Vereenvoudigingsagenda sociale zekerheid 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202426 448Structuur van de uitvoering werk en inkomen(SUWI)Nr. 759 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELE-GENHEID EN VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE ENPENSIOENEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juni 2024Met deze brief bieden wij uw Kamer de Vereenvoudigingsagenda socialezekerheid 2024 aan. De sociale zekerheid is erg complex geworden voorveel mensen die er van afhankelijk zijn. Door vereenvoudiging willen webereiken dat onze regelingen voor mensen, werkgevers en dienstverlenersbegrijpelijker, voorspelbaarder en toegankelijker worden. Wij werkensamen met UWV, de SVB en de gemeenten via een meerjarige aanpak aanvereenvoudiging van wet- en regelgeving in de sociale zekerheid. Met deVereenvoudigingsagenda geven wij uw Kamer jaarlijks overzicht eninzicht in de voortgang van deze ambitie. In deze agenda maken wijinzichtelijk welke voorstellen, verkenningen en opties wij onlangs hebbenvoorgelegd en voorbereiden om komende periode voor te leggen aan uwKamer.Waarom vereenvoudiging nodig isOns socialezekerheidsstelsel verzekert mensen van inkomen bijwerkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid en ouderdom. De afgelopenjaren hebben signalen uit de praktijk en rapporten van verschillendecommissies ons gewezen op de onbedoelde effecten van de complexewetgeving in de sociale zekerheid. Zo concludeerde onlangs de Onafhan-kelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (OCTAS) overde wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) dat de complexiteithet meest urgente probleem is voor mensen, werkgevers, betrokkeninstanties en de professionals. Er zijn bewuste keuzes gemaakt om de wetzo gericht mogelijk te maken met een verfijnde systematiek van beoor-delen, berekenen en verrekenen, om zowel inkomenszekerheid alsarbeidsparticipatie te bevorderen. De WIA is een van de meest complexewetten en deze sterke gerichtheid is terug te zien in nagenoeg de helesociale zekerheid. kst-26448-759ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7591 De stelselbrede rapporten van het IBO Vereenvoudiging sociale zekerheiden van de Commissie sociaal minimum hebben inzicht gegeven in waarregelingen en het stelsel onvoorspelbaar of ontoegankelijk zijn voormensen. Uit deze rapporten blijkt enerzijds dat voor veel mensen hetgebruik van de sociale zekerheid zonder problemen gaat. Anderzijds isduidelijk dat het voor een brede groep mensen complex is. De matewaarin, verschilt per wet en is daarnaast afhankelijk van de persoonlijkeomstandigheden. Mensen met een WIA-, bijstands- of Wajonguitkeringervaren dit het meeste. Maar voor een oudere die lastig kan lezen kan deAOW met aanvullende bijstand (AIO) ook ingewikkeld zijn. En een kwartvan de WW-gerechtigden ervaart dat de verplichtingen niet bij hunsituatie passen en stress veroorzaken. De complexiteit kan bij mensenvoor onzekerheid zorgen over rechten, plichten, het inkomen en deondersteuning. Zij weten bijvoorbeeld niet op welke regeling zij rechthebben, of kunnen niet voorspellen wat hun inkomen wordt als ze gaanwerken. Daarnaast kunnen mensen onzeker zijn over het voldoen aanplichten die bij de uitkering horen. Complexiteit van wet- en regelgevingkan een oorzaak zijn van het maken van fouten. Tot slot kunnen mensenonzeker zijn over de ondersteuning: zij weten niet altijd waar ze moetenaankloppen voor hulp, bijvoorbeeld voor het vinden van werk of eenvervolguitkering.De complexiteit kan afdoen aan het behalen van onze beleidsdoelenbestaanszekerheid en (arbeids)participatie. Mensen maken door onbegripfouten, durven uit onzekerheid niets te veranderen of durven uit angstgeen gebruik te maken van regelingen. Mensen kunnen te maken krijgenmet een terugvordering of boete, gaan niet of niet opnieuw aan het werkof hebben onder de streep te weinig geld om rond te komen. Verbeteringvan onze regelingen via vereenvoudiging is daarom hard nodig om debestaanszekerheid en de (arbeids)participatie van mensen te verbeteren.Hiervoor zijn keuzes nodig. Het is een fundamentele opgave die, als weerin slagen stappen te blijven zetten, bijdraagt aan het realiseren vanmeer vertrouwen van mensen in de overheid.Vereenvoudigingsagenda sociale zekerheidVia de Vereenvoudigingsagenda en verschillende regelingspecifieketrajecten werken wij aan vereenvoudiging van de sociale zekerheid. Doorvereenvoudiging willen we bereiken dat onze regelingen voor mensen,werkgevers en dienstverleners begrijpelijker, voorspelbaarder entoegankelijker worden zodat:–Mensen meer zeker worden van hun rechten. Bijvoorbeeld doormensen proactief op hun recht te wijzen of een regeling automatischtoe te kennen. Of door te verkennen in hoeverre samenvoeging vanregelingen mogelijk is en het totaal aantal te combineren regelingenbinnen een huishouden afneemt.–Mensen meer zeker worden van hun inkomen, onder meer als zij(meer) willen gaan werken naast of vanuit hun uitkering. Dit draagt bijaan (arbeids)participatie. Bijvoorbeeld door te onderzoeken hoeverrekening van inkomsten met minder terugvorderingen gepaard kangaan.–Mensen meer zeker worden van de plichten die bij hun uitkeringhoren, zodat zij beter in staat zijn om deze na te leven. Bijvoorbeelddoor te verkennen hoe voorwaarden begrijpelijker kunnen wordengeformuleerd.–Mensen meer zeker worden waar zij ondersteuning kunnen krijgen.Bijvoorbeeld door het mogelijk te maken dat UWV, SVB en gemeenteniemand kunnen overdragen zodat hij of zij niet tussen wal en schipbelandt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7592 Het doel van onze regelingen is bestaanszekerheid en (arbeids)participatievoor mensen. In de Vereenvoudigingsagenda staat daarom hetperspectief van mensen voorop. Daarbij streven wij in de uitwerking vanvoorstellen ook naar vereenvoudiging voor werkgevers en de uitvoering.Waar mogelijk ontlasten we werkgevers en ontwikkelen we voorstellen diebijdragen aan een toekomstbestendige, effectieve uitvoering.Voortgang van de opgaveVanaf aanvang van deze Vereenvoudigingsagenda in 2022 hebben wijaangegeven vereenvoudiging als meerjarige aanpak te zien, omdatvereenvoudiging tijd kost. De afgelopen jaren hebben we de nodigestappen gezet en zijn de eerste resultaten geboekt. Zo is eind 2023 de wetSchuldig nalatig aangenomen waardoor mensen die in het verleden nietvolledig aan hun premieplicht hebben voldaan niet meer levenslang eenlagere AOW-uitkering ontvangen. Ook is onlangs de wet aangenomen dieterugwerkende kracht regelt van dubbele kinderbijslag intensieve zorg(DKIZ). Tevens is voor ouders van kinderen met een Wlz-indicatie eenautomatische toekenning geregeld binnen de DKIZ. Om proactievedienstverlening breder in het stelsel van sociale zekerheid mogelijk temaken wordt het wetsvoorstel proactieve dienstverlening voorbereid metbeoogde inwerkingtreding 1 juli 2025. Daarnaast ligt momenteel eenaantal wetsvoorstellen ter consultatie bij de Raad van State, waaronderhet wetsvoorstel Participatiewet in balans. Met dit wetsvoorstel wordt eeneerste stap gezet om meer uit te gaan vertrouwen, menselijke maat eneenvoud. Dit wetsvoorstel regelt onder meer aanpassing van hetvaststellen van het vermogen, terugwerkende kracht, het verruimen vande bijverdiengrenzen, het versoepelen van de aanvraagprocedure en hetvereenvoudigen van het verrekenen van inkomsten in de bijstand. Via hetprogramma Simpel switchen werken we doorlopend aan oplossingenvoor vereenvoudiging van de overgang tussen uitkering en werk. Wewillen dat mensen makkelijker tussen uitkering en (deeltijd) werk entussen vormen van participatie zoals dagbesteding, beschut werk, debanenafspraak en regulier werk kunnen switchen.Er zijn daarnaast meerdere verkenningen in gang gezet om beter zicht tekrijgen op de haalbaarheid en gevolgen van oplossingsrichtingen. Zowordt momenteel voor de AOW de mogelijkheid verkend om het objectiefpartnerbegrip te gaan hanteren. Dit kan de uitvoering van de AOW beteruitlegbaar maken voor mensen. Met objectieve criteria is er daarnaastgeen beoordeling van de feitelijke situatie «achter de voordeur» door deSVB meer nodig om te handhaven. Ook voor de Toeslagenwet, waarvande NLA vorig jaar constateerde dat het potentieel niet-gebruik hoog is,worden samen met UWV vereenvoudigingsopties in kaart gebracht.We zijn ons ervan bewust dat echte vereenvoudiging niet gemakkelijk is.Vereenvoudiging staat namelijk niet op zichzelf. Aanpassing vanvoorwaarden raakt vaak aan de uitgangspunten en het mensbeeldachterliggend aan een wet. Een ogenschijnlijk simpele aanpassing vanéén regel heeft vaak invloed op het geheel. Voor vereenvoudiging is hetdaarom nodig om de werking van een wet in zijn geheel te bezien. Zo isom beter zicht te krijgen op de complexiteit die mensen, werkgevers enUWV ervaren rond de Werkloosheidswet (WW) een uitgebreid onderzoekuitgevoerd en in november 2023 aan uw Kamer aangeboden. Met namerondom de systematiek van de WW geldt dat veel knelpunten met elkaarsamenhangen en dat er geen quick fixes zijn. Samen met UWV zijn weeen traject gestart om beleidsopties voor een eenvoudiger WW teontwikkelen. Na de zomer start daarnaast een meerjarig experiment naarde sollicitatieplicht in de WW, als invulling van de inspanningsplicht,waarbij we in drie verschillende groepen onderzoeken wat het beste werktTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7593 om mensen weer aan het werk te helpen, waaronder één groep metvrijstelling van de plicht.Voor de kindregelingen hebben we het afgelopen jaar, in samenhang methet traject Toekomst Toeslagenstelsel, laten verkennen welke verbete-ringen nodig en mogelijk zijn. De ambtelijke verkenning constateert dateen eerste en belangrijke stap naar een structurele oplossing ligt in hetkomen tot één vereenvoudigde regeling met één wettelijk kader. Deprecieze invulling van zo’n regeling vraagt politieke keuzes die moetenworden bezien in samenhang met andere keuzes op het terrein vansociale zekerheid, inkomensbeleid en toeslagen. Het is aan een volgendkabinet om deze keuzes te maken.Ook wordt, zoals eerder gemeld aan uw Kamer, aanvullend op de kortetermijnoplossingen in het wetsvoorstel Participatiewet in balans gewerktaan een fundamentele herziening van de Participatiewet. Vertrouwen,eenvoud en de menselijke maat staan hierin centraal. De nieuwe wet zougoed te begrijpen en eenvoudiger moeten zijn en passende ondersteuningmoeten gaan bieden. Daarbij moet het helder zijn wat we van mensenverwachten en hoe veranderingen in hun (financiële) situatie doorwerkenin het recht op en de hoogte van een uitkering.Voor de WIA heeft de commissie OCTAS in februari 2024 drie variantengeschetst voor verbetering van het huidige stelsel voor ziekte enarbeidsongeschiktheid. Vereenvoudiging is een rode draad in heteindadvies. Alle varianten zijn erop gericht complexiteit te verminderen.Zo stelt de OCTAS als onderdeel van de variant «huidig stelsel beter» voorom de WIA om te vormen naar één uitkeringsregime, in plaats van dehuidige IVA en WGA met alle sub-regelingen. De regeling voor duurzamearbeidsongeschiktheid (IVA) en het onderscheid tussen de tweeregelingen in de huidige WGA 35–80 (de vervolguitkering en de loonaan-vullingsuitkering) zouden vervallen. Tot aan het najaar 2024 worden deverschillende maatregelen uit OCTAS ambtelijk nader uitgewerkt.Vereenvoudiging vraagt om politieke keuzesDe varianten van de OCTAS voor de WIA laten zien dat vereenvoudigingen verbetering van een wet een continue afweging vergt tussen somstegenstrijdige doelen. Naast eenvoudiger, is het ook belangrijk dat de WIAuitvoerbaar en betaalbaar is en bijdraagt aan zowel inkomenszekerheid als(arbeids)participatie. In het algemeen brengt vereenvoudiging (inko-mens)gevolgen en dus afruilen en politieke keuzes met zich mee. Eén vande meest voorkomende afwegingen is die tussen gerichtheid en eenvoud.Voorstellen die het stelsel eenvoudiger maken en meer zekerheid biedenaan mensen, zullen vaak als neveneffect hebben dat de overheid mensenminder gericht kan ondersteunen. Daarnaast heeft de vormgeving vanuitkeringen ook effect op de gang naar de arbeidsmarkt. Enerzijds kanminder gerichtheid (meer) werken lonender maken; anderzijds kan hogereinkomensondersteuning werken ontmoedigen. In de concrete uitwerkingvan beleidsopties voor verschillende wetten zullen wij deze dilemma’szorgvuldig in kaart brengen en aan uw Kamer voorleggen.Samenhang met bredere stelsel: toeslagen, fiscaliteit en gemeentelijkeregelingenVoor mensen stopt ondersteuning niet in het domein van de socialezekerheid. Veel mensen met een uitkering ontvangen ook een of meerderetoeslagen. Zij maken gebruik van lokale regelingen, of hebben zorg nodigwaarvoor zij een eigen bijdrage betalen of een fiscale aftrekpostgebruiken. Al deze onderdelen werken op elkaar in. Naast de inzet opTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7594 vereenvoudiging van de sociale zekerheid is het voor mensen daarombelangrijk dat voor daadwerkelijke vereenvoudiging en een langetermijnperspectief naar het stelsel van inkomensondersteuning als geheelwordt gekeken. Daarom werken wij via het programma Vereenvoudiginginkomensondersteuning voor mensen (VIM) aan vereenvoudiging in desamenhang van toeslagen, fiscaliteit, sociale zekerheidsuitkeringen engemeentelijke regelingen. Dat doen wij samen met de bewindspersonenvan Financiën, VWS, OCW en BZK, publieke dienstverleners engemeenten. Hierover is uw Kamer eerder geïnformeerd in december2023.1 Het programma VIM werkt aan voorstellen voor domeinoverstij-gende knelpunten die op korte- en middellange termijn kunnen wordenopgelost, waaronder een verkenning naar harmonisatie van begrippen.Daarnaast werkt het programma aan lange termijnopties: een plan metscenario’s en verschillende oplossingen voor een eenvoudiger stelsel vaninkomensondersteuning. De samenhang met de vereenvoudiging vansociale zekerheidsregelingen wordt hierin bewaakt.Tot slotAfgelopen periode hebben wij ons samen met UWV, de SVB engemeenten ingespannen om een continue feedbackloop te realiserentussen beleid en uitvoering. Onder meer via de knelpuntenbrieven enrondetafelgesprekken met deze publieke dienstverleners. Maar ook viameer praktijkgericht werken en door het perspectief van mensen centraalte stellen in onze beleidsvorming. Door naar de ervaringen van mensen teluisteren, hen te betrekken bij het uitwerken van oplossingen envoorstellen te toetsen op doenvermogen. Het resultaat van deze werkwijzeis terug te lezen in de bijgevoegde Vereenvoudigingsagenda socialezekerheid. We richten ons met deze inspanningen op het voorbereidenvan keuzes voor een volgend kabinet. We informeren uw Kamer uitge-breider over de voortgang bij de afzonderlijke wetten via aparte brievenwanneer daar aanleiding toe is.Het is aan een volgend kabinet om verder richting te geven aan eenbegrijpelijker en eenvoudiger stelsel voor sociale zekerheid eninkomensondersteuning.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,C.E.G. van GennipDe Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,C.J. Schouten1Kamerstukken II 2023/2024, 29 362, nr. 347Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 448, nr. 7595