Eddie van Marum

Selibon

Staatssecretaris Van Marum: Dank u wel, voorzitter. Bon tardi, good day. Dank aan de commissie voor het stellen van de vragen. Tot nu toe hebben we een redelijk technische verhandeling gehad, maar om het even in jip-en-janneketaal af te pellen: we hebben te maken met een stortplaats die sinds jaar en dag gevuld wordt met onder meer organisch materiaal dat niet goed aangereden wordt; daardoor komt het telkenmale tot ontbranding en laaien die branden ook met regelmaat op. Er zijn een aantal zaken die we nu proberen op te lossen. De technische invulling van het hele verhaal pakken we straks wel even, maar een van de zaken is de volgende: als er een tijdelijk stortvak komt met materiaal om gecompacteerd op te slaan, neemt de kans op branden significant af. Hetzelfde geldt voor het toedekken van het materiaal dat gestort is en voor het toezicht. Het gebeurt heel vaak dat in de weekenden wordt gestort; dat wordt dan niet gecontroleerd en het materiaal wordt dan ook niet afgedekt. Deze zaken hebben we met het bestuurscollege besproken, om daar richting en invulling aan te geven. Uiteindelijk zal bekeken worden hoe wij naar een nieuwe vorm van afvalinzameling, op Bonaire of een andere locatie, kunnen gaan. Er zal een sanering van de landfill moeten plaatsvinden. Wie we daarvoor ook aan zet laten zijn: bij alles wat we doen, zullen incidentele en structurele middelen bijgelegd moeten worden. Het is van belang om dit in het grote verhaal even goed voor de bril te hebben. Dan ga ik in op de rollen en de verantwoordelijkheden. Op alle eilanden van het Caribisch deel van het Koninkrijk zijn die bij het omgaan met afval een grote uitdaging. Als het systeem niet op orde is, heeft dat directe gevolgen voor de volksgezondheid, het milieu, de natuur en de economie. Dat zien we op Bonaire nu heel scherp terug bij Selibon Lagun. De situatie bij Selibon Lagun is nog steeds zorgwekkend en acuut. In de eerste weken van januari waren er weer meerdere incidenten en branden op deze stortplaats. Dat bevestigt dat er ook sprake is van een structureel en onmiddellijk risico voor de volksgezondheid, het milieu, de natuur en de openbare orde. Afval werd bijgestort zonder het te scheiden, het werd onvoldoende gecompacteerd en niet structureel afgedekt. Daardoor laaien de branden steeds opnieuw op. Door de rookontwikkeling moesten omwonenden tijdelijk elders worden ondergebracht. Belangrijk is dat er nu wordt ingezet op daadkrachtig operationeel beheer. Dat is dus scheiden waar mogelijk, persen met een compactor, dagelijkse afdekking en structureel toezicht. Eind vorig jaar hebben het bestuurscollege en ik de Bestuursovereenkomst Samenwerking Aanpak Selibon Lagun ondertekend. Daarin hebben wij bindende en resultaatgerichte afspraken gemaakt om de acute risico's op korte termijn te mitigeren en concrete verbeteringen te realiseren voor de omwonenden. Sinds het sluiten van de overeenkomst heeft het bestuurscollege aantoonbaar stappen gezet, zoals de inzet op de financiële ondersteuning van Selibon N.V. Het bestuurscollege ís verantwoordelijk voor die uitvoeringsorganisatie. Ik noem ook de voorbereiding van investeringen in materieel zoals inzameltrucks en de betrokkenheid bij de inrichting van een gezamenlijk programma. Mijn ambtenaren monitoren de voortgang continu en voeren hierover overleg met het bestuurscollege, Selibon en de omwonenden. We hebben ook regelmatig contact met de Rijksvertegenwoordiger en met IenW. Vorige week heeft ook de Omgevingsdienst NL Bonaire bezocht om de ondersteuning bij de uitvoering van de VTH-taken verder vorm te geven. Tegelijkertijd zien we dat bij de uitvoering de prioriteiten nog niet altijd liggen bij de maatregelen die het risico het meest reduceren. Het operationeel beheer sluit nog onvoldoende aan op de acute veiligheids- en milieurisico's. De essentiële randvoorwaarden zoals materieel, afdekking en toezicht zijn nog niet structureel op orde. In de bestuursovereenkomst is afgesproken dat nieuw materieel wordt aangeschaft. Het is van groot belang dat op korte termijn ook een compactor wordt aangeschaft. Die compactor zorgt ervoor dat het vuil wordt aangereden en er geen zuurstof bij komt. Dat verkleint de kans op branden enorm. Het afval wordt dan geperst en op die manier wordt dat risico verkleind. Daarnaast moet het gestorte afval dagelijks worden afgedekt. Inmiddels is voldoende afdekkingsmateriaal beschikbaar. De achterstand bij het afdekken moet nu dus zo snel mogelijk worden ingelopen. Selibon heeft aangegeven hiervoor nog enkele weken nodig te hebben. Voorzitter. Ik ga in op het interbestuurlijk toezicht. Ik wil expliciet benadrukken dat het interbestuurlijk toezicht en de indeplaatsstelling uitsluitend zien op besluiten die het bestuurscollege conform de wet moet nemen. Zo is dat geregeld in de WolBES. De inzet van dit instrument is daarmee zeer beperkt. Het is daarom niet mogelijk om te sturen op feitelijk handelen in de operationele uitvoering. Voor het afdwingen van concrete resultaten is dit instrument dus niet geschikt. Ingrijpen door middel van een indeplaatsstelling leidt dan ook niet vanzelf tot het beschikbaar stellen van meer middelen. De indeplaatsstelling kan wel juridische naleving afdwingen, maar geen fundamentele, uitvoerbare oplossingen realiseren zolang de benodigde middelen ontbreken. Wij hebben in bestuurlijke en juridische zin dus alles gedaan wat binnen de huidige financiële en juridische kaders mogelijk is om de acute risico's te beheersen en de wettelijke naleving af te dwingen. Zo heeft de Rijksvertegenwoordiger ingegrepen en op korte termijn resultaten geboekt. Daarna heb ik met het bestuurscollege afspraken gemaakt over het sluiten van de stortplaats en over het investeren in Selibon. Uit mijn eigen begroting heb ik geld beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de situatie op de stortplaats én voor de uitvoering van de VTH-taken. Gisteren heb ik het bestuur van Bonaire er weer toe opgeroepen daadkrachtig en snel stappen te zetten om het stortplaatsbeheer te verbeteren. De volgende stap zou dan ook niet een juridische, maar een beleidsmatige en financiële moeten zijn: het mogelijk maken van een daadwerkelijke uitvoering richting een structurele oplossing. Tot slot. De situatie bij Selibon Lagun vraagt om urgentie, regie en volharding. De verantwoordelijkheid voor het realiseren van de concrete en duurzame verbeteringen ligt primair bij het bestuurscollege van Bonaire. De inwoners van Bonaire verdienen een veilige leefomgeving en een duurzame oplossing voor het afvalbeheer. Daar blijf ik mij onverminderd voor inzetten. Ik ga nu over tot de beantwoording van de vragen.

Staatssecretaris Van Marum: Die besluiten volgen de Wet vrom BES. Wij hebben daar ook mee te maken. Het is niet zo dat wij zomaar over allerlei vormen van wetgeving heen kunnen lopen. We hebben ook gewoon te maken met hoe die wetgeving is ingericht.

Staatssecretaris Van Marum: Er is absoluut geen terughoudendheid. Wij proberen juist alles te doen om beweging in die zaak te krijgen. Op dit moment zien wij de grootste kans om dat op korte termijn in beweging te krijgen in het zoeken naar goede samenwerkingen met dat bestuurscollege. Daar maken we dan ook gewoon hele harde afspraken mee, die we continu opvolgen. Dat is één kant van het verhaal. Als we echt willen ingrijpen, dan kunnen we ook de vergunning intrekken of weigeren. De Rijksvertegenwoordiger kan echt alleen maar in de plaats treden bij zaken waarover het bestuurscollege besloten heeft. Dat is dus wel een probleem. Daar is ook nog niet direct een oplossing voor. Op dit soort momenten moet je gewoon kijken naar wat de meest optimale mogelijkheden zijn om daar zo snel mogelijk beweging in te krijgen. Ik vond het in ieder geval van belang dat het bestuurscollege doet waar het wat betreft Selibon N.V. verantwoordelijk voor is, namelijk het beschikbaar stellen van de middelen en de materialen om de zaak goed af te dekken en op te halen. Ik zie er ook op toe dat dat daadwerkelijk gebeurt. Dat gebeurt ook door de Rijksvertegenwoordiger, de ILT en IenW. We zitten er dus van alle kanten bovenop. Dat laat onverlet dat er af en toe wel juridische beperkingen zijn als we door willen pakken.

Staatssecretaris Van Marum: Eind februari.

Staatssecretaris Van Marum: Enerzijds hebben we hier te maken met het bestuurscollege. Dat heeft een aantal taken. Ik heb afspraken gemaakt met dat bestuurscollege en ik zie er scherp op toe dat die ook worden nagekomen. Dat is de ene kant van het verhaal. Anderzijds kijkt de ILT hoe het daar verdergaat. Ook de Rijksvertegenwoordiger doet dat. Ten derde heeft ook de staatssecretaris van IenW maatregelen genomen om een versnelling van een aantal concrete maatregelen mogelijk te maken. Dat is op dit moment de situatie om de voortgang erin te krijgen. Zoals ik aan het begin van mijn verhaal geschetst heb: wie het uiteindelijk ook gaat doen, als we tot een structurele oplossing willen komen, dan zullen er incidenteel gewoon middelen nodig zijn om die oplossingen mogelijk te maken. Dat wil dus zeggen dat je ten eerste een tijdelijk stortvak in moet richten waar je goed mee aan de gang kunt gaan, dat je ten tweede een nieuwe locatie moet maken waar de vuilverwerking op een goede manier plaats kan vinden en dat je ten derde uiteindelijk over moet gaan tot het saneren van de landfill. Dat heeft wel een bepaalde volgordelijkheid. Eigenlijk lopen hier dus drie trajecten: het bestuurscollege wordt door ons op de huid gezeten om de dingen te doen die we afgesproken hebben, de Rijksvertegenwoordiger kijkt met de ILT of de bedrijfsvoering op een goede manier gebeurt en of ze daarin wel of niet moeten ingrijpen en IenW probeert een versnelling te genereren door de procedures simpeler te maken. Dat is hoe we het nu met elkaar proberen op te pakken. Dat laat onverlet dat we middelen en eventueel ook menskracht beschikbaar moeten hebben als we echt stappen willen zetten.

Staatssecretaris Van Marum: Dat is dus precies wat ik probeer uit te leggen. Er is op een bepaald moment ingegrepen door de Rijksvertegenwoordiger. De rechter heeft dat teruggedraaid. In feite ga je dan dus een paar stappen terug, waardoor je op dat vlak eigenlijk alweer op achterstand staat. Dan kun je afwachten wanneer dat weer gaat rollen, maar je kunt ook met het bestuurscollege afspraken maken om zaken in de versnelling te krijgen en om daar in de tussentijd toch concrete stappen in te zetten. Het een sluit het ander niet uit. Het is juist zo dat wij er in de goede samenwerking met het bestuurscollege echt op lopen te drukken dat een aantal zaken die we afgesproken hebben, ook nagekomen worden. Vervolgens wordt in het toezicht gekeken of er nog andere zaken zijn die niet deugen en die het mogelijk maken om daar op een andere manier mee om te gaan. IenW zorgt ervoor dat die tijdelijke mogelijkheden opgelost worden. Willen we naar een structurele oplossing toe, dan zullen we daar ook op een andere manier de menskracht en de middelen naast moeten zetten, maar dan zijn we nog weer een stap verder.

Staatssecretaris Van Marum: Er is nog gevraagd of er geen taakverwaarlozing aan de orde is. Dat is begrensd door de WolBES tot de door de wet gevorderde beslissingen. Sturen op resultaat of handelend sturen, bijvoorbeeld een besluit tot gedogen, vallen daar dus niet onder. Het oordeel is aan de Rijksvertegenwoordiger. De heer Ceder vroeg: "Wat gaan omwonenden merken van de kortetermijnmaatregelen. Welke maatregelen worden geherprioriteerd?" De maatregelen zijn erop gericht de bedrijfsvoering van Selibon N.V. in het stortplaatsbeheer te verbeteren. Als Selibon beschikt over het juiste materiaal en dit met voldoende personeel kan worden ingezet, worden de risico's rond de stortplaats beperkt. Daarnaast werken we aan het inrichten van een tijdelijk stortvak dat voldoet aan de milieuvoorschriften. Op deze manier kan de huidige afvalberg, die voor zo veel problemen zorgt, eerder worden aangepakt. Ik heb deze week met het bestuurscollege afgesproken dat de aankoop van een compactor en het instellen van een nieuw beheerprotocol worden versneld. Het bestuurscollege gaat hier actief op toezien en grijpt direct in wanneer het niet wordt nageleefd. Mevrouw Michon vroeg: "Wat behelst de bestuursovereenkomst? Hoe is die uitgevoerd? Vinden we dat de bestuursovereenkomst het toekomstbestendige plan is of zijn er nog andere zaken? Graag een update over de beide moties." Ik heb voor de korte termijn bestuurlijke afspraken gemaakt. Die zien op het op orde brengen van de bedrijfsvoering van Selibon, kortetermijnmaatregelen bij de stortplaats en de inzet van Omgevingsdienst NL. Daarbij constateer ik ook dat er nadere plannen nodig zijn voor de korte termijn. Daarin trek ik samen op met mijn collega's van IenW en LVVN. Dit besluit moet voor 1 juli 2026 door het bestuurscollege worden genomen. Daarna zal ik, of althans mijn opvolger, u ook informeren. De heer Van den Brink had een vraag over de kortetermijnmaatregelen: "Welke aanvullende maatregelen zijn er sinds de recente brand genomen om herhaling te voorkomen? Acht de staatssecretaris dit voldoende om het te beheersen?" Zoals gezegd, heb ik in de afgelopen dagen afspraken gehad. Naar aanleiding van de branden heeft Selibon per 20 januari 2026 een nieuwe werkwijze ingevoerd voor de stortplaats. Een belangrijke maatregel daarin is dat er voldoende afdekmateriaal aanwezig moet zijn. Dagelijks wordt al het die dag aangeleverde restafval afgedekt en alle dagen van de week is er een stortopzichter aanwezig. Daarnaast zorgen Selibon en het bestuurscollege voor de aankoop van nieuw materiaal, zoals een compactor. Door deze nieuwe werkafspraken wil Selibon de kans op het ontstaan van nieuwe branden minimaliseren. Ik heb met het bestuurscollege afgesproken dat het actief gaat toezien op het naleven van het nieuwe protocol, waarbij het ingrijpt waar nodig. Ik heb dat met name ook afgesproken voor de weekenden. Dan schijnt er dus ook gestort, maar niet afgedekt te worden, waardoor de branden weer op gaan laaien. Ik heb de volgende afspraken gemaakt op 11 februari. Eén. Het bestuurscollege zorgt ervoor dat Selibon N.V. binnen twee weken een compactor bestelt. Het bestuurscollege voorziet hierin wanneer dit niet door Selibon wordt gedaan. Twee. Het bestuurscollege legt binnen twee weken met Selibon N.V. een protocol vast waarin staat hoe en wanneer dagelijks, ook in het weekend, de stortplaats moet worden afgedekt, waarin staat dat er een voldoende voorraad afdekkend materiaal is en waarin staat hoe groot de noodvoorraad moet zijn. Drie. Het bestuurscollege gaat erop toezien dat dit afdekkingsprotocol wordt nageleefd en grijpt direct in wanneer dit niet gebeurt. Vier. Het bestuurscollege gaat met de betrokken hulpdiensten, zijnde de GGD, de brandweer en het RIVM, verkennen wat er mogelijk is om te zorgen dat er op korte termijn metingen mogelijk zijn om de gezondheid van bewoners te waarborgen bij incidenten. Het bestuurscollege komt terug op de planning voor deze verkenning. BZK denkt mee waar mogelijk. Vijf. Het bestuurscollege en de staatssecretaris hebben uitgesproken dat de uitvoering van de bestuursovereenkomst volgens planning verloopt. De gestelde termijnen zijn haalbaar voor het bestuurscollege. Er zijn op dit moment geen grote knelpunten en er is geen extra ondersteuning nodig. Ik heb met ze afgesproken: mocht daar verandering in komen, dan communiceren zij daar zelf over en hoef ik dat niet op te halen. Tot zover dat blokje. Dan heb ik interbestuurlijk toezicht en uitvoering. De heer Ceder, mevrouw Dijk, mevrouw Schilder, mevrouw Michon-Derkzen en mevrouw Nanninga vroegen: "Begrijp ik goed dat het kabinet weigert in te grijpen, mede omdat de interventieladder nog niet afgelopen is? Waarom is er niet veel eerder opgeschaald naar fase 4 of 5 van die interventieladder?" Nee, het kabinet weigert niet in te grijpen; er wordt actief ingegrepen binnen de wettelijke kaders. De waarnemend Rijksvertegenwoordiger is eerder overgegaan tot indeplaatsstelling, waarmee feitelijk fase 6 is bereikt. Deze indeplaatsstelling is door de rechter vernietigd, waarna het toezichttraject is teruggezet naar fase 3. Daarna heeft de waarnemend Rijksvertegenwoordiger het bestuurscollege verzocht een verbeterplan op te stellen. Hij ziet ook toe op de uitvoering hiervan. De meest recente voorgangsrapportage wordt op dit moment beoordeeld. Op basis daarvan wordt bepaald of verdere opschaling noodzakelijk en juridisch houdbaar is. Daarnaast heb ik, om het proces te versnellen, bestuurlijke afspraken gemaakt en bied ik ondersteuning aan het lokale bestuur. Tegelijkertijd vergt een structurele oplossing aanvullende beleidsbesluiten en financiële besluiten.

Staatssecretaris Van Marum: Dan de vraag hoe het kabinet de capaciteit en de expertise van het OLB gaat verbeteren. Ik werk continu aan de versterking van de capaciteit van het OLB. Zo stel ik in samenwerking met VNG International en Omgevingsdienst NL capaciteit en expertise ter beschikking om direct de uitvoeringskracht te verbeteren, specifiek voor vergunningverlening, toezicht en handhaving rond milieu, natuur en bouwen. Daarnaast heeft het kabinet in de laatste jaren de vrije uitkering substantieel verhoogd. Daarmee kan het OLB zijn taken beter uitvoeren. Tegelijkertijd heeft het tijd nodig voor de realisatie. Dan vroeg mevrouw Schilder hoe ik kijk naar het functioneren van het bestuurscollege. Ik werk op verschillende onderwerpen veel en goed samen met het bestuurscollege van Bonaire. Tegelijkertijd zien we specifiek bij de omgang met afval dat het niet goed gaat. Daarom heeft de Rijksvertegenwoordiger eerder ingegrepen en hebben we bestuurlijke afspraken gemaakt. Dan vroeg mevrouw Nanninga wat ik vind van de rolvermenging met betrekking tot OLB, VTH en eigenaarschap: is dit wenselijk voor het bestuur? Het combineren van eigenaarschap en verantwoordelijkheden bij vergunningverlening, toezicht en handhaving binnen één bestuurslaag is toegestaan. Vanuit het oogpunt van goed bestuur is een duidelijke scheiding van rollen en verantwoordelijkheden wenselijk om onafhankelijkheid, geloofwaardigheid en handhaafbaarheid te waarborgen. Dit is ook de reden dat wordt ingezet op versterking van VTH via Omgevingsdienst NL en een programmastructuur voor de aanpak van de problematiek bij Selibon Lagun buiten het regeringsbeleid om. Dan vroeg mevrouw Nanninga nog of er een onderzoek komt naar de bedrijfsvoering dat bindend is voor het bestuurscollege, of een en ander duidelijk is en of ik verwacht dat deze datum wordt gehaald. Het betreft een onafhankelijk onderzoek dat eerder is afgesproken in het kader van de gemaakte bestuurlijke afspraken. De uitkomsten van dit onderzoek zijn bindend voor het bestuurscollege. Op dit moment zijn er geen signalen dat de planning niet haalbaar is. Ik verwacht daarom ook dat de resultaten van het onderzoek halverwege maart beschikbaar zullen zijn, met inachtneming van de zorgvuldigheid die bij een dergelijk onderzoek past. Dan vroeg mevrouw Tseggai naar de maandelijkse voortgang en of ik maandelijks een update naar de Kamer kan sturen. Ik informeer uw Kamer al regelmatig over de voortgang, in ieder geval eens per halfjaar. Dat zal ik ook blijven doen. Wat mij betreft moet de energie nu in de uitvoering gaan zitten. Als de situatie daartoe aanleiding geeft, zal ik uw Kamer extra informeren. Dan vroeg mevrouw Michon hoe het debat tussen de eilandsraad en het bestuurscollege verloopt. Ik heb gisteren nog intensief overleg gehad met het bestuurscollege over de noodzaak om zo snel mogelijk tot een oplossing te komen. Zij delen dat beeld en zijn hierover in overleg met de eilandsraad. De eilandsraad heeft herhaaldelijk het bestuurscollege opgeroepen om tot een oplossing te komen. Recent hebben ze ook bijna 7 miljoen euro vrijgemaakt. In de informele contacten roep ik het bestuurscollege ook op om goed in gesprek te blijven met de eilandsraad, omdat we zien dat ze ook via andere wegen proberen contact en informatie te krijgen.

Staatssecretaris Van Marum: Nog één. Mevrouw Tseggai vroeg naar de financiën en een structurele oplossing. Ze vroeg: kunnen beide staatssecretarissen toezeggen dat er geen financiële belemmeringen zullen zijn om zowel de tijdelijke als de structurele problemen op te lossen? Het antwoord is: nee, dat kan ik niet. Ik kan niet zeggen dat er geen financiële belemmeringen zullen zijn om zowel de tijdelijke als de structurele problemen op te lossen.

Staatssecretaris Van Marum: Ja.