Update gasleveringszekerheid Q3 2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 023Voorzienings- en leveringszekerheid energieNr. 596 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 september 2025Op 1 oktober 2025 start het gasjaar 2025–2026. In deze brief informeert hetkabinet de Kamer hoe Nederland ervoor staat wat betreft de gasleverings-zekerheid richting de aankomende winter. Hierbij wordt ingegaan op devolgende onderwerpen:1.Actueel beeld van de gasleveringszekerheid en situatie op degasmarkt, met vooruitblik op aankomende winter 2025–2026;2.Het bijgevoegde overzicht leveringszekerheid gas van GasunieTransport Services (hierna: GTS) met een vooruitblik op de wintervan 2026–2027;3.Update over lopende (nationale) maatregelen om de gasleveringsze-kerheid te borgen;4.Relevante EU-ontwikkelingen.Actueel beeld gasleveringszekerheid en vooruitblik winter2025–2026GroothandelsmarktIn de afgelopen zomerperiode is de toevoer van gas naar de EuropeseUnie en Nederland stabiel geweest. De import van LNG via deLNG-terminals in Nederland lag ook op een hoog niveau. ACER (EuropeanUnion Agency for the Cooperation of Energy Regulators) ziet dat deimport van LNG in de EU significant is toegenomen ten opzichte vandezelfde periode in 2024.1 De Nederlandse Title Transfer Facility (TTF), debelangrijkste en meest liquide Europese handelsplaats voor aardgas,speelt een belangrijke rol bij het aantrekken van gas naar Europa enNederland.2 De TTF prijzen waren voor importeurs wereldwijd gunstig tenopzichte van prijzen in bijvoorbeeld Azië.1ACER key developments in European gas wholesale markets 2025 Market Monitoring Report,18 juli 2025. www.acer.europa.eu/key-developments-european-gas-wholesale-markets-q2-2025.2De TTF is de meest liquide en belangrijkste handelsplaats in de EU, waarop 82,9% van de totaleEuropese gasvolumes wordt verhandeld. kst-29023-596ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5961 Verschillende factoren waren van invloed op de prijzen op de groothan-delsmarkt. De gasvraag was deze zomer in Europa relatief hoog, vanwegeeen relatief grote opgave om de gasopslagen in Europa te vullen.Ondanks deze hogere zomervraag, heeft het stabiele aanbod van gasbijgedragen aan betrekkelijk stabiele en gematigde prijzen op degroothandelsmarkt. In juli lagen de prijzen op de groothandelsmarkt rondde 35 euro per MWh en in augustus iets lager rond de 33 euro per MWh,vergelijkbaar met voorgaande jaren in dezelfde periode. Geopolitiekeontwikkelingen zoals de ontmoeting tussen president Trump en presidentPoetin in Alaska hebben niet tot grote prijsschommelingen geleid. Inseptember lagen de prijzen tussen de 32 en 33 euro per MWh. De gasprijsop de groothandelsmarkt bedroeg op 26 september 32,7 euro per MWh.Het International Energy Agency (IEA) geeft aan dat de wereldwijdegasmarkt op dit moment nog krap is en de prijzen wereldwijd relatiefhoog liggen ten opzichte van de situatie van voor de energiecrisis in 2022.Wel verwacht het IEA in zijn laatste prognose dat er in het komende jaareen forse toename van 7% (40 bcm) zal zijn in het aanbod op de mondialegasmarkt, vanwege een toename in de LNG-productie.3 Hierdoor is deverwachting dat de markt ruimer wordt.Vulgraden gasopslagenDe hiervoor genoemde stabiele aanvoer van gas naar Europa maakt hetmogelijk, dat de gasopslagen goed worden gevuld (zie ook hierna). DeNederlandse gasopslagen waren op 1 september voor 65% gevuld.Hiermee is ruim voldaan aan de tussentijdse EU-vulverplichting van 59%per 1 september 2025. De vulgraad op 27 september was 70%. Nederlandligt hiermee op schema om aan de voor Nederland geldendeEU-vulverplichting te voldoen per uiterlijk 1 december 2025 (een gemid-delde vulgraad van 74%) en om het nationale vuldoel van het kabinet van80% te halen. Ook in de rest van Europa worden de gasopslagen goedgevuld. Op 27 september was de gemiddelde vulgraad in de EU ruim 82%.Gasopslagen worden gevuld door marktpartijen om te kunnen voldoenaan hun leveringsverplichtingen in de winter (in combinatie met anderemanieren waarop zij aan hun leveringsverplichtingen kunnen voldoen,zoals inkoop van gas op een handelsplaats). Daarnaast is de gasprijs eenbelangrijke prikkel voor het vullen, in het bijzonder het verschil tussen deprijs voor gas die in de zomer moet worden betaald, en de prijs voorvolgende winter (de zogenoemde «spread»). Begin dit jaar was er sprakevan een negatieve spread (een hogere zomerprijs ten opzichte van de prijsin de winter daarna).4 Vanaf april 2025 is er sprake geweest van een(beperkt) positieve spread met een verschil van ca. 1,5 euro per MWh.5ACER wijst er in zijn recente rapport van 18 juli jl. op dat de zomer-winterspread over deze gehele zomer minder positief was dan in voorgaandejaren.6GTS gasleveringszekerheidsoverzicht met vooruitblik op2026–2027GTS heeft de wettelijke taak om jaarlijks een overzicht op te stellen van deleveringszekerheid van gas.7 Op 12 september heeft GTS dit overzicht met3IEA Gas Market Report, Q3–2025, 22 juli 2025: http://www.iea.org/reports/gas-market-report-q3-20254Kamerstuk 29 023, nrs. 531, 532 en 554.5Kamerstuk 29 023, nr. 591.6ACER key developments in European gas wholesale markets 2025 Market Monitoring Report,18 juli 2025. www.acer.europa.eu/key-developments-european-gas-wholesale-markets-q2-2025.7Artikel 10, eerste lid, onderdeel q, Gaswet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5962 toelichting met het kabinet gedeeld, zoals bijgevoegd bij deze Kamerbrief.In dit overzicht kijkt GTS vooruit naar volgend gasjaar 2026–2027 en maaktGTS een analyse op basis van de volgens haar relevante ontwikkelingenten aanzien van de vraag en beschikbaar aanbod. Daarbij hanteert GTSspecifieke aannames en uitgangspunten die GTS vooraf in de markt heeftgeconsulteerd.De drie belangrijkste analyses uit het overzicht zijn: 1) volume: of er in eenkoud jaar8 voldoende gas beschikbaar kan komen om aan de gasvraag tekunnen voldoen; 2) capaciteit: of alle eindafnemers op een koude dag9van gas kunnen worden voorzien, ook wanneer de grootste bron uit zouvallen; en 3) hoeveel gas er in de seizoensopslagen aanwezig moet zijnvoor de winter 2026–2027.Uitkomst is dat de algemene situatie is verbeterd ten opzichte van debevindingen in het vorige overzicht leveringszekerheid van september2024.Wat betreft volume constateert GTS in de analyse dat er geen scenario’smeer zijn waarbij er tekorten ontstaan, ook niet bij een koud jaar en eenhogere gasvraag. In het overzicht leveringszekerheid van september 2024was nog sprake van een tekort in het scenario van een koud jaar incombinatie met een verminderd aanbod. Om dit te mitigeren adviseerdeGTS om de LNG-infrastructuur te handhaven of uit te breiden. Hiernawordt onder het kopje LNG-importcapaciteit het beleid hierop verdertoegelicht.Ook het beeld dat GTS schetst met betrekking tot capaciteit laat eenbetere uitgangspositie zien dan vorig jaar: in 2026–2027 is er eenoverschot aan capaciteit beschikbaar van 34,2 GW.10 In het vorigeoverzicht van 2024 werd het overschot voor het gasjaar 2026–2027 nog op14,9 GW geschat. Dit verschil komt met name omdat GTS nu uitgaat vaneen lagere prognose voor de export van hoogcalorisch gas naar Duitslanden een bijstelling van de productiecapaciteit voor de gasopslagBergermeer.Wat betreft gasopslag constateert GTS dat er aan het begin van de winter2026–2027 minimaal 115 TWh aan seizoensflexibiliteit beschikbaar moetzijn. Seizoensflexibiliteit is nodig om te voorzien in de extra gasvraag inde wintermaanden, ten opzichte van de jaargemiddelde vraag. Een manierom deze seizoensflexibiliteit te kunnen bieden is door middel van hetvullen van de seizoensopslagen (Norg, Grijpskerk en Bergermeer). GTSadviseert om de 115 TWh in de seizoensopslagen en de PGI Alkmaar op teslaan. Dit komt neer op een vuldoel van 84% van de hiervoor genoemdespecifieke gasopslagen tezamen en 80% van de totale gasopslagcapaciteitdie direct aan het Nederlandse gastransportnet is verbonden. Het kabinetonderschrijft dit vuldoel voor 2026–2027 op basis van de analyse van GTS.Verderop in deze brief gaat het kabinet hier nader op in.Wat betreft de ontwikkeling in de gasvraag constateert GTS dat nogsteeds wordt voorzien dat de totale gasvraag daalt en zal blijven dalen,maar dat de daling minder groot is dan een aantal jaren geleden werdvoorzien. GTS gaat in het huidige overzicht uit van de cijfers uit de KEV8Een koud gasjaar is gedefinieerd als het gasjaar met het hoogste aantal graaddagen dat iswaargenomen in de dertig meest recente gasjaren. Hiermee hanteert Nederland een strengerenorm dan bijvoorbeeld ENTSOG die een norm van eens in de 20 jaar gebruikt.9Een koude dag is een dag die met een statische waarschijnlijkheid van eens in de 20 jaarvoorkomt.10Dit overschot wordt geconstateerd bij een effectieve etmaaltemperatuur die eens in de twintigjaar voorkomt (-14 graden Celsius of kouder) gecombineerd met uitval van een hoeveelheidcapaciteit gelijk aan die van de grootste individuele bron van capaciteit (hier wordt uitgegaanvan gasopslag Norg).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5963 2024. Daarin is de binnenlandse gasvraag in een gemiddeld gasjaar hogerdan in het vorige overzicht gasleveringszekerheid werd aangenomen11.Tot slot geeft GTS in het overzicht ook een doorkijk wat betreft volume,capaciteit en verwachte benodigde seizoensflexibiliteit in de komende 5jaar. Wat betreft volume neemt de vraag de komende jaren zowel in eenkoud als een normaal jaar af. Het overschot op de capaciteitsbalans neemtoe tot 48,3 GW in 2029/30. De vraag naar seizoensflexibiliteit neemt dekomende jaren af. Dit betekent dat op termijn ook het volume dat voorseizoensflexibiliteit in de gasopslagen beschikbaar moet zijn in de winterzal dalen. GTS geeft aan dat de effecten van extreme gebeurtenissenbuiten de analyse voor het overzicht leveringszekerheid zijn gebleven.Maatregelen om de gasleveringszekerheid te borgenGaswinning uit kleine veldenMet de Kamerbrief van 14 juli 202512 is de Kamer geïnformeerd over hetop 23 april jl. gesloten sectorakkoord gaswinning in de energietransitie ende voortgang van de nadere afspraken die specifiek zien op gaswinningop land, waarin een balans wordt gezocht tussen enerzijds het tegemoet-komen aan de zorgen van inwoners en regionale bestuurders enanderzijds het erkennen van de belangrijke functie die gaswinning op landnog vervult.Op 27 augustus jl. is het bilaterale Verdrag tussen Nederland en Duitslanddoor beide landen ondertekend.13 Dit Verdrag ziet op nadere afsprakenover de gezamenlijke exploitatie van grensoverschrijdende koolwaterstof-fenvelden in de territoriale zee tussen 3 en 12 zeemijlen, gelegen tennoorden van het Eems-Dollard gebied. Op 1 september jl. is de Kamertevens geïnformeerd over de voorlopige toepassing van het Verdragvooruitlopend op het parlementaire goedkeuringsproces.14 Dit Verdragziet mede op het N05-A gasveld waarvan door de operator ONE-Dyas,samen met de omringende velden die men in dat gebied wil ontwikkelen,een totale winning van circa 50 miljard m` aardgas wordt verwacht in dekomende 20 jaar. De gaswinning in dit gebied draagt daarmee direct bijaan het doel van het kabinet om de gasleveringszekerheid voorWest-Europa en in het bijzonder Nederland en Duitsland te borgen.LNG-importcapaciteitNederland is netto-importeur van gas. Voor dit kabinet blijft het faciliterenvan een zo divers mogelijke import een belangrijke prioriteit. Een van derandvoorwaarden daarvoor is het faciliteren en op peil houden vanvoldoende LNG-importcapaciteit.Zoals in eerdere brieven gemeld, wordt de doorvoercapaciteit van degrootste LNG-importterminal in Nederland, de Gate Terminal inRotterdam, vanaf oktober 2026 uitgebreid van 16 naar 20 bcm per jaar. Dewerkzaamheden voor deze uitbreiding verlopen volgens planning. In detweede helft van 2026 moet de extra capaciteit van 4 bcm per jaaroperationeel zijn.15 Zoals ook eerder gemeld, werkt EemsEnergyTerminal,11In het vorige overzicht gasleveringszekerheid ging GTS uit van een 10% lagere gasvraag in hetregionale net ten opzichte van de KEV 2022. Dit werd ingegeven door de lagere gasvraag diewerd waargenomen na het beëindigen van levering van Russisch pijpleidinggas.12Kamerstuk 29 023, nr. 591.13Tractatenblad 2025, 68.14Kamerstuk 36 802, nr. 1.15Kamerstuk 29 023, nr. 519.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5964 de beheerder van de tijdelijke LNG-terminal in de Eemshaven, aan eentijdelijke verlenging van deze terminal vanaf oktober 2027.Ten slotte wordt ook gewerkt aan het initiatief van VTTI B.V. en Höegh Evivoor een mogelijke LNG-terminal in Zeeland, de Zeeland Energy Terminal(ZET). Het «Voornemen en voorstel voor Participatie» (V&P) is op 1 mei2025 gepubliceerd en ter inzage gelegd.16 Op dit moment worden alleontvangen reacties verwerkt en meegenomen in de concept NotitieReikwijdte en Detailniveau (concept-NRD). De concept-NRD zal naarverwachting eind dit jaar ter inzage worden gelegd.GasopslagNationaal vuldoel en maatregelenDe afgelopen jaren heeft het kabinet steeds jaarlijks een vulambitieuitgesproken voor het vullen van de gasopslagen in Nederland voor devolgende winter. Het kabinet volgt voor volgend jaar wederom het adviesvan GTS en de onderliggende analyse. Dit betekent een vuldoel van 115TWh op 1 november 2026 in de seizoensopslagen. Daarmee ligt hetvuldoel op nagenoeg hetzelfde niveau als dit jaar (110 TWh).Het kabinet werkt voortdurend, in een publiek-privaat samenspel met derelevante marktpartijen en stakeholders, aan het realiseren van hetnationale vuldoel middels twee pijlers: 1) ervoor zorgen dat er, zo lang alsnodig is, voldoende gasopslagcapaciteit beschikbaar en toegankelijk blijftin de benodigde gaskwaliteit en functionaliteit (seizoensopslag, multi-cycle-opslag voor balancering van het net, opslag voor pieklevering enopslag voor een noodvoorraad) en 2) het vullen van de gasopslagen.In de Kamerbrief van 14 juli jl. heeft het kabinet per individuele gasopslagtoegelicht welke maatregelen en ontwikkelingen op dit vlak lopen.Aanvullend heeft het kabinet op 16 september jl.17 de Kamer nadergeïnformeerd over de vultaak die EBN voor 2025–2026 en 2026–2027 heeftgekregen en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn gemaakt. Met dezemiddelen wordt EBN, indien nodig, ook in staat gesteld commerciëletransacties te verrichten die leiden tot een hogere vulgraad van degasopslagen Norg en Grijpskerk in 2025–2026. Voor het jaar 2026–2027 isoverleg met de aandeelhouders van NAM nog altijd gaande om te komentot afspraken over de toegang tot Norg en Grijpskerk nu GasTerra haaroperationele activiteiten per 1 oktober 2026 beëindigt. Daarnaast wordt ergewerkt aan een «Regeling nadere invulling technische of economischenoodzaak derdentoegang gasopslaginstallaties» waarin wordt verduide-lijkt wanneer onderhandelde derdentoegang van toepassing is. Deverwachting is dat deze regeling op zeer korte termijn wordt vastgestelden gepubliceerd in de Staatscourant. Dit helpt om marktpartijen in staat testellen de gasopslagen te vullen en indien nodig EBN in staat te stellenhaar vultaak, waar nodig, ook concreet uit te voeren.Europese vulverplichtingNaast het nationale vuldoel voor de gasopslagen, gelden voor Nederlandook EU-vulverplichtingen op grond van de EU Verordening gasleverings-zekerheid. Op 27 mei en 14 juli jl. heeft het kabinet de Kamer geïnfor-meerd over de verlenging en wijziging van deze EU-vulverplichtingen.1816Staatscourant 2025, nr. 15288.17Kamerstuk 29 023, nr. 594.18Kamerstuk 21 501-33, nr. 1132 en Kamerstuk 29 023, nr. 591.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5965 Op 11 september jl. zijn de wijzigingen in werking getreden.19 Hiermeezijn de EU-vulverplichtingen tot eind 2027 verlengd, vooruitlopend op eenalgehele herziening van EU-wetgevend kader voor de leveringszekerheidvan gas en elektriciteit. Tegelijkertijd is er in deze bepalingen meerflexibiliteit ingebouwd, om het daadwerkelijk vullen en behalen van dedoelen te vergemakkelijken.Het vertrekpunt blijft dat alle lidstaten verplicht zijn een vuldoel te halenvan 90%. Voor een aantal lidstaten met specifieke omstandigheden,waaronder Nederland, geldt een correctie op dit doel. Voor Nederlandgeldt daarom, net als in voorgaande jaren, een EU-vulverplichting van74%.Vanaf dit jaar is flexibiliteit ingebouwd ten aanzien van deze verplichting.Ten eerste hoeft het vuldoel niet meer op 1 november behaald te wordenmaar in de periode tussen 1 oktober en 1 december. Ten tweede mogenlidstaten 10%-punt afwijken van de te behalen vuldoelstelling indien ersprake is van moeilijke omstandigheden die het vermogen beperken omondergrondse gasopslaginstallaties overeenkomstig de verordening tevullen. De Commissie krijgt de bevoegdheid om dit afwijkingsniveau metmaximaal 5%-punt te verhogen in geval van aanhoudende ongunstigemarktomstandigheden en op voorwaarde dat de leveringszekerheid vande Unie en de lidstaten niet wordt ondermijnd. Lidstaten mogen naast deflexibiliteit die wordt geboden rondom moeilijke marktomstandigheden,nogmaals 5%-punt afwijken van de te behalen vuldoelstelling indien (a) denationale gasproductie hoger is dan hun gemiddelde jaarlijks gasverbruikin de voorgaande twee jaar; of (b) specifieke technische kenmerken vaneen individuele ondergrondse opslaginstallatie tot een uitzonderlijk langeinjectieperiode leiden.Verder geldt dat de Commissie niet langer een uitvoeringshandelingvaststelt met tussentijdse vuldoelen per lidstaat. Lidstaten moeten deCommissie nog wel jaarlijks op 15 september informeren over hoe hetvultraject voor de op hun grondgebied aanwezige ondergrondseopslagcapaciteit er voor het komende jaar uitziet, maar de tussentijdsedoelen die de Commissie op basis hiervan formuleert, zijn vanaf nuindicatief en worden niet openbaar gemaakt. Deze aanpassingen zijnvooral ingegeven door de wens om het handelen van (markt)partijen diede opslagen vullen minder voorspelbaar te maken en zo minder gevoeligte maken voor speculatie.Update voorstel voor de Wet bestrijden energieleveringscrisisMet het voorstel voor de Wet bestrijden energieleveringscrisis (Wbe) wilhet kabinet de weerbaarheid van het gassysteem verbeteren en eenduidelijk kader opstellen op welke manier de overheid kan ingrijpen alsdat nodig is. Momenteel bevindt het voorstel voor de Wet bestrijdenenergieleveringscrisis zich in de toetsingsfase. Dit betekent dat verschil-lende instanties het wetsvoorstel moeten toetsen, onder andere met hetoog op het beoordelen van de kwaliteit van het wetsvoorstel, de uitvoer-baarheid, de handhaafbaarheid en de impact daarvan op de samenlevingen de overheid. Zo heeft de ACM haar uitvoerbaarheids- en handhaafbaar-heidstoets vastgesteld op 26 augustus 2025. Het kabinet onderzoekt hoede aandachtspunten die de toetsingsinstanties aankaarten kunnen wordenverwerkt in het wetsvoorstel. Het kabinet verwacht begin 2026 het19Verordening (EU) 2025/1733 van het Europees parlement en de Raad van 18 juli 2025 totwijziging van Verordening (EU) 2017/1938 wat betreft de rol van gasopslag voor het veilig-stellen van de gasvoorziening in de aanloop naar het winterseizoen (PbEU L 2025/1733).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5966 voorstel ter advisering voor te leggen aan de Afdeling advisering van deRaad van State.Relevante EU-ontwikkelingenRePowerEUOp 11 juli 2025 heeft het Kabinet de Kamer geïnformeerd over hetstandpunt van het Nederlandse kabinet ten aanzien van het wetgevings-voorstel van de Europese Commissie voor een Verordening ter beëin-diging van de invoer van Russisch gas en olie tegen eind 2027.20Nederland steunt dit voorstel. Over dit wetgevingsvoorstel lopenmomenteel onderhandelingen in Brussel, met als intentie om later ditnajaar tot een akkoord in de Raad te komen. Het kabinet zal de Kamer, inaanloop naar de Energieraad op 20 oktober, hierover nader informeren.Tot slot: aan de vooravond van de winter liggen we op schema met hetvullen van de opslagen. In deze kamerbrief is toegelicht dat het kabinet nual maatregelen treft om voor te bereiden op de volgende winter.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. Hermans20Kamerstuk 22 112, nr. 4106.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5967