Verslag van de EU-rapporteurs Koninkrijksrelaties over Europese verkiezingen en mogelijke drempels voor de CAS

Brontekst

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202535 165VerkiezingenNr. 92 VERSLAG VAN DE RAPPORTEURSVastgesteld op 2 juli 2025 IntroductieDe commissie voor Koninkrijksrelaties heeft ons op 27 juni 2024 mandaatverleend voor de invulling van ons EU-rapporteurschap over de Relatievan de Caribische delen van het Koninkrijk met de EU. Dit verslag gaat inop mogelijke drempels voor deelname aan de Europese verkiezingen voorinwoners van de CAS. Hoewel de CAS-landen als Landen en GebiedenOverzee (LGO) niet tot het grondgebied van de EU behoren enEU-wetgeving daar niet automatisch van toepassing is, geldt hetEU-burgerschap wél voor Nederlandse staatsburgers die daar wonen.Vanuit het gelijkheidsbeginsel (artikel 21 EU-Handvest van de Grond-rechten), ligt het voor de hand dat zij in gelijke mate moeten kunnendeelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Ookeerdere uitspraken van de Raad van State1 en het Europese Hof vanJustitie2 benadrukken dat er geen onderscheid mag zijn tussen Neder-landse kiezers op de CAS en elders buiten Europa.Voor dit verslag hebben we een analyse gedaan van het stemgedrag opde CAS. Daarnaast hebben wij onderzoek laten doen door studenten vande Haagse Hogeschool (minor Koninkrijksrelaties) en de Universiteit vanAruba onder 550 kiesgerechtigde inwoners. Tot slot hebben wijgesprekken gevoerd met de Staten van de CAS.De opkomst bij de Europese verkiezingen op de CAS bleef in 2024 met38% van de geregistreerde kiezers beduidend achter bij andere Neder-landers buiten Europa (49%).Uit onze analyse en het onderzoek komen drie mogelijke drempels naarvoren:1.Registratiedrempels – Het registratieproces wordt door inwoners vande CAS als ingewikkeld en omslachtig ervaren. Ze moeten zich actiefregistreren bij de gemeente Den Haag en ontvangen hun stembiljet1https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@5437/200404446-1b/#highlight=200404446%2f1b2https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=CELEX%3A62004CJ0300 kst-35165-92ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 921 niet automatisch, zoals in andere delen van het Koninkrijk. Ook is dedeadline voor registratie vroeger dan in de Franse gebieden overzee.2.Fysieke drempels – Het aantal stemlocaties is beperkt, in tegenstellingtot andere delen van het Koninkrijk.3.Beperkte informatievoorziening – Veel kiesgerechtigden zijn niet op dehoogte van hun stemrecht of het belang van de Europese verkiezingen,vooral onder Papiaments- en Engelstalige inwoners is dit het geval.Op basis van deze bevindingen doen wij in dit verslag aanbevelingen enformuleren wij vragen aan de bewindspersonen. De vragen enantwoorden kunnen worden betrokken bij het commissiedebat overKoninkrijksrelaties en Europa en de verdere behandeling van hetEuropese verkiezingsproces voor de CAS.NB: De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)heeft bij de evaluatie van de Europese verkiezingen 2024 aangegeven teoverwegen om het aantal briefstembureaus op de CAS-landen uit tebreiden.3 Daarnaast heeft het ministerie aanvullend onderzoek uitgezet bijde Universiteit van Curaçao (UoC) naar de drempels die kiesgerechtigdenervaren bij registratie en het uitbrengen van hun stem. Deze uitkomstenkunnen als aanvulling dienen op de bevindingen in dit verslag eneveneens betrokken worden bij de voorbereiding van het commissiedebatKR en Europa.AanbevelingenOp basis van onze bevindingen (zie onder Bevindingen) doen wij devolgende aanbevelingen aan de commissie Koninkrijksrelaties:1.Vraag de Minister van BZK om een reactie op dit verslag en oponderstaande vragen die hieruit voortvloeien, met het verzoek deantwoorden tijdig voor het commissiedebat Koninkrijksrelaties enEuropa aan de Kamer te sturen.2.Betrek dit verslag bij het commissiedebat over Koninkrijksrelaties enEuropa.Dit verslag geeft aanleiding tot het stellen van een aantal vragen aan deMinister van BZK en/of de Staatssecretaris BZK en Koninkrijksrelaties:1.Automatische toezending stembiljettenAcht de Minister het wenselijk dat kiesgerechtigden op de CAS hunstembiljet automatisch per post of digitaal ontvangen, zoals andereNederlanders in het buitenland? Welke belemmeringen moetendaarvoor worden weggenomen? Is de Minister bereid te onderzoekenof distributie van stembiljetten via de lokale postdiensten op de CAShaalbaar is, zodat de drempel voor fysiek ophalen vervalt?2.Uitbreiding stemlocatiesWelke organisatorische en juridische vereisten (personeel, beveiliging,logistiek) ziet de Minister voor het uitbreiden van het aantal stemloca-ties op Curaçao, Aruba en Sint-Maarten? Op welke termijn kan ditgerealiseerd worden?3.Verbeteren registratieproces en briefstemmena.Welke concrete stappen onderneemt de Minister om, in overlegmet de CAS-landen, registratie in het permanente kiesregister tevereenvoudigen? Zijn er mogelijkheden om het beter digitaaltoegankelijk te maken?b.Op welke wijze is de privacy met het huidige proces, waarbij eenkopie van het paspoort moet worden opgestuurd voor registratie3https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2024Z20537&did=2024D48441Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 922 en worden overlegd bij briefstemmen geborgd? Welke alternatie-ven (zoals digitale identificatie) worden overwogen?c.Waarom wordt de mogelijkheid tot fysieke inschrijving via deNederlandse Vertegenwoordiging niet actief gecommuniceerd? Hoekan dit kanaal beter worden benut?d.Waarom sluit de Nederlandse deadline voor registratie (25 april2024) niet aan bij internationale voorbeelden zoals Frankrijk (1 mei2024). Is de Minister bereid deze termijn te harmoniseren?e.Welke aanpassing is nodig om studenten uit de CAS die inNederland studeren automatisch in te schrijven in het permanentekiesregister, vergelijkbaar met de Franse praktijk?DoelHet doel van dit EU-rapporteurschap is om de commissie Koninkrijksre-laties beter te informeren over de stemmogelijkheden van EU-burgers inde CAS en eventuele knelpunten te signaleren in het verkiezingsproces.Terugkoppeling van het rapporteurschap: BevindingenTijdens dit EU-rapporteurschap stonden, naast een analyse van deuitslagen, gesprekken met volksvertegenwoordigers en een onderzoekonder inwoners van de CAS centraal. Deze informatiebronnen wijzenunaniem op structurele drempels bij de uitoefening van het Europeeskiesrecht. In deze paragraaf lichten wij de belangrijkste bevindingen toeen markeren we de bijbehorende dilemma’s.1. Registratie: omslachtig en niet-digitaalInwoners van de CAS moeten zich actief registreren bij de gemeente DenHaag om te kunnen stemmen, via een proces dat veel handmatigestappen vereist (downloaden, printen, ondertekenen, scannen, uploadenof verzenden per post, samen met een kopie van het identiteitsbewijs).Alternatieven zoals DigiD-gebaseerde registratie zijn momenteel nietbeschikbaar. Als een wijziging in het register moet worden doorgevoerdmoet opnieuw via een persoonlijke uploadlink, e-mail of post de identiteitworden aangetoond.4Sinds 2017 krijgen Nederlanders als ze zich al eens hebben geregistreerdvoor de Europese verkiezingen, automatisch een oproep om te stemmen.Ze krijgen de aankondiging en de stembescheiden dan toegestuurdzonder dat ze daarvoor nog zelf actie hoeven te ondernemen.5 Als ze zichalleen hebben ingeschreven voor bijvoorbeeld de Tweede Kamerverkie-zingen, ontvangen bericht van de gemeente Den Haag dat er nog geenregistratie voor de Europese verkiezingen is gedaan.In tegenstelling tot studenten uit de Franse LGO’s worden inwoners vande CAS-eilanden die studeren aan een opleiding in Europees Nederland(jaarlijks starten ongeveer 1.500 studenten afkomstig uit de CAS en deBES6) niet automatisch ingeschreven in het kiesregister. Hierdoor zijn dezestudenten buiten beeld als ze weer terug verhuizen naar de CAS.Kiesgerechtigde inwoners van de CAS kunnen zich ook registreren via deNederlandse Vertegenwoordiging op de CAS. Dit wordt echter nauwelijksactief gecommuniceerd. Hierdoor ontstaat het beeld dat registratie4https://www.denhaag.nl/nl/verkiezingen/kiezers-buiten-nederland/registreren-voor-inwoners-van-sint-maarten-aruba-of-curacao/5https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2019D25252&did=2019D252526https://www.rvig.nl/bsn-voor-caribische-studentenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 923 uitsluitend via de website www.stemmeninhetbuitenland.nl moetverlopen. In bijvoorbeeld Frankrijk7 wordt deze fysieke registratie op deVertegenwoordiging wel gecommuniceerd.Tot slot sluit in Nederland de registratietermijn eerder dan in andereEU-lidstaten (25 april in plaats van 1 mei).2. Stemproces: geen stembiljet thuis, beperkt aantal locatiesIn tegenstelling tot andere Nederlanders in het buitenland ontvangeninwoners van de CAS hun stembescheiden niet per e-mail of per post,maar moeten zij hun stembiljet persoonlijk ophalen bij de NederlandseVertegenwoordiging in Oranjestad, Willemstad of Philipsburg ophalen(artikel M6.3 van de Kieswet)8 en daar ook hun (brief-) stem afgeven9.Andere Nederlanders die in het buitenland wonen ontvangen hunstembiljet standaard via e-mail (tenzij ze aangeven dit per post te willenontvangen) en kunnen hun stembiljet per post terugsturen.10Inwoners van de nabijgelegen BES-eilanden krijgen ongeveer vier wekenvoor de verkiezing een stembiljet in de brievenbus. Ze kunnen stemmenbij een van de stembureaus op het eiland.11 Het Ministerie van BZK heeftvoor een afwijkend proces voor de CAS gekozen omdat de postbezorgingin de CAS een probleem zou vormen. Daarnaast werd bij de verkiezingenin 2019 geconstateerd dat meerdere kiezers hetzelfde e-mailadreshanteerden van één politieke partij. Voor de verkiezingen van 2024 is hetproces voor het versturen van de stembescheiden naar Curaçao, Aruba enSint Maarten opnieuw doorgelicht en herzien.123. Voorlichtingscampagne: effectief?De Rijksdienst Caribisch Nederland en de Nederlandse vertegenwoordi-gingen op de CAS hebben voorafgaand aan de verkiezingen een voorlich-tingscampagne richting kiesgerechtigden gevoerd, met name viainfluencers op Facebook.13 In totaal is het aantal extra inschrijvingen uitde CAS-landen in het kiesregister volgens de gemeente Den Haaghierdoor gestegen met circa 300. Het kabinet heeft wel de informatiecam-pagne op de BES geëvalueerd14 maar niet van de CAS. Ter vergelijking: uitonderzoek naar de effecten van de voorlichtingscampagne voor deverkiezing van het Europees Parlement 202415 op de BES blijkt dat op deBES-eilanden slechts 15% niet wist dat er op 6 juni 2024 verkiezingenwaren.7https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F16904 en https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/R16396?lang=en8https://www.vnacs.nl/actueel/nieuws/2024/04/16/op-aruba-curacao-en-sint-maarten-stemmen-voor-de-europees-parlementsverkiezing-20249https://www.denhaag.nl/nl/verkiezingen/kiezers-buiten-nederland/registreren-voor-inwoners-van-sint-maarten-aruba-of-curacao/ en https://www.vnacs.nl/actueel/nieuws/2024/04/16/op-aruba-curacao-en-sint-maarten-stemmen-voor-de-europees-parlementsverkiezing-202410https://www.denhaag.nl/nl/verkiezingen/kiezers-buiten-nederland/registreren-als-kiezer-buiten-nederland/11https://www.rijksdienstcn.com/over-de-rijksdienst-caribisch-nederland/binnenlandse-zaken-koninkrijksrelaties/europees-parlementsverkiezing-202412https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2019D25252&did=2019D2525213https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2024D48445&did=2024D4844514https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2024D48457&did=2024D4845715https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2024D48456&did=2024D48456 enhttps://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2024D48457&did=2024D48457Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 924 4. Gesprekken met de Staten: gedeeld gevoel van afstand en urgentieOp 12 februari 2025 spraken wij als rapporteurs met de Staten van SintMaarten. Tijdens dit gesprek werd duidelijk dat het Europees Parlement enhet EU-burgerschap door veel inwoners als «ver van hun bed» wordtervaren. Hoewel men weet dat stemmen mogelijk is, leeft het onderwerpnauwelijks. In de woorden van één van de Statenleden: «Onze burgersmoeten eerst voelen dat EU-stemrecht iets oplevert, pas dan gaan ze demoeite nemen om zich te registreren.»De leden wezen op meerdere concrete knelpunten. Zo zijn er tal vanpraktische belemmeringen die het stemproces ontmoedigen: hetkiesregister vereist registratie ruim twee maanden vooraf, iets waarvoorburgers niet gewend zijn initiatief te nemen. Daarbij is slechts éénstemlocatie beschikbaar, die bovendien moeilijk bereikbaar is, onderandere door gebrekkige parkeergelegenheid. Ook worden stembiljettenniet thuisbezorgd, wat een extra drempel vormt voor deelname, vooralvoor ouderen.Naast deze logistieke barrières werd het gebrek aan herkenbare entoegankelijke campagnes genoemd. Kandidaten voor het EuropeesParlement moeten zich via partijen in Den Haag kandidaat stellen, wat debetrokkenheid van vertegenwoordigers van de CAS bemoeilijkt. Er isdaarnaast nauwelijks zichtbare communicatie geweest over de Europeseverkiezingen, met als gevolg dat veel burgers de voordelen vanEU-burgerschap niet kennen of begrijpen. De Staten onderstreepten denoodzaak van gerichte voorlichting, het gebruik van digitale registratie-opties, en samenwerking met bijvoorbeeld Saint Martin, waar wel meercampagneactiviteit werd waargenomen.Het gesprek raakte ook bredere thema’s. Zo werd gereflecteerd op hetdemocratisch tekort binnen het Koninkrijk: de Staten signaleren dat zijgeen zeggenschap hebben over Europese dossiers die wél invloedhebben op hun inwoners. Dit leidt tot vragen over de verhouding tussende landen binnen het Statuut en de legitimiteit van besluitvorming. Ookleeft de wens om meer te doen met de voordelen van het EU-burger-schap, buiten de focus op fondsen om, zoals bewustwording en debetekenis ervan voor individuele burgers.Tot slot werd benoemd dat Sint Maarten in juni 2024 eigen verkiezingenkende, wat mogelijk invloed had op de aandacht voor de Europeseverkiezingen.Op 24 juni 2025 spraken we met de Staten van Aruba. Ook in dit gesprekkwam het beeld naar voren dat het EU-burgerschap en de Europeseverkiezingen nauwelijks leven onder de bevolking. De afstand tot deEuropese politiek werd nadrukkelijk benoemd. Alleen burgers die nauwbetrokken zijn bij politiek lijken zich bewust van het stemrecht.In het gesprek werden vijf aandachtspunten genoemd die kunnenbijdragen aan het wegnemen van drempels:1.Verduidelijken van de voordelen van het EU-burgerschap. Eencampagne waarin concrete EU-gefinancierde projecten op Arubaworden uitgelicht, kan helpen om de Europese Unie dichterbij tebrengen.2.Verhogen van de zichtbaarheid van kandidaten. Bezoeken vankandidaten aan de eilanden en het voeren van campagne in hetPapiaments kunnen bijdragen aan grotere betrokkenheid.3.Samenwerking met lokale partijen. Statenleden pleitten voor samen-werking tussen Nederlandse en Arubaanse zusterpartijen, zodat deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 925 Europese agenda via lokale netwerken breder onder de aandachtwordt gebracht.4.Een digitaal informatieplatform. Eén toegankelijk meertalig platformmet alle informatie over registratie, kandidaten en het stemproceswerd als wenselijk benoemd.5.De oprichting van een EU-Centre of Excellence of Europa Huis opAruba. Dit zou niet alleen als fysiek informatiepunt kunnen dienen,maar ook de relatie tussen de EU en Aruba kunnen versterken en heteiland positioneren als showcase voor Europese samenwerking.Tot slot werd bevestigd dat de eerder genoemde knelpunten, zoals deomslachtige registratie en het ontbreken van automatische toezendingvan stembiljetten, ook op Aruba als belemmerend worden ervaren.Statenleden gaven aan dat digitale of fysieke toezending van stembiljettenveel zou kunnen bijdragen aan het gevoel van betrokkenheid. Het feit dater slechts één stemlocatie op Aruba is, werd eveneens als een praktischedrempel genoemd.Het gesprek met de Staten van Curaçao zal zo mogelijk in een aanvullendeversie van dit verslag worden verwerkt.5. Onderzoek onder inwoners: praktische en inhoudelijke drempelsIn opdracht van de Tweede Kamer hebben studenten van de HaagseHogeschool (minor Koninkrijksrelaties) en de Universiteit van Aruba in hetnajaar van 2024 een onderzoek uitgevoerd onder 555 kiesgerechtigdeinwoners van de CAS. De uitkomsten bevestigen drie grote knelpunten:•Registratieprocedure wordt als ingewikkeld ervarenKiezers moeten zich via een omslachtig digitaal of papieren procesregistreren bij de gemeente Den Haag. De mogelijkheid tot fysiekeregistratie bij de Nederlandse vertegenwoordigingen is niet algemeenbekend. Voor veel inwoners vormt dit een drempel.•Toegankelijkheid stemproces wordt als belemmerend ervarenStembiljetten worden niet per post of digitaal verstrekt, maar moetenfysiek worden opgehaald bij de Nederlandse Vertegenwoordiging. Ditleidt tot extra drempels, zeker gezien er slechts één stemlocatie pereiland is.•Onbekendheid met de EU en de verkiezingenVeel inwoners zijn niet goed geïnformeerd over hun stemrecht of hetbestaan van de Europese verkiezingen. Met name Papiamentstalige(60%) en Engelstalige (52%) respondenten gaven aan hierover geen ofnauwelijks informatie te hebben ontvangen. Voorlichting via socialmedia bereikt deze groepen onvoldoende, mede door verschillen intaal en mediagebruik. Veel inwoners gaven aan weinig tot geen kenniste hebben van wat de EU is, wat haar taken zijn, en wat zij zou kunnenbetekenen voor het Caribisch deel van het Koninkrijk. Met namePapiamentstalige en Engelstalige kiezers gaven dit aan.Vervolg van het EU-rapporteurschapDit onderdeel van het EU-rapporteurschap over de Relatie van deCaribische delen van het Koninkrijk met de EU (mogelijke drempels voordeelname aan de Europese verkiezingen voor inwoners van de CAS)eindigt na het debat over KR en Europa.WhiteBamengaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 926 UITSLAG EUROPESE VERKIEZINGEN CASOpkomst op de CAS: lager dan gemiddeld onder Nederlanders inhet buitenlandBij de verkiezingen voor het Europees Parlement van 6 juni 2024 stemdenslechts 1.042 kiezers vanuit de CAS. Dit komt neer op een opkomst van38% van het aantal geregistreerde kiezers (2.737) in de drie landen.Daarmee ligt de opkomst aanzienlijk lager dan het gemiddelde van 49%onder Nederlanders elders buiten Europa.Tabel 1: Opkomst CAS Europese Verkiezingen (2024)Registraties2024Opkomst2024Opkomst2024Nederlanders in het buitenland90.35744.38849%• Overig buitenland87.68343.34649%• CAS2.73711.04238%C Aruba1.18738833%C Curaçao1.34658143%C Sint Maarten2047336%1 Het aantal van 2.737 is op 18 juni 2024 met ons gedeeld door de gemeente Den Haag. In deKamerbrief van 6 december 2024 wordt een aantal van 2.752 genoemd. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2024Z20537&did=2024D48441 In vergelijking met de BES: structureel verschil in toeganke-lijkheidDe BES-eilanden laten een opkomstpercentage van 12% zien. Anders danop de CAS, hoeven inwoners van de BES zich echter niet vooraf teregistreren en ontvangen zij vier weken voor de verkiezing automatischeen stembiljet in de brievenbus. Zij worden sinds 2014 beschouwd alskiezer in het binnenland.16 Bovendien kunnen zij stemmen op regulierestemlocaties op de eilanden. De toegang tot het stemproces is hierdooraanzienlijk beter geregeld, wat terug is te zien in het absolute aantalstemmen.Tabel 2: Kiesgerechtigden en opkomst BES 2024Kiesgerechtigden2024Opkomst2024Opkomst2024Caribisch Nederland (BES)17.8462.15112%• Bonaire (LGO)15.0131.80612%• Sint Eustatius (LGO)91515617%• Saba (LGO)1.91818910% CAS: beperkte zichtbaarheid kandidatenHoewel er een kandidaat uit Curaçao op de lijst stond (Kenville Klein-moedig, GroenLinks/PvdA, nr. 18), was zijn zichtbaarheid beperkt op deCAS-eilanden, waar stembiljetten met kandidatenlijsten in tegenstellingtot op de BES niet huis-aan-huis worden verspreid.17 Kleinmoedig haaldeslechts 87 stemmen op Curaçao, 30 op Aruba en 8 op Sint Maarten,aanzienlijk minder dan op Bonaire (553 stemmen).16https://www.rijksdienstcn.com/over-de-rijksdienst-caribisch-nederland/binnenlandse-zaken-koninkrijksrelaties/europees-parlementsverkiezing-202417https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2024/06/11/curacaoenaar-kleinmoedig-stemmentrekker-maar-niet-naar-brussel/BIJLAGE 1:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 927 Franse overzeese gebieden: automatisch ingeschreven en actieverDe Franse overzeese gebieden in het Caribisch gebied laten opkomst-cijfers van tussen de 9% en 22% zien. Deze gebieden hebben eveneenseen associatie met de EU, als LGO of als UPG (Ultraperifeer Gebied). Integenstelling tot de CAS-landen worden inwoners in de Franse overzeesegebieden automatisch geregistreerd via de gemeentelijke basisadminis-tratie.18Specifiek voor Sint Maarten is het contrast groot met het aangrenzendeSaint Martin. Daar werden maar liefst 3.084 stemmen uitgebracht, op SintMaarten waren dit er 73. Dat verschil illustreert de effecten van automa-tische registratie, toegankelijke stemprocedures en politieke zichtbaarheid.De Franse gemeenschap Saint-Martin heeft de status van UPG van de EU.Dit betekent dat het wel deel uitmaakt van de EU en dat EU-wetgevingdaar geldt (behoudens uitzonderingen die mogelijk zijn vanwege de groteafstand tussen deze gebieden en Europees Frankrijk).Van de Franse Caribische eilanden werd wel een kandidaat gekozen in hetEuropees Parlement: Rody Tolassy (Guadeloupe, Rassemblement nationalnr. 21/Patriots for Europe).Tabel 3: Registratie en Opkomst Franse Overzeese Gebieden (2024)1Registraties2024Opkomst2024Opkomst%Fransen in het buitenland23.600.000612.00017%• Overig buitenland1.598.033252.41616%• Totaal overzeese gebiedsdelen2.001.967359.58418%• w.o. totaal Caribische eilanden653.94085.09313%C Saint Barthelemé (LGO)5.2751.15022%C Saint-Pierre et Miquelon (LGO)5.0641.07121%C Saint Martin (UPG)20.0003.08415%C Guadeloupe (UPG)318.90342.25513%C Martinique (UPG)304.69837.53312%• w.o. totaal overige gebieden1.348.027274.49120%1 https://www.archives-resultats-elections.interieur.gouv.fr/resultats/europeennes2024/ enhttps://www.lemonde.fr/resultats-europeennes-2024/2 https://www.lepoint.fr/politique/europeennes-comment-ont-vote-les-francais-a-l-etranger-10-06-2024-2562552_20.php#11 18https://www.vie-publique.fr/en-bref/294513-elections-europeennes-2024-495-millions-delecteurs-inscrits-en-franceTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 928 ONDERZOEK HAAGSE HOGESCHOOL EN UNIVERSITEIT VANARUBAOnderzoeksopdracht en doelstellingIn opdracht van de Tweede Kamer hebben studenten van de HaagseHogeschool (minor Koninkrijksrelaties) en de Universiteit van Arubaonderzoek gedaan naar de participatie van kiesgerechtigde inwoners vande CAS bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Het doel was ompraktische, procedurele en inhoudelijke drempels in kaart te brengen,evenals percepties over het stemproces en de EU. De bevindingendienden als input voor het EU-rapporteurschap Koninkrijksrelaties.OnderzoeksmethodeVoor het onderzoek is een digitale enquête uitgezet onder kiesgerechtigdeinwoners van de CAS die stonden ingeschreven in het kiesregister van degemeente Den Haag en verspreid via media, onderwijsinstellingen enmaatschappelijke netwerken op de eilanden. Van alle verzamelde reactiesis uitsluitend de respons meegenomen van respondenten die daadwer-kelijk kiesgerechtigd én woonachtig zijn op één van de CAS-eilanden. Devragenlijst was beschikbaar in het Nederlands, Papiaments en Engels enbevatte zowel gesloten als open vragen om zowel kwantitatieve alskwalitatieve inzichten te verkrijgen.De dataverzameling vond plaats van 1 tot en met 15 november 2024. Naselectie op doelgroepniveau bleven in totaal 555 reacties over. Teraanvulling zijn interviews afgenomen met vertegenwoordigers van onderandere het Curaçaohuis en de gemeente Den Haag (die de registratie vankiezers buiten Nederland regelt), om inzichten te verkrijgen over hetregistratieproces en de uitvoering van de verkiezingscampagne.Profiel van de respondentenDe enquête is ingevuld door 555 kiesgerechtigde inwoners van deCAS-eilanden.Taalverdeling•70% Nederlandstalig•13% Papiamentstalig•17% EngelstaligLeeftijdsopbouw•61% van de respondenten was ouder dan 40 jaar.COnder de Nederlandstaligen was 91% ouder dan 40 jaar.COnder de Papiamentstaligen was 70% ouder dan 40 jaar.COnder de Engelstaligen was 61% ouder dan 40 jaar.Eilandverdeling•277 respondenten van Curaçao (56%)•211 van Aruba (38%)•67 van Sint Maarten (6%)Registratie en deelname aan de verkiezingen•75% van de respondenten stond geregistreerd in het kiesregister vande gemeente Den Haag.BIJLAGE 2:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 929 CVan deze groep heeft 64% daadwerkelijk gestemd bij de verkiezin-gen voor het Europees Parlement.Ë65% van de Nederlandstalige respondenten heeft gestemdË24% van de Papiamentstalige respondenten heeft gestemdË26% van de Engelstalige respondenten heeft gestemdC36% van de geregistreerde respondenten bracht dus uiteindelijkgeen stem uit, ondanks registratie.•25% van de respondenten stond niet geregistreerd in het kiesregister.CHiervan was 35% Papiamentstalig, 45% Engelstalig en 9%Nederlandstalig.Belangrijkste bevindingen1. Registratieprocedure wordt als ingewikkeld ervarenVoor veel respondenten vormde het registratieproces een drempel, zekerin combinatie met de als vroeg ervaren deadline. Het proces werd alsingewikkeld en omslachtig ervaren (formulieren downloaden, printen,ondertekenen, uploaden of per post verzenden) en snapten soms nietwaarom dit niet moderner en digitaler kon. Ook gaven respondenten aanniet goed begrijpen voor welk type verkiezing zij zich wel of niet moetenregistreren. Verschillende respondenten gingen er daarnaast van uit dateen eerdere registratie automatisch geldig zou blijven voor álle verkie-zingen, maar ontdekten pas laat dat zij zich opnieuw hadden moetenregistreren voor het Europees Parlement.«Ik dacht dat ik automatisch bericht zou krijgen, net als in Nederland.» –Respondent«Ik wist niet dat ik me opnieuw moest registreren. Mijn vorige registratiebleek niet meer geldig.» – Respondent2. Toegankelijkheid stemproces wordt als beperkt ervarenRespondenten gaven aan dat ze het fysiek ophalen en inleveren van hetstembiljet bij de Nederlandse Vertegenwoordiging als belemmerendervaren. Hiermee is er slechts één stemlocatie per eiland, vaak metbeperkte openingstijden en logistieke belemmeringen.3. Onbekendheid met de EU en de verkiezingenVan alle niet-stemmers gaf 22% aan niet te weten dat ze konden stemmenvoor het Europees Parlement. Vooral de Papiamentstalige en Engelstaligerespondenten wisten dit niet (respectievelijk 62% en 49%). Niet-stemmersgaven ook aan niet bekend te zijn met wat de EU al dan niet kanbetekenen voor de CAS. Vooral Papiamentstalige (78%) en Engelstalige(62%) respondenten gaven dit aan. Verdeeld naar de landen geeft circa dehelft van de kiesgerechtigden op Curaçao (46%) en Aruba (51%) en maarliefst 70% van de kiesgerechtigde inwoners op Sint Maarten aan nietbekend te zijn met wat de EU al dan niet kan betekenen voor de CAS. Totslot wist men vaak niet wie de kandidaten waren of waar zij voor stonden.Bekendheid met wat de EU al dan niet kan betekenen voor de CAS (niet-stemmers)CuraçaoArubaSintMaartenNiet bekend met wat de EU al dan niet kan betekenen46%51%70%Wel bekend (Beschikbaarheid EU-fondsen)24%21%8%Wel bekend (Samenwerking via EU-projecten)17%17%9%Wel bekend (Structureel EU-budget)10%10%5%Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 9210 CuraçaoArubaSintMaartenWel bekend (overig)3%2%9% «Ik weet niet waarom ik moet stemmen. Wat doet de EU eigenlijk voorons?» – Respondent5. Lage zichtbaarheid van campagnesHet merendeel van de respondenten gaf aan geen campagne te hebbengezien voor de EU-verkiezingen. Vooral Papiamentstalige en Engelstaligeinwoners (respectievelijk 70% en 74%) gaven dit aan. Campagnes viaFacebook werden het vaakst opgemerkt. Campagnes via traditionelemedia bereikten nauwelijks het publiek.Aanbevelingen uit het onderzoekDe studenten deden drie concrete aanbevelingen om de verkiezings-deelname vanuit de CAS te verbeteren:•Meertalige communicatieMaak alle informatie beschikbaar in Nederlands, Papiaments énEngels. Denk aan kieswijzers, registratie-instructies en kandidateninfor-matie. Verspreid materiaal via scholen, buurthuizen en sociale media.Gebruik sociale mediaplatforms en lokale influencers om doelgroepeneffectief te bereiken.•Digitale toegankelijkheidInvesteer in toegankelijke online informatie, registratie en stemproce-dures, eventueel met DigiD of een vergelijkbaar identificatiemiddel.•BewustwordingscampagnesZet campagnes op die de voordelen van EU-burgerschap concreetmaken voor inwoners van de CAS. Toon lokale EU-projecten, subsidiesen directe effecten van Europees beleid. Organiseer bijeenkomsten enpanels met lokale vertegenwoordigers.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 165, nr. 9211

Versie 0841f4fd40df3daa1b74838a31a23c37df99415daaa9536ae1adf8dd248e956f · Officiële bron.