Beleidsreactie Staat van het Onderwijs 2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VIIIVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Onderwijs, Cultuur enWetenschap (VIII) voor het jaar 2025Nr. 171 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VANONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 april 2025Goed onderwijs is het fundament van een welvarende samenleving,waarin iedereen de kans krijgt zich volledig te ontplooien. Met een goedopgeleide (beroeps)bevolking kun je bouwen aan een sterke economie,die voorbereid is op de vele uitdagingen die op Nederland afkomen. Oponze scholen ontwikkelen jonge mensen zich tot creatieve, kritische,samenwerkende en vaardige burgers, die weerbaar zijn voor verande-ringen en kunnen bijdragen aan een gezonde, welvarende en veiligetoekomst.Iedereen die werkt in het onderwijs zet zich dag in dag uit in om denieuwe generatie te inspireren en aan hun ontwikkeling bij te dragen.Daardoor gaan de meeste leerlingen met plezier naar school en voelen zijzich veilig. Dat is een van de bevindingen van de Staat van het Onderwijs(hierna: de Staat) die wij u bij dezen aanbieden, met dank aan de Inspectievan het Onderwijs (hierna: de inspectie). Dat neemt niet weg dat hetonderwijs nog steeds te kampen heeft met uitdagingen op het gebied vanbasisvaardigheden, personeelstekorten, onderwijsresultaten en socialeveiligheid. Hierdoor staat de kwaliteit van ons onderwijs onder druk. Hieris geen quick fix voor beschikbaar, dit vraagt om een langetermijnaanpak.In het vervolg van deze beleidsreactie lichten we er een aantal thema’s uit.We beschrijven verbeterplannen die al zijn ingezet, we gaan wat dieper inop het actuele onderwerp van de toegankelijkheid van het onderwijs enkijken naar de stand van zaken van sociale en digitale veiligheid.Door op de ingeslagen weg naar verbeteringEen rode draad door de Staat vormt het nog onbenutte talent in desamenleving. Samen met het onderwijsveld werken wij er hard aan ditonbenutte talent tot bloei te brengen. Onder andere via het Masterplanbasisvaardigheden hebben overheid en scholen de afgelopen jaren extra kst-36600-VIII-171ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 1711 ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van het funderend onderwijs.Deze inspanningen hebben een bemoedigende uitwerking. In het primaironderwijs laten de resultaten met betrekking tot taal en rekenen-wiskundeeen stijgende lijn zien.1 Maar het blijft nodig om de basisvaardighedenvan leerlingen verder te verbeteren, zoals ook de inspectie onderschrijft.Vooral onder vmbo-basis- en vmbo-kaderleerlingen blijven de reken- entaalprestaties onder het verwachte niveau. Het is van belang dat alleleerlingen met een goede basis het voortgezet onderwijs afsluiten. Wijwerken samen met het onderwijsveld aan een Herstelplan kwaliteitfunderend onderwijs, die we voor de zomer delen met uw Kamer.Om de kwaliteit van het funderend onderwijs verder op orde te krijgen zijntoegewijde inzet en focus van alle partijen over meerdere jaren enmeerdere kabinetten nodig. Het Herstelplan richt zich daarom specifiekop:•de verbetering van de resultaten op het gebied van lezen/schrijven/rekenen;•het borgen van voldoende en kwalitatief goed onderwijspersoneel;•de realisatie van de randvoorwaarden voor goed onderwijs in de klas.Voor een sterke onderwijssector is aantrekkelijk werk essentieel. De Staatlaat zien dat leraren enthousiast zijn over hun vak. Ze zijn tevreden overhun arbeidsomstandigheden, maar ervaren nog altijd een hoge werkdruk.Het Herstelplan heeft ook als doel om het werk in het onderwijs nogaantrekkelijker te maken.Ook in het mbo wordt ingezet op het verbeteren van de kwaliteit vanonderwijs. In de sector zelf wordt met het Kwaliteitsnetwerk mbo gewerktaan het versterken van het lerend vermogen van de instellingen en dekwaliteitsstructuur die daarbij past. In de aanpak basisvaardigheden wordtook in het mbo gewerkt aan taal, rekenen en burgerschap. In de Beleids-brief vervolgonderwijs, onderzoek en wetenschap zetten wij uiteen hoewij ons in deze kabinetsperiode inzetten voor een toekomstbestendigstelsel van onderwijs en wetenschap, ook in het licht van dalendestudentenaantallen in het hbo en wo en de consequenties daarvan. Wijzullen onder andere inzetten op extra sturing op het opleidingsaanbod.Uit steekproeven van de inspectie in het mbo blijkt dat een aanzienlijk deelvan de scholen specifiek op de standaard Studiesucces2 onvoldoendescoort. Dat komt volgens de inspectie door het hoge aantal studenten datzonder diploma de mbo-opleiding verlaat. Op veel andere gebieden zienwe dat de opleidingen er juist erg goed voor staan. Veruit de meesteopleidingen worden voldoende beoordeeld op bijvoorbeeld hetpedagogisch-didactisch handelen van docenten, de veiligheid op school,de beroepspraktijkvorming en het examineren en diplomeren. We gaan dekomende tijd met de scholen, de MBO Raad en de inspectie in gesprekover de duiding van deze cijfers en de weging van de verschillendestandaarden. Studiesucces speelt momenteel een doorslaggevende rol bijhet eindoordeel van een opleiding. Het is goed dat dit een belangrijke rolspeelt, maar we moeten ook recht doen aan de factoren waar scholengeen invloed op hebben, zoals bijvoorbeeld de sociaaleconomische statusen thuissituatie van studenten.Het is goed dat de Staat aandacht besteedt aan het onderwijs in CaribischNederland. De zorgen over de kwaliteit van het onderwijs herkennen wij.We moeten daarin blijven investeren, zodat elk kind, waar het ook woontin Nederland, gelijkwaardige kansen krijgt om zich optimaal te ontwik-1Kamerstukken II, 2024–2025, 31 293, nr. 775.2Deze standaard bestaat uit 3 indicatoren: het jaarresultaat, het diplomaresultaat en hetstartersresultaat.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 1712 kelen. In de derde Onderwijsagenda hebben de schoolbesturen, deExpertisecentra voor Onderwijszorg, de openbare lichamen van Bonaire,Saba en Sint Eustatius en het Ministerie van OCW doelen en prioriteitenbeschreven om gezamenlijk te werken aan een hogere kwaliteit van hetonderwijs in Caribisch Nederland.3ToegankelijkheidDe inspectie constateert dat het voor scholen steeds lastiger is ompassend onderwijs aan te bieden. De druk op passend onderwijs heeft ookte maken met hoe het stelsel is ingericht. Wanneer er meer leerlingenworden doorverwezen naar het gespecialiseerd onderwijs heeft hetsamenwerkingsverband minder budget voor ondersteuning vanleerlingen in het regulier onderwijs, omdat samenwerkingsverbanden éénondersteuningsbudget ontvangen. Doordat het beschikbare budget voorondersteuning bij reguliere scholen kleiner wordt, kunnen zij minderleerlingen met ondersteuningsbehoeften een plek geven, waardoor devraag naar plekken in het gespecialiseerd onderwijs verder toeneemt. Ditstaat haaks op de gewenste beweging naar inclusief onderwijs. Hiermeeneemt de druk op het onderwijs toe, wat onder andere leidt tot wacht-lijsten in het gespecialiseerd onderwijs en zelfs tot uitval van leerlingen.Wij komen hier nader op terug in de brief over de voortgang van passendonderwijs in het funderend onderwijs die we u voor het commissiedebatvan eind mei sturen.In het mbo wordt het praktijkleren gestimuleerd, omdat het halen van eenvolwaardig mbo-diploma niet voor iedereen haalbaar of passend is. Metde Aanpak voortijdig schoolverlaten (VSV) werken we structureel aan hetterugdringen van het aantal voortijdig schoolverlaters. Op 24 maarthebben we uw Kamer hierover geïnformeerd met de Voortgang actieplanvoortijdig schoolverlaten.4 We hebben in eerdere jaren over de hele liniein het mbo een forse stijging gezien van de uitval en daardoor een dalendonderwijsresultaat. Hierdoor zijn veel opleidingen onder de norm van deinspectie gekomen. Inmiddels lijkt het tij in het mbo te keren. Zo is hetaantal nieuwe voortijdig schoolverlaters, sinds de piek in schooljaar2021/2022 van 25.544, inmiddels gedaald naar 22.308. Met de Aanpak VSVen de inzet van de mbo-instellingen in de kwaliteitsagenda’s mbo, wordteen verdere daling verwacht.De inspectie constateert in de Staat dat wo-masteropleidingen regelmatigniet toegankelijk blijken voor hbo-gediplomeerden. Dit is gebaseerd ophet onderzoek van de inspectie naar de doorstroom voor hbo-gediplo-meerden naar wo-masters, dat op 20 februari is aangeboden aan uwKamer5. Bijna een kwart (24,2%) van de wo-masteropleidingen blijkt niettoegankelijk voor hbo-bachelorgediplomeerden, en hbo-gediplomeerdenworden regelmatig als groep uitgesloten van een wo-masteropleiding. Ditvoorjaar sturen wij de Kamer een brief over toegankelijkheid, selectie endoorstroom in het hoger onderwijs. Daarin reageren we ook op debevindingen van de inspectie over de doorstroom van hbo-gediplo-meerden naar de wo-master.Sociale en digitale veiligheidIn mei 2024 heeft de Arbeidsinspectie een rapport gepubliceerd over deafhandeling van meldingen over sociale veiligheid in het hbo en wo. Die3Kamerstukken II, 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 1334Voortgang actieplan voortijdig schoolverlaten | Tweede Kamer der Staten-Generaal5Onderzoeksrapport «Hbo-ers gelijkgeschakeld» van de Inspectie van het Onderwijs | TweedeKamer der Staten-GeneraalTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 1713 afhandeling wordt soms als tekortschietend ervaren. De Staat verwijsthiernaar. Sinds de verschijning van het rapport zijn verscheideneverbeteracties ingezet. Zo is een onderzoek gestart naar de klacht- enmeldprocedures op hogescholen en universiteiten, dat naar verwachtingvoor de zomer van 2025 aan uw Kamer zal worden gezonden. Dit sluit aanbij het advies van de Arbeidsinspectie om hier meer onderzoek naar tedoen.We werken momenteel aan een zorgplicht voor instellingen in hetvervolgonderwijs om sociale veiligheid breder in de Wet op het hogeronderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) te verankeren. Dit is eenbelangrijke stap om de sociale veiligheid van studenten in het mbo, hboen wo te bevorderen en de inspectie handvatten te geven om hierop toete zien. Dit wetsvoorstel zal naar verwachting in het najaar van 2025 ininternetconsultatie gaan. Verder is in juni 2024 een regiegroep socialeveiligheid ingesteld om uitvoering te geven aan het landelijk (subsi-die)programma sociale veiligheid waarmee universiteiten, hogescholenen studentenverenigingen gestimuleerd worden om samen te werken bijhet vergroten van een sociaal veilige leer- en werkomgeving voor hunstudenten en medewerkers.6 Voor dit landelijke programma is in deperiode 2024 tot en met 2027 jaarlijks € 4 miljoen beschikbaar gesteld.7Ook in het funderend onderwijs krijgt de zorg voor een veilige schoolom-geving volop de aandacht. De inspectie geeft aan dat de sociale veiligheidin het funderend onderwijs over het algemeen goed is, maar weltekortkomingen kent. Het kabinet herkent dat en werkt aan versterking.Het wetsvoorstel Vrij en veilig onderwijs zorgt dat we meer zicht hebbenop onveiligheid, dat we slachtoffers beter ondersteunen als er iets gebeurten dat scholen hun veiligheidsbeleid gaan evalueren. We hebben eenwetsvoorstel in voorbereiding om continue vog-screening in hetonderwijs te realiseren en zetten daarnaast steviger in op preventie.We onderschrijven de observatie van de inspectie dat naast fysieke ensociale veiligheid ook digitale veiligheid een steeds belangrijker themawordt voor onderwijsinstellingen, zowel in het funderend onderwijs alshet vervolgonderwijs. Grote en kleine incidenten hebben de afgelopenjaren laten zien dat bescherming van persoonsgegevens, rechtmatigebesteding van bekostiging en de kwaliteit en continuïteit van hetonderwijs in het gedrang komen bij een cyberaanval. Digitale veiligheid isdaarom een centrale waarde die te allen tijde geborgd moet zijn voorleerlingen, studenten en onderwijsprofessionals.In het funderend onderwijs helpt het normenkader Informatiebeveiligingen Privacy Funderend Onderwijs daarbij, door inzichtelijk te maken waarschoolbesturen voor moeten zorgen. Daarnaast werkt het programmaDigitaal Veilig Onderwijs aan het verhogen van de digitale veiligheid inhet funderend onderwijs door schoolbesturen bewustwording, professio-nalisering en ondersteuning te bieden. In het vervolgonderwijs wordtgewerkt met bestuurlijke afspraken. Zo moet elke mbo-, hbo- enwo-instelling aan een vooraf afgesproken normenkader voldoen,aangesloten zijn op een mechanisme om 24/7 dreigingen te monitoren enzich periodiek extern laten auditen. We zijn voornemens de Kamerbinnenkort per brief te informeren over de maatregelen die we nemen omhet niveau van cyberweerbaarheid in het gehele vervolgonderwijs verderte verhogen. Werken aan digitale veiligheid is niet vrijblijvend; daaromzijn toezicht en handhaving op het normenkader noodzakelijk. Hoe dieeruit kunnen zien, bespreken we met de sector en de inspectie.6Stcrt. 2024, nr. 180157Kamerstukken II, 29 240, nr. 131Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 1714 Tot slotEr gaat veel goed met het onderwijs in Nederland. Dankzij de grote inzetvan onderwijsprofessionals krijgen leerlingen en studenten de bagagemee om sterke en kundige individuen te worden. Maar er zit nog meerpotentieel en talent in de samenleving dan er nu tot volle bloei komt. DeStaat geeft een zeer waardevolle aanwijzing voor waar we nog slagenkunnen maken.Wij danken het onderwijsveld voor zijn inzet en de inspectie voor dezeStaat van het Onderwijs.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. BruinsDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M.L.J. PaulTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 1715