Voortgang en vooruitblik Landspakketten Aruba, Curaçao en Sint Maarten

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 IVVaststelling van de begrotingsstaten vanKoninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)voor het jaar 2026Nr. 27 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 december 2025Sinds begin 2021 wordt door de Caribische Landen Aruba, Curaçao enSint Maarten in nauwe samenwerking met de Tijdelijke Werkorganisatie(TWO) van mijn ministerie gewerkt aan de implementatie van hervor-mingen zoals vastgelegd in de Landspakketten. De periodieke Uitvoerings-agenda’s en -rapportages verstrekken informatie over de voortgang vandeze hervormingen over een afgebakende periode van zes maanden.De nieuwste Uitvoeringsagenda’s en -rapportages van Aruba en SintMaarten treft u als bijlage bij deze brief aan. De Uitvoeringsagenda en-rapportage van Curaçao wordt momenteel nog afgerond, mijnverwachting is dat deze in januari 2026 met de Kamer kan wordengedeeld.In verband met de recente installatie van de nieuwe Tweede Kamer en detoezegging aan mevrouw Van Groningen (VVD) om de Kamer te infor-meren over de stand van zaken van de uitvoering van de Landspakketten1,geef ik in deze brief een nadere toelichting op de voortgang van dehervormingen. Naast achtergrondinformatie licht ik hierbij ook devoortgang op de thema’s financieel beheer, belastingen en onderwijs uit,omdat deze regelmatig onderwerp van gesprek zijn geweest tijdensdebatten in de Tweede Kamer. Over de voortgang op thema economiewordt uw Kamer in een aparte brief geïnformeerd.2 Tenslotte blik ikvooruit op het formele einde van de Onderlinge Regeling Samenwerkingbij Hervormingen.1TZ202510-005.2Alhoewel economische ontwikkeling een belangrijk onderdeel is van de Landspakketten, is deinzet vanuit mijn ministerie hierop breder. Ingevolgde een toezegging aan uw Kamer(TZ202505-064), zal de Kamer in een aparte brief worden geïnformeerd over economischeontwikkeling in het Caribisch deel van het Koninkrijk, waarin de voortgang van de Landspak-ketten op thema economie wordt meegenomen. kst-36800-IV-27ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 271 AchtergrondEind 2020 heeft Nederland met Aruba, Curaçao en Sint Maarten bilateraleovereenkomsten gesloten over noodzakelijke structurele hervormingen:de Landspakketten. Ondertekening hiervan was destijds een voorwaardevoor het krijgen van liquiditeitssteun tijdens de COVID-19 pandemie. DeLandspakketten hebben tot doel de lokale economieën weerbaar enveerkrachtig te maken, de overheidsfinanciën weer gezond te maken, desociale zekerheid, de zorg en het onderwijs te verbeteren en de rechtsstaatte versterken.Het eigenaarschap van de uitvoering van de Landspakketten ligt bij deoverheden van de Caribische Landen zelf. Sinds ondertekening van deLandspakketten ondersteunt de TWO namens Nederland de Landen bij deuitvoering van de hervormingen. Ondersteuning vindt plaats middels hetbeschikbaar stellen van deskundigheid, uitvoeringscapaciteit en finan-ciering. De samenwerking tussen Nederland en de Landen en degezamenlijke werkwijze is in april 2023 geformaliseerd in de OnderlingeRegeling Samenwerking bij Hervormingen. Eigenaarschap, gelijkwaar-digheid en gemeenschappelijkheid vormen sindsdien formeel de leidendebeginselen bij de samenwerking.In 2024 is met de Landen een nadere concretisering van de Landspak-ketten afgesproken, met resultaatketens als hulpmiddel. Met dezeresultaatketens zijn de maatregelen uit de oorspronkelijke Landspakkettenmeer ingekaderd en toegespitst op de situatie per Land, in aansluiting opnationale behoeften en (regerings)plannen. De resultaatketens vormen debasis voor de huidige Uitvoeringsagenda’s en -rapportages. Elk half jaarwordt nadrukkelijk gekeken naar wat realistisch haalbaar is voor deeinddatum van de Onderlinge Regeling van april 2027. Bij iedere nieuweUitvoeringsagenda wordt binnen elk thema opnieuw focus en prioriteringaangebracht, gelet op de beschikbare uitvoeringscapaciteit. Waar nodigworden deze afspraken aangepast en/of worden extra mensen enmiddelen vrijgemaakt.Voortgang LandspakkettenDe voortgang op de Landspakketten is op gedetailleerd niveau weerge-geven in de Uitvoeringsagenda’s en -rapportages. Over het algemeen zieik dat in Aruba de uitvoering van de hervormingen in de afgelopenperiode werd beïnvloed door de regeringswissel, waardoor bepaaldebestuurlijke beslissingen tijdelijk on hold kwamen te staan. Waar mogelijkging het ambtelijke werk door, al ontstonden op sommige trajectenachterstanden ten opzichte van de planning. Inmiddels is een inhaalslaggemaakt. De nieuwe regering ziet het Landspakket daarnaast als een kansom diverse onderwerpen uit het regeerakkoord in gang te zetten. Naast delopende trajecten worden daarom ook enkele nieuwe initiatievenopgepakt, waaronder een studie naar de ontmanteling van de raffinaderij.De samenwerking met Sint Maarten verliep in het afgelopen jaarconstructief. Bestuurlijke steun en duidelijke organisatorische keuzeshebben daarmee de start van belangrijke trajecten mogelijk gemaakt.Tegelijkertijd zorgden beperkte uitvoeringscapaciteit, trage procedures entechnische uitdagingen voor vertragingen in de uitvoering. Desondanksvormt de gezamenlijke vastberadenheid om structurele hervormingendoor te voeren de drijvende kracht achter de geboekte resultaten enverdere voortgang.Zoals in de inleiding van deze brief aangegeven, licht ik ter illustratiehieronder de voortgang op een aantal thema’s uit. Een reflectie op deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 272 algehele voortgang van Landspakket Curaçao volgt in de aanbiedingsbriefbij de Uitvoeringsagenda en -rapportage van Curaçao die later aan deKamer wordt verzonden.Financieel beheerEen goed financieel beheer vormt een belangrijke voorwaarde voorgezonde overheidsfinanciën en het behalen van de doelstellingen uit deLandspakketten. Uit de adviezen van het College (Aruba) financieeltoezicht, de rapporten van de rekenkamers en de bevindingen uit deaccountantscontroles is gebleken dat het financieel beheer in de Landenin de afgelopen jaren niet op orde was en werd gekenmerkt door eengebrekkig begrotingsproces, onzekerheden in de financiële administratiesen achterstanden in de verantwoording. Dit was veroorzaakt door eenoptelsom van problematiek in wetgeving, processen, systemen enorganisatie.In het kader van de Landspakketten zijn in alle drie de Landen verbeterpro-gramma’s ingericht waarin de problematiek in samenhang is aangepakt,zodat het financieel beheer duurzaam wordt verbeterd. Helaas hebbendeze programma’s ook te kampen met beperkte uitvoeringscapaciteit inde financiële functie en de wetgevingsfunctie. Dit heeft tot gevolg dat erzeker sprake is van gestage vooruitgang, maar niet in het bij de start vande Landspakketten veronderstelde tempo.In de afgelopen jaren was met name de tijdigheid van de begrotingen eenbelangrijk aandachtspunt. Ook waren de begrotingen niet inzichtelijkgenoeg en van onvoldoende kwaliteit. In Aruba is het begrotingsprocesinmiddels aanzienlijk verbeterd, wat heeft geleid tot de introductie vanvaste wijzigingsmomenten in de vorm van een voorjaarsnota en eennajaarsnota. Ook zal volgend jaar een begrotingssysteem wordeningericht dat het begrotingsproces kan gaan ondersteunen en dearbeidsintensieve en foutgevoelige Excel sheets kan gaan vervangen. InCuraçao en Sint Maarten zijn eerst verbetervoorstellen uitgewerkt enmoest de benodigde ondersteuning worden georganiseerd, maar ookdaar zijn in 2025 implementatietrajecten gestart. In begroting 2026 enbegroting 2027 worden verbeteringen doorgevoerd in opzet, proces enorganisatie, zodat de tijdigheid beter wordt geborgd, de begrotingeninzichtelijker worden en van betere kwaliteit. In alle drie de landen is hetook de ambitie om de koppeling tussen begroting en beleid aanzienlijk teversterken, zodat duidelijker wordt met welk doel de middelen wordeningezet. Maar dit heeft meer tijd nodig, omdat daarvoor ook de onderlig-gende beleidscyclus verder moet worden ingericht.Uit de controles van de jaarrekeningen is gebleken dat de financiëleadministraties in de drie Landen nog te veel onzekerheden bevatten endat financiële processen niet altijd conform de regelgeving wordenuitgevoerd. Alleen het opschonen van de administratie is in zo een situatieonvoldoende. Om nieuwe onzekerheden in de administratie en onrecht-matigheden in de uitvoering te voorkomen moeten ook de processen encontroles worden beschreven, de aangepaste rollen en verantwoordelijk-heden ingevuld en nieuwe ondersteunende systemen worden ingericht. Inhet geval van Sint Maarten is het noodzakelijk om het gehele financiëlesysteem te vervangen. Inmiddels zijn in alle drie de Landen de financiëleprocessen en controles voor de voornaamste geldstromen beschreven.Rekening houdend met het tijdig beschikbaar komen van voldoendecapaciteit is de planning in de programma’s er op gericht, dat in Aruba enSint Maarten in de loop van 2026 de opschoning van de administraties isafgerond en de voornaamste processen en controles duurzaam zijningericht. In Curaçao wordt de planning op dit moment herijkt, maarTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 273 wordt dit resultaat waarschijnlijk één of twee jaar later bereikt. Ditbetekent dat over het jaar 2027 (Aruba en Sint Maarten), respectievelijkhet jaar 2028 (Curaçao), het doel van een goedkeurende controlever-klaring bij de jaarrekening in beeld komt. Daarvoor is wel in de Landenaanhoudende toewijding op alle organisatieniveaus noodzakelijk, ook namaart 2027.Bij de start van de Landspakketten was in alle drie de Landen sprake vangrote achterstanden bij het opstellen en vaststellen van de jaarrekeningen.Inmiddels zijn de achterstanden bij het opstellen van de jaarrekeningengrotendeels ingehaald, maar blijven de tijdigheid en de kwaliteit eenbelangrijk aandachtspunt. Het ontbreken van de juiste regelgeving,betrouwbare cijfers en controle informatie maakten het opstellen van dejaarrekening lastig. Dit betekent dat als, conform beoogde planning enaanpak, in 2026 en 2027 de problemen in de financiële administratie en devoornaamste processen worden opgelost, ook het opstellen van dejaarrekening aanzienlijk zal vereenvoudigen en de controle sneller kanplaatsvinden. Daarbij wordt in Aruba een nu nog ontbrekend verslagge-vingsstelsel ingevoerd, dat in de toekomst mogelijk ook als voorbeeld kandienen voor Sint Maarten en Curaçao, en zullen in alle drie de Landen debeoogde verbeteringen in de kwaliteit en opzet van de begrotingen ookdirect bijdragen aan de kwaliteit van de verantwoording, als spiegel vande begroting.BelastingenHet thema Belastingen is in elk van de drie Landspakketten gericht ophervorming van het belastingstelsel en modernisering van de belasting-dienst, met hogere overheidsinkomsten als doel. Op weg daar naartoe zijnechter nog belangrijke stappen te maken in de kwaliteit van de dienstver-lening aan burgers en versterking van het vertrouwen bij het publiek in dewerking van het belastingapparaat. Zonder dat vertrouwen ontstaat geencultuur van compliance, en zonder compliance zijn stelselwijzigingen ofzelfs efficiency in de uitvoering van de belastingdienst weinig effectief.Daarnaast staat de beperkte uitvoeringscapaciteit ingrijpende stelselwijzi-gingen in de weg, terwijl de kans op maatschappelijke acceptatie van eennieuw belastingsysteem klein is als de burger de belastingdienst niet alsbetrouwbare partner ziet.Daarom zijn de stelselwijzigingen onder de vlag van de Landspakketten ineerste instantie vooral beperkt gebleven tot het repareren van fouten en«loopholes», wijzigingen die de uitvoering makkelijker maken, ofbijdragen aan het voldoen aan internationale normen. Op die terreinenzijn in elk van de drie Landen stevige vorderingen gemaakt. Geen van delanden staat meer op een grijze lijst; dit betekent dat de landen nuvoldoen aan de internationale belastingnormen van EU en OECD.Daarnaast is met elk land een nieuwe belastingregeling met Nederlandafgesloten, of deze is in een vergevorderd stadium van voorbereiding. Hetzwaartepunt van de inspanningen in de Landspakketten ligt op het beterlaten functioneren van de belastingdiensten. Het gaat hier om modernereprocedures, geholpen door automatisering, die leiden tot een publieksge-richte manier van werken, een hoger niveau van transparantie en betereborging van integriteit.Aruba heeft een aantal wijzigingen in het fiscale stelsel doorgevoerd, diebijdragen aan een eerlijker stelsel met een bredere grondslag. Dit betreftde inkomstenbelasting, loonbelasting, winstbelasting, dividendbelasting,belasting over bedrijfsomzetten, overdrachtsbelasting, toeristenheffing ende algemene landsverordening belastingen. Daarnaast is de gegevensuit-wisseling tussen de fiscus en banken gecodificeerd ter bestrijding vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 274 witwassen. Verder loopt een meerjarig traject om de achterstanden in debehandeling van bezwaarschriften weg te werken. Die moet in 2027 zijnteruggebracht van bijna 100.000 tot nul («werken in de actualiteit»).Parallel daaraan zijn maatregelen genomen om te voorkomen dat nieuweachterstanden ontstaan. Tot slot wordt versterking van de FIOT Arubavoorbereid door samenwerking met FIOD Nederland vanaf 2026.In het fiscale stelsel van Curaçao zijn veegwetten aangenomen of invoorbereiding die fouten corrigeren en knelpunten in de uitvoeringoplossen, evenals plannen voor de invoering van een nieuw BTW stelsel.Er zijn daarnaast belangrijke stappen gezet in de organisatorischehervorming van de belastingdienst, terwijl een langdurige impasse in deinvoering van nieuwe ICT dichtbij een oplossing is. Beide punten zijnechter voor hun verdere uitvoering sterk afhankelijk van politiekebesluitvorming. De totstandkoming en uitvoering van een verbeterplan bijde belastingontvanger is als apart item in de Uitvoeringsagenda en-rapportage van het Landspakket opgenomen en zal via dit instrumentworden gemonitord. Inmiddels is duidelijk geworden dat het OpenbaarMinisterie onderzoek doet naar mogelijke misstanden bij de ontvanger. Ikheb over deze kwestie onlangs met Curaçao gesproken tijdens eenbestuurlijk overleg, en verzocht om goed op de hoogte te wordengehouden van de stand van zaken.Sint Maarten heeft te maken met een ongunstige uitgangspositievergeleken met de andere twee landen. Na 10-10-10 is de omschakelingvan een plaatselijk kantoor van de Antilliaanse belastingdienst naar eenvolledig geëquipeerde nationale belastingdienst nooit goed voltooid,waardoor zowel kwalitatieve als kwantitatieve achterstanden bestaan inde capaciteit. Bij de uitvoering van het Landspakket zijn binnen hetbelastingstelsel veegwetten voorbereid en aangenomen, maar ingrijpendestelselwijzigingen zijn vooralsnog vermeden. De meeste aandacht gaat uitnaar versterking van de belastingdienst, die zeker in de Sint Maartensesituatie voorwaardelijk is voor de andere aspecten van de belastingketen.In de eerste jaren lag de nadruk op het inhalen van achterstanden bijaanslagen en bezwaarschriften, en opschoning van adres- en anderebestanden. Tegelijk is een inventarisatie gemaakt van de problematiek inde organisatie. In 2023 is een grootschalig transformatieplan gestart, meteen organisatorische- en een ICT component. De sterk verouderde ICT bijde belastingdienst maakt de organisatie buitengewoon kwetsbaar voorstoringen en voor cyber-aanvallen. Vervanging van deze systemen werdechter vertraagd door rechtszaken naar aanleiding van inkoopbeslissingenin het verleden. Sinds de start van het Landspakket zijn echter zoveelmogelijk verbeteringen in de organisatie en de werkmethoden doorge-voerd, en zijn de voorbereidingen voor invoering van nieuweICT-systemen voltooid.OnderwijsEen ander belangrijk onderwerp dat ik ondersteun in het kader van deLandspakketten is onderwijs. Het onderwijssysteem in elk van de drieLanden kent flinke uitdagingen. Om een gezamenlijk beeld te krijgen vande problematiek is daarom onder de vlag van de Landspakketten eendoorlichting uitgevoerd van het gehele onderwijsstelsel door de onder-wijsinspecties van de Landen in samenwerking met de Nederlandseonderwijsinspectie. Voor elk Land zijn specifieke aanbevelingen gedaanter verbetering van onder andere de basiskwaliteit van onderwijs, deaansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, en de doorstroom tussenstelsels van het onderwijs. Op basis hiervan zijn concrete initiatievenvormgegeven en geprioriteerd. Voor elk van de Landen geldt dat de meestprioritaire problemen zijn opgepakt, maar gezien de complexiteit enTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 275 omvang van de uitdagingen zullen voor het einde van de OnderlingeRegeling niet alle aanbevelingen uit de doorlichtingen zijn geïmplemen-teerd.Zo is er in Aruba een professionaliseringskader voor leraren vastgestelden is de eerste fase van de inventarisatie van de kwaliteit van schoolge-bouwen en leermiddelen inmiddels afgerond. Tevens zijn kengetallenontwikkeld en technische eisen voor een duurzaam datasysteem in kaartgebracht ten behoeve van een digitaal leerlingvolgsysteem. In de periodetot april 2027 wordt verder bijgedragen aan verbeterde onderwijskwaliteitvia de afronding van de nulmeting onderwijsinfrastructuur, de verdereprofessionalisering van leraren via training, implementatie van leerlingen-zorgstructuren, digitale leermiddelen en versterking van het PlataformaEducacion y Labor, voor verbeterde partnerschappen tussen het onderwijsen het bedrijfsleven.Voor het onderwijs van Curaçao wordt gewerkt aan een nieuwe bekosti-gingsmethodiek voor scholen, zodat de middelen effectief en efficiëntkunnen worden ingezet. Ook wordt de onderwijswetgeving gemoderni-seerd en in relatie daarmee een plan van aanpak opgesteld voor debijscholing van leerkrachten in het speciaal onderwijs. Het projectachterstallig onderhoud van schoolgebouwen loopt goed; er zijn eenaantal scholen opgeleverd en het vervolg verloopt voorspoedig. Voor deperiode tot april 2027 staat het opzetten van een sturingsinformatie- enregistratiesysteem op het programma, waarmee wordt ingegaan op deaanbeveling uit de nulmeting om te zorgen voor een doeltreffendeinformatievoorziening. Zo kan er gewerkt worden met betrouwbarekengetallen. Verder komt er een opleidingstraject voor de onderwijsin-spectie en een nieuw functiehuis en salarisstructuur voor het primair envoortgezet onderwijs staat gepland. Dit laatste is een van de maatregelenom het beroep van leraar of andere functies in het onderwijs aantrekke-lijker te maken.Voortbouwend op de 10 gedetailleerde aanbevelingen uit de doorlichtingvan het onderwijssysteem van Sint Maarten wordt tot 2027 een aantalgeprioriteerde projecten uitgevoerd. Zo wordt belangrijke wetgevinggemoderniseerd die als achterhaald wordt beschouwd en wordt ergewerkt aan een gegevensregistratiesysteem. Verschillende projectenbevinden zich nog in voorbereidende fase. Deze richten zich op hetaanpassen van verschillende curricula om te zorgen dat ze voldoen aanlokale en internationale normen, het verbeteren van de algehele klasom-geving (digitaal, fysiek, speciaal onderwijsvoorzieningen) en het verbe-teren van de aansluiting tussen de arbeidsmarkt en de onderwijssector.Dit laatste omvat hervormingen in het beroepsonderwijs en hetvaststellen van een Raad voor Onderwijs en Arbeid.Tijdens het verzameldebat CAS op 30 september jl. heb ik de heerBamenga (D66) toegezegd om de Kamer te informeren over de kansen dieik zie in het onderwijs, specifiek de kansen voor samenwerking tussenberoepsonderwijs, overheid en werkgevers in de Landen.3 In dit kaderacht ik met name de recent ingezette dialoog op het gebied van onderwijsen arbeidsmarkt kansrijk. In het afgelopen jaar heeft de TijdelijkeWerkorganisatie samen met de Caribische Landen, de Strategic EducationAlliance en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)verschillende rondetafelgesprekken gefaciliteerd. Deze gesprekken warenbedoeld om gestructureerde dialoog en samenwerking te bevorderentussen belangrijke belanghebbenden, zoals onderwijsinstellingen,werkgevers, vakbonden en de overheid. Hierbij zijn uitdagingen verkend3TZ202510-006.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 276 en acties geïdentificeerd om de verbinding tussen de onderwijssector ende arbeidsmarkt te versterken. De uitkomsten hiervan zijn gepresenteerdtijdens het laatste Ministerieel Vierlandenoverleg in november 2025, waarde Ministers van Onderwijs van Aruba, Curaçao, Sint Maarten enNederland de aanbevelingen hebben besproken. Over de uitkomstenhiervan wordt u per brief begin 2026 door de Minister van OCW geïnfor-meerd. Daarin zal tevens nader worden toegelicht hoe de onderwijsminis-teries in het Koninkrijk samenwerken om de kansen in het onderwijs tevergroten en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt teverbeteren.VooruitblikAlhoewel de hervormingen op alle thema’s momenteel nog in volle gangzijn, komt het einde van de formele samenwerking met de Landen in zicht.De einddatum van de Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervor-mingen is 4 april 2027. De regeling biedt voor elk Caribisch land demogelijkheid tot verlenging van de samenwerking met twee jaar. Wanneergeen verdere samenwerking meer gewenst is, is het aan het Land zelf omlopende hervormingstrajecten af te ronden en duurzaam te borgen.In april 2026 komt het verslag van de Evaluatiecommissie OnderlingeRegeling Samenwerking bij hervormingen beschikbaar. Dit verslag biedtinformatie over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de huidigesamenwerking op de hervormingen tot nu toe en is daarmee belangrijkeinput voor de beslissing om de samenwerking al dan niet voort te zetten.Het verslag zal na verschijning ook met uw Kamer worden gedeeld.Wanneer er een gezamenlijke wens is om de samenwerking voort tezetten, kan dat via een verlenging van de Onderlinge Regeling, maar erzijn ook andere manieren denkbaar. De samenwerking kan bijvoorbeeldbetrekking hebben op specifieke thema’s uit de Landspakketten, maar ookdaarin kunnen nieuwe keuzes gemaakt worden. Mijn streven is omhierover in de zomer van 2026 een besluit te nemen, in overleg met deMinister-Presidenten van de Caribische Landen.Ongeacht de besluitvorming over voortzetting van de samenwerking opde hervormingen, ligt mijn focus in de komende periode op het afrondenen duurzaam borgen van de beoogde resultaten uit de Landspakketten.Hierbij voer ik regelmatig het gesprek met de Minister-Presidenten van deLanden over prioritering, de eventuele belemmeringen in de voortgang ende wijze waarop Nederland hierbij kan ondersteunen.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van MarumTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 277