Uitvoering van de motie van het lid Ellian over gedetineerden met toezichtsmaatregelen of op de GVM-lijst niet afschalen tot er een nieuw beoordelingskader is (Kamerstuk 24587-1103)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202624 587Justitiële InrichtingenNr. 1119 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 mei 2026Op 7 april jongstleden heeft uw Kamer de motie van het lid Ellian (VVD)aangenomen die de regering verzoekt om het beoordelingskader op basiswaarvan gedetineerden worden aangemerkt als (hoog)risicogedeti-neerden te herzien en gedetineerden op de GVM-lijst in de tussenliggendetijd niet af te schalen (Kamerstuk 24 587, nr. 1103). In deze brief beschrijf ikde wijze waarop ik uitvoering geef aan deze motie.Beoordelingskader (hoog)risicogedetineerdenPer 1 november 2025 is de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) aangepastmet aanvullende maatregelen voor het tegengaan van voortgezetcrimineel handelen tijdens detentie. Gelijktijdig is de Regeling, selectie,plaatsing en overplaatsing gedetineerden (Rspog) met plaatsingscriteriavoor de Afdelingen voor Intensief Toezicht (AIT) aangepast en is denieuwe circulaire Gedetineerden met een vlucht- en/of maatschappelijkrisico ingevoerd («GVM-circulaire»). Deze regelingen vormen insamenhang het beoordelingskader. In 2027, twee jaren na inwerking-treding van de gewijzigde Pbw, zal er een invoeringstoets wordenuitgevoerd van de gewijzigde Pbw. Hierbij zullen ook de Rspog enGVM-circulaire worden meegenomen.De GVM-circulaire beschrijft het huidige beleid ten aanzien van signa-lering, plaatsing en monitoring van (hoog)risicogedetineerden (zie bijlage1). Gedetineerden worden door de selectiefunctionaris geplaatst op deGVM-lijst. Er zijn verschillende groepen gedetineerden met eenGVM-status:–Hoogrisicogedetineerden: gedetineerden die bij besluit van deselectiefunctionaris op grond van de Rspog zijn geplaatst in ondermeer de terroristenafdeling (TA), een AIT of de EBI.–Risicogedetineerden in een normaal of beperkt beveiligde inrichting,die als zodanig zijn aangemerkt door de selectiefunctionaris. Ditkunnen ook gedetineerden zijn die daar vanuit hun eigen veiligheid op kst-24587-1119ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 11191 worden geplaatst zoals kroongetuigen en/of gedetineerden met eenrisico slachtoffer te worden van liquidatie, geweld of bedreiging.Ik zal, in lijn met het eerste deel van de motie, in kaart brengen op welkewijze een aanpassing van het beoordelingskader (rspog en/of GVMcirculaire) vormgegeven kan worden zodat een deel van hoog risicogedetineerden langer in beperkingen kan worden gehouden. Ik verwachtdat het proces om tot een aangepast beoordelingskader te komen tenminste negen maanden maar mogelijk een jaar in beslag zal nemen. Ik zaluw Kamer hierover in de eerst volgende voortgangsbrief over veiligheiden ondermijning in detentie nader informeren.Afschaling van gedetineerden op een GVM-lijst opschortenDe motie verzoekt daarbij om gedetineerden op de GVM-lijst niet af teschalen totdat het beoordelingskader op basis waarvan gedetineerden opde GVM-lijst worden geplaatst is herzien. Dit deel van de motie acht ik omjuridische redenen niet uitvoerbaar. Bovendien kleven hieraan ook risico’svoor de orde en veiligheid in de gevangenissen.Bij een beslissing tot afschalen van de GVM-gedetineerden of EBI en AITgeplaatsten wordt door DJI, vanuit een oogpunt van veiligheid, groteterughoudendheid betracht en worden ook de adviezen van de politie enhet Openbaar Ministerie betrokken.Juridische bezwarenArtikel 2, derde lid, van de Pbw bepaalt dat een gedetineerde aan geenandere beperkingen wordt onderworpen dan voor het doel van devrijheidsbeneming, het belang van de handhaving van de orde ofveiligheid noodzakelijk zijn (het beginsel van minimale beperkingen). Eengedetineerde op de GVM-lijst of een AIT of EBI geplaatste niet afschalengedurende bovenstaand proces, zonder dat dit op basis van de thansgeldende kaders (wet, regelgeving, circulaire) kan worden gemotiveerd ishiermee in strijd.Uit art. 26, derde lid, van de Rspog volgt dat de plaatsing van eengedetineerde op de EBI en de AIT periodiek (elke twaalf maanden)opnieuw wordt bezien. Uit artikel 26, vijfde lid, van de Rspog volgt dat eengedetineerde die in de EBI verblijft en nog een strafrestant van slechtsanderhalf jaar of minder heeft, uit de EBI wordt geplaatst tenzij er sprakeis van contra-indicaties. Voor gedetineerden verblijvend op de AIT geldteen soortgelijke bepaling waarbij het strafrestant zes maanden of minderbedraagt om uit de AIT te worden geplaatst. Voor de gedetineerdenverblijvend op de TA is in artikel 26a van de Rspog opgenomen dat indiende gedetineerde na een derde deel van de straf een strafrestant heeft vanminstens vier maanden en maximaal een jaar, uitplaatsing mogelijk is,tenzij sprake is van één van de uitsluitingsgronden. De bepalingen biedendeze gedetineerden de mogelijkheid te werken aan hun re-integratie doorgecontroleerd meer vrijheden toe te kennen, mits de veiligheidsrisico’sdat toelaten. Als dit deel van de motie wordt uitgevoerd, dan wordengedetineerden niet afgeschaald in gevallen waarin dat volgens geldendewet- en regelgeving wel dient te geschieden. Een ingesteld beroep en/ofkort geding tegen deze beslissing zal naar verwachting geen standhouden bij de rechter.Effect op orde en veiligheid in de inrichtingenHet categorisch niet afschalen van hoogrisicogedetineerden levert eenrisico op voor de orde en veiligheid in de inrichtingen. Het juiste gedragTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 11192 vertonen telt dan immers niet meer. Gedetineerden waarvan niet kanworden gemotiveerd dat zij een (hoog)risico vormen worden voor eenlangere periode dan noodzakelijk is, geconfronteerd met toezichtsmaatre-gelen die het contact met bijvoorbeeld hun sociale netwerk beperken. Ditheeft effect op het gedrag en het geestelijk welbevinden van gedeti-neerden en kan leiden tot onwenselijk gedrag en uitingen van frustratie.Dit schaadt het gezag van de DJI medewerkers en brengt de orde enveiligheid in de inrichting in het geding.Kortom, als gedetineerden niet afgeschaald worden in gevallen waarin datvolgens geldende wet- en regelgeving dient te geschieden betekent dat erin strijd met wet en regelgeving moet worden gehandeld door DJI. Samenmet de gesignaleerde veiligheidsrisico’s is dit voor het kabinet eenzwaarwegende reden om de motie deels uit te voeren en te onderzoekenop welke wijze een aanpassing van de RSPOG of de GVM circulairevormgegeven kan wordenTot slotZoals hierboven gemeld, wil ik benadrukken dat zo snel mogelijk in kaartwordt gebracht op welke wijze een aanpassing van de RSPOG of de GVMcirculaire vormgegeven kan worden. Daarnaast zie ik deze motie als eenoproep om naast de noodzakelijke zorgvuldigheid ook een grote mate vanterughoudendheid te betrachten.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,K.T. van BruggenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 11193 Plaatsing in de EBI of AITDe Rspog bepaalt welke gedetineerden die voldoen aan de in de regelingopgenomen criteria, geplaatst worden in de Extra Beveiligde Inrichting(EBI) of de Afdelingen voor Intensief Toezicht (AIT).1De selectiefunctionaris beoordeelt op grond van de beschikbare actuele,concrete en betrouwbare informatie van interne en externe justitiëleautoriteiten2 welk regime passend is om de gedetineerde te plaatsen. Deprocedure om tot plaatsing van een gedetineerde in de EBI of een AIT tekomen is geregeld in artikel 26 Rspog:–Het voorgenomen besluit van de selectiefunctionaris om een gedeti-neerde in de EBI of een AIT te plaatsen wordt ter advisering voor-gelegd aan de selectieadviescommissie EBI en AIT (lid 1 onder a).–Dit voorgenomen besluit wordt voorzien van interne en externejustitiële informatie, zoals een advies van de directeur en eenGRIP-rapportage over het vlucht- en/of maatschappelijk risico of hetrisico op voortgezet crimineel handelen tijdens detentie.–De selectiefunctionaris hoort de betrokken gedetineerde alvorens eenbeslissing omtrent de plaatsing te nemen (lid 1 onder b).–Een besluit tot plaatsing in de EBI en AIT geldt voor de duur van twaalfmaanden.–De selectiefunctionaris neemt ambtshalve elke twaalf maanden eenbesluit over de verlenging van het verblijf in de EBI of AIT (lid 3).–De vestigingsdirecteur kan in verband met nieuwe feiten de selectie-functionaris tussentijds voorstellen een gedetineerde over of uit teplaatsen (lid 7).Categorieën risicogedetineerden GVM-circulaireOp basis van de volgende criteria kan een gedetineerde worden aange-merkt als risicogedetineerde:a)(risico op) ontvluchting en/of bevrijding van buitenaf;b)(vermoedens van) voortgezet crimineel handelen vanuit detentie;c)(risico op) liquidatie, geweld of bedreiging in detentie van of door degedetineerde;d)(risico op) verspreiden van extremistisch gedachtegoed;e)ondermijning van gezag van directie en personeel in de inrichting;f)ongeoorloofde contacten met slachtoffers en/of nabestaanden,medewerkers in de strafrecht – of de executieketen dan wel ongeoor-loofde contacten met media of zichtbaarheid op social media;g)de gedetineerde wordt verdacht van of is veroordeeld voor eenstrafbaar feit dat heeft geleid tot grote maatschappelijke verontwaardi-ging en onrust en een geschokte rechtsorde.Als de selectiefunctionaris heeft besloten een gedetineerde aan te merkenals risicogedetineerde op één of meer risico-categorieën zoals genoemdonder a t/m g, dan besluit de directeur van de Penitentiaire inrichting (PI)zelfstandig of (en welke) toezichtsmaatregelen aan de betreffendegedetineerde wordt of worden opgelegd. Het advies van het ORG is hierinzwaarwegend.1In artikel 6 van de Rspog staan de criteria waaraan getoetst wordt voor plaatsing in de EBI. Inartikel 13 staan de plaatsingscriteria voor de AIT.2Onder andere op basis van aangeleverde informatie van de betrokken inrichting, het Gedeti-neerden Recherche Informatie Punt (GRIP) van de politie, het Openbaar Ministerie en/of hetLandelijk Bureau Inlichtingen en Veiligheid van de DJI.Bijlage 1Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 11194 Het ORG brengt de risico’s vanuit de gedetineerde in kaart en adviseertover welke toezichtsmaatregelen3 passend zijn. Het doel is om in eenvroeg/preventief stadium (mogelijke) risico’s op voortgezet crimineelhandelen vanuit detentie (VCHD) en/of andere veiligheidsaspecten tenaanzien van gedetineerden te bespreken, zodat vroegtijdig risico’s in kaartkunnen worden gebracht en (uniforme) maatregelen kunnen wordengetroffen.Risicogedetineerden worden standaard na drie, zes of twaalf maandenopnieuw besproken en herbeoordeeld in het ORG aan de hand vanactuele, concrete en betrouwbare informatie. De directeur van deinrichting neemt vervolgens het besluit over verlenging en/of verwijdering(afschalen) van een opgelegde toezichtsmaatregel en/of het opleggen vaneen nieuwe toezichtsmaatregel. De gedetineerde blijft echter op deGVM-lijst staan totdat de selectiefunctionaris heeft beslist tot afschalingvan de lijst.3De toezichtsmaatregelen zijn bepaald in de GVM-circulaire en ingedeeld in categorieën. Enkelevoorbeelden: Toezicht op contact met buiten (telefonie, bezoek en correspondentie), bijvoor-beeld door meeluisteren met gesprekken, het screenen van contactpersonen en geen Bezoekzonder Toezicht. Toezicht op voorwerpen op cel, bijvoorbeeld door celinspecties. Toezicht opbewegingsruimte in de PI, bijvoorbeeld arbeid op cel.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 11195