Stand van zaken bestrijding misbruik asiel- en migratiestromen door terroristen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 754TerrorismebestrijdingNr. 716 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIEEN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 juni 2024De asielprocedure heeft tot doel een asielaanvraag zorgvuldig tebehandelen. In die procedure is geen ruimte voor mensen met verkeerdeintenties die zich voordoen als vluchteling en zich onopgemerkt enonterecht in ons land proberen te vestigen. Dit geldt zeker voor personendie zich schuldig hebben gemaakt aan terroristische misdrijven, of die deintentie hebben deze in Nederland of elders te plegen. Om dit tevoorkomen kent Nederland een systeem van wetgeving, bevoegdhedenen diverse specialistische organisaties en teams. Zij kunnen in de asiel- ennareisprocedure signalen van betrokkenheid bij terrorisme tijdig onder-kennen en hierop ingrijpen.In een wereld waarin de ontwikkelingen op zowel het gebied vandreigingen voor de nationale veiligheid als migratie elkaar in hoog tempoopvolgen is het noodzakelijk om voortdurend te monitoren of deprocedures en bevoegdheden van dit systeem nog aansluiten op actueleontwikkelingen of dat aanpassing nodig is.In onze brief van 5 juni 2023 hebben wij uw Kamer geïnformeerd oververschillende evaluaties ten aanzien van het onderkennen van signalenvan mogelijke betrokkenheid bij terrorisme in de asiel- en nareispro-cedure.1 In deze brief informeren wij uw Kamer over de stand van zakenvan de in bovengenoemde brief aangekondigde maatregelen. Daarnaasthebben organisaties in de veiligheids- en migratieketen onderzocht of eraanvullende maatregelen nodig zijn om het systeem robuust te houdenvoor veranderingen in de dreiging. Met deze brief informeren wij u overde bevindingen van de organisaties en wordt tevens invulling gegevenaan de motie van het lid Van Haga, die oproept te onderzoeken hoe hetmogelijk kon zijn dat een groep terroristen zich mogelijk heeft kunnen1Kamerstukken II 2022–2023, 29 754, nr. 680. kst-29754-716ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 754, nr. 7161 voordoen als een groep oorlogsvluchtelingen, en daarbij te onderzoekenof dit vaker voorkomt.2Stand van zaken maatregelenOnder coördinatie van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding enVeiligheid (hierna: NCTV) is in 2023 door organisaties in de veiligheids- enmigratieketen, onderzocht of de asiel- en nareisprocedure goed zijningericht om (tijdig) signalen te onderkennen die duiden op mogelijkebetrokkenheid bij terrorisme van een asielzoeker of nareiziger. Het doelvan de zogenoemde systeemcheck was het gedetailleerd in kaart brengenen beoordelen van alle stappen in de asiel- en nareisprocedure diebijdragen aan het onderkennen van deze signalen. Hierbij is ook hetmeldingsproces van dergelijke signalen meegenomen.In de brief van 5 juni vorig jaar is toegelicht dat de bestaande proceduresin beginsel voldoende zijn ingericht om deze signalen te onderkennen.Tegelijkertijd is geconcludeerd dat er een aantal maatregelen nodig zijnom de procedure voor het herkennen van signalen, die kunnen wijzen opeen dreiging voor onder meer de nationale veiligheid, verder teversterken. Hieronder worden de maatregelen, inclusief stand van zaken,weergegeven.1. Het versterken van het open bronnenonderzoek tijdens descreeningsfase in de asiel- en nareisprocedure door de Immigratie &Naturalisatiedienst (IND).De minimale stappen die bij het open bronnenonderzoek tijdens descreeningsfase in de asiel- en nareisprocedure moeten worden uitgevoerdzijn meegenomen in een screeningsinstructie, die is afgestemd met NCTV,de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en politie. Voor eengoede toepassing van de vastgestelde screeningsinstructie en uitbreidingvan de training en expertise van screeners ontwikkelt de IND eenzogeheten leerlijn screening. De komende periode wordt gewerkt aan eennadere uitwerking hiervan.2. De IND zal bij een signaal dat een persoon mogelijk een gevaar vormtvoor de nationale veiligheid, een uitgebreider open bronnenonderzoekverrichten.Een gespecialiseerde afdeling van de IND verricht sinds 1 juli 2023 eenuitgebreider open bronnenonderzoek. Dit onderzoek vindt plaatsvoorafgaand aan een verzoek aan de AIVD om een naslag te verrichtenten aanzien van een persoon die mogelijk een gevaar voor de nationaleveiligheid vormt. Met deze maatregel wordt beoogd de melding aan deAIVD completer te maken. Dit komt ook de naslag in de eigen systemendoor de AIVD ten goede.3. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken houdt het beleid inzake deafgifte van laissez-passers aan vreemdelingen tegen het licht.Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft samen met de IND en hetMinisterie van Justitie en Veiligheid onderzocht hoe het delen vaninformatie om zo iemands identiteit vast te stellen bij kan dragen aan eenzo betrouwbaar en efficiënt mogelijk afgifteproces van laissez-passers aanvreemdelingen die met een machtiging tot voorlopig verblijf (MVV) naarNederland mogen komen. De IND en het Ministerie van BuitenlandseZaken zijn in overleg over de exacte uitvoering hiervan.2Kamerstukken II 2022–2023, 29 754, nr. 683.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 754, nr. 7162 Ook wordt het beleid over de afgifte van laissez-passers aan vreemde-lingen tegen het licht gehouden, waarbij onder andere wordt gekekennaar hoe andere EU-lidstaten omgaan met de afgifte van laissez-passersaan nareizigers.4. Onderzoeken of persoonsgegevens uit de asielprocedure door de politiein het kader van hun CTER-taak (Contraterrorisme, Extremisme enRadicalisering), vergeleken kunnen worden met informatie diebeschikbaar is bij het informatieknooppunt Contraterrorisme, Extremismeen Radicalisering van de politie.In het kader van de integrale aanpak van terrorisme wordt groot belanggehecht aan vroegtijdige informatie-uitwisseling en samenwerking binnende migratie- en veiligheidsketen. Daarom wordt onderzocht in hoeverrepersoonsgegevens die bij de verschillende organisaties aanwezig zijn inhet kader van de asielprocedure gedeeld kunnen worden met de politie.Dit met als doel om een vergelijking te kunnen maken met de bij de politiebeschikbare informatie over contraterrorisme, extremisme en radicali-sering (CTER). Daarbij wordt vanzelfsprekend de wetgeving in het kadervan gegevensbescherming en de (privacy)rechten van de vreemdeling inacht genomen. De verwachting is dat deze zomer partijen de mogelijk-heden, met bijbehorende (juridische) voorwaarden in kaart hebbengebracht.5. Verkennen of er meer mogelijkheden zijn tot informatie-uitwisselingwaaruit blijkt dat een ander land een verband heeft gelegd met terrorisme.Personen kunnen – op basis en binnen de kaders van bestaande wet- enregelgeving – vreemdelingenrechtelijk, strafrechtelijk of inlichtingenmatigdoor bevoegde organisaties in verschillende landen worden gesignaleerd.Gelet op de verschillende wettelijke kaders en uiteenlopende situatiesverschilt de mate waarin signalerende organisaties informatie delen overde reden van signalering. Met andere woorden: de reden waarom eenbuitenlandse organisatie iemand signaleert is niet altijd deelbaar metNederland. Dit kan bijvoorbeeld zijn in het belang van een strafrechtelijkonderzoek, vanwege het ontbreken van de juiste bevoegdheden, ofbronbescherming.Zowel binnen de asiel- en veiligheidsketen, als ook internationaal wordtverkend of er meer mogelijkheden zijn tot informatie-uitwisselingwanneer blijkt dat een ander land een verband heeft gelegd met terro-risme. De inzet hierbij is dat gezien de mogelijk grote gevolgen voorbetrokkenen altijd per geval wordt bezien of en in hoeverre er binnen debestaande wet- en regelgeving informatie kan worden gedeeld en welkeeventuele opvolging hieraan kan of moet worden gegeven.Robuust systeem bij veranderende dreiging en motie Van HagaOp 6 juli 2023 heeft uw Kamer een motie aangenomen van het lid VanHaga. De motie verzoekt de regering te onderzoeken hoe het mogelijk konzijn dat een groep terroristen zich mogelijk heeft kunnen voordoen als«oorlogsvluchtelingen», en om uw Kamer hierover te informeren.Het systeem wordt voortdurend gemonitord op basis van actuelegebeurtenissen en ontwikkelingen en dat, op het moment dat er verbete-ringen nodig zijn, deze zo snel als mogelijk worden doorgevoerd. In deafgelopen periode is naast de inzet op de reeds aangekondigde maatre-gelen met alle betrokken partners ook onderzocht welke maatregelennoodzakelijk zijn om het systeem up-to-date te houden bij veranderingenin de dreiging. Daarbij is onder andere gekeken of en welke (juridische)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 754, nr. 7163 versterkingen er mogelijk en noodzakelijk zijn om direct gerichteronderzoek te kunnen doen bij signalen binnen de asiel- en nareispro-cedure die de nationale veiligheid raken. Bij deze systeemcheck zijn ookde elementen uit de casus waaraan in de motie wordt gerefereerdmeegenomen.Alle partners concludeerden dat er in beginsel voldoende mensen,middelen, kennis en wettelijke mogelijkheden zijn om bij deze specifiekecasuïstiek signalen die de nationale veiligheid kunnen raken te onder-kennen en te zorgen voor passende opvolging. Daarbij hecht het kabineteraan te benadrukken dat het onderkennen van signalen mensenwerkblijft. Als de instroom hoog is, is het des te meer van belang oog te blijvenhouden voor de essentiële procedures en benodigde capaciteit hiervoor inde asiel- en nareisprocedures. Ondanks alle inspanningen is het nietvolledig uit te sluiten dat personen misbruik maken van de asielprocedureen er mogelijk ook in slagen een verblijfsvergunning te krijgen.Het kabinet blijft zich samen met betrokken organisaties inspannen om tevoorkomen dat personen die een gevaar vormen voor de nationaleveiligheid en/of zich schuldig hebben gemaakt aan terroristischemisdrijven zich in Nederland kunnen vestigen en vervolging vanmisdrijven ontlopen. Hierbij zijn niet alleen de hierboven genoemdemaatregelen voor de asiel- en nareisprocedure belangrijk, maar is ook hetwerk van de opsporings- inlichtingen-, en veiligheidsdiensten vanonverminderd belang. De afgelopen jaren is aangetoond dat personenook na hun aankomst in Nederland en zelfs na het verkrijgen van eenverblijfsvergunning alsnog worden onderkend. In deze gevallen kunnenalsnog maatregelen worden getroffen, zoals vervolging door hetOpenbaar Ministerie of het intrekken van de verblijfsvergunning door deIND. Het intrekken van de verblijfsvergunning gebeurt als een vreem-deling een gevaar voor de nationale veiligheid vormt (blijkens eenambtsbericht van de AIVD) of is veroordeeld voor een terroristischmisdrijf.Bij het kabinet en alle betrokken organisaties is er voortdurend aandachtvoor mogelijk misbruik van de vluchtelingen- en asielinstroom. Zoals ookde afgelopen tijd is gedaan zullen de systemen en procedures regelmatigkritisch tegen het licht worden gehouden. Hiermee versterken we deveiligheid in Nederland.De Minister van Justitie en Veiligheid,D. Yes¸ilgöz-ZegeriusDe Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,E. van der BurgTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 754, nr. 7164