Stand van zaken maatregelen netcongestie Flevopolder, Gelderland en Utrecht (FGU)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 023Voorzienings- en leveringszekerheid energieNr. 598 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 oktober 2025Schaarste aan transportcapaciteit op het elektriciteitsnet (netcongestie) iseen grote uitdaging waar inmiddels alle regio’s in het land mee te kampenhebben. Het kabinet heeft de Kamer op 6 oktober jl. geïnformeerd over devoortgang en vooruitzichten van de landelijke aanpak van netcongestie1.De situatie was en is het meest urgent in de FGU-regio (provincieFlevoland met uitzondering van de Noordoostpolder, en de provinciesGelderland en Utrecht). In april 2024 is de Kamer geïnformeerd over hetmaatregelenpakket waarmee het Rijk en de regionale Energy Boards– provincies, gemeenten en netbeheerders – gezamenlijk verlichtingbieden voor het volle stroomnet in deze regio2. Met deze brief informeerthet kabinet de Kamer over de voortgang en voorlopige opbrengst van ditmaatregelenpakket, en over de stappen die zijn gezet om meer grip tekrijgen op de netcongestieproblematiek door het aanscherpen van deprognoses en rekenmodellen waarmee netbeheerders de (toekomstige)netbelasting bepalen.De meest recente doorrekeningen laten zien dat de gezamenlijke aanpakvan netcongestie in de FGU-regio effect begint te sorteren. Waar vorig jaarhet beeld was dat de snelgroeiende vraag naar transportcapaciteit zonderaanvullende maatregelen zou leiden tot structurele overbelasting van hetregionale stroomnet – met als gevolg risico op grootschalige uitval en hetstilvallen van het aansluiten van woningen, bedrijven en laadpalen in degehele regio – is dat beeld inmiddels genuanceerder. Het FGU-net blijft opmomenten zwaar belast, maar de pieken nemen door de maatregelenmerkbaar af en beperken zich steeds meer tot lokale knelpunten in plaatsvan de gehele regio.Doordat de geplande netuitbreidingen in de Flevopolder en Gelderlandgrotendeels volgens planning verlopen, ontstaat daar naar verwachtingvanaf 2030 voorzichtig ruimte voor de realisatie van maatschappelijke1Kamerstuk 29 023, nr. 5972Kamerstuk 29 023, nr. 510 kst-29023-598ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5981 doelen op het gebied van economie. Voortdurende inzet op de ingezettemaatregelen blijft daarbij wel noodzakelijk.Tegelijkertijd blijft de conges-tiesituatie in de provincie Utrecht zeer nijpend. De vertraging in derealisatie van de netuitbreidingen, met name de bouw van hoogspan-ningsstation Utrecht-Noord3, heeft als negatieve consequentie dat erspecifiek in Utrecht significante knelpunten blijven bestaan, die bovendienin de tijd verder toenemen. Met de huidige verwachte opbrengst van demaatregelen worden de knelpunten nog niet op alle plekken opgelost.Daarom zullen de netbeheerders zich in toenemende mate richten opaansluiten op basis van lokaal beschikbare ruimte. Inzet op de maatre-gelen om piekbelasting structureel te verlagen blijft, zowel op de korte alsde lange termijn, de hoogste prioriteit om een (tijdelijke) aansluitstop inde toekomst te voorkomen.Aangescherpte prognoses leiden tot meer grip op netcongestieNetbeheerders bepalen de verwachte overbelasting van het net metbehulp van metingen en rekenmodellen, waarin onder meer de groei vannieuwbouwwoningen, laadpunten en warmtepompen wordt meege-nomen. De afgelopen periode zijn deze prognoses in nauwe afstemmingmet stakeholders geactualiseerd en aangescherpt. Daardoor is deverwachte netbelasting realistischer ingeschat en kleiner dan eerdergeraamd. In de Flevopolder en Gelderland zorgen de geplande netuitbrei-dingen vanaf 2030 voor verlichting van de problematiek. In Utrecht durende netuitbreidingen langer, waardoor de netbelasting in deze provincierichting 2033 verder oploopt. De betrokken partijen in Utrecht werken methet versnellingspakket aan het zoveel mogelijk beperken van devertraging, om de congestie zo snel mogelijk te verlichten. In april jl. is deKamer geïnformeerd over het versnellingspakket om de uitbreiding vanhet stroomnet te versnellen.4Ingezette maatregelen zijn effectief om de overbelasting tebeperkenDe afgelopen maanden hebben de betrokken partijen gewerkt aangerichte maatregelen om de piekbelasting op het FGU-net te beperken enzo overbelasting van het net te voorkomen. De uitvoering is een kwestievan lange adem, onder meer vanwege vergunningstrajecten, benodigdeaanpassingen in wet- en regelgeving en complexe onderhandelingen.Mede door de bereidheid van partijen om stappen te zetten die nietvanzelfsprekend of eenvoudig zijn, laten de gezamenlijke inspanningenzien dat de maatregelen tot resultaten leiden, waardoor het aantalknelpunten wordt beperkt. Uiteraard blijft het onverminderd belangrijk datde betrokken partijen ook de komende periode maximaal op de maatre-gelen blijven inzetten. Hieronder volgt een toelichting op de belangrijksteontwikkelingen.Regelbaar vermogenHet bijplaatsen van stroomgeneratoren op strategische punten in het netvermindert de transportvraag en helpt zo overbelasting te voorkomen opspitsmomenten. Netbeheerders vragen marktpartijen via aanbestedingen(«flextenders») om regelbaar vermogen als dienst aan te bieden. InUtrecht sloten Stedin en TenneT een contract af met de combinatie vanFlexpowernet en Rolls Royce waarmee circa 60 MW regelbaar vermogenbeschikbaar komt, dat vanaf 2026 ingezet kan worden. Deze maatregelbetekent in de praktijk extra opwek met fossiele brandstof. Daarom zal de3Zie ook: www.tennet.eu/nl/projecten/provincies/utrecht/utrecht-noord4Kamerstuk 29 023, nr. 566Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5982 inzet worden beperkt tot een minimum, enkel op piekmomenten waaropdit echt noodzakelijk is.Daarnaast heeft TenneT een akkoord bereikt met energiebedrijf Eneco omtwee warmtekrachtcentrales langer in bedrijf te houden. De centralesworden ingezet op momenten dat er lokaal extra stroom nodig is. Deovereenkomst tussen TenneT en Eneco loopt tot eind 2029, met eenmogelijke verlenging tot 2034.Tenslotte blijven netbeheerders, in samenwerking met de provincies, opzoek naar nieuwe mogelijkheden voor de inzet van (bestaand) regelbaarvermogen.Netondersteunende opslagNet als stroomgeneratoren kunnen ook grootschalige batterijsystemenbijdragen aan het voorkomen van overbelasting, mits er adequateafspraken worden gemaakt over de netondersteunende inzet. TenneT,Stedin en Liander hebben de mogelijkheden onderzocht om grootschaligebatterijsystemen van marktpartijen in te passen op het FGU-net. Dit heeftertoe geleid dat er op korte termijn 48 MW aan batterijsystemen wordtingepast. De netbeheerders verwachten dat er richting 2030 voor circa 120MW aan congestieverzachtende batterijsystemen gecontracteerd kunnenworden in de regio.Congestiemanagement bij bedrijvenGrote verbruikers (meer dan 1 MW) worden door hun netbeheerderbenaderd om op piekmomenten tijdelijk en tegen vergoeding minderelektriciteit af te nemen of juist terug te leveren. Sinds eind vorig jaargeldt in Utrecht en sinds april van dit jaar ook in Flevoland en Gelderlandeen verplichting voor bedrijven om hieraan mee te werken. In de praktijkblijkt dit echter lastig voor bedrijven, omdat de verzoeken van denetbeheerders vaak moeilijk zijn om in te passen in de bedrijfsprocessen.Ondanks dat meer dan 3.700 bedrijven in Flevoland, Gelderland enUtrecht zijn benaderd, blijft de gerealiseerde piekreductie door hetafsluiten van capaciteitsbeperkende contracten (CBC’s) vooralsnogbeperkt.Toch zal congestiemanagement bij grootverbruikers de komende jareneen belangrijke bijdrage moeten leveren aan het tegengaan van netcon-gestie. Netbeheerders werken aan de doorontwikkeling van de contract-vormen, en het instrumentarium van congestiemanagement wordt insamenwerking met de ACM aangescherpt. Zoals aangegeven in denetcongestie-brief van 6 oktober is het kabinet in gesprek met netbe-heerders en het bedrijfsleven om knelpunten op weg naar grootschaligeimplementatie van nieuwe contractvormen op te lossen. Deelname voorbedrijven moet begrijpelijker en aantrekkelijker worden, zodat hetinstrument effectiever kan worden ingezet.Zwaarder belasten van het net en andere technische ingrepenTenneT, Stedin en Liander hebben de mogelijkheden onderzocht omonderdelen van het net tijdelijk zwaarder te belasten, om alles uit het nette halen wat er in zit. Daarbij wordt intensief afgestemd met partijen bijwie dit invloed kan hebben op hun infrastructuur, zoals ProRail enGasunie. Daarnaast is in de verbinding tussen Breukelen en Lelystad eentijdelijke schakelstand gerealiseerd, waarmee stroom op piekmomentenkan worden omgeleid om kritieke netschakels te ontlasten. Dezetechnische ingrepen leveren, als afstemming met ProRail en GasunieTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5983 succesvol is afgerond, naar verwachting circa 90 MW aan extra congestie-verlichting op.De maatregelen rond netbewuste nieuwbouw, verduurzaming vanbestaande gebouwen en netbewust laden worden met de betrokkenpartijen uitgevoerd in het kader van het Landelijk ActieprogrammaNetcongestie (LAN). Voor de voortgang van de acties in het LAN verwijsthet kabinet naar de recente Kamerbrief en de actualisatie van deLAN-voortgang.5Nationale maatregelen LAN zijn nodig voor de toekomstNaast de gerichte maatregelen voor de FGU-regio wordt in het LANgewerkt aan een nationaal toekomstbestendig systeem waarin kleinver-bruikers slimmer en efficiënter gebruik maken van het net. Met eenaangepast nettarief en slimme apparaten die automatisch reageren opprijsprikkels wordt het voor bedrijven en huishoudens aantrekkelijk eneenvoudiger om hun verbruik te verschuiven naar momenten waarop hetnet minder wordt belast. De invoering van dit systeem is voorzien in 2028en zal vanaf dan ook effect hebben op het net in de FGU-regio.Deze nationale maatregelen kunnen dan ook helpen om de knelpunten opte vangen die ontstaan door de vertraging van de netuitbreidingen inUtrecht.Werken aan perspectief voor bedrijven op de wachtrij inGelderland en FlevopolderHet bieden van perspectief aan bedrijven op de wachtrij is een belangrijkeambitie in de gezamenlijke congestieaanpak binnen de FGU-regio.Uitgaande van het huidige beeld dat de maatregelen en netuitbreidingenin de Flevopolder en Gelderland zorgen voor een significante daling vande overbelasting in 2030, ontstaat er in deze provincies naar verwachtingruimte om vrijgemaakte transportcapaciteit lokaal gecontroleerd vrij tegeven aan partijen op de wachtrij. Dit moet echter wel zorgvuldiggebeuren, omdat in Utrecht de knelpunten juist oplopen en de netten inde drie provincies met elkaar verbonden zijn.Hoewel dit een ambitieus doel is, hebben Rijk, provincies, gemeenten ennetbeheerders nadrukkelijk de intentie uitgesproken om hier maximaal opin te zetten. De partijen blijven zich dan ook maximaal inzetten voor hetaansluiten en het bieden van perspectief voor partijen die wachten op eengrootverbruik-aansluiting.Vervolg van de FGU aanpakDe komende periode blijft de aanpak in de FGU-regio onverminderdurgent. De ingezette maatregelen bieden weliswaar perspectief, maarmoeten nog daadwerkelijk volledig worden gerealiseerd. Voor degeplande netuitbreidingen geldt hetzelfde: het is van groot belang datdeze zonder verdere vertraging worden uitgevoerd. Hoe eerder deze zijngerealiseerd, hoe meer perspectief voor partijen in de wachtrij ontstaat.De komende tijd zal de nadruk daarom meer liggen op de uitvoering, hetzorgvuldig monitoren van de voortgang en het tegengaan van resterendelokale kritieke knelpunten.De ervaringen die in de FGU-regio worden opgedaan, kunnen daarnaastook nationaal worden benut. Het actualiseren en verfijnen van prognoseskan mogelijk ook in andere gebieden perspectief voor nieuwe aanslui-5Kamerstuk 29 023, nr. 597Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5984 tingen. Evenzo kunnen ervaringen met maatregelen als congestiemanage-mentcontracten, flexibele opwek, slim laden en netbewuste nieuwbouwook buiten de regio worden toegepast. De bredere inzet van dezemaatregelen in andere regio’s pakken we, samen met de betrokkenpartijen, binnen het LAN op. De specifieke toepassing en het effect vandeze maatregelen kunnen wel per regio sterk verschillen, vanwege groteverschillen in de fysieke omstandigheden van het net en de aange-slotenen.Gezien de urgentie van de netcongestieproblematiek is het van belangdeze kansen volledig te benutten. Het kabinet zet zich daar komendeperiode met netbeheerders, medeoverheden en marktpartijen onver-minderd voor in.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 5985