitterschapopgeroepen om een formele Energieraad te wijden aan hoe de afbouwvan de import van energie uit Rusland kan worden versneld.Een weerbaar, flexibel en geïntegreerd elektriciteitssysteemTot slot werd er tijdens de informele Energieraad een vervolg gegevenaan het debat over een weerbaar, flexibel en geïntegreerd elektriciteits-systeem dat tijdens de formele Energieraad van 4 maart jl. is gevoerd1.ACER, het Europese agentschap van toezichthouders op de energiemarkt,en Eurelectric, de Europese branchevereniging van de elektriciteitsprodu-centen, gaven een presentatie. ACER en Eurelectric benadrukten dat er dekomende jaren grootschalige investeringen moeten worden gedaan in hetEuropese elektriciteitsnet om schone elektriciteit te kunnen integreren ophet net. Het is belangrijk om het gebruik van het huidige netwerk teoptimaliseren en ook om de hoge maatschappelijke kosten van investe-ringen te mitigeren. Hiervoor zijn investeringen in flexibiliteitsopties voorhet net cruciaal. Daarnaast is elektrificatie van belang om de kosten overeen grotere groep gebruikers te kunnen verdelen. De Commissie gaf aanzich in te willen zetten om elektrificatie, samen met flexibiliteitsopties, éénvan de prioriteiten te maken voor de nieuwe Europese Commissieperiode. Veel lidstaten sloten zich aan bij de door deze organisatiesgedeelde bevindingen en zagen kansen met betrekking tot betereonderlinge samenwerking op het gebied van interconnecties, delen vanbest practices en het vinden van innovatieve oplossingen. Ook in dezesessie werd door veel lidstaten het belang van een duidelijke uitvoerings-agenda behartigd ten aanzien van het versnellen en stroomlijnen vanvergunningsprocedures. Nederland gaf daarbij aan dat het ook van belangis dat de methodologieën voor het berekenen van netwerktarievengeharmoniseerd worden om zo het gelijke speelveld te beschermen, watdoor ACER werd erkend als een belangrijk vraagstuk binnen de internemarkt. ACER heeft aangekondigd begin volgend jaar een rapport overtarieven te willen presenteren. Ook wezen een aantal lidstaten op het feitdat digitalisering een belangrijke rol speelt in het kader van een weerbaaren flexibel elektriciteitssysteem. Dit heeft betrekking op het inzetten vansmart grids maar ook op het delen van data om best practices uit tewisselen. Tot slot kwam ook in deze beleidsdiscussie het financierings-vraagstuk ter sprake. De Commissie gaf aan dat zij werkt aan richtsnoerenvoor het aantrekken van anticiperende investeringen en dat het imple-1Kamerstuk 21501–33, nr. 1060.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 10823 menteren van de elektriciteitsmarkthervorming ook cruciaal is omfinancieringsproblemen op te lossen.Commissiemededeling Richtsnoeren betreffende collaboratieve investe-ringskaders voor offshore-energieprojectenOp 27 juni jl. heeft de Europese Commissie een mededeling gepubliceerdwaarmee zij richtsnoeren geeft aangaande de kostendeling van infra-structuur op zee op Europees niveau2. In deze mededeling geeft deCommissie aan dat kostendeling cruciaal is voor het realiseren vanoffshore wind doelstellingen en het ontwikkelen van een vermaasd net opzee. In de mededeling staat geen nieuwe wetgeving, het is een uitwerkingvan bestaande wetgeving en zal door de Europese koepelorganisatie vantransmissiesysteembeheerders (ENTSO-E) worden gebruikt om deverdeling van kosten en baten in kaart te brengen voor de verschillendeOffshore Network Development Plans (ONDPs). Deze ONDPs zijn eerderdit jaar vastgesteld per Europees zeebekken, waaronder de Noordzee.Deze ONDPs omvatten de optimale inrichting van een vermaasd net opzee ten behoeve van de integratie van offshore wind in 2030, 2040 en20503. De resultaten worden door ENTSO-E gepresenteerd in juni 2025.In de komende periode zal ik deze mededeling, en het proces dat volgt,bespreken met andere lidstaten, de Europese Commissie en anderestakeholders. Daarnaast is de verwachting dat ENTSO-E in haar nadereuitwerking contact op zal nemen met de betrokken lidstaten om enerzijdsnadere informatie te verzamelen en anderzijds lidstaten op de hoogte tehouden van de ontwikkelingen.2Commissiedocument (C/2024/3998), Commission provides guidance on collaborativeinvestment frameworks for offshore energy projects - European Commission (europa.eu).3https://www.entsoe.eu/outlooks/offshore-hub/tyndp-ondp/Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 10824