Tweemaandelijkse rapportage zero-emissiezones en de gevolgen voor ondernemers

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 175LuchtkwaliteitNr. 475 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 april 2025Op 17 december 2024 is een motie1 van lid Veltman aangenomen met hetverzoek aan de regering om vanaf 1 januari 2025 iedere twee maanden, ofvaker indien nodig, aan de Tweede Kamer te rapporteren wat de gevolgenvan de ingestelde zero-emissiezones zijn voor de ondernemers die nogniet aan de eisen kunnen voldoen of ondernemers die anderszins in deknel komen.Via deze Kamerbrief wordt uw Kamer voor de tweede keer geïnformeerdover de monitoring en de bevindingen. De data die nu is toegevoegd,betreft de maanden februari en maart.Tijdens het Commissiedebat Duurzame Mobiliteit van 22 april 2025 zijnvragen gesteld over de handhaving met betrekking tot buitenlandsevoertuigen en het gebruik van transitiebrandstoffen in dezero-emissiezones. Conform de gedane toezegging wordt in dezeKamerbrief een toelichting op deze onderwerpen gegeven.Daarnaast gaat deze Kamerbrief ook in op het ondertekenen van hetnieuwe convenant rond de uitvoering van de zero-emissiezones (Uitvoe-ringsagenda Zero-emissiezones), de uitbreiding van de zero-emissiezonein Den Haag en de start van de evaluatie Subsidie Emissievrije Bestel-auto’s (SEBA).Algemene update zero-emissiezonesInmiddels hebben ook ’s-Hertogenbosch (1 maart 2025) en Groningen(1 april 2025) een zero-emissiezone ingevoerd en daarmee zijn er nu 16zero-emissiezones ingesteld.1Kamerstuk 36 600 XII, nr. 82 kst-30175-475ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4751 MonitoringSinds de eerste rapportage2 zijn de beschikbare gegevens vanuit deverschillende bronnen en gemeenten verder aangevuld en geanalyseerd.Waar de vorige brief betrekking had op januari, richt voorliggende briefzich op februari en een groot gedeelte van maart. De gegevens uit hetCentraal Loket en van de website zijn bijgewerkt.Tijdens het commissiedebat van 10 oktober 2024 is mondeling aan deTweede Kamer toegezegd3 dat in het voorjaar van 2025 de resultaten vande eerste evaluatie door experts en ondernemers uit het veld over dezero-emissiezones worden gedaan. Conform de toezegging is derapportage in deze brief opgesteld en geanalyseerd met behulp van deexperts van het Samenwerkingsproject Expertpool Stadslogistiek (SPES).Hun expertise is benut om de verzamelde gegevens te evalueren en teduiden. Op basis daarvan concluderen zij dat zich tot nu toe geennoemenswaardige problemen hebben voorgedaan en dat de invoeringvan de zero-emissiezones rustig is verlopen. Daarnaast zijn gesprekkengevoerd met ondernemers, waaronder logistiek makelaars, brancheorga-nisaties en belangenbehartigers. Deze gesprekken hebben bijgedragenaan een breed en representatief beeld vanuit het veld over de impact vande invoering. Ook daaruit komt naar voren dat de introductie van dezero-emissiezones op een beheerste en gecontroleerde manierplaatsvindt.Privacy vormt uitdaging bij monitoringDe cameradata over voertuigen die onrechtmatig de zero-emissiezonesbinnenrijden en het aantal verzonden waarschuwingsbrieven worden nogverder uitgewerkt en verzameld. De privacywetgeving beperkt echter demogelijkheid om cameradata te gebruiken voor het proactief benaderenvan voertuiggebruikers die in overtreding zijn, anders dan een waarschu-wingsbrief sturen. Om dezelfde reden is het recidivepercentage(voertuigen die voor een tweede keer of vaker onrechtmatig de zoneinrijden) en type ondernemers bij waarschuwingsbrieven niet vast testellen.De beschikbare gegevensbronnen hebben vooral betrekking op onder-nemers die al actie hebben ondernomen, bijvoorbeeld door eenontheffing aan te vragen of contact op te nemen via informatiekanalen.Cijfers Centraal LoketDe gemeenten werken samen met RDW aan het Centraal Loket waarnamens gemeenten ontheffingen op een eenduidige manier wordenbeoordeeld en uitgegeven. De meeste ontheffingen hebben een landelijkewerking en zijn geldig voor alle gemeenten waar een zero-emissiezonevan toepassing is. De komende maanden wordt, in lijn met het kabinets-besluit dat op 14 maart 2025 met de Kamer is gedeeld4, gewerkt aan hetgeven van een landelijke werking van de ontheffingen voor netcongestieen voor bedrijfseconomische omstandigheden.Overzicht aantallen ontheffingenDe gebruikte cijfers geven een overzicht van de stand van zaken tot26 maart 2025. De volgende aantallen ontheffingen zijn aangevraagd:2Kamerstuk 30 175 nr. 4723TZ202410-1464Kamerstuk 36 600 XII, nr. 66Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4752 •Aantal landelijke ontheffingen: 2.966•Aantal lokale/gemeentelijke ontheffingen: 592•Aantal dagontheffingen: 2.344•Totaal aantal aanvragen dat is binnengekomen: 5.902Landelijke ontheffingenOnder de landelijke ontheffingen vallen de ontheffingen voor:•Voertuig dat alleen voor particulier doeleinde wordt gebruikt.•Bedrijfs- of vrachtauto die vanwege een handicap is aangepast.•Lange levertijd van emissieloos voertuig.•Bijzondere vrachtwagen met een datum eerste toelating (DET) tot 13jaar oud.•Niet emissieloos verkrijgbaar.•Plug-in hybride vrachtauto.Van alle aanvragen is ongeveer 92% toegekend, 6% buiten behandelinggeplaatst vanwege het niet-aanleveren van opgevraagde stukken, en 2%afgewezen omdat zij niet voldeden aan de eisen bij de betreffendeontheffing.In totaal zijn er 2.966 verzoeken voor landelijke ontheffingen binnenge-komen bij het Centraal Loket. Hiervan zijn inmiddels 2.302 aanvragen«toegekend», 58 «afgewezen» en 142 «buiten behandeling geplaatst».Afwijzingen (58)Een ontheffingsaanvraag wordt afgewezen wanneer de aanvraag nietvoldoet aan de voorwaarde van de ontheffing. De top 3 redenen geveneen goed beeld van de afwijzingsgronden. Voor 23 aanvragen werd dezeafgewezen omdat de ondernemer een aanvraag deed met de verklaringdat het voertuig uitsluitend voor particuliere doeleinden wordt gebruikt,terwijl uit de ingediende documenten blijkt dat er gebruik wordt gemaaktvan het lagere, zakelijke MRB-tarief. In 12 gevallen werd een aanvraagingediend voor «niet emissieloos verkrijgbaar», terwijl het type voertuigvolgens de drempelwaarden wél emissieloos beschikbaar is. Als laatstezijn er nog 5 gevallen die een aanpassing handicap hadden latenuitvoeren terwijl dit minder dan € 500,– bedroeg en daarmee niet aan devoorwaarden voldoet. Verder zijn er onjuiste gegevens ingediend, zoalseen niet-bestaand kenteken.Aantal ontheffingen aangevraagd per week sinds opening Centraal Loket (1 juli 2024)met op de x-as de weeknummers en op de y-as de aantallen aanvragen:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4753 Buiten behandeling geplaatst (142)Er zijn drie mogelijke redenen om een aanvraag buiten behandeling teplaatsen:1.In sommige gevallen heeft de aanvrager, ondanks meerdereherinneringen, gedurende minimaal twee weken niet gereageerd ophet verzoek om de aanvraag compleet te maken.2.Daarnaast kunnen aanvragen zijn ingetrokken, waarbij de betaaldeleges worden teruggestort als de aanvraag nog niet in behandelingwas genomen. Redenen hiervoor zijn dat het voertuig is verkocht ofomdat particulieren hun MRB-tarief niet willen omzetten van eenzakelijk MRB -tarief naar een particulier MRB-tarief, omdat aan hetparticuliere tarief hogere kosten zijn verbonden.3.Tot slot kan het Centraal Loket in overleg een aanvraag hebbenomgezet in een beter passende ontheffing, zoals een hardheidsclau-sule of een ontheffing op basis van bedrijfseconomischeomstandigheden.Bezwaren tegen beslissingEr zijn 14 bezwaren ingediend door aanvragers die een ontheffing haddenaangevraagd op basis van particulier gebruik, maar deze niet toegekendhebben gekregen. Van deze bezwaren zijn er 6 later ingetrokken, omdat deindieners de ontheffingsvoorwaarden verkeerd hadden begrepen of eenaanvullende beschikking ontvingen nadat was besloten de ondergrensvoor de emissieklasse van benzinevoertuigen te schrappen in steden meteen bestaande ondergrens vanwege een milieuzone. De overige 8bezwaren gingen over de afwijzing van de particuliere ontheffing, omdatuit de aangeleverde gegevens bleek dat de voertuigbezitter een(gunstiger) zakelijk MRB-tarief had. Voor zakelijk gebruik zijn 3 bezwareningediend, omdat de aanvragen niet voldeden aan de voorwaarden vooreen ontheffing voor «niet emissieloos verkrijgbaar». Eén ondernemer washet niet eens met de toekenningstermijn, terwijl twee ondernemersbezwaar maakten tegen een afwijzing op basis van de drempelwaardevoor het maximale gewicht van een aanhanger.BeroepVoor één particuliere ontheffingsaanvraag is de voertuigbezitter in beroepgegaan. De rechtbank Amsterdam heeft uitspraak gedaan en heeft hetberoep niet-ontvankelijk verklaard.Lokale ontheffingenLokale ontheffingen zijn ontheffingen die op een lokaal niveau wordenbeoordeeld en alleen voor de beoordelende gemeente geldig zijn. Deaantallen aanvragen:•Bedrijfseconomische omstandigheden: 314•Hardheidsclausule (inclusief netcongestie): 278Omdat de informatie over het toekennen of afwijzen verspreid bijgemeenten ligt, is er nu geen zicht op de status van alle ontheffingen diebij deze gemeenten in behandeling zijn. Dit wordt duidelijk wanneergemeenten dit aanleveren voor de monitoring. Hetzelfde geldt voor de2.344 aangevraagde dagontheffingen.DagontheffingenTot 26 maart zijn er 2.344 dagontheffingen aangevraagd. De kosten vooreen dagontheffing bedragen € 30 per aanvraag. Een ondernemer mag perTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4754 kenteken per gemeente maximaal twaalf keer per jaar een dagontheffingaanvragen. Zolang dit maximum in een gemeente niet is bereikt, wordtdeze ontheffing altijd toegekend.WaarschuwingsbrievenIn ten minste de eerste zes maanden na invoering van de zone versturengemeenten waarschuwingsbrieven in plaats van direct te beboeten. Ditgeeft ondernemers de kans om alsnog aan de regelgeving te voldoen,maar geeft ook inzicht in het aantal voertuigen dat de gemeentebinnenkomt en daar niet mag zijn. Naast de totale aantallen wordt ookgekeken naar de verdeling van voertuigen per emissieklasse. In dekomende maanden zal een trendanalyse worden uitgevoerd om dezeontwikkelingen in kaart te brengen, inclusief het eerder genoemderecidivepercentage. Er wordt gewerkt aan het ontsluiten van debenodigde data die bij gemeenten beschikbaar is. Wanneer dezegegevens compleet zijn, zullen ze worden gepresenteerd in de daneerstvolgende rapportage.In de waarschuwingsperiode zijn in de gemeente Leiden aan enkelevoertuigeigenaren ten onrechte waarschuwingsbrieven verzonden. Dooreen fout in de communicatie tussen systemen zijn waarschuwingsbrievenverstuurd aan voertuigen die wel voldeden aan de toelatingseisen van dezero-emissiezone. Deze fout is hersteld en met de betreffende voertuig-houders is contact geweest.Samenstelling wagenpark in de zoneVia de ANPR-camera’s van gemeenten wordt inzicht verkregen in hoeveelvoertuigen per gemeente de zone binnenkomen en welk percentagedaarvan voldoet aan de eisen. De voertuigen worden onderverdeeld indrie categorieën:1.Voertuigen die voldoen aan de eisen.2.Voertuigen die een ontheffing hebben.3.Voertuigen die niet voldoen aan de eisen en geen ontheffing hebben.Deze gegevens worden bij de gemeenten opgehaald en in toekomstigerapportages gedeeld.Vragen via redactie opwegnaarZES.nlDe website www.opwegnaarZES.nl is de algemene informatiewebsite vande rijksoverheid over zero-emissiezones. Ondernemers, gemeenten enburgers kunnen hier relevante informatie vinden over de toegangsregels,uitzonderingen en kunnen antwoord vinden op veelgestelde vragen.Naast de inhoudelijke informatie is er een AI-chatbot beschikbaar omkorte vragen te beantwoorden, en is er een mailadres van de redactiewaar vragen binnenkomen. De vragen worden geregistreerd, beantwoorden geanalyseerd, zodat er een beeld ontstaat van de verschillendeinformatiebehoeften vanuit ondernemers.Aantal bezoekersOp de website zijn in februari 2025 ruim 19.000 gebruikers actief geweesten in maart 29.000. In februari zijn in totaal 139.000 pagina’s bezocht en inmaart waren dit er 211.000. Ter vergelijking: in de maand januari 2025 zijn33.000 actieve gebruikers geregistreerd en 232.000 pagina’s bezocht.Binnengekomen vragen AI-ChatbotIn de maand februari van 2025 hebben in totaal 10.798 gesprekken met deAI-chatbot plaatsgevonden. In maart waren dit 16.196 gesprekken. InTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4755 januari waren dit er 16.478. De gesprekken zijn vooral informerend vanaard geweest.Email redactie opwegnaarZES.nlWanneer een bezoeker de juiste informatie niet kan vinden of nog vragenheeft, kan een vraag gemaild worden. Van de ontvangen e-mails krijgt75% binnen 2 uur een reactie, 95% binnen een dag en de meer complexegevallen binnen uiterlijk 3 dagen. In totaal hebben 9 bedrijven een zeerspecifieke casus voorgelegd en deze zijn allemaal doorverwezen naar eenlogistiek makelaar voor advies op maat. In februari zijn er in totaal 281vragen per e-mail binnengekomen, waarvan 280 met een informerendetoon en 1 met een negatieve lading. In maart zijn er 336 e-mails binnenge-komen, waarvan 332 met een informerende toon en 4 e-mails met eennegatieve lading.Conclusie en vervolgstappen voor de volgende analyseUit de monitoring van verschillende bronnen blijkt dat de invoering en deeerste maanden rustig zijn verlopen. Op dit moment worden waarschu-wingsbrieven verzonden en worden nog geen boetes uitgedeeld. In dekomende periode breiden we de monitoringsmethodiek verder uit envolgen we nauwgezet hoe de cijfers zich ontwikkelen. De privacywet-geving vormt een uitdaging bij het proactief opvragen en analyseren vandata. Vanwege privacyregels hebben we geen inzicht in recidive, endaarnaast kunnen specifieke ondernemersgroepen niet uit de cameradataworden gehaald en benaderd.Overige updates rondom zero-emissiezonesHandhaving buitenlandse kentekensDe handhaving van de zero-emissiezones vindt plaats via deANPR-camerasystemen van gemeenten. Dit stelt gemeenten in staat omautomatisch en doeltreffend voertuigen die niet voldoen aan de toegangs-regels automatisch te registreren en controleren. De toegangsregels voorzero-emissiezones gelden ook voor buitenlandse voertuigen. Echter,momenteel kunnen buitenlandse voertuigen die de zero-emissiezonesbinnen rijden niet automatisch gehandhaafd worden via ANPR-camera’s.Er zijn op dit moment geen landelijke cijfers beschikbaar over het aandeelbuitenlandse voertuigen dat in elke individuele zero-emissiezones rijdt. Degemeente Rotterdam heeft hier echter lokaal onderzoek naar gedaan.Sinds 1 juli 2024 betrof het aandeel buitenlandse voertuigen gemiddeldtussen de 2,4% en 3,7%. Met andere woorden: de automatischehandhaving is hier momenteel van toepassing op meer dan 96% van devoertuigen.Gemeenten hebben aangekondigd regelmatig handhavingsacties uit tezullen voeren binnen de zones waarbij zij zich specifiek richten op laad- enlosplekken waar deze voertuigen vaak stilstaan. Op die plekken kunnen depapieren van de stilstaande voertuigen worden gecontroleerd en kanworden vastgesteld of het voertuig zich rechtmatig binnen de zonebevindt. Voor buitenlandse voertuigen kan, net als voor Nederlandsevoertuigen, een ontheffing aangevraagd worden via het Centraal Loket endit gebeurt inmiddels ook al.De (on)mogelijkheden om buitenlandse voertuigen te handhaven, zijn:1.In de Cross Border Enforcement-richtlijn (CBE) zijn acht specifiekeverkeersovertredingen op het gebied van verkeersveiligheidvastgelegd waarvoor voertuig- en eigenaarsgegevens wordenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4756 uitgewisseld. Ondanks lobby vanuit het Rijk en verschillendegemeenten is bij de herziening van de CBE-richtlijn vorig jaar descope niet uitgebreid naar zero-emissiezones; het Europees parle-ment wees deze uitbreiding van de scope af.2.Elektronische tolheffing. Voor wegen waarvoor een gebruiker tolmoet betalen, is de European Electronic Toll Service Directive(EETS-richtlijn) de grondslag om niet betalende chauffeurs op tesporen en te beboeten. Ook hier geldt dat zero-emissiezones nietonder de richtlijn vallen.3.Nederland heeft bilaterale verdragen met België, Duitsland enZwitserland voor verkeersovertredingen. Met België5 wordt gewerktaan een methode om voertuig- en eigenaar gegevens uit te wisselenvoor de handhaving van zero-emissiezones; dit wordt in 2025verwacht. Met Duitsland is dit lastiger, omdat zij pas gegevens delenná een aangetoonde overtreding, terwijl voor zero-emissiezones juistvooraf gegevens nodig zijn. Het verdrag met Zwitserland is hierinminder relevant, gezien het lage aantal Zwitserse voertuigen6 dat inNederland rijdt.4.Duitsland en Frankrijk hanteren een landelijk stickersysteem, waarbijde kleur van de sticker aangeeft hoe vervuilend een voertuig is. Deeigenaar moet deze sticker op de voorruit van het voertuig plakken.Een nadeel van dit systeem is dat handhaving alleen mogelijk is viafysieke controle.5.Het gebruik van digitale registratie, waarbij de eigenaar voertuigge-gevens en persoonsgegevens invoert via een website. Deze methodewordt vaak op lokaal of regionaal niveau toegepast. Een voorbeeld isde verplichte registratie van vrachtauto’s voor de milieuzone op deMaasvlakte in Rotterdam.Transitiebrandstoffen in zero-emissiezonesDe vraag is gesteld of voertuigen op transitiebrandstoffen ook toegangkunnen behouden tot de zero-emissiezones. Het doel van dezero-emissiezones is om 1 Mton CO2-uitstoot per jaar te reduceren. Dehuidige definitie die in het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens1990 (RVV 1990) aan de zero-emissiezones is gegeven, is dat deze alleentoegankelijk is voor batterij- en waterstof elektrische voertuigen. In 2024 isbesloten om dit te gaan wijzigen naar de Europese definitie voor zeroemissie, waarbij wordt uitgegaan van een maximale CO2-uitstoot aan deuitlaat van 3 gram per tonkilometer. Deze wijziging wordt naarverwachting 1 januari 2026 doorgevoerd. De uitstoot van voertuigen dierijden op transitiebrandstoffen is significant hoger (150 tot 300 gram pertonkilometer) dan deze 3 gram die volgens de Europese definitie istoegestaan. Daarnaast zijn de gevolgen van het toestaan van voertuigendie rijden op transitiebrandstoffen onwenselijk. Hoewel dezehernieuwbare brandstoffen in de keten CO2-reductie realiseren, wordtdoor deze voertuigen nog steeds CO2, stikstof en fijnstof uitgestoten aande uitlaat, in bijna dezelfde mate als bij de verbranding van fossielebrandstoffen. Daarmee dragen transitiebrandstoffen niet bij aan de doelenvoor de luchtkwaliteit in steden. Het toelaten van voertuigen die rijden optransitiebrandstoffen is ten laatste niet uitvoerbaar, omdat aan de handvan het kenteken niet is vast te stellen of een vrachtwagen of bestelbusrijdt op diesel of op een transitiebrandstof.5Uit een inventarisatie van de gemeente Rotterdam blijkt dat 27% van de buitenlandsevoertuigen die in hun zero-emissiezone rijden een Belgisch kenteken hebben.6Dit is minder dat 1% van de buitenlandse voertuigen die in Nederland rijden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4757 Nieuw convenant: Uitvoeringsagenda-Zero-emissiezones (UAZ)In het regeerprogramma (bijlage bij Kamerstuk 36 471, nr. 96) staat overzero-emissiezones «Eind 2024 maken we [...] afspraken met partijen enleggen die vast in een nieuw convenant.» Daarnaast staat in de Kamer-brief van 14 maart jongstleden7 aangegeven dat de gemaakte afsprakenrondom zero-emissiezones met gemeenten en brancheorganisatiesworden vastgelegd in een nieuw convenant. Dit convenant, de Uitvoe-ringsagenda Zero-emissiezones, is op 2 april 2025 ondertekend samenmet 41 partijen, op 18 april 2025 gepubliceerd in de Staatscourant8 en alsbijlage bijgevoegd.Start evaluatie Subsidie Emissievrije Bestelauto’s (SEBA)De Subsidieregeling Emissieloze Bedrijfsauto’s (SEBA) heeft gelopen van2021 t/m 2024. Conform artikel 4:24 van de Algemene wet bestuursrechtwordt SEBA in 2025 geëvalueerd, om de doeltreffendheid en de effectenin de praktijk te bepalen. Naar verwachting zal de evaluatie van SEBA inhet najaar van 2025 gereed zijn en met de Kamer gedeeld worden.Uitbreiding zero-emissiezone Den HaagOp 13 februari 2025 is door de gemeenteraad van Den Haag besloten totuitbreiding van hun bestaande zero-emissiezone per 1 januari 2026.Gemeenten bepalen zelf de grootte van hun zone en houden hierbijrekening met de afstemming met (lokale) ondernemers. Gemeenten,branches en het Rijk zijn onderling overeengekomen dat gemeenten eeneventuele uitbreiding van een bestaande zone minimaal twee jaar vantevoren aankondigen. De gemeente heeft zich hier aan gehouden door in2023 aan te kondigen de zero-emissiezone uit te willen breiden, en heeftdaarnaast veelvuldig overleg gehad met lokale ondernemers.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,Ch.A. Jansen7Kamerstuk 36 600 XII, nr.668Staatscourant 2025, 13188Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 175, nr. 4758