Eindrapportage Houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 538Zorg en maatschappelijke ondersteuningNr. 372 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 november 2025Uw Kamer is de afgelopen jaren op verschillende momenten geïnfor-meerd over het Houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015.1 Met dit onderzoek-straject, onder begeleiding en voorzitterschap van een onafhankelijkevoorzitter, hebben Rijk en gemeenten een gezamenlijk beeld proberenneer te zetten van hoe de Wmo 2015 zich heeft ontwikkeld en wat nodig isvoor een toekomstbestendige Wmo.In het kader van dit onderzoekstraject zijn deelonderzoeken en deelpro-ducten telkens met uw Kamer gedeeld.2 Een laatste deelproduct, te weten«Aanknopingspunten versterking uitvoering Wmo – Bevindingen Wmodialogen» is als bijlage bij deze brief gevoegd. Bij de aanbieding vaneerdere deelproducten is telkens aangegeven dat op basis van een enkeldeelproduct geen vroegtijdige conclusies kunnen worden getrokken. Opbasis van een samenhangende analyse van alle deelproducten is dat welmogelijk: In de eindrapportage van het Houdbaarheidsonderzoek Wmo2015: «Tijd voor stevige keuzes: De houdbaarheid van de Wmo 2015 ineen geïndividualiseerde en vergrijzende samenleving» is een totaleanalyse gemaakt van de bevindingen uit de deelonderzoeken en wordenaanbevelingen gedaan ten behoeve van de houdbaarheid van de Wmo2015. Met deze brief bied ik uw Kamer het eindrapport aan, tezamen meteen visual, een beeldende samenvatting van de eindrapportage.In de eindrapportage wordt geconstateerd dat de Wmo 2015 en dehoudbaarheid van de Wmo 2015 buitengewoon sterk beïnvloed worden1Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 29 538, nr. 332, Tweede Kamer, vergaderjaar2022-2023, 29 538, nr. 350, Tweede Kamer, vergaderjaar 2023-2024, 29 538, nr. 357, TweedeKamer, vergaderjaar 2023-2024, 29 538, nr. 362, Tweede Kamer, vergaderjaar 2024-2025, 29 538,nr. 369.2Historische analyse Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 | Rapport | Rijksoverheid.nl,Kamerbrief over houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015: deelproduct A2 | Kamerstuk | Rijksover-heid.nl, Kamerbrief over houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015 en aanbieden analyses |Kamerstuk | Rijksoverheid.nl kst-29538-372ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 538, nr. 3721 en onder druk worden gezet door ontwikkelingen buiten de invloeds- enwerkingssfeer van de maatschappelijke ondersteuning zelf waargemeenten slechts gedeeltelijk grip op hebben. Ook wordt geconstateerddat een duidelijke richting (voor de toekomst) gemist wordt: waar is deWmo 2015 van en voor wie is de wet bedoeld?Wat zou de reikwijdte van de Wmo 2015 moeten zijn? Op onderdelenmeer afgebakend? Of wordt de wet juist ook een nadrukkelijke stelselon-dersteunende rol toebedacht, met een breed vangnet waar anderezorgwetten en andere domeinen dan de zorg soms tekortschieten?De onafhankelijk voorzitter van het Houdbaarheidsonderzoek constateertdat bovenstaande vragen voorzien zouden moeten worden van eenduidelijk antwoord en daaropvolgend inhoudelijke keuzes gemaaktmoeten worden. Als deze keuzes niet worden gemaakt komt de beschik-baarheid en toegankelijkheid van maatschappelijke ondersteuning steedsmeer onder druk te staan en kunnen gemeenten in de nabije toekomstonvoldoende zorg dragen voor de ondersteuning van (de meest)kwetsbare mensen in de samenleving. Het is vanzelfsprekend aan delokale (gemeentelijke) en landelijke politiek en in deze fase des te meer,aan uw Kamer, de formerende partijen, als ook de gemeentebesturen,gegeven de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026, om de keuzes temaken. Het past mij als demissionair Staatssecretaris daarom niet omdeze eindrapportage te voorzien van een uitgebreide beleidsmatigeduiding, maar de boodschap mag niet aan duidelijkheid ontbreken: als weeen bijdrage willen leveren aan de houdbaarheid van maatschappelijkeondersteuning en deze voor de toekomst beschikbaar en toegankelijkwillen houden, dan moet er wel iets gebeuren. De aanbevelingen uit hetrapport laten zich kort als volgt samenvatten:Bepaal de plek van de Wmo 2015 binnen en buiten het sociale enzorgstelsel:•Organiseer meer samenhang in het sociaal- en zorgdomein envoorkom fragmentatie in de lokale en regionale toegang; maak tegelijkeen heldere afbakening tussen zorgwetten en wetten in het sociaaldomein, die voor mensen transparant maakt waar, hoe en welkeondersteuning zij kunnen krijgen.•Geef rekenschap aan de langjarige ondersteuningsbehoefte vanmensen met een levenslange en levensbrede beperking.Zelf- en samenredzaamheid wordt in belangrijke mate bepaald buiten dezorg:•Zorg voor een afdoende aanbod aan geschikte huisvesting voorouderen, mensen met een beperking en dakloze mensen die ook eenprettige fysieke en sociale context biedt.•Bewaak de bestaanszekerheid van alle inwoners en prioriteer deondersteuning op verschillende leefdomeinen waar de impact opbestaanszekerheid het grootst is. Dit kan voor verschillende doelgroe-pen anders zijn.Verminder voor gemeenten de druk op maatwerkvoorzieningen enversterk tegelijkertijd de sociale basis en collectieve ondersteuning:•Geef ruimte aan gemeenten om prioriteit te geven aan de mensen diede ondersteuning het hardste nodig hebben, maar richt de ondersteu-ning ook in op een maximale (herwonnen) zelfredzaamheid encommuniceer dat mensen zichzelf kunnen en moeten voorbereiden opde beperkingen van «de oude dag».•Stimuleer maximaal het aanbod van mantelzorg, verleid actieveAOW-ers tot het verlenen van (informele) zorg, en ondersteun in deuitvoering een gezonde en fijne werkplek voor zorgverleners.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 538, nr. 3722 •Financiële redzaamheid is ook onderdeel van zelfredzaamheid.Inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdragen passen daarbij.Minimaliseer de diversiteit van de hoogte en vormgeving van eigenbijdragen in de verschillende zorgdomeinen (laat deze logisch opelkaar aansluiten).•Zorg voor een duidelijke beleidsagenda en voldoende middelen vooreen gezonde sociale basis (met ook aandacht voor effectiviteit). Leerals professionals en overheid actief en meer van de burger en vanelkaar wat werkt in de praktijk.•Probeer waar mogelijk de ondersteuning collectief aan te bieden inplaats van individueel. Zet hierbij in op een verdere professionaliseringvan het sociaal werk, dat een ankerpunt vormt in het collectiviseren enwijkgericht- en opbouwwerk.In het eindrapport van het Houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015 wordtgeconstateerd dat een aantal randvoorwaarden niet op orde is. Om deWmo 2015 beter te laten functioneren, de interbestuurlijke verhoudingente verstevigen en in gezamenlijkheid te kunnen sturen op dehoudbaarheid is een aantal aanpassingen noodzakelijk. Daarvoor is inieder geval het volgende nodig:•Organiseer voor enkele onderdelen van de individuele ondersteuning –in gezamenlijkheid – landelijke kaders en standaarden. Dit vermindertde kans op disfunctionele of onbegrepen diversiteit die het maatschap-pelijk draagvlak ondergraaft; maak daarmee de uitvoering oponderdelen eenduidiger.•Versterk de datakwaliteit in de volle breedte van de ondersteuning.Zorg hier voor een expliciete wettelijke verankering. Gemeenten enRijk moeten in een nieuwe, verstevigde, verhouding met elkaar gaansamenwerken op basis van betrouwbare data, naast elkaar in plaatsvan tegenover elkaar. Rijk en gemeenten moeten ook hun verantwoor-delijkheidsverdeling op onderdelen herijken.•Besteed in het hele zorgstelsel meer aandacht aan het functionerenvan de markt van het zorgaanbod en de rol die zorgaanbieders spelen.Het Houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015 levert belangrijke informatie op,die mijns inziens, ook gewogen zou moeten worden in de gesprekken vande formerende partijen. Daarbij is het belangrijk aan te geven dat deeindrapportage géén wensenlijstje van het Rijk of gemeenten bevat. Hetgaat juist om de samenhang van politieke keuzes en maatregelen, hetverbeteren van de balans in taken, verantwoordelijkheden, sturingsmoge-lijkheden en middelen en daarmee tevens de samenhang met eenpassend bestuurlijk en financieel arrangement. Ik hoop dat uw Kamer ende formerende partijen hun voordeel doen met de bevindingen uit ditHoudbaarheidsonderzoek Wmo 2015.Mocht uw Kamer behoefte hebben aan een meer uitgebreide entechnische toelichting op deze rapportage, dan zijn de onafhankelijkvoorzitter en het ambtelijke secretariaat van harte bereid hierin te voorzienbij een technische briefing.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,N.J.F. Pouw-VerweijTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 538, nr. 3723