Weerbaarheid en militaire mobiliteit spoor

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202630 821Nationale VeiligheidNr. 321 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 oktober 2025De wereld om ons heen verandert. Geopolitieke spanningen en cyberdrei-gingen nemen toe, met als gevolg dat de internationale veiligheidssituatieis verslechterd en de kans op een grootschalig conflict in Europa reëel is.Dit raakt ook Nederland: het dreigingsbeeld verslechtert en onze vitaleinfrastructuur moet daartegen weerbaar zijn. Op 6 december jl. heeft hetKabinet de Kamer geïnformeerd1 over de weerbaarheidsopgave waar weals Nederland voor staan in het licht van de sterk veranderde geopolitiekesituatie. Daarin heeft het kabinet aangekondigd met prioriteit te werkenaan de robuustheid, redundantie en het herstelvermogen van de vitaleprocessen in onder meer het domein logistiek en transport, waaronder hetspoor.2Een sterk, goed verbonden en beschermd spoor is essentieel voor onzeveiligheid en onze maatschappij. De vanzelfsprekendheid waarmee desamenleving ervanuit gaat dat het spoor beschikbaar is en treinen op tijdrijden, staat onder druk. In Europa zijn er diverse voorbeelden vanverdachte incidenten en sabotage op het spoor. Dit vraagt om een grotereweerbaarheid en capaciteit van ons spoorsysteem.Het is cruciaal dat Nederland beschikt over een weerbaar spoorsysteem.Nederland is een belangrijk doorvoerland binnen de NAVO en belangrijkvoor de Europese economie, en zodoende belangrijk voor de veiligheidvan het NAVO-gebied. Onze havens, wegen en ook ons spoor zijnessentieel om defensiematerieel en troepen van NAVO-lidstaten snel enefficiënt te verplaatsen. Vanwege de NAVO-taak van Host Nation Support1Kamerstukken II 2024/25, 30 821, nr. 249.2Kamerstukken II 2024/25, 30 821, nr. 304 kst-30821-321ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 821, nr. 3211 (HNS)3 moet Nederland dit vervoer faciliteren. Nederland heeft hier veelervaring mee: er vindt reeds in toenemende mate militair transport plaatsdoor Nederland, bijvoorbeeld voor vervoer van militair materieel naarOekraïne en in het geval van NAVO-oefeningen.Gezien de geopolitieke ontwikkelingen, is de verwachting dat dehoeveelheid militair vervoer via Nederland de komende periodetoeneemt. Zowel in omvang als frequentie. Deze militaire transportengaan over water en weg en zetten ook druk op de toch al schaarsecapaciteit op het Nederlandse spoor. Het is belangrijk om onze infra-structuur hier op voor te bereiden. Om Nederland goed verbonden tehouden met onder andere defensielocaties en goed beschermd te zijn enblijven tegen digitale en fysieke dreigingen, is het dus belangrijk om teinvesteren in onze infrastructuur.IenW heeft veel vitale sectoren onder zich. Bewuste verstoring van hunoperatie kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting. Daarnaast speeltIenW een grote rol in het vergroten van de capaciteit voor militairemobiliteit. Dit vraagt om het versneld verhogen van de weerbaarheid vandeze vitale sectoren. Het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) is,door de Minister van IenW en mij, gevraagd om hierbij te helpen.Christophe van der Maat zal als onafhankelijk voorzitter verkennen wat ernodig is om versneld weerbaar te worden. Een belangrijk onderdeeldaarvan is het delen van inzichten tussen sectoren. De uitkomsten van deverkenning verwachten we eind dit jaar. De Minister zal de Kamer over deuitkomsten informeren.Vooruitlopend op de brede weerbaarheidstafel heb ik, samen met ProRailhet OFL gevraagd om een impactanalyse op te stellen van ons spoor-systeem. Het advies biedt zicht op de noodzakelijke eerste stappen dieNederland moet zetten om de betrouwbaarheid en beschikbaarheid vanhet spoor te borgen in de veranderende context en militair transport zogoed mogelijk te faciliteren. Dit advies laat zien dat maatregelen noodza-kelijk zijn. Er is bijvoorbeeld een startpakket van € 600 miljoen geïdentifi-ceerd waarmee de volgende kabinetsperiode een eerste slag kan wordengemaakt om te komen tot een weerbaar spoor waar ook militair transportefficiënt over vervoerd kan worden.Maar er moet meer gebeuren. Met deze brief informeer ik u naast deuitkomsten van de impactanalyse weerbaarheid en militaire mobiliteitover de herbeoordeling van de vitale spoorprocessen, het vergroten vande prioriteit voor defensie op het spoor en internationale ontwikkelingen.Adviesrapport impactanalyse weerbaarheid en militaire mobiliteitIk ben de heer Van der Maat erkentelijk voor zijn werk de afgelopenperiode en voor de adviezen die hij heeft gegeven. Bij de totstandkomingvan dit advies zijn ook de NCTV en het Ministerie van Defensie betrokken.De conclusies die in het adviesrapport worden getrokken onderschrijf ikvolledig.De huidige context vraagt om een herijking van de uitgangspunten die wetot nu toe hebben gehanteerd voor het spoor. De wereld is snel veranderden iedereen, zowel de sector als overheid, moet nu een stap zetten omzich met urgentie aan te passen. De eerste noodzakelijke stap hiervoor ishet verhogen van de beveiliging, het herstelvermogen van het spoor en3Host Nation Support houdt in dat Nederland moet fungeren als gastland voorNAVO-bondgenoten indien zij daar om verzoeken. Dit is een bondgenootschappelijkeverplichting.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 821, nr. 3212 de capaciteit voor militair vervoer. Hiervoor treffen we maatregelen enversterken de samenwerking. Zo kunnen we het spoor voor demaatschappij weerbaarder maken, kunnen we aan onze defensietakenblijven voldoen en kunnen we de samenleving goed door laten draaien.Reactie op de aanbevelingenHet adviesrapport biedt een duidelijk en relevant kader waar IenW,Defensie en ProRail de komende tijd mee aan de slag moeten. Het gaatdaarbij niet alleen om de veiligheid van Nederland, maar ook om deveiligheid van de NAVO, terwijl onze samenleving blijft draaien. Dit zalniet altijd makkelijk zijn want de aanbevelingen kunnen verstrekkendegevolgen hebben en leiden tot verandering ten opzichte van hoe zaken nuzijn georganiseerd. Tegelijkertijd zie ik ook dat we in het huidige geopoli-tieke klimaat geen tijd te verliezen hebben en dit gezamenlijk moetenoppakken. Dit vraagt ook iets van een nieuw Kabinet.Enkele van de aanbevelingen vragen om gerichte investeringen. Dezeinvesteringen zijn noodzakelijk om aan onze internationale verplichtingente kunnen voldoen zonder dat het civiele vervoer ernstige hinderondervindt van militair transport per spoor. Ook zijn ze nodig om debetrouwbaarheid en beschikbaarheid van het spoor te borgen. Het zijninvesteringen met een dual-use karakter: ze zijn relevant voor Defensie enonze nationale veiligheid, én dragen breder bij aan onze bereikbaarheiden leveringszekerheid. Het Basiskwaliteitsniveau Spoor (BKN) voorziet nuniet in deze investeringen, omdat het BKN is gericht op een normaalgebruik in vredestijd. Gezien de geopolitieke ontwikkelingen, het wakenvoor onze economie en cyberveiligheid, het dreigingsbeeld en onzeverplichting voor Host Nation Support verschuift de basis waar we van uitmoeten gaan waardoor de uitgangspunten van het BKN niet langertoereikend zijn om de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van het spoorte borgen.Om te komen tot de nieuwe basis voor de weerbaarheid van en demilitaire mobiliteit per spoor is in de impactanalyse een startpakket vanconcrete maatregelen benoemd. Het gaat om een combinatie van zowelinfrastructurele als niet-infrastructurele maatregelen die impact maken envoor een volgend kabinet maakbaar zijn. De kosten van het startpakketbedragen 600 miljoen euro inclusief BTW.4 Het is aan een volgend kabinetom hier keuzes in te maken.Ondanks de demissionaire status van dit kabinet kan een groot deel vande aanbevelingen direct worden opgepakt. Dit zijn de aanbevelingen diezien op het beleid voor draagvlak en prioritering. Voor de aanbevelingenover maatschappelijk draagvlak wil ik samen met ProRail en vervoerderseen samenhangende aanpak opstellen. De aanbevelingen rondomweerbaarheid kunnen worden meegenomen in de vervolgaanpak vitaalspoor.De aanbevelingen over de organisatie en samenwerking rondweerbaarheid en militaire mobiliteit die betrekking hebben op de relatietussen IenW en ProRail bespreek ik in mijn overleggen met de Raad vanBestuur van ProRail. Daarnaast werken het Ministerie van IenW en hetMinisterie van Defensie aan een nieuwe governance-structuur om de4Conform de MIRT-systematiek voor infrastructurele investeringen moeten niet alleen deincidentele investeringskosten, maar ook de kosten voor beheer en onderhoud gedurende delooptijd van het Mobiliteitsfonds worden gedekt. In het pakket is een bedrag van 20% van deinvesteringskosten gereserveerd voor beheer en onderhoud.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 821, nr. 3213 afstemming per modaliteit en intermodaal te verbeteren. De relevanteaanbevelingen neem ik mee in dat traject.Het spoor als vitale infrastructuurDe verslechterde (internationale) veiligheidssituatie en het daarbijbehorende dreigingsbeeld vragen om een weerbaar Nederland. Debescherming van de vitale infrastructuur is al langere tijd onderdeel vanhet kabinetsbeleid. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)werkt reeds nauw samen met sectorpartijen, het Ministerie van Defensieen de NCTV. Het kabinet werkt momenteel ook aan de doorontwikkelingvan de bescherming van de vitale infrastructuur om te komen tot eenaanpak die robuuster en meer adaptief is. Er wordt gewerkt aan eenversterking van de huidige nationale aanpak door de wet- en regelgeving,het huidige beleidsinstrumentarium en de governance te actualiseren entoekomstbestendiger te maken. Daarbij is er de rijksbrede weerbaarheids-opgave5, waarbinnen extra aandacht is voor de bescherming van vitaleprocessen en sectoren. De NCTV en Defensie zijn coördinerend binnen derijksbrede aanpak en IenW is verantwoordelijk voor de sectorale aanpak.Herbeoordeling vitaal en aanwijzing vitale aanbiedersHet vervoer van personen en goederen over de (hoofd)spoorweginfra-structuur is aangemerkt als vitaal proces. Hieronder vallen: 1) vervoer vangoederen; 2) aanbieden van veilige spoorweginfrastructuur; 3) inclusief(goederen)stations; en 4) aanbieden van veilige spoorweginfrastructuur-capaciteit. Deze als vitaal aangewezen processen worden periodiekherbeoordeeld. Daarnaast zijn op basis van de vitaalbeoordeling, dehandreiking vitaal van de NCTV en de aanstaande wetgeving over(cyber)weerbaarheid criteria opgesteld voor het aanwijzen van de vitaleaanbieders in de spoorsector. Dit zijn partijen die diensten leveren dieessentieel zijn voor de continuïteit van het spoor en om die reden eengrote rol hebben in het verhogen van de weerbaarheid. Om welke partijendit gaat, kan ik vanwege vertrouwelijkheid helaas niet publiekelijk delen.De herbeoordeling concludeert dat het spoor een vitaal proces blijft. Erheeft geen wezenlijke wijziging van het spoorproces en haar subpro-cessen plaatsgevonden en op korte termijn zal dat hoogstwaarschijnlijkniet veranderen. De dreigingen voor het spoor zijn sinds de vorigevitaalbeoordeling wel gewijzigd. Het spoor heeft zich, in aanvulling opreeds bestaande dreigingen (waaronder cyberdreigingen), te verhoudentot wezenlijk nieuwe (hybride) dreigingen. Sabotage (door statelijkeactoren of activistische groepen), strategische afhankelijkheid vanbuitenlandse mogendheden en klimaatverandering zijn hierbij het meestrelevant. Om de dreigingen het hoofd te bieden, zal ik de samenwerkingmet de aangewezen vitale aanbieders intensiveren, onder meer door eensamenwerkingsagenda Vitaal Spoor op te stellen.Besluit Capaciteitsverdeling voor prioritering militair vervoerHoewel er al regelmatig militair vervoer via het spoor plaatsvindt en hetinplannen van militaire transporten tot nu toe elke keer gelukt is, is hetvoor ProRail elke keer een uitdaging om deze goed in te passen in deplanning. Het feit dat tijdstippen en routes van deze militaire transportenvaak kort van tevoren bekend zijn in combinatie met de bijzondereeigenschappen van deze transporten (afwijkende afmetingen, gevoeligelading en de gewenste aansluiting op paden aan de grens), maakt het inde praktijk namelijk lastig om op het gewenste moment capaciteit te5Kamerstukken II 2024/25, 30 821, nr. 249Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 821, nr. 3214 vinden voor deze transporten op ons druk bereden spoornet. Gezien debijzondere aard en het belang van deze transporten is een soepele enongehinderde doorgang hiervan wenselijk.Defensie, ProRail en IenW hebben dit voorjaar de handen ineengeslagenom te zoeken naar mogelijkheden hiertoe. Er wordt nu nauw samenge-werkt aan een nieuwe wijziging van het Besluit waarmee voldoendecapaciteit voor militaire transporten in de toekomst gegarandeerd is. Zozorgen wij er voor dat Nederland ook per spoor bijdraagt aan deversterking van de NAVO. Ik verwacht de consultatie van deze wijzigingeind dit jaar te starten. Parallel hieraan zullen IenW, de NCTV en Defensiede onderliggende afspraken en processen inrichten. Hiermee geeft hetkabinet mede invulling aan de wens om beter sturing te geven aansituaties waarin door schaarste keuzes gemaakt moeten worden tussenmaatschappelijke en militaire belangen.6Internationale inspanningen: North Sea Baltic CorridorHet streven is om de samenwerking met de landen om ons heen verder teintensiveren. Militair transport stopt niet bij de grens. Op dit vlak werkt hetMinisterie van Defensie via de NAVO en de Permanent StructuredCooperation (PESCO) reeds aan de harmonisatie van relevante wet- enregelgeving. IenW speelt een cruciale rol bij militair transport vanwege deafhankelijkheid van de modaliteiten. Het spoor speelt daarin een crucialerol. Daarom ben ik de afgelopen maanden ook twee keer op bezoekgeweest bij de NAVO. In deze gesprekken hebben we uitgewisseld wat ernodig is om militair transport snel en efficiënt uit te voeren. De NAVOheeft aangeven de inspanningen van IenW te waarderen. Ik ben dan ookvoornemens om hen in het eerste kwartaal uit te nodigen voor een bezoekom hierover door te praten.Initiatieven als de North Sea Baltic corridor laten zien hoe via harmoni-satie grensoverschrijdende militaire transporten in de praktijk kunnenworden vormgegeven. De TEN-T verordening (EU)2024/1679 van 13 juni20247 markeert een nieuwe fase in de ontwikkeling van de samenwerkingop de spoorgoederencorridors. Voor de North Sea Baltic corridor betekentdit een uitbreiding van de corridor met Finland, Zweden en Oekraïne aande ene kant en het wegvallen van Tsjechië als lid aan de andere kant. Omde nieuwe samenwerking van de Raad van Bestuur te bestendigen, isondertekening van een nieuwe gezamenlijke verklaring van Ministers totinstellen van de nieuwe raad van bestuur van de spoorgoederencorridorNorth Sea Baltic nodig.Gezien het belang van internationale samenwerking voor militairemobiliteit en gezien het belang van de North Sea Baltic corridor voorspoorvervoer van west naar oost en vice versa, is op initiatief vanNederland, een passage opgenomen over samenwerking op militairemobiliteit in de gezamenlijke verklaring van Ministers. Op dit momentondertekenen de negen deelnemende lidstaten van de North Sea Balticcorridor de nieuwe gezamenlijke verklaring. Op korte termijn wordt desamenwerking op militaire mobiliteit binnen de North Sea Baltic corridorverder vormgegeven.6Kamerstukken II 2024/25, 30 821, nr. 3047Verordening (EU) 2024/1679 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024betreffende richtsnoeren van de Unie voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoers-netwerk, tot wijziging van Verordening (EU) 2021/1153 en Verordening (EU) nr. 913/2010 en totintrekking van Verordening (EU) nr. 1315/2013.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 821, nr. 3215 Tot slotOnze fysieke infrastructuur is een slagader die onze economie verbindtmet de Europese markten. Investeringen in de weerbaarheid van onzetransportnetwerken dragen daarom niet alleen bij aan onze veiligheid ende veiligheid van de NAVO, maar ook aan onze economie en welvaart. Westaan voor een belangrijke opgave. Ik zal de Kamer begin 2026 naderinformeren over de ontwikkelingen en nadere acties, waaronder deopvolging van de aanbevelingen uit de impactanalyse en de voortgang opde samenwerkingsagenda Vitaal Spoor.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.A. AartsenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 821, nr. 3216