Locatie onderzoek nieuwbouw kerncentrales

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 645KernenergieNr. 131 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 september 2024Het kabinet hecht grote waarde aan het vergroten van onze energieonaf-hankelijkheid en het daartoe stimuleren van CO2-vrije vormen vanenergieproductie. Kernenergie kan een sleutelrol spelen in een duurzaamen robuust energiesysteem. Zoals aan uw Kamer gemeld, is begin dit jaarhet locatieonderzoek gestart voor de eerste twee grote kerncentrales diehet kabinet wil bouwen.1 Dit vergt zorgvuldige besluitvorming en eenintensief samenwerkingstraject met inwoners, bedrijven, overheden enmaatschappelijke organisaties. Ik hecht groot belang aan direct contactmet belanghebbenden omdat dit de kwaliteit en daarmee de snelheid vande besluitvorming over de locatiekeuze verhoogt. In deze brief deel ik detussenstand van het locatieonderzoek, zoals ik deze ook gedeeld heb metde overheden in de provincie Zeeland en rondom de Maasvlakte. Tevensgeef ik in deze brief een eerste reactie op de Borselse en Zeeuwsevoorwaarden, zoals aan uw Kamer toegezegd.2Samenvatting van deze briefWe willen toe naar een gezonde en zo schoon mogelijke mix van energie,die ons ook onafhankelijk maakt van andere landen. Daar hebben wekernenergie bij nodig. Het aanwijzen van locaties en het bouwen van decentrales kost tijd. Daarom zijn we hard aan de slag met de eerste stap,het selecteren van mogelijke locaties. Zoals eerder aangekondigd heb ikeen actualisatie laten uitvoeren naar het vestigingsbeleid voor grotekerncentrales. Op grond hiervan zal ik komende maanden in overleg metoverheden, havenbedrijven en grondeigenaren bekijken of er geschiktelocaties voor kerncentrales zijn in de gebieden Maasvlakte II en gemeenteTerneuzen. Dit in aanvulling op de gebieden Borssele/Vlissingen(Sloegebied) en Maasvlakte I. Hierbij kijk ik ook naar locaties die eerstgeschikt gemaakt moeten worden, bijvoorbeeld door het verplaatsen vanbedrijven of het verleggen van infrastructuur. Met deze aanpak werk ik toe1Kamerstuk 32 645, nr. 1222Kamerstuk 32 645, nr. 126 kst-32645-131ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1311 naar een projectbesluit dat standhoudt bij de Raad van State. Dit verhoogtde kans op een snelle realisatie van de kerncentrales.Ook heb ik vandaag alle 1.374 reacties openbaar gemaakt die ik hebontvangen op het Voornemen en voorstel voor Participatie (VenP), datbegin dit jaar ter inzage lag. Hierin zijn verschillende locaties genoemd.Deze locaties beoordeel ik momenteel. Mogelijk komen uit deze beoor-deling aanvullende locaties naar voren. Een zorgvuldige procedure vergtimmers dat ik kijk naar alle redelijkerwijs in beschouwing te nemenlocaties.Ook stuur ik u in deze brief mijn eerste reactie op de voorwaarden die degemeente Borsele en provincie Zeeland hebben gesteld aan de komst vande twee kerncentrales. Vandaag, woensdag 11 september, heb ik mijnreactie ook met inwoners en bedrijven uit de gemeente Borsele enprovincie besproken. Ik heb grote waardering voor het feit dat inwoners alin zo’n vroeg stadium nadenken over de betekenis van grote projectenvoor hun leefomgeving, zodat ik daar zo goed mogelijk rekening mee kanhouden. Het beantwoorden van de voorwaarden vergt nog veelonderzoek. Het is daarom te vroeg nu al voorwaarden toe te kennen of teschrappen. Om deze goede weg verder in te zetten, heb ik samen met degemeente Borsele en provincie Zeeland een intentieverklaring afgeslotenwaarin we afspraken hebben gemaakt hoe we gezamenlijk toewerken naareen goed antwoord op de voorwaarden. Ik ben ook zeer verheugd datRaymond Knops namens de drie overheden het proces zal begeleiden omte komen tot en Rijk-Regiopakket.Nieuwbouw kerncentrales, fase 1: voorbereiden besluitvorming.In de Kamerbrief over de stand van zaken van het nieuwbouwtraject vanfebruari van dit jaar wordt een overzicht geboden van de verschillendewerksporen. Deze werksporen leiden tot een drietal mijlpalen: een politiekbesluit over de start van de aanbesteding, de voorkeursbeslissing voor delocatie, en de oplevering van het Rijk-Regio pakket. Deze brief geeft een toelichting op de eerste fase van de projectprocedureen de ontwikkelingen met betrekking tot het Rijk-Regiopakket. Op ditmoment staan de andere werksporen er als volgt voor:•De marktconsultatie is inmiddels bijna afgerond. Ik verwacht derapporten hiervan volgende maand (oktober) met uw Kamer te kunnendelen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1312 •De technische haalbaarheidsstudies worden ook deze maandgefinaliseerd door de verschillende technologieleveranciers. Deresultaten van de studies zullen de komende periode gevalideerdworden door een onafhankelijke derde partij (third-party review).Ik zal volgende maand in een brief aan uw Kamer uitgebreid ingaan op devoortgang in de verschillende werksporen en de volgende stappen.Stand van zaken van de ruimtelijke projectprocedureIn het Voornemen en voorstel voor Participatie (VenP), dat eind februari isgepubliceerd als start van de projectprocedure, heb ik aangegeven dat erin ieder geval gekeken wordt naar de waarborgingsgebieden Maasvlakte Ien Borssele/Vlissingen.3 Daarbij heb ik ook aangekondigd om eenactualisatie van de locatie-afwegingen sinds de jaren ’70 uit te voeren. Totslot hebben verschillende mensen en organisaties suggesties aange-dragen voor kansrijke gebieden. Zowel het actualisatierapport als dereacties op het VenP heb ik inmiddels openbaar gemaakt opwww.overkernenergie.nl, passend bij de strategie van actieve openbaar-making en transparantie die ik in dit proces nastreef.Actualisatie vestigingsplaatsen kernenergie: Terneuzen en TweedeMaasvlakte als aanvullende kansrijke gebiedenDiverse keuzes en afwegingen sinds de jaren ’70 hebben geleid tot eenvestigings- en waarborgingsbeleid voor grootschalige kerncentrales.Vertrekpunt daarbij waren de meer dan 30 gebieden die in aanmerkingkomen voor grootschalige elektriciteitsopwekking4. Alle gebieden en deafwegingen die in de loop der jaren zijn gemaakt, zijn met de kennis vannu opnieuw beoordeeld. In het «Actualisatierapport waarborgingsbeleidkernenergie» staan de conclusies daarvan beschreven. Uit het actualisatie-rapport komen twee aanvullende gebieden naar voren waar mogelijkgeschikte locaties voor kerncentrales zijn. Dit betreft Maasvlakte II en degemeente Terneuzen. Maasvlakte II is bij de meest recente herziening vanhet waarborgingsbeleid in 2008 niet beschouwd, omdat er destijds geenaanleiding was extra gebieden aan te wijzen. Het grondgebied van degemeente Terneuzen komt in beeld door de geplande ontwikkeling vannieuwe hoogspanningsinfrastructuur naar Zeeuws-Vlaanderen. TenneT isonlangs de ruimtelijke procedure gestart voor de aanleg van een nieuwhoogspanningsstation bij Terneuzen en een nieuwe 380 kV hoogspan-ningsverbinding hiernaartoe.Reacties op het «Voornemen en voorstel voor Participatie» (VenP)Begin dit jaar lag het voornemen voor de nieuwbouw ter inzage met deuitnodiging om geschikte locaties aan te dragen. Op de terinzageleggingvan het VenP hebben 1.374 mensen of organisaties uit binnen- enbuitenland gereageerd. In deze reacties zijn gebieden aangedragenwaarvan indieners menen dat deze onderzocht moeten worden. Dezegebieden worden beoordeeld op grond van milieutechnische indicatoren(zoals beschikbaarheid van koelwater, effecten op drinkwater), technischeindicatoren (netinfrastructuur) en bevolkingsindicatoren (bevolkings-omvang). Of deze beoordeling tot extra geschikte gebieden zal leiden isnu nog niet bekend. Definitieve uitkomsten van deze beoordelingsrondelanden in de concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (concept-NRD).3Kamerstuk 32 645, nr. 1224De term grootschalig betekent dat het elektrisch vermogen van een centrale tenminste500 MegaWatt bedraagt. Dit betekent tevens dat deze gebieden en projecten van nationaalbelang zijn en dat het Rijk bevoegd is tot het verlenen van de vergunning (projectbesluit).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1313 VervolgprocesDe komende maanden zal ik in overleg met havenbedrijven, overheden enandere betrokken stakeholders (zoals grondgebruikers) bezien of erbinnen de geschikte gebieden locaties zijn die als kansrijk aangemerktkunnen worden. In de concept-NRD motiveer ik welke concrete locaties inhet milieueffectonderzoek (planMER) zullen worden onderzocht. Om totdeze te onderzoeken locaties te komen worden momenteel op hoofdlijnenook locaties bekeken waar verregaande maatregelen nodig zijn om dezegeschikt te maken. Denk hierbij aan het verleggen van bovengrondse enondergrondse infrastructuur, het verleggen van waterkeringen, of hetverplaatsen van bedrijven. Dit is nodig omdat de verwachting is dat allebeschikbare locaties in Nederland in meer of mindere mate te makenhebben met ruimtelijke belemmeringen. Dus ook deze maatregelenworden beoordeeld, zodat mede op basis hiervan bepaald kan worden ofeen locatie redelijk is.Ik kies voor een brede aanpak, waarin ik, op basis van een beoordelings-kader dat rekening houdt met mogelijke aanpassing van locaties, in kaartbreng welke locaties uiteindelijk onderzocht gaan worden. Om ditzorgvuldig te doen is overleg nodig met betrokken overheden, havenbe-drijven en grondeigenaren. Op dit moment is nog niet precies in teschatten hoeveel tijd deze gesprekken vergen. Uiterlijk begin 2025 wil ikde concept-NRD ter inzage te leggen.Stand van zaken Rijk-RegiopakketOp 9 december 2022 is per Kamerbrief5 aangegeven dat Borssele devoorkeurslocatie is van het kabinet voor de nieuwbouw van tweekerncentrales. Dit is gedaan om vooruitlopend op de start van deaanbesteding al gedetailleerd onderzoek te kunnen doen. Ook bood dit demogelijkheid om vroegtijdig een participatietraject op te zetten. Deeventuele nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales in Borssele zal voor,tijdens en na de bouw grote en langjarige impact hebben op de regio. Deverwachte impact van de nieuwbouw van twee kerncentrales is quaordegrootte, bouwduur en impact op het leefmilieu groter dan andere(energie)projecten in de regio, zoals de realisatie van een hoogspannings-station in het Sloegebied of de aanleg van het waterstofnetwerk. Metname de langdurige bouwfase van de kerncentrales heeft veel invloed. Debouwwerkzaamheden, het verkeer en transport wat daarmee gemoeidgaat en de huisvesting van bouwers van de kerncentrales zal substantieelmerkbaar zijn in de regio. Door de grote en langjarige impact van de bouwvan kerncentrales streven Rijk en regio gezamenlijk naar een pakket vanmaatregelen dat uitgaat van het (zoveel mogelijk) mitigeren van negatievegevolgen en tegelijkertijd inspeelt op gezamenlijke kansen en belangenvoor de toekomst van de regio, zodat een win-win situatie voor Rijk enregio ontstaat. In het pakket kijk ik met de regio ook naar andere energie-projecten en zal de cumulatieve effecten van die projecten ook betrekkenbij het pakket.Op 10 april 2024 heeft mijn ambtsvoorganger de Borselse en Zeeuwsevoorwaarden in ontvangst genomen.6 Deze voorwaarden heb ik ook metveel interesse tot mij genomen en ben hier op 11 september 2024 metinwoners in Borssele over in gesprek gegaan. Ik wil mijn waarderinguitspreken voor de mate waarin bewoners betrokken zijn en de bevlo-genheid waarmee de gevolgen van de plannen rondom kernenergie zijn5Kamerstuk 32 645, nr. 1166Kamerstuk 32 645, nr. 126Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1314 uitgewerkt. Dit is een waardevol onderdeel van de voorbereiding van ditproject.Zoals eerder ook aan uw Kamer is gecommuniceerd, betekent hetvroegtijdige technische onderzoek naar en participatietraject in de locatieBorssele niet dat Borssele definitief aangewezen wordt als locatie voor denieuwbouw van de kerncentrales. Hiervoor geldt, zoals aan het begin vande brief beschreven, de projectprocedure. In deze procedure weeg ikmeerdere locaties gelijkwaardig en zal ik samen met de Minister van VROeen definitieve voorkeurslocatie bepalen.Leidende principes en uitgangspunten om te komen tot eenRijk-RegiopakketHet komen tot een Rijk-Regiopakket vergt een zorgvuldig proces. Daaromheb ik samen met de gemeente Borsele en provincie Zeeland eenintentieverklaring ondertekend waarin de procesafspraken van hetRijk-Regiopakket zijn uitgewerkt en waarmee we het belang van desamenwerking onderstrepen. We hanteren daarbij de volgende leidendeprincipes: we werken aan een positieve nalatenschap voor de Zeeuwen,we nemen elkaar serieus en we vertellen het eerlijke verhaal. Eenbelangrijke basis voor het Rijk-Regiopakket is de vertaling van de Borselseen Zeeuwse voorwaarden in concrete afspraken.Om te kunnen bepalen in hoeverre tegemoet kan worden gekomen aan dedoor de regio gestelde voorwaarden hanteer ik daarbij een aantaluitgangspunten voor het pakket: het moet proportioneel zijn, het moetpassen in het Nederlandse energiesysteem, het moet juridisch haalbaarzijn en het moet overeenkomstig zijn met wettelijke normeringen. Dezeuitgangspunten zijn tevens in andere regio’s toepasbaar mocht blijken datBorsele niet de definitieve locatie wordt van de nieuw te bouwenkerncentrales.Integrale blik op meerdere energieprojecten is nodigDe Borselse en Zeeuwse voorwaarden hebben betrekking op meerenergieprojecten in de regio dan alleen de nieuwbouw van de kerncen-trales. Deze projecten (zoals de aanlandingen Wind op Zee IJmuiden VerAlpha en Nederwiek 1 en het 380 kV-hoogspanningsstation OmgevingSloegebied) hebben ook impact op de kwaliteit van de leefomgeving. Degemeente Borsele en de provincie Zeeland hebben laten weten niet voorelk project afzonderlijke afspraken te willen maken. Daarom zet ik in opeen breed proces.De komende tijd ga ik met provincie en gemeente het gesprek aan over devoorwaarden. Zo hebben de voorwaarden betrekking op verschillendefases van de bouw of exploitatie. Ook heeft een deel van de voorwaardenbetrekking op andere energieprojecten en valt onder het mandaat vanandere organisaties zoals TenneT en Hynetwork Services. Ik zalzorgdragen dat in samenwerking met deze partijen een analyse plaats-vindt op de haalbaarheid van deze voorwaarden. De gemeente Borsele enprovincie Zeeland zullen daarbij intensief contact onderhouden metrespectievelijk inwoners en bedrijven in Borsele en overige Zeeuwseoverheden en Zeeuwse belanghebbenden. Het is mijn genoegen om temelden dat ik samen met de gemeente Borsele en provincie ZeelandRaymond Knops heb aangesteld als gebiedsverbinder. Ik verwacht dat deheer Knops met zijn rijke ervaring en expertise een onafhankelijkebrugfunctie kan vervullen tussen de verschillende partijen om in dekomende periode tot een gedragen Rijk-Regiopakket te komen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1315 Borging van de voorwaarden in het pakket, vergunning en contractOm effectief en daadkrachtig aan de slag te gaan met de voorwaardennemen Rijk en Regio de voorwaarden zoveel mogelijk op in al lopendeprocessen. Zo kunnen voorwaarden daadwerkelijk geborgd worden:1.Vergunning: Een voorwaarde kan nader worden uitgewerkt inPlan-MER of Project-MER en kan dan uiteindelijk in één van devergunningsdocumenten opgenomen worden. Het gaat dan om devergunningen in brede zin of om één van de onderliggende documen-ten. Dit geldt voor wettelijke maatregelen. Dit zijn maatregelen dieconform het projectbesluit moeten worden uitgevoerd.2.Contract: Een voorwaarde kan nader worden uitgewerkt in detechnische haalbaarheidsstudie, en later in de aanbesteding met demarktpartijen. De voorwaarde kan dan uiteindelijk in het contract metde marktpartij worden opgenomen. Dit geldt voor bovenwettelijkemaatregelen rond de nieuwbouw kerncentrales.3.Rijk-regiopakket: Voorwaarden die niet via bovenstaande tweeprocessen kunnen worden geborgd, worden separaat uitgewerkt. Ditwordt door de gemeente Borsele en de Provincie Zeeland gedaan inhet Lokaal Impact Rapport. Daarna wordt deze opgenomen in eenseparate overeenkomst in het Rijk-Regiopakket. De (juridische) vormvan het Rijk-Regiopakket wordt in een later stadium bepaald. Indienblijkt dat er in de loop van 2025 onvoldoende informatie is om devoorwaarde op te nemen als afspraak, wordt er een procesafspraakgemaakt over hoe hiermee verder te gaan.In deze fase kan ik nog geen voorwaarden toekennen of afwijzen.Daarvoor is immers informatie nodig uit het vergunningstraject, detechnische haalbaarheidsstudies en het lokale impact rapport. Daarbijvraagt een aantal voorwaarden nadere bespreking met de regio, omdatdeze inhoudelijk nog een verdiepingsslag vereisen. Hierbij hanteer ikonderstaande tijdlijnen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1316 Wat als een andere locatie gekozen wordt voor de nieuwbouw van dekerncentrales?Als ik in het kader van de projectprocedure tot het besluit kom dat denieuwbouw van de kerncentrales niet in Borssele zal plaatsvinden, zal ikmet die gemeente en provincie in gesprek gaan over de impact van denieuwbouw in dat gebied en wat dit betekent voor de voorwaarden diedaar relevant zijn om een Rijk-Regio pakket over af te sluiten. Mijnverwachting is dat veel van de analyse en voorwaarden zoals opgetekenddoor de gemeente Borsele, ook voor andere gebieden zal gelden omdathet achterliggende belang van een leefbare woonomgeving voor allegebieden in Nederland van toepassing is.Ook zonder nieuwbouw van de kerncentrales hebben de overigegenoemde energieprojecten impact op de leefomgeving in Zeeland.Daarom investeer ik bijvoorbeeld in de aanlandingsgebieden voor windop zee. Indien een andere locatie gekozen wordt dan Borssele betekent ditdat voor de overige projecten het Rijk alleen afspraken maakt overwettelijke maatregelen (vergunning), net zoals dit in andere regio’s voordit type projecten wordt gedaan. In elke regio voer ik vanuit mijn rol alsBevoegd Gezag immers altijd het gesprek met regio en initiatiefnemerover het mitigeren van effecten via de vergunningen van grote(energie)projecten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1317 Tot slotDe nieuwbouw van de kerncentrales is een groot project met een groteimpact op de omgeving. Met de geschetste aanpak van het locatie-onderzoek en het Rijk-Regiopakket heb ik er vertrouwen in dat we metelkaar tot zorgvuldig gewogen besluiten kunnen komen die goed zijn voorBorssele, Zeeland en Nederland. Ik kijk er dan ook naar uit het construc-tieve overleg de Zeeuwse bestuurders, bewoners en bedrijven en uwKamer voort te zetten.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 645, nr. 1318