Hoofdlijnenbrief Herstel van Groningen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202433 529GaswinningNr. 1245 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 september 2024Om vooruit te komen, moet je af en toe even stilstaan. Dat motto loopt alseen rode draad door mijn werkzame leven. Voordat ik als Staatssecretariswerd benoemd, was ik onder andere muskusrattenbestrijder, weidevogel-coördinator, uitvaartverzorger en contra-expert bij aardbevingsschade. Ophet oog uiteenlopende beroepen, maar toch verbonden door dat motto.Als Staatssecretaris wil ik Groningen en Noord-Drenthe verder op wegkrijgen naar herstel, en dat kan niet zonder de tijd te nemen om teluisteren, te ervaren en te leren van het verleden. Ik heb als Groningergroot leed gezien bij gedupeerden van de gaswinning en als contra-expertmensen bijgestaan die verstrikt waren geraakt in de afhandeling van hunschades. Van dichtbij heb ik gezien dat goede bedoelingen niet altijdleiden tot een uitkomst waar mensen mee verder kunnen en zich weerveilig voelen. Het zijn niet alleen de scheuren in de muren die geheeldmoeten worden, maar ook de scheuren in mensen en gemeenschappen.Dit geldt voor héél Groningen en Noord-Drenthe. Ook op plekken waar defysieke schade minder zichtbaar is, en waar minder versterking nodig is,zijn de afgelopen decennia achterstanden ontstaan, en is behoefte aannieuw perspectief.Versterking, herstel van schade en verduurzamingDe afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet door het IMG, de NCGen mijn voorganger om de schadeafhandeling en versterking te verbe-teren. In Nij Begun is daar ook de verduurzaming aan toegevoegd. Enhoewel ik zie en hoor van meerdere bewoners dat het beter gaat danvoorheen, moet de komende periode blijken of die verbeteringen ookbreed worden ervaren. Ik wil bovendien de zogenoemde «stillegedupeerden» in beeld krijgen. Daarom zal ik veel in de regio aanwezigzijn om naar bewoners te luisteren, om als Groningers onder elkaar ingesprek te gaan. Ik zal daarbij voortbouwen op de verbeteringen die ondermijn voorganger met Nij Begun zijn ingezet. Niet door beleid steeds te kst-33529-1245ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12451 wijzigen – dat heeft in het verleden vaak tot vertraging geleid. Maar weldoor te kijken waar praktische verbeteringen mogelijk zijn. Daarbij kijk ikook naar de wijze waarop we de versterking, het herstel van schade enuitvoering van verduurzaming zoveel mogelijk met elkaar in samenhangkunnen uitvoeren. Rust en stabiliteit is nu nodig voor een meer voort-varend herstel en om ruimte te geven aan uitvoeringsorganisaties.Dit najaar ga ik in gesprek met bewoners, maatschappelijke organisaties,regionale bestuurders en uitvoeringsorganisaties, onder andere over deuitgangspunten waarbinnen de versterking wordt uitgevoerd. Dediepte-analyse van de planning voor afronding van de versterking vormthiervoor de basis. Deze zal ik op korte termijn aan uw Kamer doentoekomen. Met de regio bespreek ik de uitkomsten van de op 6 maartaangekondigde proef1. Ook bespreek ik met hen hoe we verschillen zoveelmogelijk kunnen beperken en hoe de gebiedsgerichte aanpak uit deagenda voor herstel vormgegeven wordt. Daarnaast wordt de verduur-zaming momenteel door Rijk en regio nader uitgewerkt met in gedachtende uitgangspunten uit de brief van 6 maart2, zodat Groningers enNoord-Drenten ook daadwerkelijk profiteren van verduurzaming en dekansen van de energietransitie. Het doel is om met alle partijen totgedragen uitgangspunten te komen waarbinnen de gezamenlijke opgavewordt uitgevoerd. Deze uitgangspunten moeten vervolgens consistent enals één overheid aan bewoners worden uitgelegd. Hierbij wil ik trans-parant zijn over wat niet of juist wel kan, en wat hier de overwegingenvoor zijn.Tegelijkertijd zie ik dat er meer nodig is om de versterking en afhandelingvan schade mensgerichter te maken. Sommige bewoners zijn afgehaakten zijn hun vertrouwen in een goede afhandeling kwijtgeraakt. Ik wil henweer aan boord krijgen. Daarvoor is het van belang om goed te luisterennaar wat nodig is en om het beschikbare instrumentarium en de uitvoe-ringscapaciteit heel gericht in te zetten.Soms kunnen ogenschijnlijk kleine gebaren in de uitvoering veel bereikenin de tevredenheid van bewoners over het proces van versterking ofschadeafhandeling. Ik denk dan bijvoorbeeld aan situaties waarinvoorzieningen die een woning had, zoals een buitenkraan, erker ofzonnepanelen, na de versterking niet blijken te worden teruggeplaatst. Inzulke situaties moet snel en zonder bureaucratie gehandeld kunnenworden. Geen ellenlange onderzoeken, minder papierwerk, en snelduidelijkheid. Er is al veel mogelijk – en waar in de praktijk nog belemme-ringen zijn om die ruimte te pakken, wil ik ook die wegnemen. In anderesituaties is er meer nodig, want nog niet iedereen die nog steeds degevolgen van de gaswinning ondervindt, is voldoende geholpen met hethuidige pakket aan maatregelen. Dat zie ik bijvoorbeeld bij mensen dieonder de eersten waren die schade meldden bij de NAM, een afwijzingontvingen en nu niet in aanmerking komen voor een ruimhartigerafhandeling. Of in enkele gevallen in nog steeds slepende procedures metde NAM verwikkeld zijn. Een oplossing vinden zal niet altijd eenvoudigzijn. Ik ben me bewust van belemmeringen die hierbij een rol spelen,bijvoorbeeld als het gaat om uitvoerbaarheid en het creëren van nieuweverschillen, waarover mijn voorganger uw Kamer heeft geïnformeerd3.Ik ben zeer gemotiveerd om te kijken naar wat wél kan. Dat begint metdaadwerkelijk herstel van schade en een veilige woning. Mijn aandacht zaldaarnaast liggen op de meest complexe situaties en zwaar gedupeerden.1Kamerstukken II 2023/24, 33 529, nr. 1227.2Kamerstukken II 2023/24, 33 529, nr. 1227.3Kamerstukken II 2023/24, 33 529, nr. 1209.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12452 Mijn ambitie is dan ook om gedurende mijn ambtsperiode de geplaatstestutten in het aardbevingsgebied, die het gevoel van onveiligheidversterken en afbreuk doen aan het aangezicht van Groningen, zoveelmogelijk plaats te laten maken voor een permanente en bestendigeoplossing.Toekomstperspectief door een generatielange aanpakEen belangrijk onderdeel van Nij Begun gaat over het inlossen van deereschuld aan Groningen en Noord-Drenthe. Dat doet het kabinet dooreen generatielang te investeren in toekomstperspectief voor de regio, insociaaleconomische ontwikkeling. Zodat het weer een plek wordt waar jefijn kunt wonen, werken, opgroeien en gezond oud kunt worden. Want NijBegun is niet alleen gericht op de kern van het aardbevingsgebied, maarop de gehele regio. Brede welvaart gaat over het welzijn van alle inwonersvan Groningen en Noord-Drenthe. Ik vind het dan ook van groot belangdat we gebieden vooruithelpen waar van oudsher relatief veel armoedeen intergenerationele kansenongelijkheid voorkomt.Dat vergt een lokale en gerichte aanpak met structurele oplossingen. Alswe investeren in de economie en de brede welvaart van de regio, danmoeten de Groningers en de Noord-Drenten daar ook écht van profiteren.Zoals meer kansen voor de volgende generatie en verbetering van dementale gezondheid. Zoals het aanpakken van de directe gevolgen vanarmoede, zoals schulden en stress. Zodat mensen weer grip krijgen op heteigen leven, en de samenhang in buurten en wijken versterkt. Zo kunnenwe de Groningse trots uitdragen en koesteren.Gerichte investeringen zijn nodig om de regionale economie te versterkenen te zorgen voor innovatie en (behoud van) werkgelegenheid, met echteimpact voor bewoners. Dit vraagt ook wat van het bedrijfsleven:maatschappelijk rendement moet voorop staan en partijen zal gevraagdworden zich te committeren aan de ontwikkeling van de regio. Dezeinvesteringen dienen hand in hand te gaan met het beschermen enversterken van de kwaliteit van het landschap en de leefomgeving. Zozorgen de investeringen voor nieuwe banen, meer welzijn en eenverbeterde leefomgeving van de inwoners van Groningen en Noord-Drenthe.Samen met de regio en met het Rijk zijn kwartiermakers Henk Nijboer enJakob Klompien hard bezig om tot een sociale en economische agenda tekomen die voor de komende generatie het verschil moet maken.Betrokkenheid van inwoners, maatschappelijke organisaties, het bedrijfs-leven, onderwijs- en kennispartijen en volksvertegenwoordigers iscruciaal voor het succes. Gewone Groningers horen aan tafel – niet alleenvoorafgaand aan beleidsvorming, maar gedurende heel Nij Begun. Ookvind ik het van belang dat de sociale en economische agenda goedaansluiten op bestaande programma’s vanuit het Rijk. Zodat allemogelijkheden die het Rijksbeleid biedt worden benut, en inwoners vanGroningen en Noord-Drenthe alle kansen krijgen in de toekomst.Vanuit verbinding en niet vrijblijvendBewoners zijn niet gebaat bij nieuwe beloften, regels of systemen, maarbij stabiliteit, vertrouwen en goede uitvoering van de vijftig maatregelendie met Nij Begun zijn aangekondigd. Het kabinet heeft speciale aandachtvoor Groningen en blijft dan ook onverkort uitvoering geven aan deaangekondigde maatregelen. Daarom handhaaft het kabinet alle daarvoorbeschikbare middelen op de separate begrotingen. Goede samenwerkingtussen ministeries, uitvoeringsorganisaties, provincies, gemeenten enTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12453 waterschappen is onmisbaar bij de uitvoering van Nij Begun. Daar kan ikals Groninger in Den Haag een steentje aan bijdragen vanuit eenverbindende rol, met hart voor de mensen.De afspraken over het inlossen van de ereschuld aan Groningen enNoord-Drenthe zijn niet vrijblijvend, ze worden ook in de wet vastgelegd.Ik streef ernaar uw Kamer begin 2025 het wetsvoorstel aan te biedenwaarin de generatielange inzet van het kabinet, voor dertig jaar tot en met2055, wordt vastgelegd om verantwoording af te leggen over de geboekteresultaten van de generatielange aanpak in de «Staat van Groningen». Ikben blij dat we de Ministeriële Commissie Groningen (MCG) met ditkabinet voortzetten, waar ik met mijn collega’s in het kabinet aanvullendemaatregelen kan nemen als dat nodig is.De gaswinning uit het Groningenveld is per april dit jaar bij wet verboden.Dat is een belangrijke mijlpaal. Ik zie echter ook dat mensen, gegevenalles wat er gebeurd is, zorgen hebben over de winning die nog plaats-vindt in kleine velden in de regio. Hoewel de gaswinning in de kleinevelden en gevolgen daarvan van een totaal andere omvang zijn dan bijhet Groningenveld, begrijp ik dat en spreek ik met de verantwoordelijkeMinister van Klimaat en Groene Groei onder andere over lessen van hetGroningenveld en de afhandeling van schade in het aardbevingsgebied.Samen met de regio een succes maken van de unieke kans die er nu ligt,met dertig jaar middelen voor een beter toekomstperspectief voorGroningen en Noord-Drenthe. Daar sta ik voor. Ik wil me de komendejaren richten op oplossingen voor mensen die getroffen zijn door degevolgen van de gaswinning en nog steeds niet uit de problemen zijn. Diesoms de hoop op een goede afloop verloren zijn. Wat dan kan helpen iszichtbaar zijn en luisteren. Weten waar je aan toe bent als bewoner.Herstel van vertrouwen krijg je niet cadeau als overheid, dat moet jeterugverdienen als het verloren is gegaan. U mag me hierop aanspreken.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van MarumTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12454