Reactie op het SEO-onderzoeksrapport 'Slimme Investeringen'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 VIIIVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Onderwijs, Cultuur enWetenschap (VIII) voor het jaar 2026Nr. 143 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VANONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 maart 2026Op 16 februari 2026 heeft uw Kamer het rapport «Slimme investeringen.Naar een kwantificering van de BBP-effecten van investeringen inonderwijs en onderzoek en ontwikkeling» van Stichting EconomischOnderzoek (SEO) ontvangen.1 Op 5 maart 2026 vroeg uw vaste commissievoor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om een reactie op dit rapportvoorafgaand aan het debat over het onderzoeks- en wetenschapsbeleidd.d. 2 april 2026.2 Met deze brief gaan wij in op dit verzoek. Naast eenappreciatie van het SEO-rapport, waarin we de uitkomsten van hetonderzoek onderschrijven en kort schetsen hoe we met de aanbevelingenverder gaan, nemen we in deze brief ook de toezegging mee van devorige Minister van OCW tijdens het tweeminutendebat «Kabinetsreactieadvies Onderwijsraad «Onderwijs als investering»».3Belang en context van het onderzoekEen goed inzicht in de mate waarin investeringen en maatregelen in hetonderwijs en Research and Development (R&D) effectief zijn, is vanbelang voor zorgvuldig beleid. Het geeft politici, bestuurders enonderwijs- en onderzoeksinstellingen een instrument in handen om metde beschikbare middelen zoveel mogelijk kwaliteit te leveren. Het gaatdaarbij om effecten op arbeidsproductiviteit en verdienvermogen, maarook de bredere maatschappelijke baten en doelstellingen van onderwijs-en R&D-investeringen, zoals ontplooiingskansen, burgerschap, een betereervaren gezondheid en meer bestaanszekerheid. Het gebruik van1Zie Slimme investeringen – Naar een kwantificering van de BBP-effecten van investeringen inonderwijs en onderzoek en ontwikkelin | Rapport | Rijksoverheid.nl2Aan bewindspersoon kabinetsreactie vragen op het SEO onderzoeksrapport SlimmeInvesteringen (1).pdf3Kamerstukken II, 2025/26, nr. 36 800 VIII, nr. 21. Zie https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/plenaire_vergaderingen/details/activiteit?id=2025A08332 kst-36800-VIII-143ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1431 modellen helpt om deze effecten inzichtelijk te maken. Op dit momentworden onderwijs- en R&D-uitgaven in doorrekeningen en besluitvormingnamelijk veelal als kostenpost meegewogen, niet als investeringen intoekomstig verdienvermogen.Het onderwerp uit het SEO-rapport sluit aan bij diverse verzoeken om deeffecten van investeringen in onderwijs en R&D op de economische groei(BBP) kwantitatief onderbouwd inzichtelijk te maken en om effectieveronderscheid te kunnen maken tussen consumptieve en investeringsuit-gaven, zoals onder meer verwoord in de motie Paternotte-Bruins uit 2020,de motie Vijlbrief c.s., het Onderwijsraadadvies «Onderwijs als Inves-tering» en in recente onderzoekspapers.4In het licht van deze verzoeken heeft het Ministerie van OCW, in samen-werking met de Ministeries van Economische Zaken en Klimaat, Financiënen Sociale Zaken en Werkgelegenheid, opdracht gegeven aan SEO om dewetenschappelijke evidentie op een rij te zetten over hoe investeringen inonderwijs en private en publieke R&D effect hebben op productiviteit eneconomische groei. Daarnaast verkent dit rapport de mogelijkheden omop basis van de beschikbare evidentie over de effecten een economischmodel te ontwikkelen en schetst het een route naar een beter onder-bouwde doorrekening van BBP-effecten. Met het laten ontwikkelen vaneen model zouden onderwijs- en R&D-investeringen meer in lijn kunnenworden gebracht met andere publieke investeringen die nu al wel inbestaande modellen worden doorgerekend, zoals op het terrein vansociale zekerheid, arbeidsmarkt en infrastructuur.Samenvatting SEO onderzoekEr bestaat brede wetenschappelijke consensus dat onderwijsinvesteringenleiden tot hogere inkomens, betere arbeidsmarktkansen en een aantalbredere maatschappelijke baten. Een extra jaar onderwijs verhoogt hetlevensinkomen met vijf tot tien procent. Naast inkomenseffecten hebbenonderwijsinvesteringen bredere baten, zoals lagere criminaliteit engrotere maatschappelijke participatie.5De economische effecten van R&D zijn eveneens positief. Publieke enprivate investeringen in R&D zijn doorgaans complementair: publiekeuitgaven stimuleren private investeringen en innovatie. Meta-analyseslaten zien dat één euro aan private R&D tussen de twee en drie euro aanBBP oplevert. Daarbij is de onzekerheid over de effecten wel groter dan ingeval van investeringen in onderwijs.Het SEO-rapport heeft ook de mogelijkheden verkend om effecten temodelleren voor beleidsanalyses. Voor investeringen in onderwijs is hetvolgens SEO mogelijk om op een termijn van circa 2 jaar een economischmodel te ontwikkelen en BBP-effecten te kunnen berekenen met eendoorontwikkeling naar een structureel model op een termijn van 5 jaar, alsgelijktijdig een kenniscatalogus van bewezen effectieve maatregelenwordt opgebouwd.Voor investeringen in private R&D is er momenteel minder evidentiebeschikbaar dan voor onderwijs en zijn de effectschattingen onzekerder,maar een vergelijkbaar traject als voor onderwijs is mogelijk.4Kamerstuk 36 410 VIII, nr. 136; Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 89; Kamerstuk 36 800 IX, nr. 24;Kamerstuk 2022D22486 en bijvoorbeeld Baarsma, B. en F. d’Orey Neves (2024), ESB, 109(4837S).5CPB, 19 oktober 2023, Bredewelvaartseffecten van onderwijs | CPB WebsiteTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1432 Voor publieke R&D ligt dit gecompliceerder. Volgens SEO is er nauwelijkstot geen causaal bewijs beschikbaar om een economisch model vanbeleidsmaatregelen te kunnen ontwikkelen om de kwantitatieve effectenvan beleid gericht op publieke R&D op het BBP in kaart te brengen. Dit iswel van belang omdat investeringen in publieke R&D een belangrijkevoorwaarde zijn voor investeringen in private R&D. Voor publieke R&D ishet opbouwen van een kennisbasis volgens SEO dan ook prioriteit.Daarmee kan publieke R&D op termijn worden meegenomen in eenstructureel model voor investeringen in onderwijs en R&D.SEO stelt dat een vergelijkbaar model zich in beginsel ook leent voor hetdoorrekenen van effecten van investeringen in scholing. Ook hiervoor iseen kenniscatalogus van bewezen effectieve maatregelen nodig.Relatie met brede batenHet SEO-rapport richt zich primair op de BBP-effecten van onderwijs- enR&D-investeringen, maar de onderzoekers geven ook aan dat er vaaksprake kan zijn van belangrijke effecten op de brede welvaart, zoals opgezondheid of criminaliteit. De onderzoekers stellen dat het daarom ookverstandig is om deze baten een plek te geven in een modelmatigedoorrekening van onderwijsuitkomsten.De vorige Minister van OCW heeft tijdens het tweeminutendebat van11 februari jl. de toezegging gedaan om de Kamer schriftelijk te infor-meren over hoe het begrip «brede welvaart» rond de onderwijsbegrotingmeegenomen wordt en hoe dat gemonitord wordt.In deze brief komen we deze toezegging na. Monitoring van bredewelvaart geeft inzicht in de kwaliteit van leven in de volle breedte, verderkijkend dan alleen economische groei. Het gaat om een balans tussenmateriële welvaart en het welzijn van mensen, nu en in de toekomst, hieren elders en hoe deze verdeeld is tussen groepen en regio’s. De inzichtenuit de initiatieven rondom monitoring en evaluatie worden door een breedaantal groepen gebruikt, waaronder beleidsmakers, wetenschap ensamenleving.De hieronder genoemde initiatieven bevestigen het belang van investe-ringen in het onderwijs en maken inzichtelijk op welke manier investe-ringen in de onderwijsparagraaf zijn te volgen ten behoeve van bredewelvaart:1.Het CBS stelt sinds 2023 jaarlijks een Factsheet Brede Welvaart op meteen overzicht van CBS-indicatoren rondom brede welvaart enduurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) op het terrein van hetMinisterie van OCW. Deze geeft op basis van CBS-informatie de staatvan brede welvaart weer binnen het OCW werkveld. Net als voorandere departementen wordt deze factsheet vergezeld van eensamenvatting bij de onderwijsbegroting (Ministerie van Onderwijs,Cultuur en Wetenschap | CBS). De factsheets en samenvattingverschijnen met ingang van 2026 op de jaarlijkse Verantwoordingsdag(20 mei 2026).2.Het Ministerie van OCW gaat daarnaast in kaart brengen welke eigenindicatoren gebruikt kunnen worden bij het monitoren van duurzameontwikkelingsdoelen. Deze indicatoren zullen worden ontsloten in hetnieuwe dossier «Brede Welvaart» op www.ocwincijfers.nl in hetvoorjaar van 2026. Vanaf jaarverslag 2025 (in mei 2026) is er voor hetthema brede welvaart ook een monitoringsmatrix beschikbaar. Vanafde begroting 2027 (september 2026) worden de indicatoren voor bredewelvaart, waar van toepassing, gekoppeld aan de beleidsprioriteitenvan de OCW.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1433 3.De planbureaus maken jaarlijks een reflectie op de gehele rijksbegro-ting vanuit brede welvaartperspectief, die op Prinsjesdag verschijnt.Zie: Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2024 | CPB Website, metdaarin ter illustratie in paragraaf 2.4 aparte aandacht voor het themaonderwijs en opleiding.64.In de eerder in deze brief genoemde doorrekeningen van het coalitie-akkoord 2026–2030 besteedt het CPB onder andere aandacht aan degevolgen van de onderwijsmaatregelen uit het coalitieakkoord voor debrede welvaartsindicator menselijk kapitaal. Het CPB concludeert dathet Coalitieakkoord leidt tot een toename van het menselijk kapitaal opde lange termijn.Appreciatie van het SEO-onderzoek en vervolgWij onderschrijven het gedegen onderzoek en advies van SEO en denoodzaak van het geven van een vervolg hieraan. Meer inzicht in hoeonderwijs- en R&D investeringen het verdienvermogen en de bredewelvaart van Nederland kunnen versterken kan in onze overtuiging ookhelpen bij het verder ontwikkelen van een talentstrategie om de toekomstvan onze economie vorm te geven.Als eerste stap zullen we uitwerken hoe we de benodigde kenniscatalogimet micro-evidentie over de effecten van onderwijs, scholing en publiekeen private R&D kunnen vormgeven. Hierbij nemen we ook de brede batenzoveel mogelijk mee. Ook werken we de mogelijkheden voor modelont-wikkeling verder uit. De kenniscatalogi verrijken onze kennisbasis verderen zijn noodzakelijk als input bij de modellen.Daarbij kijken we ook naar recente initiatieven om effecten in kaart tebrengen die nu nog niet in modellen zijn te vatten. Een waardevollevernieuwing in dit kader is dat het CPB vorig jaar in de doorrekening vanverkiezingsprogramma’s voor het eerst de verwachte langetermijneffectenvan beleidsmaatregelen op de hoeveelheid menselijk kapitaal inzichtelijkheeft gemaakt.7 Hetzelfde heeft het CPB gedaan in zijn analyse van hetCoalitieakkoord.8 Ook de inzet rond het investeringsmodel preventiefgezondheidsbeleid is hierbij een goed voorbeeld9.De komende periode benutten we om samen met verschillende experts enhet CPB en ook met de Ministeries van Economische Zaken en Klimaat,Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid de inzichten en aanbeve-lingen uit het SEO-rapport uit te werken in concrete vervolgstappen.Daarbij nemen we de kennis en expertise van een breed aantal stake-holders mee, waaronder het onderwijs- en onderzoeksveld en anderedeskundigen. In september 2026 zullen we uw Kamer over de te nemenvervolgstappen en verdere uitwerking informeren.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R.M. LetschertDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,J.Z.C.M. Tielen6Door de demissionaire status van het vorige kabinet, publiceerden het SCP, PBL en CPB in 2025geen volledige, nieuwe reflectie op brede welvaart specifiek voor de rijksbegroting van 2026.7https://www.cpb.nl/publicatie/keuzes-kaart-2027-2030.8https://www.cpb.nl/publicatie/analyse-coalitieakkoord-2026-2030.9Kamerstuk 2024/2025, nr. 32 793, nr. 849Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VIII, nr. 1434