Afronding actieplan hybride warmtepompen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 813Kabinetsaanpak Klimaatbeleid32 847Integrale visie op de woningmarktNr. 1512 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 april 2025Huishoudens en gebouweigenaren die overstappen op een (hybride)warmtepomp profiteren daarvan met een lagere energierekening en eencomfortabel huis. Het kabinet ziet de warmtepomp als een belangrijketechniek voor het verduurzamen van woningen en gebouwen. Uiteindelijkmoet elk gebouw in Nederland aardgasvrij worden verwarmd. Een grootdeel van de Nederlandse huishoudens zal daartoe een warmtepomp alsvervanging van, of in aanvulling op, de cv-ketel gaan installeren. Hetkabinet kiest daarbij niet voor normering, maar voor een vrijwillige route.Daarbij onderzoekt het kabinet hoe we aanvullend in de toekomst kunnenborgen dat er op natuurlijke vervangingsmomenten van de cv-ketel zoveelmogelijk wordt overgestapt op een duurzaam alternatief. Hiermee wordtde warmtepomp de nieuwe standaard bij vervanging van de cv-ketel.Met deze brief wordt u, mede namens de Minister van Volkshuisvestingen Ruimtelijke Ordening, geïnformeerd over de resultaten van hetactieplan hybride warmtepompen, dat liep van 2022 tot en met 2024.Daarnaast wordt vooruitgekeken naar de periode 2025–2030 enbeschreven hoe het kabinet in deze periode samenwerkt met de sector ommeer warmtepompen in de gebouwde omgeving te realiseren. Ook wordtaangegeven hoe het kabinet zich inzet voor een netvriendelijke inpassingvan warmtepompen. Ten slotte wordt gereageerd op de motie Bontenbal1over afspraken met woningcorporaties over hybride warmtepompen.Resultaten Actieplan warmtepompen en vervolgaanpak vanaf2025Op 15 juni 2022 is het Actieplan hybride warmtepompen 2022–20242gepubliceerd. In dit Actieplan zijn afspraken gemaakt met de belangrijkstesectorpartijen zoals de installateurs en producenten. Het doel was om opkorte termijn een forse opschaling van het aantal hybride warmtepompen1Kamerstuk 32 813, nr. 14972Kamerstukken 32 813 en 32 847, nr. 1062 kst-32813-1512ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15121 te realiseren, om uiteindelijk te komen tot 1 miljoen geïnstalleerde hybridewarmtepompen in de bestaande bouw in 2030. De afspraken gingen naasthet opschalen van de productie onder meer over het verlagen van defabricagekosten, voldoende installateurs en het verkorten van deinstallatietijd en eenduidige monitoring.Onderdeel van het Actieplan was ook dat de toenmalige Ministeries vanBZK en EZK een normering voor verwarmingsinstallaties voorbereidden.3In het regeerprogramma is echter afgesproken dat er geen verplichte(hybride) warmtepomp komt bij de vervanging van de verwarmingsketel.Het gevolg van het niet doorvoeren van deze maatregel, is dat er minderzekerheid is bij fabrikanten en installateurs over de verwachte vraag naarwarmtepompen.4 Het kabinet begrijpt dat sectorpartijen hier teleurgesteldover zijn. De afgelopen jaren hebben we kunnen zien dat de vraag naarwarmtepompen ook zonder normering stijgt, omdat de energierekeningdaalt en het huis comfortabeler wordt. Er staan er inmiddels al ruim eenhalf miljoen in Nederland, waarvan er de afgelopen twee jaar ongeveer250.000 zijn geïnstalleerd. Ook het belang van (hybride) warmtepompen inde warmtransitie blijft onverminderd groot.Het actieplan heeft eraan bijgedragen dat de productiecapaciteit inNederland de afgelopen jaren flink is uitgebreid door de bouw van nieuwefabrieken en productielijnen. Ook de plaatsing van warmtepompen heefteen vlucht genomen. Verder is de installatietijd voor hybride warmte-pompen verminderd. Daarnaast hebben het demoproject hybridewarmtepompen en de installatiemonitor waardevolle informatieopgeleverd over de prestatie van de (hybride) warmtepomp en de impacthiervan op het elektriciteitsnet. Vanuit het Rijk hebben we het groeiendeaantal aanvragen in de Investeringssubsidie Duurzame energie enEnergiebesparing (ISDE) weten te accommoderen, hebben we verschil-lende overheidscampagnes gevoerd en gaan we vanaf 2025 met hulp vanhet CBS de monitoring van de warmtepompmarkt nog beter vormgeven.Waar tussen 2010 en 2015 jaarlijks nog minder dan 10.000 warmtepompenwerden verkocht, ligt dat aantal sinds 2022 structureel boven de 100.000.In het nationaal warmtepomp trendrapport 2024/25 van DNE-researchwordt van een basisscenario van 110.000 tot 125.000 verkochte warmte-pompen in de komende jaren uitgegaan. Hoewel de groei van het aantalwarmtepompen mede wordt beïnvloed door wisselingen in de gasprijzenen lokaal beleid, is er duidelijk sprake van een groeiende markt in heelEuropa.Het gedeelde beeld onder de partijen van het Actieplan is dan ook dat ereen goede basis is gelegd, maar dat verdere samenwerking nodig is. Datdoen we in de «Aanpak Warmtepompen 2025–2030». In deze aanpakwordt de scope verbreed naar alle typen warmtepompen en is het aantaldeelnemende partijen uitgebreid. De focus zal liggen op een viertalthema’s: een geïnformeerde consument, een aantrekkelijke business case,onderhoud en een betrouwbaar product, en een netvriendelijke inpassing.Subsidies en leningenConsumenten kiezen vaak nog voor een nieuwe cv-ketel wanneer de oudeaan vervanging toe is. Deze terughoudendheid komt deels dooronbekendheid van de techniek van de (hybride) warmtepomp, deenergiebesparingsmogelijkheden daarvan en de daarmee samenhan-gende gunstige effecten voor de energierekening. Ook de initiële3Kamerstuk 32 813, nr. 12254Kamerstuk 36 471, nr. 96Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15122 investering, die hoger ligt dan bij een traditionele cv-ketel, wordt alsbelangrijke drempel ervaren. Om bewoners, bedrijven en verhuurders aante moedigen de overstap naar een (hybride) warmtepomp te maken, stelthet kabinet daarvoor dan ook verschillende subsidies beschikbaar. Datbetreft de ISDE voor bewoners en zakelijke gebruikers (zoals bedrijven enwoningcorporaties), de SVVE voor VvE’s en de SVOH voor privateverhuurders. Deze subsidies maken een (hybride) warmtepomp een nogaantrekkelijkere investering, die zich in veel gevallen (ruim) binnen detechnische levensduur terugverdient.Het uitgangspunt van de ISDE is dat alle warmtepompen 30% subsidieontvangen, hiermee worden de beschikbare middelen eerlijk verdeeld.Omdat dit percentage door prijsveranderingen kan veranderen, wordende subsidiebedragen jaarlijks herijkt. Per 1 januari 2025 is de berekeningvan de subsidie voor warmtepompen in de ISDE aangepast, zodat dezeweer gemiddeld 30% is voor alle typen warmtepompen. In de praktijk waser sprake van overstimulering bij met name kleinere warmtepompen. Ergeldt een overgangsregeling voor warmtepompen die in 2024 zijnaangeschaft, maar pas in 2025 worden geïnstalleerd.Daarnaast kunnen bewoners gebruik maken van een lening tegenaantrekkelijke voorwaarden bij het Nationaal Warmtefonds. Bewoners meteen verzamelinkomen lager dan € 60.000 hoeven hierover zelfs in hetgeheel geen rente te betalen. Hierdoor kunnen ook mensen met een lagerinkomen profiteren van de voordelen van een warmtepomp. Ook kan erop lokaal niveau verdere ondersteuning zijn. Informatie daarover kangevonden worden op de Energiesubsidiewijzer van Milieu Centraal, waarper woonplaats gezocht kan worden op onder andere lokale subsidie- enleenmogelijkheden.5In februari heeft de Algemene Rekenkamer een onderzoek gepubliceerdnaar de warmtetransitie.6 In dat onderzoek concludeert de Rekenkameronder meer dat er op dit moment een beperkte overlap is tussengeplaatste warmtepompen en de gebieden waar warmtenetten komen.Tegelijkertijd kan deze overlap de uitrol van warmtenetten belemmerenals deze verder toeneemt, omdat hiermee de businesscase voor warmte-netten minder aantrekkelijk wordt. Daarom beveelt de Rekenkamer aanom geen warmtepompen te subsidiëren in gebieden waar een warmtenetkomt én warmtepompen de realisatie van dit warmtenet kunnen belem-meren. Het kabinet onderzoekt hoe ongewenste overlap voorkomen kanworden, zodat de ondersteuning van warmtenetten en warmtepompen opdoelmatige wijze kan blijven plaatsvinden. Daarbij kijkt het kabinet hoedeze aanbeveling op een uitvoerbare en juridisch houdbare maniergeïmplementeerd kan worden.Netvriendelijke inpassing van warmtepompenDe overheid en netbeheerders nemen verscheidene maatregelen om tezorgen dat huishoudens zo min mogelijk worden geraakt door het vollestroomnet en mensen thuis door kunnen gaan met verduurzamen. Injanuari 2024 is de actieagenda netcongestie laagspanningsnettengepubliceerd.7 Naast het versnellen van netverzwaring en netuitbreidingwordt gewerkt aan het verbeteren van het inzicht in de toekomstige5Energiesubsidiewijzer, Milieu Centraal. Zie: https://www.milieucentraal.nl/tests-en-tools/energiesubsidiewijzer/6Algemene Rekenkamer (2025), Een koud bad voor warmtenetten. Zie: https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2025/02/04/een-koud-bad-voor-warmtenetten7Kamerstuk 29 023, nr. 458Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15123 belasting van de laagspanningsnetten en aan het voorkomen vanpiekbelasting door efficiënter gebruik van het net.De ruimte op het elektriciteitsnet is een belangrijke randvoorwaarde voorde groei van het aantal warmtepompen. De toenemende elektrificatiezorgt ervoor dat de elektriciteitsnetten steeds voller raken. In degebouwde omgeving komt dat met name door een toename van hetaantal laadpalen, zonnepanelen, thuisbatterijen en warmtepompen. Deimpact van warmtepompen op het laagspanningsnet kan wordenverkleind door warmtepompen flexibeler in te zetten. In dat geval kan eenwarmtepomp bijvoorbeeld meer gebruik maken van eigen opwek doorzonnepanelen. Ook kan de warmtepomp bijvoorbeeld eerder aangaan ofop een lager vermogen aangaan tijdens de avondpiek op het elektrici-teitsnet. Op die manier kan de netbelasting van een warmtepomp, zondercomfortverlies, worden beperkt.Een hybride warmtepomp kan eigenlijk altijd worden geplaatst, omdatdeze een lagere elektriciteitsvraag heeft dan een volledig elektrischewarmtepomp en deels ook op andere momenten elektriciteit verbruikt. Alshet heel koud is, schakelt de cv-ketel bij en wordt gebruik gemaakt vanaardgas. Bij een volledig elektrische warmtepomp is wel het advies om bijde netbeheerder na te gaan of dit de juiste keuze is, of dat een hybridewarmtepomp beter past in de specifieke situatie. Hierbij kan voor de driegrote netbeheerders gebruik worden gemaakt van stroomnetcheckers.8Slimme apparaten de normIn de actieagenda netcongestie laagspanningsnetten is afgesproken datslimme apparaten de norm moeten worden. Warmtepompen die op ditmoment worden geïnstalleerd zijn niet altijd voldoende slim en er zijnvoor consumenten nog onvoldoende prikkels om warmtepompen flexibelin te zetten. Om te komen tot afspraken waar slimme warmtepompen aanmoeten voldoen, heeft de Stichting Koninklijk Nederlandse NormalisatieInstituut (NEN) de opdracht gekregen om een Nederlandse TechnischeAfspraak (NTA) voor slimme warmtepompen te ontwikkelen. De resultatenvan het normtraject worden begin 2026 verwacht. Zodra de NTAontwikkeld is, kunnen de uitkomsten hiervan worden gebruikt voorbijvoorbeeld een koppeling aan wet- en regelgeving, of de ISDE. Op diemanier wordt het installeren van slimme warmtepompen gestimuleerd.Door in te zetten op slimme warmtepompen, wordt bewoners engebouweigenaren handelingsperspectief geboden om in te spelen opfluctuerende energieprijzen. Als bewoners rekening kunnen houden methet moment waarop de leveringsprijzen of de nettarieven laag zijn, dankunnen zij goedkoper hun huis verwarmen. Op die manier kan eenwarmtepomp ook sneller worden terugverdiend. In november jl. heeft hetkabinet aangegeven in beginsel positief te kijken naar een nieuwetariefstructuur voor kleinverbruikers, die momenteel door de netbe-heerders wordt uitgewerkt.9 In dat voorstel worden nettarieven deelstijdsafhankelijk, waar slimme warmtepompen op in kunnen spelen.Netbelasting van (hybride) warmtepompenIn aanvullend onderzoek op basis van de installatiemonitor10, is onder-zocht hoe groot de netbelasting is van (hybride) warmtepompen is. De8Stroomnetcheckers: Enexis, Liander en Stedin.9Kamerstuk 29 023, nr. 52510BDH (2025), Netimpact woningen met warmtepomp, zie https://www.rvo.nl/nieuws/effect-van-warmtepompen-op-elektriciteitsnetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15124 netbelasting van warmtepompen hangt niet alleen af van de hoeveelheidelektriciteit die ze vragen, maar ook van de mate waarin warmtepompendat tegelijkertijd doen. Het onderzoek laat zien dat warmtepompen mindervermogen vragen dan eerder werd gedacht. Hierdoor kunnen netbe-heerders hun modellen en prognoses verbeteren, waardoor ze bijvoor-beeld investeringen in het net beter kunnen plannen.In navolging van een actie uit de actieagenda netcongestie laagspannings-netten heeft Berenschot onderzoek gedaan naar de toegevoegde waardevan een installatieregister voor warmtepompen en andere apparaten meteen significante impact op het net («net-intensieve apparaten»). Ditonderzoek treft u als bijlage bij deze brief aan. Berenschot concludeert datzo’n register verschillende belangrijke functies kan vervullen. Zo kan eenregister onder meer inzicht bieden in de plek waar net-intensieveapparaten worden geïnstalleerd en kan een register helpen bij hetontsluiten van het flexibiliteitspotentieel.Wel signaleert Berenschot dat de marktordening van slimme warmte-pompen nog niet zover is dat er al een eenduidig beeld is welke datavastgelegd zou moeten worden in het register om dit flexpotentieel teontsluiten. Zodra er meer duidelijkheid is over de techniek en marktor-dening rondom slimme apparaten en wat de rol van netbeheerders enmarktpartijen is, kan een register helpen. Mocht een register ingerichtworden, dan is het advies dit niet alleen te doen voor warmtepompenmaar ook voor andere netintensieve apparaten zoals laadpalen, thuisbat-terijen en zonnepanelen. Op dit moment werken het Rijk, de netbe-heerders en andere partners binnen het Landelijk ActieprogrammaNetcongestie (LAN) aan het verder vormgeven van deze randvoor-waarden.Energiebesparingspotentieel verzilverenInstallateurs, fabrikanten en de overheid hebben op 15 november 2023 deRoadmap prestatieborging (hybride) warmtepompen11 ondertekend,waarin afgesproken werd om samen te werken aan de prestatieborgingvan (hybride) warmtepompen. Met een energieprestatieborging zoudenkopers van een warmtepomp de zekerheid krijgen dat een warmtepomp inhun specifieke situatie een bepaalde warmtevoorziening en energiebe-sparing realiseert.Onderdeel van de Roadmap was het uitvoeren van gedragskundigonderzoek, om te achterhalen hoe consumenten aankijken tegen eendergelijke energieprestatieborging van de warmtepomp en of dit zouleiden tot een verhoogde aanschafintentie. Uit het onderzoek, dat alsbijlage bij deze brief is meegestuurd, bleek dat de prestatieborging deaankoopintentie voor hybride warmtepompen niet verhoogt. De sectorziet daarom geen aanleiding om de energieprestatieborging gezamenlijkverder uit te werken. Diverse marktpartijen werken wel zelf verder aan eenvorm van borging of garantie van de energieprestatie van het systeem datzij leveren.OverheidscampagnesHet kabinet vindt het belangrijk om bewoners en bedrijven te voorzien vanonafhankelijke informatie over de warmtepomp. Naast subsidies enaantrekkelijke leningen, zijn bewoners en MKB recent opnieuw via eenoverheidscampagne onder de vlag van «Zet ook de knop om» gewezen opde voordelen van een hybride warmtepomp. Deze campagne richtte zich11https://open.overheid.nl/documenten/e686d239-874b-4668-b571-4f25a614a118/fileTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15125 op bewoners en mkb’ers die verhuizen, verbouwen of waarvan de cv-ketelaan vervanging toe is. Daarnaast kunnen bewoners via de verbetercheckop de website verbeterjehuis.nl informatie krijgen over de concretestappen die zij voor hun eigen woning kunnen nemen om te verduur-zamen en tot welke besparingen dat leidt.Verder heeft het Ministerie van VRO de publiekscampagne «Wie isoleert,profiteert» ontwikkeld, die in 2024 van start is gegaan. Het kennisplatformVerbeterjehuis» wordt daar ook onder de aandacht van woningeigenarengebracht. Via dit platform kunnen zij de juiste informatie vinden overbijvoorbeeld isoleren en warmtepompen en gebruik maken van onder-steunende tools zoals de Verbetercheck. De campagne sluit aan op de«Zet ook de knop om» Klimaatcampagne, zodat de boodschappen in debeide campagnes elkaar versterken en aanvullen.Actualisatie Startanalyse aardgasvrije buurtenIn maart heeft het PBL de actualisatie van de Startanalyse aardgasvrijebuurten 2025 gepubliceerd.12 De Startanalyse geeft inzicht in demeerkosten van verschillende aardgasvrije verwarmingsopties opbuurtniveau en kan door gemeenten gebruikt worden bij de opstelling vanhet warmteprogramma. Bij het opstellen van de eerste transitievisieswarmte heeft ongeveer twee derde van de gemeenten gebruik gemaaktvan de Startanalyse 2020. Hoewel de Startanalyse primair gericht is op deondersteuning van gemeenten op buurtniveau, geven de resultaten ookinzichten voor Nederland als geheel.Uit de actualisatie blijkt dat de resultaten geen grote verschuivingen latenzien ten opzichte van de eerste startanalyse in 2020. Het beeld voor 2050is dat voor 2,9 miljoen aansluitingen individuele elektrische warmte-pompen de laagste nationale meerkosten hebben. Voor naar schatting2,5 miljoen aansluitingen is een hybride warmtepomp met klimaatneu-traal gas de optie met de laagste nationale kosten. Voor warmtenettenmet een (zeer) lagetemperatuurbron en warmtenetten met een midden- ofhogetemperatuurbron geldt dit voor respectievelijke 2,5 miljoen en0,5 miljoen aansluitingen. Realisatie van deze aantallen in de praktijk isuiteraard afhankelijk van diverse factoren, zoals lokale inpassing enbesluitvorming, voldoende netcapaciteit en de beschikbaarheid vanklimaatneutrale gassen. Het beeld uit de Startanalyse onderschrijftevenwel het belang van de (hybride) warmtepomp in de energietransitievan de gebouwde omgeving.Verduurzaming woningcorporaties met hybride warmtepompUw Kamer heeft in de motie Bontenbal verzocht afspraken te makenwoningcorporaties over de toepassing van een hybride warmtepomp bijvervanging van een gasketel.13 De Minister van Volkshuisvesting enRuimtelijke Ordening verwacht Uw Kamer hier voor het zomerreces van2025 nader over te informeren.AfsluitendIn veel gevallen is een (hybride) warmtepomp nu al een aantrekkelijkeinvestering die zich binnen de levensduur van het apparaat terugverdient.Een warmtepomp zorgt voor een veel efficiëntere verwarming dan detraditionele cv-ketel op aardgas. Daardoor bespaart men energie en wordt12PBL (2025), Actualisatie Startanalyse aardgasvrije buurten 2025, zie: https://www.pbl.nl/publicaties/actualisatie-startanalyse-aardgasvrije-buurten-202513Kamerstuk 32 813, nr. 1497Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15126 de energierekening lager. Ook kan een warmtepomp het energielabel endaarmee de waarde van een woning of gebouw verhogen.Het kabinet ziet de warmtepomp als een van de belangrijkste routes voorhet verduurzamen van de gebouwde omgeving, naast warmtenetten enisolatie, en blijft daarom bewoners en gebouweigenaren ondersteunen bijde overstap op een (hybride) warmtepomp.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15127