Voortgangsbrief examens voortgezet onderwijs

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 289Voortgezet OnderwijsNr. 607 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUREN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 december 2025In deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang van de beleids-maatregelen rondom passend examineren, de staatsexamens en hetcentraal examen. Ik ga daarbij in op de ontwikkelingen sinds de brief van18 februari 2025 en ik bied u de Staatsexamenmonitor 2025 aan.Middels deze brief geef ik uitvoering aan de motie Ceder c.s.,1 de motieBeertema c.s.,2 de toezegging in de Kamerbrief van 18 februari 20253 ende toezegging uit het commissiedebat op 15 mei 2025.4I. Een inclusiever examenlandschap In de brief aan uw Kamer van 18 februari 2025 werd de visie geschetst opeen inclusief examenlandschap, waarin elke leerling toegang heeft tot eenpassend examen. Door betere informatievoorziening, regelgeving ensamenwerking werken we – samen met scholen en ketenpartners – aaneen systeem dat beter aansluit op de behoeften van leerlingen. Zonder datwe daarbij afbreuk doen aan de waarde van het diploma. Daarbij hebbenwe in het bijzonder oog voor leerlingen met een ondersteuningsbehoefte,zowel in het reguliere voortgezet onderwijs (vo) als in het voortgezetspeciaal onderwijs (vso; uitstroomprofiel vervolgonderwijs5). Uitonderzoek bleek immers dat vooral zij de drie examenvoorzieningen nietals volledig passend ervaren.61Kamerstuk 36 410 VIII, nr. 832Kamerstuk 31 293, nr. 6733Kamerstuk 31 289, nr. 6014TZ202505-0425In het vso zijn drie uitstroomprofielen: dagbesteding, arbeidsmarkt en vervolgonderwijs. Bij hetuitstroomprofiel vervolgonderwijs doen leerlingen eindexamen en ontvangen zij eenvo-diploma.6Het vo-examen: doelgroepen en voorzieningen, Oberon. Bijlage bij Kamerstuk 31 289, nr. 601. kst-31289-607ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 289, nr. 6071 In deze brief beschrijf ik de stappen die we tot nu toe hebben gezet en diewe in de toekomst nog gaan zetten om het examenlandschap inclusieveren toegankelijker te maken.InformatievoorzieningEen van de voorwaarden om alle leerlingen een passende route naar eenvo-diploma te bieden, is dat scholen goed op de hoogte zijn van de ruimteen mogelijkheden voor passend examineren. Om dit te bevorderen, is inseptember 2025 het Expertisepunt passend examineren vo gelanceerd insamenwerking met het College voor Toetsen en Examens (CvTE) en DUOExamenloket. Dit expertisepunt heeft primair als doel om scholen teinformeren over en te ondersteunen bij passend examineren. Daarondervalt het beantwoorden van vragen, meedenken over (complexe) casuïstieken het verbinden van vso- en vo-scholen of vavo-instellingen die eenexamensamenwerking willen aangaan.De website van het expertisepunt7 is blijvend in ontwikkeling om goed inte spelen op de vragen die leven bij scholen. Een voorbeeld daarvan is deinformatievoorziening over de deskundigenverklaring. In de Kamerbriefvan februari 2025 is toegezegd de regelgeving hierover onder de loep tenemen en na te gaan of deze voldoende ruimte biedt om passendeaanpassingen te doen aan het examen.8 Uit gesprekken met scholen en(keten)partners blijkt dat er vooral behoefte is aan duidelijkheid over detoepassing van die regelgeving. Niet op elke school wordt de ruimtegebruikt die er binnen de regelgeving is om tot passend examineren tekomen met of zonder deskundigenverklaring. Samen met het experti-sepunt werk ik dan ook aan betere informatievoorziening hierover en overandere onderwerpen. Daartoe worden onder meer de vragen gemonitorddie binnenkomen bij het expertisepunt. Daarnaast loopt er momenteel eenonderzoek naar het gebruik van de mogelijkheden voor passend exami-neren door scholen en hun informatiebehoefte op dit gebied.Met de komst van het expertisepunt is er één duidelijk informatiepuntover passend examineren in het vo – iets waaraan in het veld veelbehoefte was. Alhoewel de informatie op de website ook toegankelijk isvoor leerlingen en hun ouders, zal deze niet geheel aansluiten op huninformatiebehoefte. Daarom zijn we met de verschillende vertegenwoordi-gingen in gesprek op welke manier we aan hun wensen gehoor kunnengeven.Samenwerking vso met vo/vavoMomenteel doen verreweg de meeste vso-leerlingen eindexamen via hetstaatsexamen. Op basis van het hiervoor genoemde onderzoek vanOberon9, concluderen we dat veel vso-leerlingen baat zouden hebben bijeen situatie waarin onderwijs en examinering in elkaars verlengde liggen,net als in het reguliere vo. Het eindexamen is dan immers een logischsluitstuk op het onderwijsprogramma dat de leerlingen hebben gevolgd,waar nodig met bepaalde aanpassingen. Bovendien worden bepaaldenadelen die sommige leerlingen ervaren bij het staatsexamen hiermeeweggenomen, zoals de herkansingen in de zomer of de mondelingecollege-examens.7www.passendexaminerenvo.nl8TZ-202505-1029Het vo-examen: doelgroepen en voorzieningen, Oberon. Bijlage bij Kamerstuk 31 289, nr. 601.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 289, nr. 6072 Een examensamenwerking tussen het vso en het reguliere vo of het vavois een van de mogelijkheden om dit te realiseren. Deze manier vansamenwerken komt nu al voor, maar zou voor veel meer scholen eenpassendere vorm van examinering kunnen zijn. Dat scholen er nu nog nietop grote schaal voor kiezen, komt mede doordat het voor veel v(s)o-scholen niet duidelijk is welke mogelijkheden er zijn. Ook worden erknelpunten ervaren bij het opzetten en in stand houden van een dergelijkesamenwerking.Om het aantal examensamenwerkingen te vergroten en bestaandesamenwerkingen te bestendigen, gaat OCW in 2026 in elk geval aan deslag met:–Het goed in beeld brengen van de wet- en regelgeving (wat kan enmag?), het delen van goede voorbeelden, en het opstellen van eenhandreiking over samen examineren.–In samenwerking met de vso-sector verkennen of er op iederevso-school een examencontactpersoon aangewezen kan worden diekennis gaat opbouwen van passend examineren. Daaronder verstaanwe zowel de verschillende manieren waarop vso-leerlingen hetexamen kunnen doen en de mogelijkheden om het eindexamenpassender te maken. Deze persoon kan daarnaast actief meedenkenmet reguliere vo-scholen of vavo-instellingen over het passendexamineren van de leerlingen binnen een examensamenwerking.–In gesprek gaan met het Overkoepelend Netwerk Samenwerkingsver-banden over de rol die de samenwerkingsverbanden kunnen spelen bijhet stimuleren van examensamenwerkingen en wat zij daarvoor nodighebben.–In gesprek blijven met het onderwijsveld over andere mogelijkhedenom een beweging naar meer examensamenwerkingen te stimuleren.Zo gaan we met scholen in gesprek die nu nog geen examensamen-werking willen aangaan, om te kijken wat er nodig is om dat toch tedoen.Examenlicentie vsoEen tweede mogelijkheid voor vso-scholen om het onderwijs en heteindexamen in één hand te leggen, is door een eigen examenlicentie aante vragen. Het vraagt veel van scholen om te kunnen voldoen aan devereisten voor een dergelijke licentie.In het commissiedebat Toetsen en Examens op 15 mei 2025 is aan uwKamer toegezegd dat de mogelijkheid voor meer vso-scholen om eenexamenlicentie te krijgen verkend wordt.10 Op basis van deze verkenningconcludeer ik dat het voor veel vso-scholen niet haalbaar is dat zij eenlicentie krijgen. Een licentie vraagt veel van scholen, waarondervoldoende vakbevoegde docenten die schoolexamens kunnen maken,afnemen en corrigeren, en een examenorganisatie, inclusief examense-cretaris en examencommissie. Voor vso-scholen met bijvoorbeeld eenkleine groep leerlingen in het uitstroomprofiel vervolgonderwijs is dit niethaalbaar.Voor scholen die wel een licentie willen en kunnen verkrijgen, moet deaanvraagprocedure soepel verlopen en transparant zijn. Daarom ben iksamen met DUO en de Inspectie bezig om de informatievoorzieninghierover te verbeteren en om de aanvraagprocedure waar mogelijk tevereenvoudigen. Deze informatie komt begin 2026 op de website van hetExpertisepunt passend examineren vo.11 Het expertisepunt kan10TZ202505-042114592 TZ202505-042Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 289, nr. 6073 vso-scholen informeren over wat er nodig is om een examenlicentie aante vragen, en in een vroeg stadium met de school meedenken en passendadvies geven, afgestemd op de school en de leerlingpopulatie.Motie Ceder – vakcertificaten in het regulier voMet de motie van het lid Ceder c.s.12 wordt de regering verzocht om inbeeld te brengen welke leerlingen in het reguliere vo baat hebben bij hethalen van vakcertificaten (om daarmee een diploma te halen) en de wet-en regelgeving dusdanig aan te passen dat dit mogelijk wordt. In de motieworden expliciet thuiszittende leerlingen genoemd en leerlingen in hetvso die mogelijk terechtkunnen in het vo.Aan deze motie wordt deels al gehoor gegeven door de Regeling toelatingspecifieke groepen leerlingen tot de staatsexamens vo. Op basis van dezeregeling kunnen leerlingen uit het reguliere vo onder bepaaldevoorwaarden deelnemen aan het staatsexamen. Het gaat bijvoorbeeld om(thuiszittende) leerlingen die vanwege ziekte niet kunnen deelnemen aanhet onderwijsprogramma van en het eindexamen op hun school.Naast deze groep leerlingen, is er een groep leerlingen die wel onderwijswil en kan volgen op een reguliere vo-school, maar die baat zou hebbenbij het spreiden van het eindexamen over meer dan twee jaar. Dat is op ditmoment wel mogelijk bij het staatsexamen, maar niet bij het reguliereeindexamen. Met het oog op deze leerlingen willen we de regelgevingwijzigen om het mogelijk te maken om een jaar toe te voegen aan dehuidige, tweejarige termijn van het gespreid examen. Leerlingen die dat,vanwege bijzondere omstandigheden, nodig hebben, kunnen daardoorhun reguliere eindexamen spreiden over drie opeenvolgende schooljaren.Deze drie jaar komt overeen met de termijn waarbinnen verreweg demeeste diplomakandidaten van het staatsexamen hun diploma halen.13Door deze wijziging is het niet nodig om de regelgeving voor deelnameaan het staatsexamen te verruimen voor leerlingen in het reguliere vo.Resultaten staatsexamen vo 2025De staatsexamens vo zijn in 2025 goed verlopen. De examens zijn volgensde kwaliteitsnormen afgenomen, mede dankzij de inzet van bijnatweeduizend examenbetrokkenen. In 2025 heeft het CvTE verder gewerktaan het versterken van de professionele cultuur binnen de staatsexamensvo. Examinatoren zijn via diverse workshops ondersteund in het vergrotenvan hun kennis en vaardigheden. Ook is er opnieuw geïnvesteerd in dezichtbaarheid van de staatsexamens vo. De inspanningen in 2025 dragenbij aan het toekomstbestendig maken van het staatsexamen vo.Na afloop van de staatsexamenperiode heeft DUO de jaarlijkse staatsexa-menmonitor opgeleverd. Vergeleken met vorig jaar is het gemiddeldeslagingspercentage in 2025 licht gestegen, zowel bij de groep kandidatenuit het vso als bij de groep kandidaten uit het vo. In 2025 zijn er gemiddeldgenomen ook betere cijfers behaald, de cijfers voor zowel het centraalexamen als het college-examen liggen hoger dan in 2024. Het is belangrijkte vermelden dat staatsexamenkandidaten een erg diverse groep vormen.Ook moet bij het interpreteren van trends in de slagingspercentagesrekening gehouden worden met dat, anders dan bij de examens in hetreguliere vo, de aantallen kandidaten die staatsexamen doen erg kleinzijn. Hierdoor kunnen verschillen tussen jaren al snel groot lijken.12Kamerstuk 36 410 VIII, nr. 8313Het vo-examen: doelgroepen en voorzieningen, Oberon, paragraaf 4.2.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 289, nr. 6074 Voor meer informatie over de behaalde staatsexamenresultaten verwijs iknaar de bijgevoegde monitor.II. Ontwikkeling centrale examens Tot slot reflecteer ik op de motie Beertema c.s.,14 waarin de regeringverzocht wordt de mogelijkheden te verkennen om een voldoende voorhet vak Nederlands voorwaardelijk te stellen voor het behalen van eendiploma. Ik heb gesprekken gevoerd met de Inspectie en partners uit deexamenketen om na te gaan wat de voor- en nadelen van deze wijzigingzouden inhouden.Een goede beheersing van het Nederlands is belangrijk voor succesvolledoorstroom naar het vervolgonderwijs, de arbeidsmarkt en om teparticiperen in onze samenleving. Ik vind het daarom zeer belangrijk datde taalbeheersing van leerlingen verbetert. Hier zet ik momenteel op in,bijvoorbeeld door het Masterplan Basisvaardigheden voor het po en vo,schakelklassen in het po voor leerlingen met een taalachterstand, en extraondersteuning voor taal bij studenten in het mbo. Ook is er aandacht voorhet borgen van het vereiste niveau Nederlands in de implementatie vande geactualiseerde kerndoelen en de examenprogramma’s.Het invoeren van een verplichte voldoende zou laten zien dat hetbelangrijk is dat alle leerlingen het Nederlands op een bepaald niveaubeheersen. Het zou naar verwachting ook leiden tot meer aandacht voorhet vak Nederlands en in het bijzonder voor de onderdelen die op hetcentraal examen Nederlands getoetst worden. Dit gaat tegelijkertijd ookten koste van de bredere taalvaardigheid van de leerling en van anderevakken. Niet alleen het vak Nederlands draagt immers bij aan taalontwik-keling, maar in vrijwel alle vakken wordt taal- denk- en kennisontwikkelingverworven. In het po, waar de verwevenheid van taal in andere vakken almeer vanzelfsprekend is, zijn hier al positieve ervaringen mee opgedaan.De bovengenoemde effecten die uit de gevoerde gesprekken naar vorenkwamen, geven geen sterke rechtvaardiging voor het voorwaardelijkstellen van een voldoende voor het vak Nederlands voor het behalen vaneen diploma. Met onder andere het huidige Masterplan Basisvaardig-heden wordt op vele manieren gewerkt aan verscherpte aandacht enbelang op school voor taal, zonder bovengenoemde nadelen van dezespecifieke maatregel. Dit beeld wordt gedragen door de Inspectie en departners uit de examenketen.De bovengenoemde effecten die uit de gevoerde gesprekken naar vorenkwamen, lijken nu geen aanleiding te geven om iets te veranderen in dehuidige uitslagbepaling.AfsluitingMet de hierboven beschreven stappen werk ik, samen met scholen enketenpartners, aan een examenstelsel dat passend is voor alle leerlingenén de waarde van het diploma borgt. Ik informeer uw Kamer tijdig over deverdere voortgang.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,K.M. Becking14Kamerstuk 31 293, nr. 673Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 289, nr. 6075