Geannoteerde agenda informele bijeenkomst van EU-transportministers 17-18 maart 2024 te Warschau

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-33Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en EnergieNr. 1115 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VANINFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 maart 2025Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda van de informele bijeenkomstvan EU-transportministers d.d. 17–18 maart a.s. te Warschau, Polen.Er is nog geen formele agenda voor de informele bijeenkomst gepubli-ceerd. De inhoud van deze geannoteerde agenda geeft daarom de meestrecente stand van zaken weer, gebaseerd op de eerste informatie die vanhet Poolse voorzitterschap is ontvangen. Mocht de formele agenda opbelangrijke punten veranderen, dan wordt u hierover geïnformeerd in debeantwoording van het schriftelijk overleg dat gepland staat op 6 maarta.s.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerDe Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,Ch.A. Jansen kst-21501-33-1115ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11151 I. Geannoteerde agenda Het Pools voorzitterschap organiseert op 17–18 maart a.s. de informelebijeenkomst van EU-transportministers in Warschau, Polen. Tijdens deinformele bijeenkomsten vindt er geen besluitvorming plaats. In eerderecommunicatie heeft het Pools voorzitterschap aangegeven dat debijeenkomst zich vooral zal richten op de weerbaarheid van transport.Hierbij zal naar verwachting een sessie plaatsvinden over civiel-militairetransportinfrastructuur en een sessie over weerbaarheid van transportin-frastructuur en cyberveiligheid.Deze geannoteerde agenda geeft in brede zin een schets van deverwachtte onderwerpen en de inzet hierop van het kabinet.Civiel-militaire transportinfrastructuurDe internationale veiligheidssituatie is de afgelopen jaren verslechterd. Ditheeft ook gevolgen voor de Nederlandse transportinfrastructuur, die nugeconfronteerd wordt met een toename van hybride dreigingen, metonder meer het risico op sabotage. In het kader daarvan is er binnen deEU een toenemende aandacht voor civiel-militaire transportinfrastructuur.Het Pools voorzitterschap zal daarom naar verwachting tijdens deinformele bijeenkomst een sessie organiseren over dit thema. Van belanghierbij is het EU-actieplan militaire mobiliteit 2.0 (2022–2026)1 dat streeftnaar snelle en efficiënte verplaatsing van strijdkrachten.In antwoord op vragen van de leden Olger van Dijk en Six-Dijkstra2 isaangegeven dat er voor het treffen van infrastructurele maatregelen voorzwaar militair transport op dit moment geen specifieke (aparte) financiëlemiddelen beschikbaar zijn bij de Ministeries van Defensie en IenW. DeCommissie beschikt over financieringsprogramma’s voor co-financieringvan infrastructurele projecten die zowel civiele als militaire mobiliteitverbeteren (dual-use). Het belangrijkste instrumentarium van deCommissie dat ingezet kan worden voor dual-use TEN-T projecten is hetfinancieringsprogramma Connecting Europe Facility (CEF). Dual-useprojecten zijn infrastructuurprojecten die bijdragen aan de doelstellingenvan het civiele en militaire TEN-T netwerk.In het lopende Meerjarig Financieel Kader (MFK) (2021–2027) is er binnenCEF Transport € 1,69 miljard gereserveerd voor TEN-T militaire mobiliteit.Dit budget is inmiddels al helemaal uitgeput. De hoogte van het toekom-stige budget in het CEF voor militaire mobiliteit wordt bepaald tijdens deonderhandelingen voor het nieuwe MFK (ingaand in 2028). Naarverwachting zal de Commissie halverwege 2025 een voorstel presenterenvoor dit nieuwe MFK. Het Pools voorzitterschap zal naar verwachting hetbelang van cofinanciering van dual-use infrastructuur onder de aandachtbrengen.De Europese Rekenkamer heeft op 5 februari jl. een speciaal verslag overmilitaire mobiliteit gepubliceerd waarin geconcludeerd wordt dat hetEU-actieplan een solide basis biedt, maar dat de impact versterkt kanworden. De Rekenkamer heeft verschillende aanbevelingen gedaan om devoorspelbaarheid van financiering en de selectie van dual-use projecten teverbeteren, waaronder door te onderzoeken of het mogelijk is het overige(reguliere) CEF-budget van het nu lopende MFK in te zetten voor projectendie ook een militair doel dienen. In eerste instantie wordt dit door hetkabinet positief ontvangen, gezien de geopolitieke dreigingen.1Kamerstuk 22 112, nr. 35852Aanhangsel Handelingen II 2024/25, nr. 438 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11152 Europese cofinanciering van dual-use projecten is van groot belang voorhet verbeteren van de militaire mobiliteit in de EU. Deze projecten helpende lidstaten hun transportinfrastructuur zo aan te passen dat deze voldoetaan militaire vereisten. Het kabinet hecht hier bijzonder veel belang aan,mede als trekker voor het PESCO-project militaire mobiliteit.3Het is relevant om te vermelden dat Nederland een belangrijkdoorvoerland voor de NAVO is. Er zijn al meerdere militaire transportenvia weg en spoor gefaciliteerd middels het Host Nation Support.4 Dezetransporten zullen naar verwachting in aantal en omvang toenemen. Omeen soepel verloop te waarborgen, onderzoeken de Ministeries van IenWen Defensie samen met ProRail en Rijkswaterstaat hoe een soepel verloopvan militaire transporten in verschillende crisis- en conflictscenario’s kanworden gegarandeerd. Daarnaast zijn aanpassingen in (internationale)wet- en regelgeving nodig, waarbij het kabinet inzet op Europesesamenwerking. Specifiek voor de havens vinden er diverse gesprekkenplaats tussen havenbedrijven en de Ministeries van Defensie en IenWinzake de militaire mobiliteit.Weerbaarheid transportinfrastructuur en cyberveiligheidCybersecurity is één van de onderwerpen onder weerbaarheid. Deweerbaarheidsopgave dekt zowel cyber als security. Een adequate aanpakvan cybersecurity van transport is vanwege de huidige geopolitiekesituatie van toenemend belang voor Nederland. Nederland zet in opverbetering van de cybersecurity via de implementatie van de Networkand Information Security (NIS2) richtlijn in nationale wetgeving: deCyberbeveiligingswet (CBW).5 Via de implementatie van deze richtlijn envia deze wet wordt de transportsector (alle modaliteiten: lucht, spoor,water en weg) weerbaarder gemaakt tegen cyberdreigingen en cyberaan-vallen.6De NIS2-richtlijn volgt de NIS1-richtlijn op (sinds 2016 van kracht engeïmplementeerd in de Wet beveiliging netwerk en informatiesystemen).De Commissie introduceerde NIS2 ten behoeve van betere minimumhar-monisatie, een gelijker speelveld en een verbeterd cybersecurityniveau inde EU. Alle EU lidstaten moeten de NIS2-richtlijn implementeren. Deimplementatie van de NIS2-richtlijn is echter complex gebleken. Bijna allelidstaten, inclusief Nederland, hebben de implementatiedeadline van17 oktober 2024 niet gehaald.Ook onder de Nederlandse Cybersecuritystrategie (NLCS) wordt gewerktaan het versterken van de digitale weerbaarheid van de transportsectoren.Via meerdere cyberweerbaarheidsprogramma’s wordt samen met deorganisaties in de sectoren gewerkt aan het vergroten van de cyberweer-baarheid. Een nadere toelichting per modaliteit is hieronder opgenomen.WegenVoor wegen werken we aan een meerjarenprogramma instandhouding.Een groot aantal knelpunten voor maatschappelijke weerbaarheid enmilitaire dreiging wordt in het meerjarenprogramma aangepakt3PESCO (Permanent Structured Cooperation) is een defensiesamenwerkingsverband binnen deEuropese Unie. Het werd in 2017 opgericht en stelt deelnemende EU-lidstaten in staat omnauwer samen te werken op het gebied van defensie en veiligheid. Zie: https://www.pesco.europa.eu/4De zogeheten Host Nation Support houdt in dat de verplaatsing van NAVO-militair personeelen materieel ondersteuning krijgt van het land waar de verplaatsing plaatsvindt.5Kamerstuk 22 112, nr. 38686Ook van belang is de implementatie van de Richtlijn Veerkrachtige Entiteiten (CER) in nationalewetgeving: de Wet weerbare kritieke entiteiten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11153 SpoorOok de spoorsector moet zich wapenen tegen militaire en hybridedreigingen. De weerbaarheidsopgave gaat over beschermen, beveiligenen herstellen van vitale infrastructuur, en omvat governance, logistiek(opslag, elektriciteit, etc.) en cybersecurity. Het programma ter verhogingvan de weerbaarheid van de spoorsector7 wordt daarom verder geïntensi-veerd.Er is een kans dat Nederland, als NAVO-lidstaat, betrokken raakt bij eengewapend conflict. Daarom heeft het kabinet hoge prioriteit gegeven aande Rijksbrede Weerbaarheidsopgave. IenW werkt hier reeds aan voor despoorsector via het actieprogramma Spoor. Op basis van de geopolitiekeontwikkelingen bekijkt IenW gezamenlijk met de spoorsectorpartijen (m.n.ProRail) hoe dit programma verder geïntensiveerd kan worden en metwelke nieuwe ontwikkelingen rekening gehouden moet worden.LuchtvaartNaast de NIS2 gelden voor de luchtvaartsector specifiek nog andere eisendie zien op het informatiebeveiligingsbeleid bij luchtvaartorganisaties enbevoegde luchtvaartautoriteiten, waaronder Part-IS (Information Security)en AVSEC (Aviation Security). Part-IS richt zich op het beschermen vangevoelige informatie tegen cyberdreigingen, ongeautoriseerde toegangen datalekken. AVSEC heeft betrekking op beveiliging van de burgerlucht-vaart tegen opzettelijke dreigingen zoals terrorisme en sabotage. In EUverband (EASA8, Commissie en lidstaten) wordt er gekeken naar deoverlap tussen de NIS2 richtlijn en de verschillende luchtvaartregimes diezien op informatiebeveiligingsbeleid.MaritiemVoor de nautische en logistieke processen in de Nederlandse zeehavensvormen digitale aanvallen een steeds groter risico. De Branche Organi-satie Zeehavens (BOZ), het Ministerie van IenW en de NCTV hebbendaarom een aanpak ontwikkeld en vastgelegd in de Cyber StrategieNederlandse Zeehavens.9 Daarnaast is er een landelijk cybersecurity-platform genaamd «FERM» gelanceerd, dat in november jl. een Haven-breed Incident Responsplan10 heeft gepresenteerd.7Kamerstuk 29 893, nr. 2708Europees Agentschap voor veiligheid van de luchtvaart9Nederlandse zeehavens en FERM lanceren landelijk cybersecurity platform | Port of Rotterdam10Zie: Havenbreed-IRP-versie-november-2024.pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11154