Zevende voortgangsrapportage over de capaciteit bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202624 587Justitiële InrichtingenNr. 1090 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 maart 2026Hierbij ontvangt u de zevende voortgangsrapportage over de capaciteit bijde Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).Zoals bij uw Kamer bekend is er sinds 2023 sprake van een langdurigcapaciteitsprobleem bij DJI door een tekort aan cellen en een groterenovatieopgave. Daarnaast zijn vanwege personeelstekort cellen nietinzetbaar. Door capaciteitstekorten bij tbs-instellingen verblijven ermomenteel circa 275 tbs-gestelden in het gevangeniswezen. Dit geldt ookvoor 48 gereserveerde plaatsen in het gevangeniswezen voor jongvolwas-senen die door het capaciteitstekort in de justitiële jeugdinrichting daarniet geplaatst kunnen worden. Door de vorige kabinetten is daarom eenaantal maatregelen getroffen. Deze noodmaatregelen bieden echter geenstructurele oplossing en de werkdruk bij het personeel van DJI blijftonverminderd hoog. Daarnaast is als gevolg van de getroffen maatre-gelen een grote voorraad van nog uit te voeren straffen ontstaan.Ik ben erg onder de indruk van de bevlogenheid en deskundigheid van hetpersoneel van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Door alle zeilen bij tezetten zijn zij in staat om de hoge bezetting te realiseren. De veiligheid vanpersoneel en gedetineerden staat voorop.Het huidige kabinet onderkent de grote problematiek in het gevangenis-wezen en zal keuzes moeten maken. Alleen dan kunnen de komende jarenstraffen worden uitgevoerd en wordt recht gedaan aan alle relevantebelangen. Zo is het voor slachtoffers moeilijk te verkroppen als er geenvergelding plaatsvindt. Daarnaast kan de huidige situatie ook afbreukdoen aan de geloofwaardigheid van het rechtssysteem. Indien keuzesuitblijven, kan DJI niet meer alle voorlopig gehechten en arrestantenplaatsen en loopt de voorraad zelfmelders en arrestanten verder op. Ditkan op termijn leiden tot verjaring van straffen van arrestanten enzelfmelders, met straffeloosheid als gevolg. Het is van belang datstructurele maatregelen worden genomen, die bijdragen en recht doen kst-24587-1090ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10901 aan de strafdoelen: vergelding, preventie en resocialisatie. Hierbij vind ikhet belangrijk dat er brede steun is voor die maatregelen en ik ga hier danook graag over in gesprek met uw Kamer, de ketenpartners en anderebetrokkenen in het veld.In deze brief schets ik het actuele beeld en de prognose voor de komendejaren en licht ik de omvang van de voorraden toe. Ik ga tot slot in op hetkader waarbinnen ik structurele maatregelen van plan ben te gaan nemenen de wijze waarop ik hier vorm aan wil geven in een Actieplan gevange-nissen: recht doen en resultaat boeken. In de bijlage is een overzichtopgenomen met de stand van zaken van de lopende moties entoezeggingen.Actueel beeld en prognoseHet capaciteitsbeeld is ten opzichte van de zesde voortgangsrapportagevan 2 december 2025 niet veranderd. Ondanks de noodmaatregelen blijftde bezetting in de reguliere gevangenis voor mannen boven de 99%. Ditbetekent dat de huidige maatregelen gehandhaafd moeten blijven(maximale inzet van meerpersoonscellen, hanteren van een hogerebezettingsgraad, eerder heenzenden, zelfmeldstop, arrestantenmaatregel).Daarnaast blijven de inspanningen van DJI onverminderd om voldoendepersoneel te werven. Als gevolg van succesvolle werving is het aantal nietinzetbare cellen vanwege personeelstekort afgenomen. DJI blijft er allesaan doen om te voorkomen dat capaciteit uitvalt als gevolg van perso-neelskrapte. In dat kader loopt, zoals aan uw Kamer gemeld momenteeleen pilot met tablets op cel. Door de inzet van tablets kan met minderpersoneel een afdeling open blijven. In de pilot ontvangen gedetineerdenin inrichtingen met personeelskrapte ter compensatie van een deel vanhet dagprogramma voor een aantal uur per dag een beveiligde enafschermde tablet op cel met films, muziek, games, e-boeken ene-learnings en verblijven daardoor langer op cel. Uitgebreide testenhebben vooraf plaatsgevonden om te zorgen voor een veilig gebruik.Gedurende de pilot blijft DJI toezien op veilig gebruik van de tablets. Deeerste ervaringen met de huidige pilot zijn positief. DJI is gestart met eenaanbesteding om de inzet van tablets op een zorgvuldige en rechtmatigemanier te kunnen verlengen en eventueel op termijn uit te kunnenbreiden. DJI heeft aangegeven dat met de huidige inzet van tablets100 plekken inzetbaar kunnen blijven, die anders uit de sterkte gaan. Depilot loopt voorlopig door. Ik informeer uw Kamer over de vervolgstappenvan de pilot voor de zomer.Ramingen van DJI laten zien dat naar verwachting in het najaar van 2026ondanks de genomen maatregelen een substantieel tekort ontstaat. Ditkomt met name door buitengebruikstelling van capaciteit in verband metnoodzakelijke renovaties die niet uitgesteld kunnen worden omdat andersop termijn plekken uitvallen, en door de toenemende behoeften. Hierdoorbedraagt in december 2026 het geschatte tekort circa 265 plekken. Dit iszichtbaar in onderstaande grafiek. In het najaar zullen er aanvullendemaatregelen genomen moeten worden om dit tekort te kunnen onder-vangen. Daarbij kan door onverwachte uitval van inzetbare plekken bij DJI(bijvoorbeeld door vertraagde renovaties of personeelstekorten) dit tekortzich al eerder voordoen. Daarnaast geldt dat de 48 plekken in JustitieelComplex Schiphol, bedoeld voor vreemdelingenbewaring, slechts tijdelijkvoor het gevangeniswezen beschikbaar zijn. Zonder de huidige maatre-gelen zou het tekort nog veel groter zijn.Onderstaande grafiek toont in de blauwe kolommen het aantal daadwer-kelijk inzetbare plaatsen voor mannen in het Huis van Bewaring (HvB) ende gevangenis regulier en arrestant in de maanden juli 2025 t/m februariTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10902 2026. De grijze kolommen tonen de verwachte inzetbare capaciteit permaand tot en met februari 2027. De rode doorgetrokken lijn geeft deruimte weer die nodig is om alle gedetineerden te kunnen plaatsen indiengeen noodmaatregelen van kracht zijn. De rode stippellijn geeft aan welkeruimte nodig is indien de bestaande noodmaatregelen van kracht blijven.1De komende jaren neemt het tekort naar verwachting fors toe totongeveer 1.700 plekken in 2036 in het gevangeniswezen.2, 3 Verder bestaathet risico tot sluiting van 3.000 plaatsen in 2036, indien deze plaatsen nietworden gerenoveerd. Dit onderschrijft de noodzaak om snel tot eenpakket structurele maatregelen te komen.VoorradenAls gevolg van de arrestantenmaatregel4 en het beperkt oproepen vanzelfmelders is de voorraad zelfmelders en arrestanten fors opgelopen.5Eind januari is de voorraad zelfmelders opgelopen naar circa 560 detentie-jaren. Dit gaat om circa 2.850 personen die nog in afwachting zijn van hetuitzitten van hun straf. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld heeft DJI extraplaatsen voor kortgestrafte zelfmelders gecreëerd. Tot eind vorig jaarkonden enkel zelfmelders met een onherroepelijke gevangenisstraf ofhechtenis van ten hoogste twee weken worden opgeroepen voor dezeplaatsen. Als gevolg van aangepaste regelgeving worden sinds december2025 zelfmelders met een onherroepelijke gevangenisstraf of hechtenisvan ten hoogste zes weken opgeroepen voor dit sobere detentieconcept.Door middel van deze plaatsen wordt de oplopende voorraad zelfmeldersafgeremd. Zoals eerder gedeeld met uw Kamer maakt DJI het voormaligJustitieel Complex voor Somatische Zorg Scheveningen (JCvSZ) gereedvoor het detineren van zelfmelders.6 Aangezien arbeid aangeboden kanworden op deze locatie, kunnen hier zelfmelders met langere straffengeplaatst worden. Vanwege de staat van het gebouw zijn deze plekkennaar verwachting tot eind 2026 inzetbaar. Per 1 april 2026 wordt gestart1Tot en met februari zijn de werkelijke cijfers gebruikt en daarna op basis van een raming.2Het financieel tekort vertaald naar plaatsen in forensische zorg stijgt volgens de laatsteramingen van de PMJ naar 375 plaatsen (153 tbs en 222 overige forensische zorg) in 2031.3Het WODC is gevraagd om samen met DJI een inschatting te maken van de ontwikkeling vande capaciteitsbehoefte tot 2036.4De arrestantenmaatregel houdt in dat mannelijke arrestanten met een openstaande straf vanminder dan 60 dagen in beginsel niet actief worden opgespoord door de politie in verband metde druk op de celcapaciteit.5Er is altijd een bepaalde voorraad van arrestanten en zelfmelders vanwege de manier waaropprocessen zijn ingericht en doorlooptijden.6Kamerstukken II, 2025–2026, 24 587, nr. 1083Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10903 met de inzet van 18 plaatsen. De overige 22 plaatsen zijn in afwachtingvan nieuw personeel nog niet inzetbaar.De voorraad aan kansrijke arrestanten bedraagt momenteel (peildatum4 februari jl.) ca. 333 detentiejaren.7 In de zesde voortgangsrapportage isuw Kamer geïnformeerd over een tijdelijke opschorting van de arrestan-tenmaatregel aangezien er op dat moment beperkt ruimte was binnen hetgevangeniswezen. Tijdens deze opschorting is in korte tijd een fors aantalarrestanten opgespoord. Helaas is momenteel de ruimte in hetarrestantenregime/gevangenis regulier te beperkt waardoor de algeheleopschorting van de maatregel is teruggedraaid. De politie, het CJIB en DJIblijven middels een maatwerkaanpak op wekelijkse basis kijken naar debeschikbare ruimte per regio zodat gericht arrestanten met straffen onderde 60 dagen opgespoord kunnen worden. Arrestanten waarbij verjaringdreigt worden actief opgespoord. Op die manier wordt geprobeerdoptimaal gebruik te maken van de beschikbare capaciteit voor arrestantenen de oplopende voorraad arrestanten af te remmen.Ondanks de inspanningen blijft de grote en oplopende voorraadzelfmelders en arrestanten een fors probleem. Bij het nemen vanmaatregelen zal daarom ook hiernaar moeten worden gekeken. Mogelijkzijn specifieke maatregelen gericht op het wegwerken van de voorraadnoodzakelijk.Actieplan gevangenissen: recht doen en resultaat boekenIn het coalitieakkoord is het volgende opgenomen: «Dat veroordeeldecriminelen door een cellentekort eerder worden vrijgelaten isonbestaanbaar. We gaan investeren in de Dienst Justitiële Inrichtingen ende celcapaciteit uitbreiden en verbeteren. Dit doen we onder andere doorversobering, de instelling van aparte regimes voor beperkt risicogedetineerden en aanvullende maatregelen.»Ik wil graag bij de invulling van de maatregelen de ambtelijke verkenningnaar een structurele aanpak voor het tekort in het gevangeniswezenbetrekken. Hierover is uw Kamer eind 2025 geïnformeerd.8 In dieverkenning zijn alle mogelijke maatregelen die voldoende effect hebbenop de capaciteit en haalbaar zijn geïdentificeerd en in vijf categorieëngeclusterd: capaciteitsuitbreidingen en nieuwe detentieconcepten,preventieve maatregelen om te voorkomen dat mensen met eenzorgvraag met het strafrecht in aanraking komen, straffen op maat,re-integratie bevorderen en wettelijk verankerde noodventielen. Hierbijworden de punten uit het coalitieakkoord betreffende versobering, deinstelling van aparte regimes voor beperkt risico gedetineerden enaanvullende maatregelen meegenomen.Dit kabinet investeert in DJI 75 miljoen euro in 2027 en structureel 100miljoen euro vanaf 2028 voor het beschikbaar houden van celcapaciteit enwaar mogelijk uitbreiden van celcapaciteit. Ik ga de aankomende periodeaan de slag om te bezien hoe deze middelen het beste ingezet kunnenworden en ga hierover ook graag het gesprek aan met uw Kamer. Daarbijgeldt dat, in lijn met de genoemde verkenning, de noodzakelijkerenovaties prioriteit hebben, omdat capaciteit op termijn anders buitengebruik moet worden gesteld. Bij het uitblijven van renovaties zullen optermijn 3000 plaatsen gesloten moeten worden. Op voorhand is duidelijkdat met deze middelen slechts een deel van de noodzakelijke renovaties7De kansrijke voorraad is het deel van de werkvoorraad van de politie die kansrijk is om teworden opgespoord en aangehouden.8Kamerstukken II, 2025–2026, 24 587, nr. 1086Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10904 uitgevoerd kan worden. Ik zal dan ook breder kijken naar mogelijkeoplossingen dan louter het uitbreiden van celcapaciteit. Ook vraagstukkenten aanzien van de instroom- en uitstroom hebben mijn volle aandacht.Ik streef ernaar om uw Kamer voor het zomerreces te informeren over hetactieplan gevangenissen: recht doen en resultaat boeken, en hiermeeperspectief te bieden om uit de capaciteitsproblematiek te komen. Om toteen gewogen en gedragen pakket aan maatregelen te komen zoek ikbrede steun. Zowel bij ketenpartners en betrokkenen in het veld als bij uwKamer. Ik ga daarom de komende periode met u graag hierover ingesprek.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,K.T. van BruggenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10905