Maatregelenpakket versterking lokale democratie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 VIIVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2026Nr. 66 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 februari 2026Bij de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties (BZK) heb ik met uw Kamer gesproken over demiddelen in 2026 voor de subsidiering van decentrale politieke partijen.Door verschillende leden zijn voorstellen gedaan voor alternatieveaanwending van deze middelen. Om te waarborgen dat de middelendoelmatig en doeltreffend kunnen worden besteed, heb ik uw Kamer eenbrief toegezegd over het voorgenomen maatregelenpakket om de lokaledemocratie te versterken. Met deze brief kom ik tegemoet aan mijntoezegging.Subsidie decentrale politieke partijenOp de huidige begroting van het Ministerie van BZK is € 8,15 mln. in 2026beschikbaar voor de subsidiëring van decentrale politieke partijen. Dit isonderdeel van het wetsvoorstel Wet op de politieke partijen. Omdat dezewet nog niet in werking is getreden, ontbreekt momenteel de vereistewettelijke grondslag om deze middelen uit te keren aan decentralepolitieke partijen. Inwerkingtreding wordt voorzien voor 2027 waardoor destructurele middelen vanaf dan hiervoor beschikbaar moeten zijn.De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft voorafgaand aande Kamerbehandeling van de BZK-begroting voorgesteld om de subsidievoor decentrale politieke partijen beschikbaar te stellen via eendecentralisatie-uitkering. Dit voorstel voldoet niet aan de criteria vandoelmatigheid en doeltreffendheid. Ten eerste is het niet mogelijk om ineen subsidieregeling nadere verantwoordings- en transparantieregels testellen. Dit staat haaks op het voorstel Wet op de politieke partijen,waarbij subsidiëring van politieke partijen hand in hand gaat met deverantwoording en transparantie over financiën en de interne organisatie.Ten tweede geeft een decentralisatie-uitkering niet de garantie dat de kst-36800-VII-66ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VII, nr. 661 middelen daadwerkelijk aan decentrale politieke partijen wordenuitgekeerd. De middelen zijn door gemeenten immers vrij besteedbaar endaarmee onderdeel van de lokale politieke besluitvorming. Ten derdeheeft het voorstel tot gevolg dat lokale overheden eigen regelingen enprocedures tot stand moeten brengen, terwijl deze slechts van tijdelijkeaard zullen zijn. Het wetsvoorstel dat in de subsidie voor decentralepolitieke partijen voorziet ligt immers al bij uw Kamer. Daarom heb ik deamendementen en de motie1 ontraden die beogen de middelen op dezewijze uit te keren.Maatregelenpakket ter versterking van de lokale democratieDat de middelen in 2026 niet via een subsidieregeling worden uitgekeerd,betekent niet dat voor de middelen geen bestemming is. Het achterlig-gende beleidsdoel, namelijk het versterken van de lokale democratie, achtik nog steeds van groot belang. Vanaf 2027 is het voornemen om demiddelen via de subsidieregeling te verstrekken. Met het voorgesteldemaatregelenpakket wil ik in de breedte de lokale democratie versterken. Ikheb daarbij de signalen uit uw Kamer betrokken. Voor 2026 wil ikinvesteren in de volgende zaken:–Het Kennispunt Lokale Politieke Partijen. Lokale politieke partijenkunnen, anders dan lokale afdelingen, niet profiteren van de kennis enervaring van een landelijke politieke partij. Het Kennispunt lokalepolitieke partijen speelt als onafhankelijke koepelorganisatie enexpertisepunt een belangrijke rol in de ondersteuning en professionali-sering van decentrale politieke partijen. Daarom verhoog ik de subsidieaan het Kennispunt eenmalig met € 0,62 mln.–Versterking positie lokale volksvertegenwoordigers door extraondersteuning van rekenkamers, griffies, ombudsmannen. Zijzijn direct ondersteunend aan de lokale politieke partijen en stellen henin staat om hun belangrijke rol in de lokale democratie te vervullen. Tervergroting van hun impact en de verbetering van het onderlingesamenspel met gemeenteraadsleden en leden van provinciale statenmaak ik eenmalig € 1 mln. extra vrij.–Veilig vergaderen. 29 medeoverheden hebben in 2025 van mijnministerie € 3 mln. ontvangen voor maatregelen als een veiligheids-scan, beveiligingsmaatregelen of aanpassingen aan de vergaderzaal.Zo kunnen vergaderingen en bijeenkomsten van raden, Staten enalgemeen besturen veilig verlopen. Gezien het grote animo onderdecentrale overheden om hier ook aan te kunnen deelnemen, maak ikhier aanvullend € 3 mln. voor vrij.–Versterking van het meerjarig opleidingscurriculum van deberoeps- en belangenverenigingen voor decentraal bestuur.Hiermee worden de opleidingsmogelijkheden voor het decentraalbestuur duurzaam versterkt, wat de lokale ambtsdragers nog beter instaat stelt hun rol te vervullen. Ik stel hier € 1 mln. voor beschikbaar.–Verbreding inzet Prodemos. Mensen die de democratischerechtstaat belichamen, zoals rechters, politici, en ambtenaren, kunnenop scholen door hun kennis en ervaring een verhaal vertellen over dedemocratische rechtsstaat en gesprekken voeren over democratischewaarden. Voor onder andere het opzetten van pilots voor eenregionale infrastructuur, zowel in Europees als Caribisch Nederland,waarbij deze democratische professionals worden gekoppeld aanscholen stel ik € 1,5 mln. beschikbaar. Dit is aanvullend op de1Amendement Clemminck (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 VII, nr. 33)Amendement Clemminck (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 B, nr. 16)Motie Tijs van den Brink en Boelsma-Hoekstra (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 VII, nr. 43)Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VII, nr. 662 continuering van de middelen ten behoeve van de inzet in de regio dievolgt uit het eerdere amendement Sneller-Buijsse2.–Onderzoek naar online agressie. Uit de Monitor Integriteit enVeiligheid 2024 blijkt dat 45% van alle decentrale politieke ambtsdra-gers vorig jaar te maken kreeg met agressie, waarvan een groot deelonline werd geuit. Daarom maak ik € 0,5 mln. vrij voor onderzoek naaronline agressie en alternatieve sanctiemogelijkheden.–Communicatiecampagne ter bevordering van de instroom inhet politieke ambt. Uit cijfers blijkt dat de groep potentiële politiekeambtsdragers op dit moment onvoldoende wordt gemobiliseerd.Daarom maak ik € 0,53 mln. vrij voor communicatie over de verschil-lende aspecten van het politieke ambt, om de drempel om politiekactief te worden te verlagen en inzicht te bieden in de waarde, hetbelang en de veelzijdigheid van politieke ambten bevorderen, onderandere door griffies te ondersteunen bij hun lokale campagnes.InvesteringBedrag (x € 1.000)Kennispunt lokale politieke partijen620Versterking positie lokale volksvertegenwoordigers1.000Veilig vergaderen3.000Opleidingscurriculum beroeps- en belangenverenigingen1.000Verbreding inzet ProDemos1.500Onderzoek online agressie en eventuele alternatieve sanctiemogelijkheden500Communicatiecampagne instroom politieke ambt530Totale investering in 20268.150 Amendementen op begroting BZKEr zijn ook enkele amendementen ingediend op de begroting die tot doelhebben de middelen die bestemd zijn voor decentrale politieke partijenvoor andere doeleinden aan te wenden. Ik heb deze amendementen3ontraden. Met het bovenstaande heb ik inzichtelijk gemaakt dat er eencoherent maatregelenpakket ligt om de lokale democratie op allerleifronten te versterken. Deze belangrijke investeringen kunnen alleengedaan worden wanneer de amendementen die deze middelen alsdekking gebruiken worden ingetrokken, dan wel verworpen door uwKamer. Indien dat het geval is zal bij de eerstvolgende begrotingswijzigingdit maatregelenpakket verwerkt worden.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F. Rijkaart2Amendement Sneller-Buijsse (Kamerstukken II 2024–2025 36 600 VII, nr. 79)3Amendement Clemminck (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 VII, nr. 33)Amendement Clemminck (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 B, nr. 16)Amendement Erkens (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 VII, nr. 34)Amendement Sneller-Erkens (Kamerstukken II 2025–2026 36 800 VII, nr. 36)Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 VII, nr. 663