Kabinetsreactie op het rapport 'Gerichte Groei' van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 IVVaststelling van de begrotingsstaten vanKoninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)voor het jaar 2026Nr. 28 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 december 2025Op 4 juli 2024 is het rapport «Gerichte Groei» door de StaatscommissieDemografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050 (hierna: deStaatscommissie) overhandigd aan het kabinet, de Tweede Kamer en degezaghebbers van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.Het rapport komt tot de conclusie dat zowel op Rijksniveau als op lokaalniveau stevige keuzes nodig zijn over onder andere de gewensteinrichting van de economie, de omvang van migratie en manieren om metvergrijzing om te gaan, om brede welvaart op de eilanden richting 2050 tebehouden. Recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek(CBS) onderstrepen de in het rapport geschetste demografische ontwikke-lingen, wat de urgentie van een proactieve en structurele aanpakbenadrukt.1 Deze brief schetst de problematiek, geeft een beeld van hetlopende beleid op de verschillende thema’s en kondigt de eerstevoorbereidende acties aan die nog door het huidige kabinet in gangworden gezet.Bij het inbedden van demografie in beleid is de samenhang tussen hetRijk en het lokaal bestuur essentieel omdat dit op beide niveaus moetworden ingebed. Daarom heeft het kabinet de bestuurscolleges vanBonaire, Sint Eustatius en Saba gevraagd om hun visie op het rapport endemografie te geven. In de bijlage zijn de reacties van de Bestuurscollegesvan Bonaire, Sint Eustatius en Saba opgenomen. Het algemeen beeld isdat de eilanden de implicaties uit het rapport voor de groei- en vergrij-zingsopgaven erkennen en dit tevens zien als startpunt voor het duurzaamopnemen van demografische data in hun beleidsvorming en de samen-werking op het gebied van demografische ontwikkeling.1https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2025/32/bevolkingsprognose-caribisch-nederland-2025-2050, (versie 30 oktober 2025). kst-36800-IV-28ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 281 Het nieuwe kabinet wordt gevraagd om in 2026 uw Kamer te informerenover de stand van zaken en een nadere uitwerking van de in dezekabinetsreactie geschetste aanpak. Deze kabinetsreactie is opgebouwd intwee delen: 1) Acute vraagstukken; en 2) Integraal demografisch beleid.Ook is in de bijlage een samenvatting van het rapport «Gerichte Groei»toegevoegd.1. Acute vraagstukken in het licht van demografische ontwikke-lingen De Staatscommissie heeft in haar rapport vooruitgekeken naar 2050 en demogelijke gevolgen van de demografische ontwikkelingen op termijn inkaart gebracht. Tegelijkertijd worden zowel het kabinet als de eilandbe-sturen op dit moment al geconfronteerd met de gevolgen van demogra-fische ontwikkelingen van de afgelopen periode. Een voorbeeld hiervan ishet achterstallige onderhoud van de infrastructuur die onder druk staatdoor snelle groei, in het bijzonder de energie- en brandstofvoorziening enhet afvalvraagstuk. Daarnaast spelen er (dreigende) personeelstekorten inde zorg, het onderwijs en de publieke veiligheid. Een deel van dezegevolgen zijn al kort gemarkeerd in de kabinetsreactie op hetAEF-onderzoek en de adviezen «Samen naar beter» en «Advies bekos-tiging infrastructurele opgaven Caribisch Nederland» van respectievelijkde Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli) en de Raad voorOpenbaar Bestuur (ROB), die het kabinet op 7 november met uw Kamerheeft gedeeld.2 Daarin heeft het kabinet aangegeven de signalen van deRli en ROB, naast deze van de Staatscommissie, ook echt de aandacht tegeven. In deze paragraaf ga ik daar verder op in.1.1. Fysieke infrastructuur Het onderzoek van AEF laat zien dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba temaken hebben met grote financiële investeringsopgaven op het terreinvan de fysieke infrastructuur die zij niet zelfstandig kunnen oplossen. In ditonderzoek zijn de cijfers uit de scenario’s van Gerichte Groei meege-nomen op basis van het middelste migratiescenario per eiland. Ditscenario houdt een groeiverwachting in voor Bonaire van 27%, van 24.100inwoners in 2023 naar 30.600 in 2050; Sint Eustatius van 27%, van 3.300naar 4.200; en Saba van 20%, van 2.000 naar 2.400. Structurele middelenvoor investeringen, onderhoud en vervanging van de fysieke infra-structuur zijn randvoorwaardelijk voor de economie en leefbaarheid opalle drie de eilanden die te maken krijgen met vergrijzing, ontgroening,migratie en de effecten daarvan op de publieke voorzieningen. Degevolgen voor het sociale domein en de fysieke infrastructuur zijn hierbijook niet los te zien van elkaar. Voor de kwaliteit van publieke voorzie-ningen op het gebied van onder andere zorg, kinderopvang en onderwijszijn voldoende en passende gebouwen ook noodzakelijk. De Rli doet opbasis van haar analyse drie aanbevelingen. Ten eerste wordt het kabinetgeadviseerd om in samenspraak met Bonaire, Sint Eustatius en Saba pereiland ambitieniveaus en te realiseren doelen voor het fysieke domein in2050 te bepalen. Dit ambitieniveau per eiland moet zowel gaan over deprioriteiten bij het aanpakken van achterstanden als om de uitvoering vanreguliere taken. Volgens de Rli kunnen de rapporten van AEF en deStaatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland20503 als een belangrijke bouwsteen hiervoor worden beschouwd. Tentweede moet het opstellen van ambitieniveaus volgens de Rli ook hetstartpunt zijn van een investering van het Rijk in een langjarig ensubstantieel samenwerkingsprogramma tussen het Rijk en de openbare2Kamerstuk 36 800 IV, nr. 21.3Staatscie. Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050 (2024). Gerichte Groei.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 282 lichamen, met aandacht voor het versterken van de uitvoeringscapaciteiten financiële positie van de eilanden. Tot slot adviseert de Rli het kabinetom het principe van comply or explain consequent en bij de start van debeleidscyclus toe te passen.Het is, zoals in het kabinetsstandpunt ten aanzien van de ROB en Rli staatbeschreven urgent om met deze samenhangende adviezen te werk tegaan. Het is aan een nieuw te vormen kabinet om invulling te geven aande opvolging van de voorgestelde adviezen.1.2. Groeiopgave Bonaire In 2011 had het eiland ruim 15.000 inwoners. Op 1 januari 2025 waren dater 26.552.4 De explosieve groei sinds 10-10-2010 wordt voornamelijkveroorzaakt door migratie en volgens het «midden scenario» van deStaatscommissie zou het bevolkingscijfer in 2050 35.000 bedragen. Denieuwste prognose van het CBS gaat het middelste scenario voor Bonaireal voorbij. Deze ontwikkeling zet op dit moment al grote druk op defysieke infrastructuur op het eiland en de reeds bestaande achterstandenvergroten dit probleem. De bestaande subsidieregelingen kennen geencomponent om rekening te houden met bevolkingsgroei en hierdoorneemt het effect van de subsidies af. In de afgelopen jaren is hetafvalvraagstuk op Bonaire boven aan de agenda komen te staan, maarook deze problematiek moet in relatie tot razendsnelle bevolkingsgroei enstijgende bezoekersaantallen worden gezien. De hoeveelheid afval die heteiland moet verwerken zal alleen maar toenemen.Naast het fysieke vraagstuk werkt de bevolkingsgroei door in het sociaaldomein en veiligheidsdomein. De explosieve bevolkingsgroei op Bonairezet ook druk op de beschikbaarheid van noodzakelijke zorg, kinderopvangen onderwijs. Het bestuurscollege van Bonaire heeft herhaaldelijk zijnzorgen geuit over de groeiende ongelijkheid op het eiland en deafnemende sociale cohesie. Zo kent Bonaire de afgelopen jaren eentoename van het aantal vuurwapenincidenten. De Raad voor de Rechts-handhaving wijst erop dat de rechtshandhavingsketen nu al kampt metgrote tekorten, zoals de beschikbare capaciteit binnen het Korps PolitieCaribisch Nederland, maar ook het tekort aan cellen bij de JustitiëleInrichting Caribisch Nederland op Bonaire.5 Deze voorzieningen ennormen zijn vastgesteld op basis van lagere inwonersaantallen en zullenin het licht van de bevolkingsgroei moeten worden herzien.Kortom, door de explosieve bevolkingsgroei zijn de leefbaarheid enbeschikbaarheid en toegankelijkheid van publieke voorzieningen op heteiland in het gedrang. Dit maakt het opvangen van deze explosievebevolkingsgroei een acuut vraagstuk dat verschillende beleidsterreinenbeslaat voor zowel het lokaal bestuur als het Rijk.In het verkennen van mogelijke oplossingsrichtingen, heeft het kabinet hetCollege van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs voor de fysiekeleefomgeving benaderd om mee te denken over de omgang met de groeiop Bonaire. Daarbij merkt het kabinet op dat parallel aan het opvangenvan de groei, er keuzes gemaakt moeten worden in welke mitigerendemaatregelen op zowel Rijks- als lokaal niveau noodzakelijk zijn. Dit wordto.a. door het Ministerie van Asiel en Migratie (AenM) en EconomischeZaken (EZ) samen met het eilandsbestuur voorbereid.4https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2025/32/bevolkingsprognose-caribisch-nederland-2025-2050 (versie 30 oktober 2025).5Kamerstuk 24 587, nr. 1059.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 283 2. Integraal demografisch beleid: doorwerking in beleid Vanuit het oogpunt van het vergroten van de zelfredzaamheid vanBonaire, Sint Eustatius en Saba werkt het kabinet nu al aan het behoudenen vergroten van de brede welvaart en het op orde krijgen van de basisvoorzieningen. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de bestuurlijkeafspraken met Bonaire, Sint Eustatius, en Saba, waarin onder anderegewerkt wordt aan goed bestuur, digitalisering en de aanpak van hetsociaal domein.6 Daarnaast werkt het Rijk samen met de eilandbesturenaan het borgen van essentiële randvoorwaarden voor economischeontwikkeling.7 Ook zijn er in 2023 en 2024 Regio Deals toegekend aanSaba, Sint Eustatius en Bonaire om ze in staat te stellen zelf incidenteleinvesteringen te kunnen plegen. Dit zijn belangrijke stappen maaruiteindelijk gaat het er om dat de eilanden in staat zijn om structureleuitdagingen zelf aan te kunnen pakken. Tot slot zet dit kabinet in opdeugdelijk bestuur en rechtszekerheid en toekomstbestendige overheidsfi-nanciën. Voor een nadere toelichting van de huidige inzet van het Rijkverwijs ik graag naar de bijlage bij deze brief.2.1. Opgaven op middellange en lange termijn VergrijzingDe effecten van vergrijzing zijn nu al zichtbaar – in bijvoorbeeld detoenemende tekorten op de arbeidsmarkt of de vraag naar zorg – en zullenin de toekomst nog meer toenemen. Om verdere gevolgen te mitigerenadviseert de Staatcommissie om de infrastructuur voor te bereiden optoenemende vergrijzing, om te investeren in preventie en gezondheidsver-betering en om de arbeidsmarkt voor te bereiden op toenemende krapte.Vergrijzing wordt als factor meegewogen in de integrale fysieke agendaper eiland die momenteel wordt uitgewerkt.8 Op deze manier wordt errekening gehouden met belangrijke thema’s bij vergrijzing, zoals debeschikbaarheid van openbaar vervoer, toegankelijke infrastructuur en dewoonbehoeften van ouderen. Daarnaast krijgt vergrijzing als thema eenplek in preventie- en gezondheidsbeleidsmaatregelen die bijdragen aaneen bevolking die gezonder oud wordt. Dit staat verder uitgewerkt in deparagraaf «Publieke voorzieningen en kleinschaligheid».MigratieHet kabinet ziet risico’s maar ook kansen in de verschillende migratie-stromen naar Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het Ministerie van AenMheeft daarom samen met het lokaal bestuur een Integrale BeleidsvisieCaribisch Nederland 20359 opgesteld. Hierin worden doelen gesteld tenaanzien van migratiebeleid dat duurzame economische ontwikkelingstimuleert en bevordert, maar ook aan een zorgvuldige en efficiënteafhandeling van toelatingsaanvragen. Het is aan een volgend kabinet omverder te werken aan deze doelstellingen, alsmede aan de aanvullendehandelingsperspectieven die de Staatscommissie aandraagt ten aanzienvan migratie: een prettig vestigingsklimaat voor migranten, goedearbeidsvoorwaarden en remigratie van de diaspora. De motie10 van het lidVan Nispen c.s. over nadere regulering van migratie naar Bonaire en hoeeen wijziging van de Wet toelating en uitzetting BES hieraan bij kandragen, sluit hier ook op aan. Het nieuwe kabinet wordt daarom gevraagd6Kamerstuk 36 600 IV, nr. 56.7Kamerstuk 36 600 IV, nr. 51.8Kamerstuk 36 800 IV, nr. 21.9Kamerstuk 31 568, nr. 220.10Kamerstuk 36 600 IV, nr. 20.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 284 om deze motie te betrekken bij de keuzes over beleids- en wetswijzigingenom migratiestromen in goede banen te leiden.Migratie biedt per eiland andere uitdagingen en kansen, hierdoor ismaatwerk essentieel. Aandachtspunten met betrekking tot migratie zijnhet beleid en wetgeving omtrent de migratie-procedures. Breder is hetvan belang de demografische impact van de lokale arbeidsmarktvisie en-beleid in het oog te houden. Hierbij spelen het vestigingsklimaat enremigratie van de diaspora een rol.Publieke voorzieningen en kleinschaligheidOm publieke voorzieningen in stand te houden voor een veranderendaantal en veranderende samenstelling van eilandbewoners moetvoldoende zorgcapaciteit beschikbaar zijn, regionale samenwerkingworden bevorderd en een uitgebreid onderwijsaanbod gericht opessentiële beroepen worden gefaciliteerd. De Staatscommissie roept optot het in acht nemen van vergrijzing, migratie en de beperkte schaal vande eilanden bij het op peil houden van publieke voorzieningen. Kleineverschillen kunnen op de eilanden grote impact hebben.Dit vraagt dan ook om een expliciete vertaling van demografischescenario’s in capaciteitsplanning en beleidskeuzes op het gebied van zorg,onderwijs en huisvesting. In een vervolgbrief geeft het kabinet nader aanwat de concrete beleidskeuzes worden.Het Ministerie van VWS werkt op dit moment al aan het versterken van deinzet en het maken van afspraken op de thema’s preventie en gezondheid,voldoende gekwalificeerd zorgpersoneel, het verbeteren van medischeuitzendingen en samenwerking. Ook wordt samen met de ouderzorgketengeanticipeerd op vergrijzing en onderzoekt VWS samen met zorgaan-bieders hoe specifieke zorgpaden gedigitaliseerd kunnen worden.Op de middellange- en langtermijn is het van belang de impact vandemografische ontwikkelingen op de zorgcapaciteit en regionalesamenwerking op het gebied van zorg te blijven agenderen. Ook hetonderwijsbeleid en wetgeving zal hier gepaste aandacht aan moetenworden geven. Zo zet het Ministerie van OCW met de onderwijsagenda’sper eiland in op de verdere verbetering van het onderwijs in Bonaire,Saba en Sint Eustatius. Via onder andere het Koninkrijksbrede programmaStrategic Education Alliance (SEA) wordt er tevens gewerkt aan eenbetere aansluiting van het lokale onderwijs op de arbeidsmarkt op basisvan uitgevoerde arbeidsmarktanalyses. Bij beleid en wetgeving metbetrekking tot voedselzekerheid en de basale nutsvoorziening als(drink)water en energie zullen continu rekening moeten houden met dedemografische ontwikkelingen.GovernanceBeleidsagenda’s van zowel het Rijk als lokaal bestuur reiken vaak nietverder dan 5 tot 10 jaar en politieke accenten kunnen met kabinetswisse-lingen veranderen. Ook op Bonaire, Sint Eustatius en Saba kan een nieuwbestuurscollege andere keuzes maken. Daarom is het van belang omervoor te zorgen dat demografische ontwikkelingen op de eilandenstandaard meegewogen worden in Rijksbeleid en ook lokaal ingebedworden in beleidsvorming.In de afgelopen jaren is steeds meer data en kennis over onder andere dedemografische ontwikkelingen op Bonaire, Sint Eustatius en Sababeschikbaar gekomen. Dit heeft ook geleid tot aanpassing van beleid,zoals de verhoging van de vrije uitkering uit het BES-fonds. Ook heeft hetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 285 CBS haar datamonitoring geïntensiveerd. Nu is het van belang dat dezedata structureel wordt bijgehouden en vertaald naar lokaal beleid. Hetvolgend kabinet wordt geadviseerd om de mogelijkheden te onderzoekenvoor structurele monitoring van demografische ontwikkelingen opBonaire, Sint Eustatius en Saba. Voorbeelden van mogelijkheden zijn hetverankeren van demografische data in eilandelijk beleid, in Rijksbeleid, inde beleidscyclus. Ook het opstellen van een kennisagenda vormt hier eenonderdeel van.Tot slotHet kabinet signaleert dat er stevige keuzes nodig zijn in de omgang metde demografische ontwikkelingen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba,zowel door het Rijk als de eilandbesturen. Hierbij is het allereerst vanbelang om in gezamenlijkheid te werken aan een (middel)lange termijnstrategie en het verankeren van demografie als factor in ons beleid.Daarnaast is het nodig om tot een aanpak te komen voor acute vraag-stukken – de explosieve groei van Bonaire en de fysieke infrastructuur. Devoorbereiding hiervan wordt in gang gezet en de verkenning hiervoor is algestart, maar de keuze omtrent concrete handelingen is aan een volgendkabinet.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van MarumTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 286