Voorraadvormingsprogramma kritieke grondstoffen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 852Grondstoffenvoorzieningszekerheid22 112Nieuwe Commissievoorstellen en initiatievenvan de lidstaten van de Europese UnieNr. 319 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 oktober 2024Via deze brief informeer ik uw Kamer over de kabinetsinzet ten aanzienvan voorraadvorming van kritieke grondstoffen. We zijn in Nederland, enin de Europese Unie, sterk afhankelijk van andere landen voor onzekritieke grondstoffen. Dat maakt ons kwetsbaar. Landen kunnen hunmachtspositie in de grondstofketen misbruiken om andere landeneconomisch onder druk te zetten. Bijvoorbeeld door de export vangrondstoffen te beperken.In het regeerprogramma benadrukt het kabinet het belang van leverings-zekerheid van kritieke grondstoffen en het verminderen van de afhanke-lijkheid van landen buiten de EU. Het aanhouden van strategischevoorraden is een mogelijk middel om risico’s voor de leveringszekerheidop korte termijn te mitigeren. Het kabinet zet daarom in op een trajectrichting het aanleggen van voorraden van kritieke grondstoffen, zoalsaangekondigd in het Hoofdlijnenakkoord.Het Ministerie van Economische Zaken (EZ) heeft onderzoek latenverrichten naar de haalbaarheid van een nationaal programma voor deopslag van kritieke grondstoffen. Het onderzoeksrapport, opgesteld doorNumber Three B.V. en meegestuurd met deze brief, biedt handvatten vooreen traject richting het aanleggen van voorraden van kritieke grond-stoffen.Appreciatie rapport haalbaarheid van een nationaal programmavoor de opslag van kritieke grondstoffen ter versterking vanEuropese waardeketensIk verwelkom het rapport en onderschrijf dat het aanhouden vanstrategische voorraden onder de juiste randvoorwaarden een bruikbaarinstrument kan zijn om de leveringszekerheid te verbeteren. Tevens biedthet rapport handvatten voor het opzetten van een voorraadvormingspro- kst-32852-319ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3191 gramma. Hiermee kunnen de risico’s van tijdelijke onderbrekingen in detoevoer van kritieke grondstoffen en (afgeleide) materialen in de waarde-keten gemitigeerd worden en prijsfluctuaties als gevolg van manipulatiesvan de markt worden afgezwakt.De onderzoekers adviseren onder andere om een goede inschatting temaken van de toekomstige vraagontwikkeling naar kritieke grondstoffenen (afgeleide) materialen op Europees niveau. En de desbetreffendewaardeketens in Nederland en de rest van de EU te analyseren. Daarbijwordt geadviseerd om te bekijken of er überhaupt verwerkings- enproductiecapaciteit is van deze grondstoffen en materialen. Verder is hetadvies om in overleg te treden met Nederlandse spelers in de waarde-ketens over het aanhouden van strategische voorraden en demogelijkheid om een pilotprogramma op te zetten voor een beperkt aantalkritieke grondstoffen.Het rapport benoemt ook kansen voor Nederland. Nederland kan namelijkeen belangrijke rotonde worden voor grondstoffen, door de combinatievan efficiënte infrastructuur en ervaring in logistiek, opslag en overslagvan grondstoffen. Dit is iets dat het Europese achterland nodig heeft voorde eigen strategische sectoren. Een aantal Nederlandse havens onderandere Rotterdam, Vlissingen en Amsterdam kunnen samen fungeren als«hub» voor deze kritieke grondstoffen. Dit is een extra reden voor hetontwikkelen van een concreet plan om Nederland een belangrijke rol telaten spelen op het gebied van kritieke grondstoffen. Het ontwikkelen vaneen dergelijke propositie sluit aan bij de kabinetsinzet op het vergrotenvan zowel onze economische weerbaarheid als ons verdienvermogen.Inzet op voorraadvormingHet opzetten van een voor Nederland passend voorraadvormingspro-gramma van bepaalde kritieke grondstoffen vraagt om een groot aantalbeleidsmatige en organisatorische overwegingen en stappen. Met dehandvatten die de studie van Number Three biedt, zal ik tot de zomer van2025, samen met de private sector, een traject vormgeven richting hetaanleggen van reserves van bepaalde kritieke grondstoffen. Hierbij zal ookworden gekeken naar de mogelijkheden van een Europees stelsel onderde Critical Raw Materials Act (CRMA). Bij de vormgeving van dit trajectworden onderstaande acties ondernomen.Er is door mijn ministerie een lijst van prioritaire productgroepenopgesteld die afhankelijk zijn van kritieke grondstoffen en die belangrijkzijn voor de weerbaarheid van de Nederlandse economie. De product-groepen vertegenwoordigen voor Nederland belangrijke waardeketenswaarbij Nederland de kennis, kunde en ambitie heeft om te groeien en hetbelang in deze waardeketens te versterken waardoor we strategischminder afhankelijk worden van landen buiten Europa. Deze lijst is totstand gekomen op basis van het Groeimarktenrapport, de NationaleTechnologie Strategie, het Nationaal Programma Circulaire Economie, hetNationaal Plan Energiesysteem, de Defensie Industrie Strategie, deEuropese CRMA (defensie, digitalisering, hernieuwbare energie, lucht- enruimtevaart) en de Net-Zero Industry Act. De prioritaire productgroepenwaar ik nu naar kijk zijn: wind op zee en land, zon-pv-systemen, klimaatin-stallaties, machines en werktuigen, elektrische apparaten en elektronica,kritieke metalen, batterijen en elektrolysers. De mogelijkheid voor hetvoordragen van de productgroep halfgeleiders ben ik op dit moment aanhet onderzoeken. In het kader van publiek/private samenwerking overvoorraadvorming voor defensie-gerelateerde productgroepen, heb ikbesloten om uit de drie productgroepen, optische laser communicatie,radarsystemen en militaire schepen één te selecteren als pilot.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3192 Pilot: Militaire schepen of optische lasercommunicatie ofradarsystemen en machines en werktuigenLeveringszekerheid van kritieke grondstoffen is van groot belang vooronze defensie-industrie, voor onze nationale veiligheid. Ook ben ik vanmening dat we voor een voorraadvormingsprogramma gericht enspecifiek moeten beginnen. Het is immers onmogelijk, en ook nietwenselijk, om van alle kritieke grondstoffen voorraden aan te leggen. Ikkies daarom voor kritieke grondstoffen voor de defensie-industrie(militaire schepen of optische lasercommunicatie of radarsystemen) enmachines en werktuigen. Ook omdat systemen van voorraadvorming voordefensie-toepassingen en commerciële productgroepen kunnenverschillen en we hier dus verschillende lessen uit kunnen trekken. Bijdeze productgroepen zijn ook eerdere studies gedaan, heeft Nederlandproducerende bedrijven binnen de landsgrenzen, en gaan we samen methet bedrijfsleven al aan de slag om routekaarten op te stellen om deleveringszekerheid van kritieke grondstoffen te vergroten, onder anderevia circulariteit. Een routekaart is een stappenplan om specifieke doelenvoor een productgroep vast te stellen en acties te formuleren om diedoelen te halen.Voor beide geselecteerde productgroepen wil ik bij wijze van pilot metvoorrang kijken naar de mogelijkheden van voorraadvorming, in hetbijzonder naar de vraag welke kritieke grondstoffen in welke verwer-kingsvorm in voorraad gehouden zouden moeten worden om de hoogsteimpact te hebben op de leveringszekerheid voor deze productgroepen.De Speciaal Vertegenwoordiger Grondstoffenstrategie (SVG), AllardCastelein, die in maart 2024 is benoemd, voert momenteel ookgesprekken met industriële clusters en andere belanghebbenden om opkorte termijn inzichtelijk te krijgen welke grondstoffen kritiek zijn voorspecifieke sectoren en welke kansen er zijn om ketens te versterken.Daarbij wordt de mogelijkheid van voorraadvorming uiteraard ookbesproken, met name met bedrijven die actief zijn in de waardeketens vanmilitaire schepen of optische laser communicatie of radarsystemen enmachines en werktuigen.Mijn ministerie zal de komende tijd gesprekken met het bedrijfslevenopstarten over de mogelijkheden tot oprichting van een strategischvoorraadvormingsprogramma. De insteek zal onder andere zijn om helderte krijgen welke kansen dit kan bieden voor Nederlandse bedrijven inEuropese waardeketens en de verdeling van verantwoordelijkhedentussen de overheid en het bedrijfsleven bij het eventueel opstarten vaneen pilot voorraadvormingsprogramma. Ook ben ik op Europees niveaugestart met het gesprek over de mogelijkheden van een Europeesvoorraadvormingsstelsel en de rol die Nederland hierin zou kunnenspelen. Samenwerking binnen de EU kan de effectiviteit van een strate-gisch voorraadvormingsprogramma van kritieke grondstoffen vergroten.Aan de slagDe komende maanden werk ik nationaal en internationaal door en ik zaluw Kamer in de zomer van volgend jaar nader informeren over devormgeving van een traject richting voorraadvorming in het algemeen envoor de twee geselecteerde productgroepen in het bijzonder. Ik kijk ernaarTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3193 uit om met uw Kamer en overige partners samen te werken aan hetversterken van de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen inNederland.De Minister van Economische Zaken,D.S. BeljaartsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3194