Klimaatnota en Energienota 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 1416 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 oktober 2024We werken toe naar een duurzaam en schoon Nederland, met eenbetrouwbare, veilige en betaalbare energievoorziening, waarbij weminder afhankelijk zijn van onbetrouwbare landen. Nederland zit middenin de klimaat- en energietransitie, op weg naar een volledig duurzaam2050. We gaan daarbij opnieuw een belangrijke fase in: we zijn duidelijkvan wal, maar we moeten wel koers houden, ook als dat moeilijk is en wetegenslagen en hobbels tegenkomen. Onze constante inzet is nodig om deafgesproken klimaat- en energiedoelen, waaronder die voor 2030, tehalen. Daar moeten we samen de schouders onder blijven zetten: ditkabinet, bedrijven, maatschappelijke organisaties, medeoverheden enmensen thuis. We hebben daarbij oog voor problemen, zoals het vollestroomnet, personeelstekorten en lange doorlooptijden van energiepro-jecten. Deze zorgen er mede voor dat het Planbureau voor de Leefom-geving (PBL) in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) het heel ergonwaarschijnlijk acht dat we de bestaande klimaat-en energiedoelen halenmet het huidige en geagendeerde beleid. Dat vraagt om actie en daaromzijn alternatieve maatregelen nodig.Met deze brief biedt het kabinet de Kamer de jaarlijkse Klimaatnota, deKEV 2024 van het PBL en, voor de eerste keer, de jaarlijkse Energienotaaan. Met deze rapporten kan het klimaat- en energiebeleid in samenhangworden bekeken. Ook meld ik u namens het kabinet dat het ontwerp-Klimaatplan, dat het voorgenomen klimaatbeleid voor de komende tienjaren uitlijnt, vandaag in openbare consultatie is gegaan. Ik roep eeniederop om een zienswijze te geven. In de Klimaat- en Energienota kijken wenaar de huidige stand van zaken en de benodigde acties op korte termijn.In het Klimaatplan kijken we verder naar wat we moeten doen vanaf nu toten met 2035, om uiteindelijk in 2050 klimaatneutraal te zijn.In de Klimaatnota geeft het kabinet in reactie op de KEV aan dat in hetvoorjaar tot alternatief beleid besloten zal worden zodat de afgesprokendoelen, conform het Regeerprogramma, binnen bereik komen. De kst-32813-1416ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 14161 voorbereidingen hiervoor zijn reeds in gang gezet. Het kabinet zal dekomende maanden:–werken aan alternatief beleid richting de voorjaarsbesluitvorming vanvolgend jaar;–extra inspanningen voorbereiden om bestaande belemmeringen wegte nemen, randvoorwaarden te versterken en het gelijke speelveld(waaronder energiekosten) te verbeteren;–bezien welke investeringen gericht op de klimaat- en energietransitiená 2030 nu al noodzakelijk zijn. Bijvoorbeeld op het vlak van energie-infrastructuur of opschaling van duurzame energie omdat dezeinvesteringen vaak lange doorlooptijden hebben;–hierbij de reguliere begrotingscyclus volgen. Dit doet het kabinet omde benodigde besluitvorming zorgvuldig te kunnen voorbereiden enaan te kunnen sluiten op het hoofdbesluitvormingsmoment. Het gaathier in de regel om grote maatregelen, die veelal ook financiëleconsequenties hebben, en een zorgvuldige afweging vragen metandere maatschappelijke doelen die het kabinet wil realiseren.Ook staat in de Klimaatnota dat het kabinet met voorrang knelpunten inde uitvoering aanpakt en werkt aan het op orde brengen van de randvoor-waarden, zodat de maatregelen die we al hebben afgesproken daadwer-kelijk kunnen worden uitgevoerd. Dit sluit aan bij het advies van de Raadvan State op de Klimaatnota. Zo zitten we niet stil en gaan we direct aande slag.Het volle stroomnet heeft daarbij de speciale aandacht van het kabinet.Daarom komt het kabinet versneld met een aantal maatregelen gericht ophet verminderen van netcongestie op het elektriciteitsnet. Dit doen wedoor sneller te bouwen. Samen met gemeente en netbeheerders wordenstandaardopties voor het realiseren van transformatorhuizen uitgewerktdie de aanpak kunnen stroomlijnen, zodat ernstige vertraging voorkomenkan worden. Daarnaast wordt dit gerealiseerd door de inzet van eenvliegende brigade, die medeoverheden kan ondersteunen bij ruimtelijkeprocedures. De investeringen voor ons allen, waaronder die voorenergie-infrastructuur, dienen te worden ingepast in een land waar deruimte schaars is. Voor inpassing kunnen regio-specifieke maatregelen,zoals verkenningen voor gebiedsinvesteringen helpen om draagvlak voorinpassing van nationale energie-infrastructuurprojecten te behouden. Wezullen de komende maanden samen met netbeheerders verkennen of wehiermee tot een betere inpassing kunnen komen. Ook wordt ingezet ophet beter benutten van de bestaande energie-infrastructuur. Afgelopenjaar zijn diverse nieuwe contractvormen ontwikkeld die flexibiliteit op hetnet mogelijk maken. Het is nu zaak dat we het gebruik hiervan stimulerenen monitoren. Dit doen we samen met bedrijven, medeoverheden en denetbeheerders door het overeenkomen van sectordeals.Naast maatregelen op het gebied van netcongestie kijkt het kabinet ooknaar andere maatregelen om knelpunten waar mogelijk aan te pakken.Voor het versnellen van de verduurzaming binnen de industrie gaat hetkabinet de komende maanden extra in gesprek met de (bij voorkeurinternationale) CEO’s van die maatwerkbedrijven waarvan het kabinetverwacht dat op relatief korte termijn een volgende stap kan wordengezet, bijvoorbeeld in de vorm van een Joint Letter of Intent of eeninvesteringsbeslissing. In die gesprekken willen we op zoek naarmogelijke doorbraken of oplossingen voor resterende knelpunten. Hetkabinet zal bovendien op korte termijn het initiatief nemen om met denieuwe Europese Commissie in gesprek te gaan om Europese barrièresvoor ondersteuning van elektrificatie te verminderen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 14162 In het vervolg van deze brief gaat het kabinet achtereenvolgens in op deinhoud van de Klimaatnota, de Energienota en de samenhang daartussen.Tevens geeft het kabinet met beide nota’s opvolging aan enkeletoezeggingen.Beleidscyclus Klimaat en EnergieVoor zowel klimaat- als energiebeleid wordt gewerkt met een jaarlijksecyclus, waarbij jaarlijks aan de Kamer wordt gerapporteerd en om de vijfjaar langer vooruit gekeken wordt.Klimaatnota en klimaatplanOp grond van artikel 7 van de Klimaatwet stuurt het kabinet ieder jaar opde vierde donderdag van oktober, de KEV van het PBL en de Klimaatnotanaar de Eerste en Tweede Kamer. In de Klimaatnota legt het kabinetverantwoording af over de voortgang van het klimaat- en energiebeleidover het afgelopen jaar. Daarbij geeft het kabinet een appreciatie van deresultaten en ramingen van de broeikasgasemissies in Nederland uit deKEV van het PBL. Parallel is er het vijfjaarlijkse Klimaatplan, dat op basisvan artikel 4 van de Klimaatwet iedere vijf jaar opnieuw wordt vastgesteld.Het ontwerp Klimaatplan ligt vanaf vandaag zes weken ter inzage.Gedurende deze periode kan een ieder een zienswijze indienen. Hetkabinet verwacht het ontwerp-Klimaatplan in het eerste kwartaal van 2025aan te bieden aan de Eerste en Tweede Kamer.Energienota en Nationaal Plan EnergiesysteemDe energietransitie die we met elkaar zijn ingegaan is een proces vandecennia: de noodzakelijke ontwikkelingen, zoals de aanleg en bouw vaneen windpark op zee of een kerncentrale, kosten veel tijd. Daarom is hetvan belang dat we hierin een weloverwogen koers uitstippelen, envervolgens ook op koers blijven. Met het eerste Nationaal Plan Energie-systeem (NPE), dat op 1 december 2023 aan de Kamer is verzonden, heefthet kabinet zijn langetermijnvisie op het energiesysteem gegeven. Daarinzijn richtinggevende keuzes gemaakt die de basis leggen voor deontwikkeling van een volledig duurzaam energiesysteem in 2050.1Hiermee is de energiecyclus gestart, het proces waarmee we de keuzesom de transitie tot stand te brengen maken, uitvoeren én monitoren. Elkevijf jaar komt een nieuw NPE uit, met een tussentijdse actualisatie. Zokunnen we bijsturen waar nodig. Om de koers van het NPE voortvarenddoor te zetten, biedt het kabinet dit jaar voor het eerst de Energienota aande beide Kamers aan. Hiermee geeft het kabinet meer inzicht in deontwikkeling van het energiesysteem; dit stelt ons in staat om bij testuren, prioriteiten te stellen en de keuzes te maken die volgen uit delangetermijnvisie uit het NPE. Het kabinet signaleert belangrijke ontwikke-lingen en reflecteert op de voortgang van de energietransitie en deeventuele noodzaak om extra maatregelen en acties in te zetten.In deze eerste Energienota gaat het kabinet bovendien in op hoe westreven naar meer energieonafhankelijkheid in Nederland om debetrouwbaarheid van onze energie op de lange termijn te waarborgen. Ditdoen we onder meer door onze eigen productie van hernieuwbare energiete vergroten, en risicovolle afhankelijkheden bij import te verminderen. DeEnergienota bevat daarnaast inzicht in de stand van de ontwikkeling vanhet energiesysteem via de Monitor energiesysteem. Het aankomendbeleid wordt toegelicht in de onderliggende beleidsagenda voor hetenergiesysteem. Met deze producten wordt in de energiecyclus, samen1Kamerstuk 32 813, nr. 1319.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 14163 met de klimaatcyclus, jaarlijks verantwoording afgelegd over hetgevoerde beleid en inzicht gegeven in het voorgenomen beleid. In deaankomende jaren willen we de Energienota en de Klimaatnota en deonderliggende cycli waar mogelijk integreren.Vraag en aanbod van energieHoe we wonen, werken, reizen en produceren, wordt voor een belangrijkdeel door het energiesysteem bepaald. De overgang van een fossiel naareen duurzaam energiesysteem betekent een verandering in de energie-vraag van de industrie, mobiliteit, gebouwde omgeving en landbouw. Deontwikkelingen ten aanzien van broeikasgassen in deze sectoren vormende kern van hoe we omgaan met de klimaatopgave en zijn als zodanigopgenomen in het ontwerp-Klimaatplan, maar ook de wisselwerking iscruciaal tussen de sectoren en het energieaanbod in de ketens elektriciteit,waterstof, koolstof en warmte. In het NPE zijn daarom ook transitiepadenopgenomen waarin staat aangegeven wat er per sector tot aan 2050 nodigis om te kunnen verduurzamen. De Energienota gaat in op een aantalbelangrijke ontwikkelingen en knelpunten in het energiesysteem. Denadruk ligt in grotere mate op de energieketens. In opvolging van het NPEwordt hiernaast doorgewerkt aan de ontwikkeling en uitvoering van detransitiepaden van de vraagsectoren industrie, gebouwde omgeving,landbouw en landgebruik en mobiliteit. Hierbij wordt ook nagegaan hoehet energieaanbod en de energievraag van deze sectoren op elkaaraansluiten. Bij de volgende Energienota(’s) en de eerstvolgende updatevan het NPE zal telkens nader worden ingegaan op de relevanteontwikkelingen.Raad voor energieIndien de Eerste Kamer instemt met het daar voorliggende wetvoorstelvoor de Energiewet, wordt met de Raad voor energie een onafhankelijkadviesorgaan in de beleidscyclus Klimaat en Energie ingesteld.2 De Raadvoor energie zal onafhankelijk adviseren op het te voeren energiebeleid,gericht op de transitie naar een klimaatneutraal, robuust, betaalbaar enbetrouwbaar energiesysteem in Nederland. Eveneens adviseert hij overde bevordering van de strategische onafhankelijkheid van het aanbod vanbronnen van energie, van dragers van energie en van grondstoffen buitenNederland. Het is mijn ambitie om de Raad tijdig ingesteld te hebbenzodat deze advies uit kan brengen over de eerstvolgende geplandeactualisatie van het NPE in 2026.Moties en toezeggingenIn de Klimaatnota en Energienota geeft het kabinet opvolging aan enkeletoezeggingen van de voormalig Minister voor Klimaat en Energie aanzowel de Eerste als Tweede Kamer. De eerste is de toezegging aan lidPanman van de Eerste Kamer om in de jaarlijkse Klimaatnota, dierapporteert over de voortgang van het klimaatbeleid, ook specifiek te gaanrapporteren over de bijdragen die de landbouwsector aan onze klimaat-doelen heeft geleverd.3 De tweede is de toezegging aan het lidBaumgarten van de Eerste Kamer om een totaaloverzicht, waarin naastklimaatmitigatie ook klimaatadaptatie beter wordt geschetst, aan deeerstvolgende Klimaatnota toe te voegen samen met de Minister van2Kamerstuk 36 378, nr. 53.3Kamerstuk I T03786 behandeling van de Tijdelijke wet Klimaatfonds en de Begrotingsstaten vanEconomische Zaken en Klimaat 2024 op 19 december 2023Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 14164 Infrastructuur en Waterstaat.4 Voor de Energienota betreft het detoezegging aan het lid Kröger om te bevorderen dat de ontwikkeling vanhet energiesysteem binnen de planetaire grenzen blijft.5Tot slotWe zijn met elkaar in de afgelopen jaren al een eind gekomen. En er is ooknog veel te doen op weg naar een klimaatneutraal Nederland. Het kabinetspant zich in om de stappen te zetten die nodig zijn, samen met mensenthuis, onze ondernemers, maatschappelijke organisaties en de medeover-heden. Door er samen de schouders onder te blijven zetten, komen weook de komende jaren verder. De toekomst van ons land is een gedeeldeverantwoordelijkheid, waar ik mij maximaal voor zal inzetten.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. Hermans4Kamerstuk I T03791 behandeling van de Tijdelijke wet Klimaatfonds en de Begrotingsstaten vanEconomische Zaken en Klimaat 2024 op 19 december 20235Kamerstuk TZ202402–069 behandeling van het Nationaal Plan Energiesysteem op 8 februari2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 14165