Voortgangsbrief kansspelen op afstand 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 557KansspelenNr. 243 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 oktober 2024Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken op hetgebied van kansspelen op afstand, drie jaar na de opening van de marktvoor online kansspelen op 1 oktober 2021. Ik zal ingaan op de volgendeonderwerpen:1.Ontwikkelingen in de markt voor kansspelen op afstand;2.Voortgang in de uitvoering van beleidsmaatregelen uit de werkagendaverslavingspreventie;3.Reactie op de moties die uw Kamer heeft aangenomen op 16 april2024;14.Toezeggingen uit het commissiedebat kansspelen van 7 maart 2024;25.VooruitblikDe Monitoringsrapportage online kansspelen najaar 2024 van deKansspelautoriteit (Ksa) en een overzicht van alle recent afgeronde,lopende en geplande onderzoeken op het gebied van kansspelen zijn alsbijlage bij deze brief gevoegd. Tevens heb ik mijn werkwijze voor omgangmet de kansspelsector bijgevoegd.InleidingHet beschermen van mensen tegen negatieve effecten van gokken staatvoor mij voorop. Daarbij heb ik in het bijzonder aandacht voor kwetsbaregroepen zoals minderjarigen, jongvolwassenen en mensen metverslavingsproblematiek.Voor de legalisering gokten naar schatting maandelijks circa 150.000mensen vanuit Nederland illegaal online zonder enige vorm van1Handelingen II 2023/24, nr. 65, item 19.2Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 237. kst-24557-243ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2431 bescherming.3 De ervaringen, ook in het buitenland, leren dat het slechtsin beperkte mate mogelijk is om illegale aanbieders effectief methandhaving tegen te gaan, gezien de omvang en de aard van het illegaleaanbod en de vraag naar online gokken. Dit was de legitimatie voor hetreguleren van online gokken met de Wet kansspelen op afstand (Wet koa).De Kansspelautoriteit geeft in haar monitoringsrapportages aan dat veelmensen die voor de legalisering nog niet speelden, na de legalisering zijngaan spelen.4 Onderzoek naar de maatschappelijke kosten en baten vankansspelen laat zien dat daarmee ook de maatschappelijke kosten zijntoegenomen.5 Ook de LADIS-cijfers van 4 juli 2024 over personen inbehandeling voor kansspelverslaving zijn een indicatie dat een evenwich-tiger beleid nodig is om mensen te beschermen tegen de negatieveeffecten van online gokken.6Ik deel dan ook de zorgen die uw Kamer heeft geuit over de ontwikkelingvan online gokken in Nederland, onder meer met de moties die op 16 april2024 zijn aangenomen. Na de evaluatie van de Wet koa zal ik eenwetswijziging voorbereiden van de Wet op de kansspelen (Wok). In ditkader heroverweeg ik ook de uitgangspunten waarop de Wok gestoeld is.De Wok gaat te zeer uit van eigen verantwoordelijkheid van de speler envan aanbieders. Uw Kamer ontvangt uiterlijk 31 oktober 2024 deuitkomsten van de wetsevaluatie, die momenteel in opdracht van hetWetenschappelijk Onderzoeks- en Datacentrum (WODC) uitgevoerd wordt.Voor het einde van het jaar ontvangt uw Kamer mijn beleidsreactie naaraanleiding van de wetsevaluatie, waarbij ik in zal gaan op de onderwerpenwaarop ik de Wok wil aanscherpen.De evaluatie van de Wet koa zal richtinggevend zijn voor de voorstellen totaanpassing van wet- en regelgeving. De evaluatie is, tezamen met eenaantal onderzoeken die momenteel uitgevoerd worden, benodigd vooreen gedegen probleemanalyse en onderbouwing voor gekozen oplos-singen. Voor zover het hierbij gaat om wijzigingen van wet- en regel-geving, moet ook rekening gehouden worden met EU-recht: hetaanbieden van diensten laat zich slechts beperken als dit, kort samen-gevat, noodzakelijk en proportioneel is en wat de effectiviteit van nieuwemaatregelen betreft op de minst bezwarende manier gebeurt. Voortsmoeten de effecten op de kansspeldoelen (consumentenbescherming,verslavingspreventie en tegengaan van kansspelgerelateerde criminaliteiten fraude) in kaart worden gebracht ter onderbouwing van eventuelewijzigingen, evenals de uitvoeringsconsequenties en de financiëleconsequenties. Een tweede belangrijk gegeven waarmee ik rekening moethouden is dat beperkte wetgevingscapaciteit efficiënt moet wordeningezet. Stapelen van wetgevingstrajecten zou daarbij veel tijd in beslagnemen en de nodige logische samenhang van de wetgeving kunnenondermijnen. Juist om dit te voorkomen kies ik ervoor om één keer eenvoorstel te doen om de Wok te wijzigen na de wetsevaluatie.3Kamerstukken II 2023/23, 24 557, nr. 208. Bijlage Monitoringsrapportage Kansspelautoriteitonline kansspelen voorjaar 2023.4Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 213.5Kamerstukken II 2022/23, 24 557, nr. 210.6Het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS) is een nationale gegevensverza-meling voor de ambulante en klinische verslavingszorg en de verslavingszorgreclassering.Hierin zijn ook gegevens over gokken opgenomen. Zie https://www.ladis.eu/.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2432 1. Ontwikkelingen in de markt voor kansspelen op afstand 1.1 Monitoringsrapportage online kansspelen najaar 2024 De bijgevoegde monitoringsrapportage online kansspelen najaar 2024 vande Ksa geeft inzicht in de ontwikkelingen van de online kansspelmarkt inde maanden januari 2024 tot en met juni 2024. De rapportage laat zien datde omvang van de vergunde markt, gemeten in brutospelresultaat, metacht procent is gestegen in het eerste zes maanden van 2024 ten opzichtevan de laatste zes maanden van 2023.7 Volgens H2 Gambling Capital is diteen minder sterke stijging dan in andere landen. Casinospelen tegen hethuis vormen met 72 procent van het brutospelresultaat het grootstesegment in de online markt. Het aantal accounts waarmee daadwerkelijkgespeeld wordt, is licht gestegen van 1 miljoen accounts in december2023 naar 1,07 miljoen accounts in juni 2024. Naar schatting waren in2024 in de eerste zes maanden 795 duizend spelers actief op dezeaccounts, een lichte stijging ten opzichte van 2023.8 Per maand speeldengemiddeld 455 duizend spelers. Naar schatting verloren spelersgemiddeld over de laatste zes maanden 946 euro. Omgerekend is datgemiddeld 158 euro per maand. Dit bedrag is gelijk gebleven ten opzichtevan de laatste zes maanden van 2023.Jongvolwassenen (personen met de leeftijd van 18 tot en met 23 jaar)namen in de eerste zes maanden van 2024 vaker deel aan onlinekansspelen dan in de laatste zes maanden van 2023. De groep jongvol-wassenen omvatte in de eerste zes maanden van 2024 een brutospelre-sultaat van 81 miljoen euro. Dat is 10,8 procent van het totaal. Hoeweljongvolwassenen 9,6 procent van de bevolking uitmaken, is 23 procentvan alle in juni 2024 gebruikte accounts van jongvolwassenen. Indecember 2023 was dat 22 procent. Onder de aanname dat jongvolwas-senen met even veel accounts spelen als volwassenen, verloren jongvol-wassen spelers maandelijks ruim de helft minder dan oudere spelers.Vergeleken met de totale spelerspopulatie spelen jongvolwassenenrelatief meer sportweddenschappen.Per 1 juli 2023 is het verbod op ongerichte reclame in werking getreden.Reclames van online kansspelaanbieders zijn onder strenge voorwaardenalleen nog via internet en digitale media mogelijk en mogen dan geenminderjarigen, jongvolwassenen en andere kwetsbare groepen meerbereiken. De cijfers latenzien dat buitenreclame en spotjes op televisie en radio inderdaad nietmeer voorkomen na 1 augustus 2023. Aanbieders plaatsten ook nauwe-lijks berichten meer op X (voorheen Twitter). Programmasponsoring optelevisie is wel sterk gestegen. Dit was vanwege de overgangstermijn nogmogelijk tot en met juni 2024, maar is sindsdien verboden.De monitoringsrapportage bevat tot slot een inschatting van hetpercentage van de spelers dat speelt bij legale en illegale aanbieders. Uitde rapportage blijkt dat het aantal spelers dat enkel speelt bij legaleaanbieders 95 procent is. In termen van brutospelresultaat, wordtingeschat dat 87 procent van het geld dat spelers verliezen bij vergundeaanbieders wordt verloren.7Onder het brutospelresultaat wordt verstaan: het verschil tussen van spelers ontvangeninzetten en de aan spelers beschikbaar gestelde prijzen.8Het aantal spelers ligt lager dan het aantal accounts, doordat spelers meerdere accountskunnen hebben.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2433 1.2 Verhoging van de kansspelbelasting Op 17 september 2024 heeft uw Kamer het rapport «Raise or fold,Verhoging van de kansspelbelasting en de impact op de publiekebelangen» van het onderzoeksbureau Atlas research ontvangen.9 Ditrapport gaat in op de mogelijke gevolgen van de verhoging van dekansspelbelasting voor de doelstellingen van het kansspelbeleid:consumentenbescherming, tegengaan van kansspelverslaving entegengaan van kansspelgerelateerde criminaliteit en fraude. De aanleidingvoor dit onderzoek was het hoofdlijnenakkoord, waarin het voornemenstaat om de kansspelbelasting te verhogen van 30,5 procent naar37,8 procent per 1 januari 2025. Vanwege de verwachte aanpassingen dievergunninghouders in hun aanbod en hun bedrijfsvoering moeten doen,heeft het kabinet tijdens de augustusbesluitvorming afgesproken hetvoorgestelde tarief van 37,8 procent per 1 januari 2026 in te voeren. Hetkabinet stelt in het Belastingplan 2025 voor om in 2025 een tarief van34,2 procent toe te passen.De onderzoekers schatten in dat de belastingverhoging leidt tot eentoename aan spelers en tot hogere uitgaven, onder meer bij onlinekansspelen.10 Kansspelaanbieders zullen volgens de onderzoekers forseingrepen in de bedrijfsvoering moeten doen om hun vaste kosten tedekken waarbij (gedeeltelijke) uittreding een mogelijk gevolg kan zijn bijonline aanbieders, speelcasino’s en speelhallen. De onderzoekers schattenin dat spelers in dat geval in eerste instantie op zoek zullen gaan naaralternatief legaal aanbod van kansspelen. Daarnaast verwachten deonderzoekers dat een deel van de vertrekkende spelers overstapt naar deillegale markt. Ik zal komend jaar de gevolgen van de verhoging van dekansspelbelasting voor het kansspelbeleid nauwgezet monitoren, ondermeer op basis van de monitoringsrapportages en marktscan van de Ksa.Daarbij is voor mij op voorhand duidelijk dat eventuele gevolgen van deverhoging van de kansspelbelasting geen beletsel kunnen zijn om waarnodig wet- en regelgeving aan te scherpen om mensen te beschermentegen de negatieve effecten van online kansspelen.2. Voortgang maatregelen werkagenda verslavingspreventie 2.1 Regels voor speellimieten, bewuster speelgedrag en zorgplicht Per 1 oktober jongstleden is de Regeling speellimieten en bewusterspeelgedrag (Regeling sbs) in werking getreden.11 Daarmee heeft mijnambtsvoorganger een maatregelenpakket ingevoerd dat een verplichtcontactmoment introduceert wanneer een speler een maandelijksestortingslimiet van 350 euro of hoger instelt. Voor jongvolwassenen geldteen lagere limiet van 150 euro per maand. Het instellen van limieten moetplaatsvinden in een neutrale omgeving, waar de speler zo min mogelijkwordt beïnvloed door gedragsbeïnvloedingstechnieken en op verant-woorde wijze limieten kan bepalen. Het is verplicht limieten in euro’s weerte geven. Verder wordt de speler tijdens het spelen geattendeerd op dezelf ingestelde limieten. Zo ontvangt de speler elke dertig minuteninformatie via de spelersinterface over de gespeelde tijd en daarnaastinformatie zodra de helft van het ingestelde grensbedrag bereikt is.9Kamerstukken II 2024/25, 24 557, nr. 242.10De onderzoekers verwachten dat aanbieders de belastingverhoging via omzetverhoging zullenproberen te compenseren.11Regeling van de Minister voor Rechtsbescherming van 12 juni 2024, nr. 5531723, tot wijzigingvan de Regeling kansspelen op afstand en de Regeling werving, reclame en verslavingspre-ventie kansspelen inzake speellimieten en aanvullende maatregelen ten behoeve vanbewuster speelgedrag, Stcrt. 2024, nr. 19648.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2434 Naast de maatregelen in de Regeling sbs is op 3 juni 2024 de aange-scherpte Beleidsregel verantwoord spelen 2024 van de Ksa gepubli-ceerd.12 Hiermee scherpt de Ksa de zorgplicht van vergunninghoudersaan op het gebied van verslavingspreventie en reclame. Een belangrijkeaanpassing is dat vergunningshouders binnen uiterlijk één uur eensignaal of redelijk vermoeden van onmatige deelname of kansspelver-slaving moeten detecteren, analyseren en daarop moeten ingrijpen.Tevens heeft de Ksa een financiële stortingsgrens ingesteld. Per 1 oktober2024 zijn aanbieders verplicht na te gaan of een speler die meer dan700 euro in een maand stort op zijn spelersrekening, zich dit kan veroor-loven. Voor jongvolwassenen is deze stortingsgrens lager, namelijk300 euro.2.2 Activiteiten gericht op bewustwording van de risico’s van gokken In de werkagenda verslavingspreventie zijn verschillende activiteitenopgenomen die zich richten op de bewustwording van (potentiële) spelersten aanzien van de risico’s van (online) gokken en de bekendheid vanbeschikbare hulpmiddelen.13 Deze bewustwordingsactiviteiten vindenzoveel mogelijk gericht plaats, waarbij speciale aandacht uitgaat naarjongvolwassenen en andere kwetsbare doelgroepen. De campagne wordtgericht op deze groepen, omdat uit onderzoek blijkt dat een bredemassamediale campagne het risico van aanzuigende werking heeft.14Tijdens de afgelopen sportzomer heeft Loket Kansspel in opdracht van deKsa de bewustwordingscampagne «Speel geen spelletjes met je geld»gevoerd, gefinancierd uit het Verslavingspreventiefonds (Vpf).15 Dezecampagne was gericht op jongeren van 18 tot en met 23 jaar om henbeter te informeren over sportweddenschappen en hen bewust te makenvan de hieraan verbonden risico’s. Via diverse kanalen en media werdenjongeren uitgenodigd om een test te maken, die een realistisch inzichtgeeft in het eigen gokgedrag. Indien de testuitslag daar aanleiding voorgaf, werd de maker van de test automatisch gewezen op het bestaan vanLoket Kansspel. De Ksa zal aan het einde van het jaar, net als vorig jaar,een campagne voeren om de bekendheid van het Centraal registeruitsluiting kansspelen (Cruks) te vergroten. Cruks is onderdeel van de Wetkoa en stelt mensen in staat om een gokstop te nemen bij het vergundeaanbod voor online kansspelen, speelaumatenhallen en Holland Casino.Cruks wordt uitgevoerd door de Ksa. Ik heb de Ksa gevraagd om dekomende periode verdere bewustwordingsactiviteiten gericht opkwetsbare doelgroepen vorm te geven.Aanvullend zijn de afgelopen tijd een aantal pilots uitgevoerd uit dewerkagenda verslavingspreventie. Voor mensen met geldzorgen offinanciële problemen is in samenwerking met de Nederlandse Schuldhul-proute een nieuwe online hulpgids over gokken ontwikkeld door Geldfitmet als doel om (gok)problematiek tijdig te signaleren en mensen incontact te brengen met passende hulp. De gids is gepubliceerd op 19 juli2024 en zal aan de hand van monitoring en evaluatie verder worden12Beleidsregel van de raad van bestuur van de Kansspelautoriteit van 23 mei 2024 oververantwoord spelen (Beleidsregel verantwoord spelen 2024), Stcrt. 2024, nr. 18177.13Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 219, bijlage Werkagenda verslavingspreventie kansspelen.14Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 219. Dit betreft een adviestraject uit 2023 in samenwerkingmet VWS en de Ksa met campagnedeskundigen van het Ministerie van Algemene Zaken.15https://www.loketkansspel.nl. Loket Kansspel beoogt het centrale steunpunt te zijn op hetgebied van gokproblemen. Spelers en hun naasten kunnen hier informatie, hulp enbegeleiding krijgen en waar nodig worden doorverwezen naar hulp en begeleiding bij hen inde buurt. Het Loket Kansspel wordt in opdracht van de Ksa uitgevoerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2435 doorontwikkeld.16 De tweede recentelijk afgeronde pilot betreft hetvernieuwde digitale trainingsaanbod voor professionals op het gebied vankansspelverslaving, ontwikkeld door Jellinek.17 De hernieuwde module isontwikkeld voor eerstelijnsprofessionals die te maken kunnen krijgen metmensen met gokproblematiek en biedt praktische handvatten voor hetsignaleren en, bespreken van problematisch gokgedrag. De module geefttevens handvatten voor doorverwijzing van mensen met gokproblematieknaar hulp en zorg.Een derde, nog lopende, pilot uit de werkagenda richt zich op jongvolwas-senen en gokproblematiek op scholen. Op dit moment wordt door hetTrimbos-instituut trainingsmateriaal ontwikkeld voor deskundigheidsbe-vordering op het thema gokken binnen het preventieprogramma Helderop School.18 Dit programma biedt training en begeleiding aan schoolper-soneel in het signaleren en begeleiden van jongvolwassenen metproblematisch gokgedrag. Eind dit jaar worden de materialen op hetmiddelbaar beroepsonderwijs verspreid; vervolgens worden dezematerialen ook doorontwikkeld voor en verspreid op het hoger beroeps-onderwijs, wetenschappelijk onderwijs en voortgezet onderwijs.Tot slot is het Loket Kansspel in opdracht van de Ksa een pilot gestart voorhet aanbieden van gratis blokkeersoftware. Dit wordt gefinancierd uit hetVpf. Hiermee worden de belangrijkste illegale kansspelwebsiteswereldwijd geblokkeerd. Loket Kansspel biedt de software in het kadervan de pilot twee jaar lang gratis aan en evalueert vervolgens of en inhoeverre deze maatregel structureel ingebed zou kunnen worden.2.3 Opening expertisecentrum Trimbos Het Trimbos-instituut heeft van mij subsidie ontvangen voor het opzettenvan een Expertisecentrum gokken en treft momenteel voorbereidingenvoor de inrichting hiervan. De verwachting is dat het expertisecentrumeind oktober 2024 van start gaat met zijn werkzaamheden. De kennis tenaanzien van het voorkomen van gokverslaving en gokgerelateerde schadeis vaak gefragmenteerd en onderontwikkeld. Het is nodig dat beleid-smakers, onderzoekers, zorgprofessionals en preventiemedewerkersgebruik kunnen maken van de laatste wetenschappelijke inzichten en datdie kennis centraal beschikbaar is. Dit expertisecentrum dient verschil-lende doelen: het ontwikkelen van een duurzame kennisbasis door middelvan (het stimuleren van) onderzoek en monitoring, verspreiding enimplementatie van die kennis en het verbinden van uiteenlopendeprofessionele partijen binnen en buiten de overheid op het gebied van hetvoorkomen van gokverslaving en andere gokgerelateerde schade.2.4 Onderzoeksprogrammering Vanuit het Verslavingspreventiefonds is geld beschikbaar gesteld omlanglopend wetenschappelijk onderzoek naar (het voorkomen van)kansspelverslaving te faciliteren. ZonMw heeft hiervoor het onderzoeks-programma «Preventie van kansspelverslaving» opgezet.19 In september2024 is de tweede subsidieronde gestart, waarop onderzoekers kunneninschrijven met onderzoeksvoorstellen.16https://geldfit.nl/gids/gokken. Geldfit is een activiteit van de Stichting NSR voor vragen enzorgen over geld.17https://ggzecademy.nl/product/gokproblematiek.18https://www.trimbos.nl/aanbod/programmas/helder-op-school.19ZonMw is een samenwerkingsverband tussen ZorgOnderzoek Nederland en het gebiedsbe-stuur Medische Wetenschappen (MW) van de Nederlandse organisatie voor WetenschappelijkOnderzoek (NWO). ZonMw is een zelfstandig bestuursorgaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2436 3. Reactie op moties In het hiernavolgende ga ik in op de uitvoering van de afzonderlijkemoties die op 16 april 2024 door uw Kamer zijn aangenomen, evenals deuitvoering van de op 13 februari 2024 aangenomen motie van het lidBikker c.s. over de invoering van overkoepelende speellimieten.3.1 Positie bewindvoerder bij inschrijving in het Centraal registeruitsluiting kansspelen (Cruks) De motie van de leden Mutluer en Tseggai verzoekt te onderzoeken hoe depositie van bewindvoerders en mentoren kan worden versterkt bijinschrijving van hun cliënten in het uitsluitingsregister Cruks.20 Ik ben hetmet de indieners eens dat het ook belangrijk is dat mensen die bijvoor-beeld onder toezicht staan, snel onvrijwillig kunnen worden ingeschrevenin het Cruks en deel de zorgen over de uitvoerige procedure die nugevolgd moet worden door bewindvoerders en mentoren. Ook de Ksaconstateert in haar meest recente wetgevingsbrief dat de procedure inalgemene zin te gecompliceerd is en de tijdsperiode van onvrijwilligeuitschrijving (6 maanden) te kort.21 Enerzijds zijn de «kosten» voor dederde-aanvrager hoog: onvrijwillige inschrijving kent strenge criteria, eenhoge bewijslast, een langdurige procedure en zet de relatie tussenaanvrager en speler onder druk. Veel aanvragers haken af als ze zien wathet met zich mee brengt. Anderzijds zijn de «baten» betrekkelijk laag: deonvrijwillige uitsluiting geldt slechts een half jaar. Voor kansspelver-slaving, waarbij over een lange periode een fors terugvalrisico bestaat, isdat kort.Conform de motie onderzoek ik momenteel hoe een snellere onvrijwilligeinschrijvingsprocedure bewerkstelligd kan worden, met de benodigdewaarborgen gezien de ingrijpende inbreuk op de persoonlijke levenssfeer.In het komende onderzoek naar spelersvoorkeuren laat ik daarnaastinventariseren hoe mensen aankijken tegen de bescherming vanpersoonsgegevens binnen Cruks. Indien uit deze onderzoeken haalbareopties naar voren komen, zal ik deze meenemen in mijn voorstel voorwijziging van de Wok na de wetsevaluatie.3.2 Onderscheid risicovolle en risicoarme kansspelen in de wetverankeren De motie van de leden Mutluer en Tseggai vraagt om bij de wetsevaluatiein kaart te brengen hoe in de Wok een helder onderscheid kan wordenopgenomen tussen risicovolle en risicoarme kansspelen.22 Een dergelijkevraag is niet meegenomen in de evaluatie, aangezien de opdracht voor deevaluatie ten tijde van de motie al was verstrekt door het WODC. Ikonderschrijf echter het belang van het maken van onderscheid tussen deverschillende kansspelen op basis van hun risico’s. In de wet en onderlig-gende regelgeving wordt feitelijk al onderscheid gemaakt tussenverschillende risico’s van kansspelen. Zo is bijvoorbeeld meer reclametoegestaan voor kansspelen waaraan geringe verslavingsrisico’sverbonden zijn, zoals loterijen, ten opzichte van risicovolle kansspelen,zoals kansspelen op afstand. Om te bezien waar mogelijkheden bestaanvoor aanvullend onderscheid in de wet, laat ik separaat onderzoekuitvoeren naar de relatieve risico’s van verschillende soorten kansspelenvoor de speler. Op basis van de resultaten van dit onderzoek, die ik in2025 verwacht, zal ik opties voor een scherper onderscheid tussen20Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 223.21https://kansspelautoriteit.nl/nieuws/2023/juni/wetgevingsbrief-2023/22Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 224.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2437 risicovolle kansspelen en minder risicovolle kansspelen meenemen inmijn voorstel voor wijziging van de Wok na de wetsevaluatie.3.3 Zo snel mogelijk nemen van maatregelen De motie van het lid Van Nispen c.s. verzoekt de regering om niet tewachten op de evaluatie van de Wet koa, maar zo snel mogelijk maatre-gelen te nemen.23 Aan deze motie is reeds in verschillende opzichtengevolg gegeven. De voorwaarden waaraan vergunninghouders moetenvoldoen zijn aangescherpt met de Regeling sbs en de aangescherpteBeleidsregel verantwoord spelen 2024, die beiden op 1 oktober 2024volledig in werking zijn getreden. Hiermee zijn aanscherpingen van dezorgplicht ingevoerd. Ik tref momenteel met de in deze brief genoemdenadere onderzoeken en analyses voorbereidingen om voorstellen voorgewijzigde wet- en regelgeving te kunnen doen. Zoals aangegeven in deinleiding, zal ik na de evaluatie van de Wet koa komen met mijn beleidsre-actie, waarbij ik uiteen zal zetten op welke onderwerpen ik de Wok wilaanscherpen.3.4 Werkwijze voor omgang met de kansspelmarkt De motie van het lid Bikker c.s. vraagt om, naar analogie van het protocolvoor omgang met de tabaksindustrie, te komen met een gelijkluidendprotocol voor de gehele Rijksoverheid voor de wijze van omgang met deonline gokbedrijven.24 Ik onderschrijf het belang van terughoudendheid inen transparantie over contacten tussen beleidsmakers en aanbieders vanrisicovolle producten zoals kansspelen, die een eigen belang vertegen-woordigen. Dit geldt voor contacten met alle aanbieders van kansspelen,niet alleen online kansspelen. Uitgangspunt voor contacten is daarbij datinbreng van de kansspelsector noodzakelijk is om uitvoeringsconse-quenties van (wijzigingen van) wet- en regelgeving inzichtelijk te krijgen,zowel voorafgaand aan als na inwerkingtreding van wijzigingen. Daaromheb ik voor bewindspersonen en ambtenaren van het Ministerie vanJustitie en Veiligheid die verantwoordelijk zijn voor het kansspelbeleid,een werkwijze vastgesteld, die in de bijlage bij deze brief is gevoegd. Dezewerkwijze houdt in dat zij contacten beperken tot de contacten dienoodzakelijk zijn voor de kwaliteit van beleid, wet- en regelgeving en deuitvoering daarvan. Tevens zal ik jaarlijks alle beleidsinhoudelijkecorrespondentie en verslagen van overleggen van het Ministerie vanJustitie en Veiligheid met de kansspelsector actief openbaar maken.3.5 Aansprakelijkheid bij schending zorgplicht verruimen De motie van het lid Van Nispen c.s. vraagt om te onderzoeken op welkemanier de aansprakelijkheid van online kansspelaanbieders kan wordenverruimd richting individuen wanneer de gokbedrijven de regelsschenden omtrent de zorgplicht voor verslavingspreventie en verant-woord spelen.25 Ik begrijp de zorgen achter deze motie, namelijk datspelers vanuit een kwetsbare positie een drempel ervaren in hetgebruiken van de bestaande wettelijke mogelijkheden tot schadeverhaalten opzichte van een professionele partij. Ik zal conform de motie demogelijkheden onderzoeken om de positie van spelers te versterken.Gezien het benodigde juridische onderzoek verwacht ik uw kamer hieruiterlijk eind 2025 over te kunnen berichten.23Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 236.24Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 227.25Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 231.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2438 3.6 Online reclames voor online kansspelen verbieden De motie van het lid Van Nispen c.s. verzoekt om online reclames vooronline kansspelen, bijvoorbeeld via online activiteiten zoals advertenties,te verbieden.26Ik deel de zorgen van de Kamer over de mogelijke negatieve effecten vanreclame, met name voor kwetsbare groepen. De Wet koa heeft alsuitgangspunt dat (enige vorm van) reclame nodig is om legaal aanbodkenbaar te kunnen maken en daarmee illegaliteit tegen te gaan. Hetverzochte verbod op online reclame vereist fundamentele wijziging van deuitgangspunten van het kansspelbeleid en de Wok. In de wetsevaluatieworden de effecten van de reclameregels in kaart gebracht. Ik laat tevensseparaat onderzoek doen naar de eerste effecten van het verbod opongerichte reclame, dat naar verwachting in de eerste helft van 2025afgerond wordt. In de brief die ik voor de het einde van het jaar aan uwKamer zal sturen zal ik ingaan op aanscherpingen in de reclameregels opbasis van de uitkomsten van de evaluatie. Daarbij zal ik ook een verbod oponline reclames voor online kansspelen in overweging nemen.3.7 Verplichte BKR-toetsen invoeren en rol banken verstevigen De motie van het lid Van Nispen c.s. vraagt om met een voorstel te komenom kansspelaanbieders te verplichten BKR-toetsen uit te voeren en ook derol van banken te verstevigen, zoals het (tijdelijk) blokkeren vanbetalingen.27 Ik onderken het belang van bescherming van spelers tegenuitgaven die zij zich niet kunnen veroorloven. Ik bezie als onderdeel vanhet traject om te komen tot overkoepelende speellimieten, welkeinstrumenten het meest geschikt zijn voor financiële toetsen van inkomenen/of vermogen. Hierbij kijk ik ook naar gebruik van BKR-registers. Bezienmoet worden of het wenselijk en effectief is om kansspelaanbiederstoegang te geven tot informatie uit het kredietregister over afgeslotenkredieten en betalingsachterstanden voor zaken zoals persoonlijkeleningen, private leaseauto’s en mobiele telefoons op afbetaling. Daaromkijk ik ook naar mogelijkheden voor controles op insolventies, schuldsane-ringen en lopende bewindvoeringstrajecten, omdat het hierbij om (semi)openbare registers gaat en dit mogelijk meer inzicht kan geven infinancieel kwetsbare situaties van spelers. Voorts blijf ik met banken ingesprek over of zij in hun dienstverlening rekening kunnen houden met debescherming van hun klanten tegen onmatige deelname aan kansspelen.Daarbij is voor mij niet alleen het vergunde aanbod relevant, maar juistook uitgaven aan illegale aanbieders van online kansspelen.3.8 Maatregelen tegen buitenlandse casino’s De motie van de leden Krul en Boswijk vraagt direct zware maatregelen tenemen tegen buitenlandse casino’s die zonder vergunning in Nederlandhun diensten aanbieden aan Nederlandse spelers. De motie vraagt ookom samen met andere Europese lidstaten op te trekken om Malta aan tespreken op de revisie van de Maltese kansspelwet, Bill 55 en om tekst enuitleg te vragen.28 Ik onderschrijf met uw Kamer het belang van hetaanpakken van illegale aanbieders. De Ksa heeft bevoegdheden eninstrumenten om tegen illegale (buitenlandse) partijen op te treden endoet dit ook. In de praktijk blijkt het echter complex om dergelijke partijeneffectief aan te pakken. Ze zijn lastig te traceren en maken zich bewustonvindbaar. Momenteel kijk ik samen met de Ksa naar aanvullende26Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 232.27Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 233.28Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 226.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2439 juridische routes om illegale partijen sneller en effectiever aan te kunnenpakken, waaronder de door de Ksa gewenste mogelijkheid om websitesvan illegale aanbieders voor Nederlandse IP-adressen te blokkeren. Deeffectiviteit van het handhavingsinstrumentarium is onderdeel van deevaluatie van de Wet koa. Op basis hiervan scherp ik de wettelijkebevoegdheden waar nodig aan in mijn voorstel voor wijziging van deWok. Daarnaast onderzoek ik de mogelijkheden voor verbetering in deinternationale samenwerking op het gebied van handhaving, met nameop Europees niveau.Wat betreft de revisie van de Maltese kansspelwet, Bill 55, waarin Maltaheeft bepaald geen gevolg te zullen geven aan verzoeken van anderelidstaten om executoriale titels tot schadevergoeding door Maltesevergunninghouders uit te voeren, heb ik contact met andere lidstaten dieonze zorgen over de mogelijke gevolgen van de Maltese wet delen, enmet de Europese Commissie die de centrale verantwoordelijkheid heeftvoor de handhaving van het EU-recht en de verdragen. Voor zover mijbekend is op dit moment nog geen sprake van een executoriaal vonnisvan een Nederlandse rechter dat op deze kwestie betrekking heeft. Wellopen er verzoeken tot een prejudiciële beslissing bij het Hof van Justitievan de Europese Unie.29 In deze procedures zijn vragen gesteld die ookrelevant kunnen zijn voor eventuele toekomstige Nederlandse gevallen. Ikblijf deze zaken nauwlettend volgen en ik blijf in nauw contact met anderelidstaten om deze kwestie gezamenlijk aan te kaarten, indien eenbeslissing op voornoemde verzoeken tot een prejudiciële beslissingdaartoe noopt.3.9 Gebruik van fake ID’s voor toezicht mogelijk maken De motie van het lid Van Nispen c.s. vraagt om in de wet en/of lagereregels mogelijk te maken dat de Ksa gebruik kan maken van fake ID’s alsextra middel voor controle op kansspelaanbieders.30 Voor zover dat voorde vervulling van haar toezichttaak redelijkerwijs noodzakelijk is, heeft deKsa de wettelijke bevoegdheid om als «mystery guest» bijvoorbeeld eenspelersaccount aan te maken, een storting te doen of aan een kansspeldeel te nemen.31 Echter, bij online kansspelen is het niet mogelijk om alsmystery guest een account aan te maken vanwege de grondige legitima-tiecontrole bij de vergunde kansspelaanbieders. Een medewerker van deKsa zou hiervoor een valse identiteit nodig hebben en een op dezeidentiteit gebaseerde bankrekening. De Ksa heeft in haar wetgevingsbriefvan 1 juni 2023 geconstateerd dat er geen wettelijke grondslag is om tekunnen beschikken over valse identiteitsbewijzen die nodig zouden zijnom niet herkenbaar als medewerker van de Ksa bij een aanbieder vankansspelen op afstand een account aan te maken.32Ik herken deze lacune en de toevoegde waarde voor het toezicht van deKsa. Ten behoeve van mijn voorstel voor wijziging van de Wok zal ikuitwerken hoe deze lacune weggenomen kan worden. Dit vereist eengrondige onderbouwing, aangezien de bevoegdheid om een valseidentiteit aan te laten maken en te gebruiken verstrekkend is. Op voorhandis nog niet duidelijk of het toekennen van een dergelijke bevoegdheidproportioneel en daarmee realiseerbaar is. Aanvullend bezie ik daarom inhoeverre andere (bestaande) instrumenten effectiever kunnen wordeningezet om de toezichts- en handhavingsinstrumenten te optimaliseren.29Zaak C-440/23, European Lotto and Betting en Deutsche Lotto- und Sportwetten.30Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 234.31Artikel 34c, eerste lid, Wok.32Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 217 en Wetgevingsbrief 2023 - Kansspelautoriteit.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24310 3.10 Online kansspelen met een zeer hoog risico verbieden De motie van het lid Van Nispen c.s. vraagt ervoor te zorgen dat onlinekansspelen met een aantoonbaar zeer hoog risico worden verboden.33 Inde Wok en lagere regelgeving zijn geen kansspelen met een zeer hoogrisico onderscheiden. Bij eerdere inventarisatie van risico’s vankansspelen op verslaving zijn de online speelautomaten als meestrisicovol ingeschat.34 Online speelautomaten maken volgens recenteschattingen van de Ksa circa zeventig procent van de online kansspel-markt uit in termen van brutospelresultaat. Het grootschalig illegaalgokken op online speelautomaten was een belangrijke aanleiding voorlegalisering van online kansspelen met de Wet koa. Daarom zal ik na dewetsevaluatie nader ingaan op deze motie in de brief die ik voor de heteinde van het jaar aan uw Kamer zal sturen.Ik bezie de mogelijkheden om binnen de huidige wettelijke kaders zeerrisicovolle elementen in het spelaanbod van met name online speelauto-maten te verbieden. Afhankelijk van verder onderzoek daarnaar kan hetbijvoorbeeld gaan om het verbieden van een in het spel gebruikte optiewaarmee een speler direct de volledige maximale inzet kan doen, hetverbieden van zogenoemde turboknoppen waardoor de spelsnelheidtoeneemt of het verder limiteren van inzetten per keer of per dag. Hetvoordeel van deze aanpak is dat dit soort beperkingen naar verwachtingmogelijk zijn met behulp van lagere regelgeving die sneller gerealiseerdkan worden dan een wetswijziging. Op korte termijn zal een onderzoekstarten naar de relatieve risico’s van verschillende kansspelproducten ende (spel)elementen hierbinnen die van invloed zijn op deze risico’s. Opbasis van de resultaten kunnen de meest risicovolle spelelementenworden geïdentificeerd en kan vervolgens op basis van de resultaten eenvoorstel worden uitgewerkt voor een verbod. In verband met hetbenodigde onderzoek zal ik niet eerder dan in de tweede helft van 2025juridische maatregelen in overweging kunnen nemen.3.11 Overkoepelende speellimieten Op 13 februari 2024 heeft uw Kamer een motie aangenomen van het lidBikker c.s., waarin wordt verzocht om voor de zomer over te gaan tot eenoverkoepelende limiet voor storten en verliezen bij online casino’s zondermogelijkheid tot verhoging.35 Zoals beschreven in de brief van 1 maart2024 worden de noodzakelijke verkenningen en analyses gedaan om tekunnen komen tot een voorstel voor overkoepelende limieten.36 Daarbijworden de effecten op de kansspeldoelen gewogen, worden technischeoplossingen verkend in samenwerking met TNO, wordt nagedacht overhet beheer en toezicht op een overkoepelend systeem en wordenjuridische aspecten, waaronder de bescherming van de persoonlijkelevenssfeer van spelers, geanalyseerd. Deze analyses wil ik voor het eindevan dit jaar hebben afgerond. Voor het einde van het jaar informeer ik uwKamer over de contouren van overkoepelende limieten.4. Toezeggingen Tijdens het commissiedebat kansspelen van 7 maart 2024 heeft mijnambtsvoorganger toegezegd om per brief te reageren op de uitspraak vande bestuursrechter in Oost-Brabant van 29 februari 2024 inzake vergun-33Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 235.34de Bruin, D.E. (2017). Assessment verslavingsgevoeligheid Nederlandse kansspelaanbod. DenHaag/Utrecht: Kansspelautoriteit/CVO – Research & Consultancy.35Kamerstukken II 2023/24, 36 410 VI, nr. 60.36Kamerstukken II 2023/24, 36 410 VI, nr. 220.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24311 ningaanvragen voor een aantal monopolievergunningen.37 Tevens heeftmijn ambtsvoorganger tijdens het tweeminutendebat kansspelen van11 april 2024 toegezegd om uw Kamer te berichten over de openingstijdenvan Holland Casino naar aanleiding van de aangehouden motie van hetlid Bikker c.s.38 Hierbij doe ik beide toezeggingen gestand.4.1 Uitspraak Rechtbank Oost-Brabant De bestuursrechter in Oost-Brabant heeft op 29 februari 2024 een mogelijkverstrekkende uitspraak gedaan over de houdbaarheid van (monopolie)vergunningen voor de instantloterij (krasloten), de lotto en landgebondensportweddenschappen. De rechter heeft geconcludeerd dat de Wokstrijdig is met het vrije verkeer van diensten in de EU, waar het gaat ommonopolies op het organiseren van de instantloterij, de lotto en landge-bonden sportweddenschappen. Daaraan verbindt de rechter de conclusiedat de Ksa voor deze producten de markt moet openen voor meervergunninghouders. De Ksa en de Nederlandse Loterij hebben hogerberoep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtsspraak van de Raad vanState en een voorlopige voorziening verkregen in afwachting van eenuitspraak in de bodemprocedure.39 Ik volg het verdere verloop van deprocedure en zal uw Kamer nader informeren als een uitspraak beleids-matige gevolgen heeft of moet hebben.4.2 Openingstijden Holland Casino In de beantwoording van de Kamervragen over het bericht «HollandCasino maakt forse verliezen en dreigt met agressieve gokcampagnes»van 20 september 2024, heeft uw Kamer reeds kunnen lezen dat HollandCasino besloten heeft het openingstijdenbeleid voor Rotterdam aan tepassen.40 Holland Casino past ook de openingstijden voor AmsterdamWest aan. Deze vestigingen zijn nu nog 24 uur per dag open. Per 1 januari2025 zullen deze vestigingen om 5.00 uur sluiten en na 4.00 uur geennieuwe gasten meer toelaten. Om 10.30 uur zullen deze vestigingenvervolgens weer openen. Om tot dit besluit te komen, heeft HollandCasino onderzoek gedaan onder gasten, advies ingewonnen vanervaringsdeskundigen en vertegenwoordigers van de verslavingszorg, enzijn diverse omgevingsanalyses gedaan. Daarnaast is overleg gevoerdmet de betrokken gemeentes. Holland Casino heeft laten weten ook deopeningstijden van andere vestigingen tegen het licht te houden.5. Vooruitblik De evaluatie van de Wet koa, die in opdracht van het WODC wordtuitgevoerd, bevindt zich momenteel in de afrondende fase. Ik verwacht deevaluatie uiterlijk 31 oktober 2024 met uw Kamer te kunnen delen. Zoalsaangegeven, heroverweeg ik de uitgangspunten van het kansspelbeleid.Daarbij staat de bescherming van mensen, in het bijzonder kwetsbaremensen, tegen de negatieve effecten van kansspelen voorop. Ik streefernaar uw Kamer voor het einde van het jaar mijn beleidsreactie naaraanleiding van de wetsevaluatie te doen toekomen, waarbij ik op basisvan mijn beleidsvisie uiteen zal zetten op welke onderwerpen ik de Wokwil aanscherpen.37ECLI:NL:RBOBR:2024:698, Rechtbank Oost-Brabant, 22/2703 en 22/2827.38Kamerstukken 2023/24, 24 557, nr. 228.39ECLI:NL:RVS:2024:1654.40Aanhangsel Handelingen II 2024/25, nr. 17.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24312 Daarnaast analyseer ik samen met de Ksa in de komende maanden deeerste effecten van de aangescherpte Beleidsregel verantwoord spelen2024 en de Regeling sbs. Op basis van de uitkomsten hiervan bezien deKsa en ik of verdere aanscherpingen wenselijk zijn rondom de zorgplicht,via beleidsregels respectievelijk ministeriële regeling, die snellergerealiseerd kunnen worden dan een wetswijziging. Ook kijk ik zoalsaangegeven naar mogelijkheden om binnen de huidige wettelijke kaderszeer risicovolle elementen in het spelaanbod van met name onlinespeelautomaten te verbieden.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24313