Voortgang afhandeling mijnbouwschade Limburg en moties

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 849MijnbouwNr. 289 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 september 2025In de afgelopen periode hebben gemeente Heerlen, provincie Limburg enhet Rijk samengewerkt aan het opzetten van schadeafhandeling Limburg.Regio en Rijk hebben deze brief gezamenlijk geschreven om u teinformeren over de voortgang van de afhandeling van mijnbouwschade inLimburg. Het gezamenlijke deel van deze brief zal ook door de desbetref-fende bestuurders aan alle gemeenteraden in de Mijnstreek en aan deprovinciale staten van Limburg worden gestuurd. Na het gezamenlijkedeel van deze brief, dat afgesloten wordt met de passage «nu samenverder», wordt ingegaan op de door de Tweede Kamer aangenomenmoties1, 2 over de schadeafhandeling in Limburg en de op16 september jl. ingediende begroting van het Ministerie van Klimaat enGroene Groei opgenomen budgetverhoging voor de afhandeling van demijnbouwschade voor 2026 en 2027.Voor Rijk en regio is het belangrijk om de komende tijd gezamenlijk teblijven optrekken. De onderstaande paragrafen zijn gezamenlijk opgestelden worden daarom tegelijkertijd gedeeld vanuit de regio en het Rijk.Schade kan nog steeds ontstaanDe mijnbouw bracht in de 20e eeuw enorme economische groei naarZuid-Limburg, met tienduizenden banen en de opkomst van mijnsteden.Na de sluiting van de mijnen in de jaren ’60 en ’70 raakte de regio in eensociaaleconomische crisis, met hoge werkloosheid en leegstand. Ondanksdat de laatste mijn in Zuid-Limburg ruim vijftig jaar geleden is gesloten,zijn de gevolgen voor de bodemstructuur fysiek nog altijd merkbaar.Door de lege mijngangen onder de grond, kan de bodem nog steedsinstabiel zijn en zorgen voor verzakkingen. Daarnaast werd er tijdens demijnbouwactiviteiten grondwater weggepompt, zodat de mijnen droog1Motie Kamerstuk 32 849, nr. 2762Motie Kamerstuk 32 849, nr. 284 kst-32849-289ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2891 bleven. Na het sluiten van de mijnen is daarmee gestopt. Het gevolgdaarvan is dat het grondwater langzaam terug naar het oude niveau stijgt.Dit kan leiden tot grondbewegingen en verzakkingen. Daarom, in dena-ijleffecten van voormalige mijnbouwactiviteiten, zoals verzakkingen engrondwaterstijging, kunnen ook vandaag de dag nog steeds bovengrondsnieuwe schadegevallen optreden. Het is daarom van belang dat er eenplek komt waar woningeigenaren met mijnbouwschade terecht kunnen.Op 2 januari 2026 zal hiervoor het fysieke loket open gaan en in december2025 gaat het digitale loket van start.Uitgangspunten van de schadeafhandelingIn de afgelopen maanden is door de regio en het Ministerie van KGGintensief samengewerkt om te komen tot een gedragen schadeafhan-deling. De in oktober 2023 overeengekomen inrichtingsprincipes en deadviezen van de kwartiermakers Ploumen en Van der Broeck zijn hierbijleidend geweest. De belangrijkste uitgangspunten voor de schadeafhan-deling zijn:•schadeafhandeling door het instituut I3ML dat gevestigd wordt inHeerlen;•advisering over de schadeafhandeling door de Limburg Kamer van deCommissie Mijnbouwschade;•beoordeling van de schadegevallen op basis van aannemelijkheid;•met de schadeafhandeling biedt de rijksoverheid huiseigenaren in devoormalige Mijnstreek voor hun mijnbouwschade bij kleine schadege-vallen een financiële tegemoetkoming en bij grotere schadegevallenherstel-in-natura.Het Rijk is van plan om de kosten van de schadeafhandeling en detegemoetkomingen daar waar mogelijk te claimen op de nog bestaanderechtsopvolgers van de voormalige mijnbouwbedrijven. Dit zal geengevolgen hebben voor de schademelders. Zij krijgen indien hun aanvraagaan de regeling voldoet de tegemoetkoming onafhankelijk van hetresultaat van de claim.Proces van de schadeafhandeling in LimburgHet besluit biedt een voorziening voor particuliere woningeigenaren (ookals zij deel uitmaken van een Vereniging Van Eigenaren (VVE) voor fysiekemijnbouwschade aan de hoofdwoning en directe materiële gevolgschade.Het gaat om schade waarvan het voldoende aannemelijk is dat deze hetgevolg is van bodembeweging door voormalige steenkoolwinning.Bewoners van huurwoningen met schade kunnen woningeigenaren ofwoningcorporaties aanspreken om de schade aan de huurwoning teherstellen. De uitvoering van de schadeafhandeling wordt belegd in hetsamenwerkingsverband I3ML. In eerste instantie in een tijdelijke uitvoe-ringsorganisatie onder de vlag van het Ministerie van KGG.Een particuliere woningeigenaar kan bij het nieuwe instituut zijn aanvraagdigitaal, per post of ter plekke bij het loket indienen. I3ML neemt eenaanvraag in behandeling als de woning gelegen is in het voor het besluitopengestelde mijnbouwschadegebied. Er wordt gewerkt met eengefaseerde openstelling. Op die manier weet elke inwoner wanneer hij/zijeen aanvraag kan indienen en blijft het voor I3ML uitvoerbaar. Deopenstelling vindt daarom plaats in tijdvakken per postcodegebied. Alsblijkt dat meer schadegevallen behandeld kunnen worden, zullen depostcodegebieden eerder worden opengesteld.De Minister vraagt voor iedere aanvraag advies aan de Limburg Kamervan de Commissie Mijnbouwschade (hierna commissie). Deze commissiebeoordeelt of het aannemelijk is dat de schade het gevolg is van bodem-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2892 beweging door de voormalige steenkoolwinning. Na ontvangst van hetadvies van de commissie neemt de Minister binnen 6 weken een besluit.De beschreven werkwijze wordt op dit moment door de commissiegetoetst aan de hand van een pilot project met 10 casussen. Decommissie kan naar aanleiding van de resultaten van de pilot haarwerkwijze aanpassen.Als de Minister besluit om een voorziening toe te kennen dan kan dit intwee vormen zijn. Kleine mijnbouwschades (tot € 10.000,–) wordenfinancieel vergoed. De grotere schades worden in natura vergoed, ditbetekent dat een aannemer langs zal komen om de woning te herstellen.Naar verwachting zullen de eerste grotere schadegevallen in het najaarvan 2026 worden hersteld. De Minister kan in het geval van een «schrij-nende situatie» een uitzondering maken en dan worden ook anderekosten in het herstel meegenomen.Tot slot, als de aanvrager het niet eens is met het besluit van de Minister,dan kan de aanvrager bezwaar maken tegen het besluit. De Minister zaldan het genomen besluit in bezwaar heroverwegen. De aanvrager kanvervolgens tegen dat besluit in beroep en ook in hoger beroep gaan bij debestuursrechter.Laatste stappen tot opening schadeloketOp 26 september wordt de website met informatie over I3ML gepubli-ceerd en ontmoeten de betrokken bestuurders van regio en Rijk elkaarweer in Zuid-Limburg. Gedurende de zomer zijn meerdere vacaturesgeplaatst voor verschillende functies bij de tijdelijke uitvoeringsorgani-satie. Vanuit de regio hebben veel kandidaten gereageerd. Dit is mooinieuws want op deze manier kan de schadeafhandeling dichter bij demensen worden georganiseerd. Begin december wordt het pand inHeerlen, waarin I3ML tijdelijk wordt gehuisvest, in gebruik genomen.Vanaf dat moment zullen op die locatie de medewerkers van I3ML wordeningewerkt.De locatie in Heerlen heeft een fysiek loket waar schademelders terechtkunnen. Er wordt ook gewerkt met lokale steunpunten in bibliotheken ofgemeentehuizen in de Mijnstreek. Deze steunpunten zijn op gepaste tijdengeopend en schademelders kunnen dan in hun eigen woonplaats terecht.In december 2025 zal het digitale loket voor schademeldingen open gaan.Op 2 januari 2026 zal het fysieke loket van I3ML van start gaan.Waar staat I3ML voor?I3ML staat voor het «Instituut voor Milieu, Mens en Mijnbouw». Dezenaam heeft een historische betekenis voor de regio. De drieslag verwijstnaar de diep-symbolische omdraaiing van de historische ontwikkellogicavan de mijnstreek: Het doel van de mijnbouw was een groot aantal jareneenzijdig gericht op het waardevolle uit de bodem te halen. Daarna volgdede bouw van de mijnkoloniën om de benodigde arbeid van de mens teorganiseren, en daarna werd rekenschap gegeven van de ontwrichtendeimpact op het milieu. Het herstel van de schade, wat via het I3ML gaatplaatsvinden, is een stap richting het herstel. De naam staat dus symboolvoor de omdraaiing van deze logica in de tijd van mijnbouw.Het Rijk neemt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van deschadeafhandeling op grond van het besluit – een erkenning van enoplossing voor schade aan Limburgse woningen – via een schadeloket-functie binnen I3ML. De Regio is aan zet om de bredere kansen tebenutten op het snijvlak van verduurzaming en kennisontwikkeling. VoorTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2893 de kennisontwikkeling zijn de laatste tijd grote stappen gezet. Deprovinciale staten van Limburg heeft hiervoor een belangrijke aanzetgedaan op 27 juni jl., toen ze een bedrag van twee miljoen beschikbaarhebben gesteld om de komende tien jaar grote stappen te zetten in dekennisontwikkeling, onder de vlag van het I3ML.Dit bedrag zal bijdragen aan onderzoek dat de Open Universiteit uit gaatvoeren. De kennisontwikkeling splitst zich uit in juridische kennisontwik-keling, technische kennisontwikkeling en de sociaalhistorische kennisont-wikkeling. Hiermee gaat er een belangrijke ontwikkeling plaatsvinden omkennis op te bouwen, vast te houden en te delen met andere (voormalige)mijnbouwgebieden in Europa. Naast het toegezegde bedrag van tweemiljoen euro, gaat het kenniscentrum I3ML aanvullende middelen wervenvia andere financieringsinstrumenten. Voor het onderdeel verduurzaminggaat de regio de komende tijd de koppelkansen verkennen die ingezetkunnen worden bij het herstel van de schade.En nu samen verderHet Rijk en de regio gaan de komende tijd hun coöperatieve samen-werking doorzetten, zodat alles gereed staat wanneer in december 2025het digitale loket opengaat en op 2 januari 2026 het fysieke I3ML loketopen zal gaan. Om tot een goede schadeafhandeling te komen is hetbelangrijk om te leren en blijven leren van de situatie in Noord-Nederland.De afgelopen jaren is er meermaals contact en overleg geweest met deGroningse partners die al langer bezig zijn met het herstellen van schadevoor woningeigenaren. Dit heeft gezorgd voor belangrijke aandachts-punten en geleerde lessen. Door onder andere deze uitwisseling is deLimburgse aanpak gericht op ontzorgen, mensgerichtheid, eenvoud,zorgvuldigheid en de benodigde snelheid om eind 2025 te starten.Afhandeling moties en ingediende begroting 2026De motie van de leden Vermeer (BBB) en Pierik (BBB) verzoekt de regeringom het schadeloket uiterlijk in het derde kwartaal van 2025 toegankelijk temaken voor aanmeldingen. Het kabinet zet alles op alles om de schadeaf-handeling zo spoedig mogelijk te starten. Er wordt momenteel hardgewerkt aan alle benodigde voorbereidingen. Daarbij wordt de planninggevolgd die eerder met de Tweede Kamer is gedeeld3. Op dit momentwordt er bijvoorbeeld gebouwd aan het ICT-systeem en de website waarmen een aanvraag kan indienen. Begin september is de aanbestedinggepubliceerd voor de inhuur van deskundigen die straks de schadeop-names in woningen gaan doen. Aan het einde van de zomer zijn devacatures voor de medewerkers van de schadeafhandeling gepubliceerd.Het kabinet verwacht dat de meeste functies op korte termijn kunnenworden ingevuld. In december zullen deze nieuwe collega’s wordeningewerkt, zodat zij daarna de aanvragers kunnen helpen met het indienenvan de aanvraag. Het digitaal indienen van de aanvraag zal omstreekseind december mogelijk zijn. Het fysieke loket waar schademelders langskunnen gaan zal op 2 januari 2026 open gaan.De motie van de leden Beckerman (SP), Bushoff (GL-PvdA) en Teunissen(PvdD) verzoekt de regering met grote spoed de schaderegeling in tevoeren en niet te wachten tot 2026. Tevens wordt de regering verzocht omzo snel mogelijk te komen met de definitieve regeling en niet te gaanwerken met tijdelijke regelingen of protocollen, zodat er geen onduide-lijkheid, onzekerheid en verdere vertraging ontstaat.3Kamerstuk 32 849, nr. 284Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2894 Zoals hierboven vermeld zet het kabinet alles op alles om zo spoedigmogelijk de schadeafhandeling te starten. Het kabinet begrijpt de wensom de schadeafhandeling zo snel mogelijk te starten maar om deschademelders straks goed te kunnen helpen moeten het benodigdeICT-systeem, de mensen en ook de locatie goed op orde zijn. Dit kost tijd.Het kabinet wil niet dat een te vroege opening gaat leiden tot verwarring,teleurstelling en het vastlopen van de schadeafhandeling.Het kabinet verwacht medio oktober het definitieve Besluit tegemoet-koming particuliere woningeigenaren mijnbouwschade steenkoolwinningLimburg en de bijbehorende aanpassing van het InstellingsbesluitCommissie Mijnbouwschade (inclusief het protocol omtrent de adviseringover aanvragen om tegemoetkoming op grond van de beleidsregel doorde Commissie Mijnbouwschade) te publiceren. Het besluit zal na een jaarworden geëvalueerd. Ten aanzien van de Commissie Mijnbouwschadevindt op grond van het Instellingsbesluit Commissie Mijnbouwschadejaarlijks een evaluatie plaats.De regering heeft in de Ontwerpbegroting 2026 voor het begrotingsjaar2026 voor de instelling van het schadeloket van het Instituut voor Milieu,Mens en Mijnbouw (I3ML) additioneel budget vrijgemaakt. In totaal isdaarmee in 2026 26,6 miljoen euro beschikbaar. En voor 2027 gaat het om27,8 miljoen euro. Na goedkeuring van de ontwerpbegroting van KGGdoor beide Kamers kan de vergoeding van de schade starten. Hetschadeloket van I3ML krijgt als taak om het Besluit tegemoetkomingparticuliere woningeigenaren mijnbouwschade steenkoolwinningLimburg uit te voeren. Het werken met een tijdelijke organisatie isnoodzakelijk om de schadeafhandeling aan het eind van dit jaar te kunnenstarten. Deze tijdelijke organisatie zal naar verwachting over twee jaarovergaan in een definitieve organisatie. Het Ministerie van KGG en hetMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties werken samenaan deze structurele oplossing.Het heeft lang geduurd maar in afgelopen maanden zijn grote stappengezet. Het kabinet is de regio zeer erkentelijk voor de constructievesamenwerking. Alles is erop gericht die samenwerking voort te zetten,zodat woningeigenaren in Limburg eindelijk de support krijgen die eerderis toegezegd.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2895