Voortgang beleidsinitiatieven regeerprogramma CJIB

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 279Rechtsstaat en RechtsordeNr. 931 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 april 2025Op 18 november 2024 hebben wij uw Kamer per brief geïnformeerd overde planning voor de invoering van de gratis betalingsherinnering (hierna:«betalingsherinnering») bij het Centraal Justitieel Incassobureau (hierna:«CJIB»).1 In deze brief hebben wij toegezegd uw Kamer uiterlijk in heteerste kwartaal van 2025 te informeren over (i) de nadere uitwerking vande betalingsherinnering, (ii) de uitwerking van de mogelijkheid voor hetCJIB om ophogingen bij boetes op grond van de Wet administratiefrechte-lijke handhaving verkeersvoorschriften (hierna: «Wahv») kwijt te kunnenschelden; en (iii) de uitwerking van de motie Palmen over verlaging vande ophogingenpercentages en de daarmee gemoeide kosten.Met deze brief informeren wij uw Kamer over deze onderwerpen.Daarnaast staan we in deze brief stil bij een tweetal toezeggingen dietijdens het commissiedebat Strafrechtelijke Onderwerpen op 4 september2024 zijn gedaan over (iv) de suggestie voor invoering van een digitaalportaal voor de verzending van Wahv-boetes en (v) de vraag of degijzelingsmaatregel bij de executie van de schadevergoedingsmaatregelmogelijk moet blijven zonder tussenkomst van de rechter.(i) De betalingsherinneringIn de brief van 18 november 2024 hebben we aangegeven dat deinvoering van een betalingsherinnering nadere uitwerking vereist. Deafgelopen tijd is samen met het CJIB aan deze uitwerking gewerkt en zijnbelangrijke stappen gezet. Zo is besloten de betalingsherinnering naafloop van de initiële betaaltermijn te sturen. Voor Wahv-boetes gaat het1Kamerstuk 29 279, nr. 915. kst-29279-931ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9311 daarbij om de betaaltermijn van acht weken en voor strafrechtelijkegeldelijke sancties doorgaans om een betaaltermijn van dertig dagen.2Uit gegevens van het CJIB blijkt dat veel mensen hun Wahv-boete(s)betalen in de laatste twee weken van de oorspronkelijke betaaltermijn vanacht weken. Om te voorkomen dat de betalingsherinnering onnodig wordtverstuurd, is besloten deze pas na afloop van de oorspronkelijke betaal-termijn te sturen. Zo wordt de doelgroep van mensen die vergeten tijdigte betalen het beste bereikt.Het na afloop van de betaaltermijn versturen van een herinnering voorWahv-boetes vereist wijziging van de Wahv. In deze wet is namelijkbepaald dat van rechtswege ophogingen intreden als niet tijdig is betaald.Omdat wetswijziging de nodige tijd kost, hebben we besloten om, zodrade middelen beschikbaar zijn, vooruitlopend op de wetswijziging alvast testarten met het versturen van een betalingsherinnering voorWahv-sancties na afloop van de betaaltermijn. Het CJIB start hier 1 juli2026 mee. Het CJIB benut het komende jaar voor de voorbereiding van denodige aanpassingen in ICT en bedrijfsvoering. Samen met het CJIB isgekeken of het mogelijk is om eerder dan 1 juli 2026 te starten met hetversturen van de betalingsherinnering. Hiervoor is echter 19 miljoennodig om de verminderde ontvangsten en de ontwikkel- en exploitatie-kosten op te vangen. Dekking hiervoor ontbreekt. Voor 2026 is 10 miljoeneuro beschikbaar.3 Dit is nodig voor de ICT-ontwikkelkosten (3 miljoeneuro) van de toekomstbestendige ICT- voorziening, exploitatiekosten(4 miljoen euro) en de verminderde ontvangsten voor een half jaar(3 miljoen euro). Eerder starten zou betekenen dat in de loop van het jaarweer moet worden gestopt met het versturen van een betalingsherin-nering, omdat er geen beschikbare middelen meer zijn. Dit is onwenselijken onzorgvuldig. Daarnaast zou om deze versnelling mogelijk te makeneen tijdelijke ICT-voorziening moeten worden gebouwd vooruitlopend opde toekomstbestendige ICT-voorziening die in juli 2026 gereed zal zijn.Deze extra kosten voor de tijdelijke voorziening (ca. 0,5 miljoen euro)kunnen niet gedekt worden uit de beschikbare 10 miljoen. Het bouwenvan twee systemen is inefficiënt. Eerdere invoering is dus helaas nietmogelijk.Ook bij de strafrechtelijke geldelijke sancties wordt het mogelijk gemaaktdat een betalingsherinnering wordt verstuurd voordat ophogingenintreden. Hiermee starten we zo spoedig mogelijk na 1 juli 2026. Tot slot isbesloten dat de (aanvullende) betaaltermijn die bij de betalingsherin-nering zal worden gegeven twee weken zal bedragen.(ii) Kwijtschelding ophogingen Wahv-boetesHet CJIB heeft de afgelopen jaren grote stappen gezet richting een meerpersoonsgerichte inning. Er zijn steeds meer mogelijkheden tot hetleveren van dienstverlening op maat ontwikkeld. Soms komt het CJIBechter in contact met mensen voor wie de huidige mogelijkheden tot hetleveren van maatwerk niet passend zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld ommensen voor wie het door een samenloop van uitzonderlijke omstandig-heden onmogelijk was de Wahv-boete(s) tijdig te betalen en zo deophogingen te voorkomen. Het CJIB zal daarom beter in staat worden2Onder strafrechtelijke geldelijke sancties wordt verstaan: geldboetes opgelegd bij strafbe-schikking of vonnis, inkomende Europese geldelijke sancties en schadevergoedingsmaatre-gelen.3In 2026 is 10 miljoen euro beschikbaar voor de betalingsherinnering en de mogelijkheid omophogingen bij Wahv-boetes in gevallen van aantoonbare overmacht kwijt te kunnen schelden.Vanaf 2027 is dat structureel 19 miljoen euro per jaar. Zie ook Kamerstuk 29 279, nr. 915.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9312 gesteld deze mensen te helpen door de ophogingen op grond van deartikelen 23 en 25 van de Wahv kwijt te kunnen schelden.Het gaat daarbij om twee typen van elkaar te onderscheiden situaties:overmacht en onevenredig hardvochtige effecten van de ophogingen. Bijovermacht is de betrokkene aantoonbaar niet verwijtbaar in verzuimgeweest bij het niet tijdig betalen van de Wahv-boete(s). De onmoge-lijkheid van betaling (of het aanvragen van een betalingsregeling) was nietde eigen schuld van de betrokkene, maar werd veroorzaakt door eenonvoorziene, van buiten komende omstandigheid. Hierbij kan bijvoor-beeld worden gedacht aan iemand die langere tijd opgenomen is geweesten niemand had om de post waar te nemen. Bij hardvochtige effectenpakken de ophogingen onevenredig onredelijk uit voor de betrokkene inhet concrete geval door de uitzonderlijke omstandigheden waarin iemandverkeert. Het zal dan vaak gaan om een samenloop van verschillendeproblematische omstandigheden, zoals ernstige lichamelijke en/ofpsychische problematiek, het ontbreken van hulp of sociaal netwerk,dakloosheid en/of gezinsproblematiek. Hierbij kan bijvoorbeeld gedachtworden aan iemand die na meerdere jaren geworsteld te hebben metpsychische stoornissen zijn leven weer op de rit heeft met hulp en zijnWahv-boetes wil betalen. Het moet dus gaan om uitzonderlijke situatieswaar het CJIB een bijzondere interventie mag toepassen, in uitzonderingop de bestaande mogelijkheden. Alleen dan mag het CJIB de ophogingenkwijtschelden.Het uitgangspunt bij het voorgaande is dat de initiële boete (en deadministratiekosten) altijd betaald moeten worden, al dan niet met behulpvan een betalingsregeling. De boete zelf staat immers niet (meer) terdiscussie. Problematische schulden kunnen een rol spelen bij debeoordeling of iemand in aanmerking komt voor kwijtschelding, maaralleen het hebben van schulden is – gelet op de mogelijkheden die hethuidige instrumentarium van het CJIB voor deze groep mensen biedt –niet voldoende voor kwijtschelding. In het geval dat sprake is vanschulden zijn immers andere instrumenten aangewezen, zoals het treffenvan een draagkrachtregeling of een verwijzing naar schuldhulpverlening.Gelet op de hierboven beschreven voorwaarden komt maar een kleinegroep in aanmerking voor kwijtschelding van de ophogingen. Deverwachting is dat het om ongeveer 500 tot 1.500 personen op jaarbasiszal gaan.In onze vorige Kamerbrief hebben we aangegeven ernaar te streven injuni van dit jaar te starten met kwijtschelding. De middelen die nodig zijnvoor 2025 worden gedekt binnen de JenV-begroting. Vanaf juni kunnenmensen dan ook een verzoek om kwijtschelding voor de ophogingen bijnog niet volledig betaalde Wahv-boetes indienen bij het CJIB. Het CJIBkan straks op basis van door de betrokkene verstrekte informatie ookambtshalve beslissen de ophogingen kwijt te schelden indien daargegronde redenen voor zijn. Voor Wahv-boetes en ophogingen die reedsvolledig zijn betaald, kan geen kwijtschelding worden gevraagd.Om de Minister en daarmee het CJIB de bevoegdheid te geven deophogingen bij Wahv-boetes kwijt te kunnen schelden is een wetswij-ziging nodig. Omdat de wijziging van de Wahv in juni nog niet gereed zalzijn, zal het CJIB een beoordelingskader gebruiken bij de beoordeling totkwijtschelding. Gelet op artikel 22 eerste en vierde lid van de Wahvhanteert het CJIB in afstemming met het openbaar ministerie dit kader.Het CJIB kan het kader gebruiken bij de beoordeling van het beëindigenvan de inning van de ophogingen. Met deze interim-maatregel kanvooruitlopend op wetswijziging ervaring worden opgedaan met deregeling. Zo kan zo snel mogelijk kwijtschelding worden verleend aanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9313 mensen die te maken hebben met een samenloop van verschillendeproblematische omstandigheden of overmacht bij het betalen vanophogingen bij Wahv-boetes. Op de website van het CJIB zal straksinformatie te vinden zijn over de mogelijkheden voor kwijtschelding vande ophogingen en hoe een verzoek hiertoe kan worden ingediend.(iii) Uitwerking motie PalmenOp 8 oktober jl. heeft uw Kamer de motie van het lid Palmen (NSC)aangenomen waarin de regering wordt verzocht in kaart te brengen hoeeen verlaging van de ophogingenpercentages bij Wahv-boetes vorm kankrijgen en welke kosten hiermee gepaard gaan (Kamerstuk 36 600 VI,nr. 86). Ook het CJIB heeft in zijn Stand van de Uitvoering 2023 aandachtgevraagd voor de ophogingenpercentages bij Wahv-boetes.Bij een verlaging van de ophogingenpercentages zijn verschillende optiesdenkbaar. Zo kan de eerste ophoging worden verlaagd, de tweedeophoging of beide. Ook kunnen de ophogingenpercentages op verschil-lende wijze aangepast worden, bijvoorbeeld naar de percentages zoalsdeze tot 2011 golden, te weten een eerste ophoging van 25% en eentweede ophoging van 50%. Een andere mogelijkheid is aansluiting bij deverhogingssystematiek voor strafrechtelijke geldelijke sancties. Het CJIBheeft op ons verzoek verschillende opties doorgerekend.In de tabel hieronder zijn de verschillende opties schematisch weerge-geven, inclusief de verminderde ontvangsten die daarmee gepaard gaan.De weergegeven bedragen zijn exclusief de structurele en incidenteleimplementatiekosten.Scenario’s verlaging ophogingenpercentagesSchatting verminderdeontvangsten (in miljoeneneuro’s per jaar)50%–100% (huidige percentages)–50%–75%1235%–100%1640%–80%1930%–100%2225%–100%2725%–50% (ophogingenpercentages tot 2011)46€ 20 – 20% van het openstaande bedrag (conform stelselWetboek van Strafvordering)64 In de brief van 18 november jl. hebben wij al aangegeven dat bij hetregeerprogramma evenwel geen geld hiervoor beschikbaar is gesteld.(iv) Digitaal portaal Wahv-boetesTijdens het commissiedebat Strafrechtelijke Onderwerpen op 4 septemberjl. heeft het Kamerlid Palmen (NSC) gevraagd naar de mogelijkheden voordigitale verzending van Wahv-boetes. De Staatssecretaris Rechtsbe-scherming heeft toen namens de Staatssecretaris van Justitie enVeiligheid toegezegd dat dit onderwerp zou worden meegenomen in delopende gesprekken met het CJIB. Dit is gebeurd. We kunnen daarover hetvolgende meedelen. Het CJIB is aangesloten op Mijnoverheid en maaktvoor bepaalde berichten gebruik van de Berichtenbox. Op dit momentkijkt het CJIB wat er voor nodig is om Wahv-boetes via de Berichtenbox teversturen.Daarnaast gebruikt het CJIB het Digitaal Loket. Elke maand bezoeken meerdan 600.000 mensen het loket. In het Digitaal Loket is het mogelijk omTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9314 openstaande vorderingen te bekijken, te betalen, de foto van eenovertreding te bekijken of een betalingsregeling af te spreken. Verderwordt binnen de Clustering Rijksincasso gewerkt aan het Vorderingen-overzicht Rijk. Hiermee krijgen mensen een overzicht van hun actuelebetalingsverplichtingen aan overheidsorganisaties. De ambitie is dat allepartijen van de Clustering Rijksincasso eind 2025 bij het Vorderingenover-zicht Rijk zijn aangesloten.(v) Inning schadevergoedingsmaatregelHet CJIB heeft verschillende instrumenten tot zijn beschikking om deschadevergoedingsmaatregel ten behoeve van het slachtoffer bij de daderte innen. Het CJIB levert hierbij maatwerk. Wanneer het CJIB van oordeelis dat de veroordeelde wel kan, maar niet wil betalen benadert het CJIBhet openbaar ministerie met een onderbouwd verzoek tot gijzeling. Hetopenbaar ministerie beoordeelt het gijzelingsverzoek. Indien de daderaantoonbaar niet in staat is om het verschuldigde bedrag in één keer of intermijnen te betalen, vindt gijzeling niet plaats. Gijzeling vindt alleenplaats bij een dader die niet aan de betalingsverplichting wil voldoen. Destrafrechter heeft in de uitspraak reeds het aantal dagen gijzelingopgenomen voor het geval de dader niet aan de betalingsverplichting wilvoldoen.De Nationale ombudsman heeft na onderzoek naar de inning van deschadevergoedingsmaatregel door het CJIB geoordeeld erop tevertrouwen dat de gijzelingsprocedure ook zonder toetsing door derechter zorgvuldig genoeg is om te voorkomen dat gijzeling wordttoegepast in situaties waarin dat niet behoorlijk zou zijn. Naar onzemening is de bestaande procedure met voldoende waarborgen voor dedader ingericht. Wij zien dan ook geen aanleiding dit te wijzigen.Tot slotMet de invoering van de betalingsherinnering en de mogelijkheid voor hetCJIB om de ophogingen bij Wahv-boetes in uitzonderlijke gevallen kwijt tekunnen schelden geven we uitvoering aan het regeerprogramma en wordtde dienstverlening van het CJIB verder verbeterd. Wij vinden dit vanbelang om een bijdrage te leveren aan het voorkomen van schulden-oploop, zodat zo veel mogelijk wordt voorkomen dat mensen (verder) inde problemen komen.Omdat op dit moment nog niet alle stappen zijn gezet, zullen we uwKamer begin 2026 informeren over de aanstaande start van het versturenvan betalingsherinneringen en de eerste ervaringen van het CJIB met hetkwijtschelden van ophogingen Wahv-boetes.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenDe Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. CoenradieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9315