Verzamelbrief Omgevingsveiligheid

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202628 089Gezondheid en milieuNr. 340 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 september 2025Met deze brief wordt u geïnformeerd over ontwikkelingen in het beleidvoor omgevingsveiligheid rond activiteiten met gevaarlijke stoffen. Hetgebruik van gevaarlijke stoffen is noodzakelijk in de industrie voor hetvervaardigen van producten die in het dagelijks leven worden gebruikt.Het is tegelijk van belang dat de leefomgeving wordt beschermd tegen derisico’s die deze activiteiten met zich meebrengen. Bedrijven zijn primairverantwoordelijk voor het veilig gebruik van gevaarlijke stoffen en hetvoorkomen van ongevallen. Het Ministerie van Infrastructuur en Water-staat (IenW) is verantwoordelijk voor het omgevingsveiligheidsbeleid. Hethuidige beleid is gericht op het zoveel mogelijk beperken van risico’s bijde bron, het nemen van maatregelen in de ruimtelijke ordening om degevolgen te minimaliseren en duidelijke communicatie over de risico’s enmaatregelen.Ontwikkelingen zoals de energietransitie hebben ook een impact op deomgevingsveiligheid. Met de energietransitie komen nieuwe of groterestromen van gevaarlijke stoffen op gang die mogelijk risico’s voor deomgeving opleveren. Denk daarbij aan het gebruik van waterstofdragersen nieuwe energieopslagsystemen. Daarnaast leiden opgaven zoals dewoningbouwopgave en klimaatadaptatie tot nieuwe vraagstukken voor deomgevingsveiligheid.Om een veilige leefomgeving te bewerkstelligen is er diverse wet- enregelgeving rondom omgevingsveiligheid opgenomen in deOmgevingswet en bijbehorende regelgeving. Daarnaast wordt inverschillende verbanden samengewerkt met andere overheden en hetbedrijfsleven om het omgevingsbeleid uit te voeren en te verbeteren. Indeze brief wordt eerst ingegaan op nieuwe ontwikkelingen in relatie totomgevingsveiligheid (A) en vervolgens op de uitvoering van het huidigebeleid (B). kst-28089-340ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 089, nr. 3401 A. Nieuwe Ontwikkelingen Omgevingsveiligheid Nieuwe stromen van gevaarlijke stoffen kunnen soms nog onbekenderisico’s hebben. Dat vraagt om robuust beleid waarbij innovaties wordengefaciliteerd, maar de veiligheid van de omgeving geborgd blijft.Daarvoor is er staand omgevingsveiligheidsbeleid, maar wordt er ooknieuw beleid ontwikkeld als dat nodig is. Om nieuwe ontwikkelingen zogoed mogelijk te kunnen faciliteren en waar nodig te reguleren, laat hetMinisterie van IenW verschillende onderzoeken uitvoeren. Daarnaastworden visies en richtlijnen ontwikkeld over de inpassing van nieuweactiviteiten, zoals de visie op waterstofdragers1, waarmee gestuurd kanworden op veilig gebruik van waterstofdragers zoals ammoniak.In relatie tot de energietransitie wordt onderzoek gedaan om deomgevingsveiligheid bij het gebruik van nieuwe energiebronnen tewaarborgen. Hieronder wordt ingegaan op een aantal onderzoeken diezijn afgerond.Beheersbaarheid ongevalsscenario ammoniakbuisleidingDoor het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is samen met deMinisteries Klimaat en Groene Groei en Justitie en Veiligheid eenonderzoek uitgevoerd naar de consequenties van een mogelijk ongevalmet een ammoniakbuisleiding en de beheersbaarheid daarvan. Daarnaastis gekeken welke bronmaatregelen bijdragen aan de beheersbaarheid vaneen ongeval. In de kamerbrief over waterstofdragers op 22 november20242 is aangegeven dat een ammoniakbuisleiding specifiek moet wordenvormgegeven en (proces)beveiligd. Het onderzoek geeft een eerste(gedeeltelijke) invulling voor een veiligheidskader voor veilig gebruik inhet publieke domein. Het onderzoeksrapport is als bijlage bij deze briefgevoegd.Het rapport laat zien dat de beheersbaarheid van een ongevalsscenariomet een ammoniakbuisleiding toeneemt als specifieke maatregelenworden getroffen. Het onderzoeksbureau heeft een set uitgangspuntenvoorgesteld als onderdeel van het veiligheidskader. De door het onder-zoeksbureau voorgestelde uitgangspunten en maatregelen voor ditveiligheidskader zijn in lijn met «Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffenrichtlijn 12: Ammoniak, Opslag en verlading3» en best practices elders inde wereld.De maatregelen zijn er op gericht het volume te beperken dat vrijkomt bijuitstroom in geval van een breuk (zoals kleine diameter en automatische(sectie)afsluiters). Daarnaast zullen een goede alarmering en getraindehulpverleningsdiensten met adequate middelen bijdragen aan beheersingvan het ongeval. De noodzakelijke maatregelen moeten wordenafgestemd op de gebieden waar de buisleidingen zich bevinden. Zo zullenin gebieden met hoge bevolkingsdichtheid mogelijk meer maatregelennodig zijn om burgers te beschermen en het ongevalsscenario tebeheersen dan in dunbevolkte gebieden. In afstemming met de veilig-heidspartners zal bepaald worden of de genomen maatregelen leiden toteen beheersbaar ongevalsscenario met adequate inzet van de veiligheids-partners.1Tweede Kamer 2024–2025, 32 813, nr. 14242Tweede Kamer 2024–2025, 32 813, nr. 14243Publicaties PGSTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 089, nr. 3402 Voor de ongevalsbestrijding wordt een nadere verkenning voorbereidnaar zowel de capaciteit als de inzet van de veiligheidspartners bij eenongevalsscenario met een ammoniakbuisleiding. Het Ministerie IenW zalin samenwerking met het Ministerie Klimaat en Groene een vervolgon-derzoek uitzetten. Hierin zullen enkele leemtes ten behoeve van debeheersbaarheid en risicobeoordeling voor een robuuste ammoniakbuis-leiding, zoals wanddikte en detectie in beeld worden gebracht om hetvolledige veiligheidskader uit te kunnen werken. Overigens zijn er op ditmoment nog geen concrete initiatiefnemers voor het aanleggen vanammoniakbuisleidingen.Safe By DesignIn opdracht van het Ministerie van IenW heeft de TU Delft een onderzoekuitgevoerd naar «Een innovatieve aanpak voor omgevingsveiligheid4».Het onderzoek richt zich op de implementatie van het Safe-by-Design(SbD)-principe binnen de context van omgevingsveiligheid in dechemische industrie. SbD is een opkomende methode voor risicoma-nagement dat veiligheid vanaf de ontwerpfase integreert in technolo-gische en industriële systemen.Het onderzoek laat zien dat de potentie van het toepassen van Safe bijDesign principes een bijdrage kan leveren aan het verbeteren van deomgevingsveiligheid. De onderzoekers verwachten dat een proactieveSbD-aanpak binnen de chemische industrie het vertrouwen van burgers,bestuurders en andere stakeholders vergroot. Imagoschade, maatschap-pelijke weerstand en langdurige vergunningstrajecten kunnen wordenbeperkt als een bedrijf aantoont niet alleen wettelijk te handelen, maaróók maatschappelijk verantwoord te handelen door het risico verder teminimaliseren. De toepasbaarheid van de SbD-filosofie wordt door hetMinisterie IenW verder onderzocht en uitgewerkt. Het zal daarnaast metmeerdere pilots getest moeten worden in de praktijk met de industrie.Daarnaast zullen via Safety deals (Subsidieregeling VersterkingOmgevingsveiligheid) bedrijven worden gestimuleerd de nieuwe inzichtenrond SbD toe te passen en verder te ontwikkelen.Publicatiereeks gevaarlijke stoffen (PGS)Ontwikkelingen rondom de energietransitie hebben raakvlakken met hetveilig opslaan van nieuwe energiedragers en andere productielocatiesvoor duurzame energie. Om de omgevingsveiligheid te waarborgen wordtdoor middel van de publicatiereeks gevaarlijke stoffen (PGS) samenge-werkt met overheden en het bedrijfsleven. Dit is een mooi voorbeeld vanpubliek-private samenwerking.In de PGS wordt voor verschillende toepassingen en activiteiten metgevaarlijke stoffen de best beschikbare techniek beschreven. De publica-tiereeks is een handreiking voor bedrijven die gevaarlijke stoffenproduceren, transporteren, opslaan of gebruiken. Ze worden tevensgebruikt door overheden die belast zijn met het toezicht op en devergunningverlening aan deze bedrijven. Elke PGS komt tot stand viaconsensus van overheden en bedrijfsleven waarin integraal aandacht isvoor omgevingsveiligheid, arbeidsomstandigheden en rampenbestrijding.Afgelopen jaar is een effectmeting uitgevoerd waaruit blijkt datPGS-richtlijnen bijdragen bij aan het vergroten van de veiligheid en doorde gebruikers als zeer waardevol wordt ervaren5. Uniformiteit en een4TU Delft Rapportage: een innovatieve aanpak voor omgevingsveiligheid5Effectmeting Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen | Rapport | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 089, nr. 3403 gelijk speelveld worden door zowel bedrijven als overheden aangemerktals belangrijke voordelen.Op dit moment wordt gewerkt aan het wettelijk implementeren vanmeerdere PGS-richtlijnen die bijdragen aan een effectieve en veiligeenergietransitie. Het gaat onder andere om de PGS 12 (opslag vanammoniak), de PGS 37–1 (energieopslagsystemen) en de PGS 37–2(opslag van lithiumhoudende energiedragers)6. Vanuit de PGS-organisatieworden op dit moment meerdere voorstellen voor nieuwe PGS-richtlijnenuitgewerkt die ook raken aan de energietransitie zoals de PGS 39(vergistingsinstallaties) en PGS 40 (installaties voor de productie vanwaterstof door elektrolyse).B. Uitvoering huidig Omgevingsveiligheidsbeleid Seveso en de Staat van de VeiligheidIn Nederland zijn er ongeveer 400 bedrijven die vallen onder de EuropeseSeveso-richtlijn7 omdat ze werken met gevaarlijke stoffen of grotehoeveelheden opslaan.Periodiek wordt uw Kamer geïnformeerd over de uitvoering van deSeveso-richtlijn. Dit gebeurt via de Staat van de Veiligheid bij Seveso-inrichtingen (hierna: SvdV 2024). De SvdV voor 2024 is toegevoegd alsbijlage aan deze brief. De SvdV geeft een samenvattend en samen-hangend beeld van de beschikbare rapportages met betrekking totuitvoering van de nationale implementatie van de Seveso III richtlijn. In deSvdV 2024 zijn zowel gegevens van toezichthouders, medeoverheden alsde industrie verzameld.In oktober 20238 is de Staat van de Veiligheid 2022 gepubliceerd. In devorige editie van de SvdV hebben de partijen aangegeven het veiligheids-niveau, verder te willen verbeteren. In de SvdV 2024 is nog geensignificante verbetering zichtbaar. Er zijn in totaal 909 overtredingengeconstateerd over alle categorieën. Dit is een toename van 8% tenopzichte van 2023. Een belangrijke waarneming is dat in tien gevallensprake was van directe dreiging van een zwaar ongeval (categorie 1), dit iseen stijging ten opzichte van voorgaande jaren. Bij al deze overtredingenis door direct handelen van de toezichthouder en of het bedrijf het risicoop een zwaar ongeval direct weggenomen.Uit de cijfers van de industrie blijkt dat het aantal deelnemende enrapporterende bedrijven bij de Stichting Veiligheid Voorop meerdere jarenop rij afneemt. Terwijl het aantal rapporterende bedrijven kleiner wordt, iseen stijging van het aantal ongevallen met ziekteverzuim waarneembaar.De verantwoordelijkheid voor het voorkomen en beperken van zwareongevallen ligt primair bij het bedrijfsleven. Decentrale bevoegde gezagengaan primair over de uitvoering van vergunningverlening en frequentievan toezicht en handhaving.Het Ministerie van IenW blijft de decentrale bevoegde gezagen entoezichthouders faciliteren om hun werkzaamheden goed uit te kunnenvoeren. Hierbij wordt ook periodiek gesproken over de duiding en trendsvan toezichtgegevens. Met het bedrijfsleven voert het Ministerie IenWgesprekken over de veiligheidsprestaties.6Publicaties PGS7Richtlijn 2012/18/EU van het Europees Parlement en de raad van 4 juli 2012 betreffende debeheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken [...]8Kamerstuk 26 956, nr. 219Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 089, nr. 3404 MVOIn de Meerjarenagenda Versterking Omgevingsveiligheid (MVO) werkenhet Ministerie van IenW, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten(VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de veiligheidsregio’s enomgevingsdiensten samen aan het borgen en versterken van deomgevingsveiligheid in Nederland.De afgelopen vier jaar heeft de MVO onder andere een bijdrage gedaanaan wettelijke taken bij Provincies en Gemeentes, de uitvoering van deSeveso-richtlijn ondersteund en de kennisinfrastructuur omgevingsvei-ligheid versterkt. Verder zijn diverse (innovatie)projecten opgeleverdrondom de thema’s arbeidsmarkt, energietransitie en digitalisering9.Hiermee zijn omgevingsdiensten en veiligheidsregio’s gestimuleerd omde opgedane kennis te kunnen inzetten bij de uitvoering van hunomgevingsveiligheidstaken.De partners hebben de MVO voor de periode van 2025–2028 verlengd omde aandacht voor, doorontwikkeling van en innovatie rondom omgevings-veiligheid de komende vier jaar te stimuleren. Dit is onder anderebestemd voor een bijdrage aan gemeenten en omgevingsdiensten voorhet aanleveren van data aan het Register Externe Veiligheidsrisico’s en hetuitvoeren van wettelijke taken. Tevens is er weer budget beschikbaar voorhet voortzetten van de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS),SEVESO+ en innovatieve projecten.Communiceren over omgevingsveiligheidOnderdeel van het omgevingsveiligheidsbeleid is de communicatie overmaatregelen en risico’s. De Omgevingswet geeft de Minister vanInfrastructuur en Waterstaat de verantwoordelijkheid om informatie overmilieubelastende activiteiten met gevaarlijke stoffen te verzamelen envoor eenieder toegankelijk te maken10. Dit is belangrijk omdat bij detoedeling van functies in de schaarse buitenruimte kenbaar moet zijnwelke beperkingen gelden vanuit de omgevingsveiligheid. Het RegisterExterne Veiligheidsrisico’s (REV) verzamelt de informatie bij het bevoegdgezag. De verzamelde locaties en risicocontouren worden vervolgensgepresenteerd op kaarten voor professionals in de Atlas Veiligheid11 envoor burgers in de Atlas Leefomgeving12. De kaarten zijn voorzien van eenduiding en een handelingsperspectief.Het RIVM is gevraagd om een onderzoek te doen naar de manier waaropdeze communicatie nu plaatsvindt en hoe deze verbeterd kan worden.Achterliggende vraag was of de boodschap voldoende begrepen wordt enwat dit doet met de risicoperceptie bij omwonenden. Focus van hetonderzoek lag vooral bij de aandachtsgebieden omdat die nieuw zijnonder de Omgevingswet en primair bedoeld zijn voor professionals.Het RIVM-onderzoek «Belevingsonderzoek naar de aandachtsgebieden opde Atlas Leefomgeving» is als bijlage bij deze brief gevoegd. Uit hetonderzoek blijkt dat omwonenden het waarderen dat de risico-informatieopenbaar toegankelijk is. Hoewel er verschillende interpretaties zijn vanwat een aandachtsgebied precies inhoudt, voelen mensen intuïtief aan dathet risico op brand, explosie of gifwolk groter is binnen de aandachtsge-bieden rondom de milieubelastende activiteiten. Omwonenden schrikken9Resultaten Projecten uitgevoerd in MVO verband10Besluit kwaliteit leefomgeving, art. 11.8 (register externe veiligheidsrisico’s)11Atlas Veiligheid | Register externe veiligheid12http://www.atlasleefomgeving.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 089, nr. 3405 niet direct heel erg van deze informatie, omdat ze erop vertrouwen dat deoverheid ervoor zorgt dat hun veiligheid geborgd is.Het Ministerie van IenW is bezig met de opvolging van de aanbevelingen.Zo wordt de vindbaarheid en de weergave van de informatie verbeterd.Samen met het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) worden deteksten over risicocommunicatie en het handelingsperspectief aangepastom het begrip en de weerbaarheid bij omwonenden te vergroten.Modernisering OmgevingsveiligheidMet de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is deomgevingsveiligheid gemoderniseerd. Vanaf die datum zijn ook dezogeheten aandachtsgebieden geïntroduceerd. Hierover is uw Kamereerder geïnformeerd op 13 juni 202213 en 17 juli 202314. Het proces van detotstandkoming van het nieuwe omgevingsveiligheidsbeleid is geëva-lueerd, dit rapport is al bijlage toegevoegd aan deze brief.De lessen die uit de evaluatie geleerd zijn, worden meegenomen bij dedoorontwikkeling van het omgevingsveiligheidsbeleid. Deze lessenhadden met name betrekking op de governance en sturing van hetbeleidsprogramma en de samenwerking binnen het programma. Degekozen structuur met het «werken van buiten naar binnen» was voor hetMinisterie van IenW een nieuwe werkwijze die met veel enthousiasme isontvangen door de stakeholders. Bij het inzetten van een dergelijkewerkwijze is het, zoals uit de evaluatie blijkt, belangrijk dat aan devoorkant duidelijkheid gegeven wordt over taken, bevoegdheden,verantwoordelijkheden en rolverdeling van de verschillende organisatiesen organen. Ook is het belangrijk daarbij (herhaaldelijk) helderheid teverschaffen over de mate van invloed die wordt gegeven.Tot slotHet waarborgen van een veilige leefomgeving is een continu proces. Hetvereist een gezamenlijke inspanning van overheden en bedrijven, waarbijde laatste primair verantwoordelijk zijn voor hun activiteiten. Het vergtook duidelijke communicatie met omwonenden. Het voorkomen enbeheersen van onveilige situaties gebeurt met heldere ambities, duidelijkenormen, goed toezicht en goede handhaving en het toepassen van debeste technieken vanuit een sterke veiligheidscultuur. Tegelijkertijd geldtdat nieuwe ontwikkelingen, zoals de energietransitie, steeds weer ensneller om aandacht vragen. Dit heeft invloed op het omgevingsveilig-heidsbeleid en de wet- en regelgeving. Over de mogelijke aanpassingenwordt uw Kamer geïnformeerd.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.A. Aartsen13Kamerstuk 28 089, nr. 225 2021–202214Kamerstuk 28 089, nr. 263 2022–2023Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 089, nr. 3406