Verslag van een commissiedebat, gehouden op 19 juni 2025, over Natuur

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202533 576NatuurbeleidNr. 462 VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBATVastgesteld 14 juli 2025 De vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuurheeft op 19 juni 2025 overleg gevoerd met de heer Rummenie, Staatsse-cretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, over:−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 31 maart 2025 inzakeverzamelbrief natuur (Kamerstuk 33 576, nr. 443);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 7 april 2025 inzake reactie opverzoek commissie over de positionpaper van SpreekbuisWildopvang en Dierenambulances ten behoeve van technischebriefing Contouren landelijk aanvalsplan invasieve exoten(Kamerstuk 26 407, nr. 156);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 17 april 2025 inzake uitvoe-ring van twee moties van het lid Kostic´ inzake de wolf(Kamerstuk 33 576, nr. 436 en Kamerstuk 33 576, nr. 437)(Kamerstuk 33 576, nr. 448);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 8 mei 2025 inzake instem-ming Europees Parlement met verlaging beschermde statuswolf (Kamerstuk 33 576, nr. 449);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 27 mei 2025 inzake elfdeconferentie van het Intergouvernementeel Platform voorBiodiversiteit en Ecosysteemdiensten (Kamerstuk 26 407,nr. 157);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 27 mei 2025 inzake reactieop verzoek commissie over de brief van de Unie van Water-schappen (UvW) over het belang van een geborgde stikstofaan-pak, natuurherstel en het landelijke aanvalsplan invasieveexoten (Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 82);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 16 juni 2025 inzake reactieop verzoek commissie over de notitie Waar zijn onze vlinders?(Kamerstuk 33 576, nr. 450); kst-33576-462ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4621 −de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 16 juni 2025 inzake reactieop verzoek commissie over achteruitgang biodiversiteit(Kamerstuk 26 407, nr. 159);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 16 juni 2025 inzake verzamel-brief natuur juni 2025 (Kamerstuk 33 576, nr. 451);−de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur d.d. 17 juni 2025 inzake stand vanzaken wolvenbeleid (Kamerstuk 33 576, nr. 452).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijkverslag uit.De voorzitter van de commissie,AardemaDe griffier van de commissie,JansmaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4622 Voorzitter: BrometGriffier: De KeijzerAanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Bromet, Flach, Holman,Kostic´, Nijhof-Leeuw, Van der Plas en Veltman,en de heer Rummenie, Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedsel-zekerheid en Natuur.Aanvang 13.03 uur.De voorzitter:Welkom aan de Staatssecretaris, de mensen op de publieke tribune en deKamerleden. Zij zitten ter linkerzijde. We gaan van start met het commis-siedebat Natuur in de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedsel-zekerheid en Natuur. Ik wil voorstellen dat we vier interrupties doen. Voordegenen die hier nieuw zijn – welkom aan mevrouw Veltman – even hetvolgende. Interrupties tellen niet als ze onder de 30 seconden zijn. Als zeboven de 30 seconden zijn, dan tellen ze voor twee. We doen er vier. Als jeofficiële interrupties op zijn, mag je ook geen korte interrupties meerplegen. Dit verlevendigt het debat. Het is gister hartstikke goed gegaan,dus ik wilde het nu ook weer toestaan.Er is een complicerende factor. We komen net uit de plenaire zaal, waarwe waren voor debatten op het LVVN-terrein. Zo meteen zijn er ook nogstemmingen. Dus als er straks stemmingen zijn en wij niet geschorst zijn,dan wil ik even schorsen voor de stemmingen. We hebben tot 18.00 uurde tijd. Volgens mij moet het makkelijk lukken. Er staan niet zo heel veelstukken op de agenda, omdat een aantal stukken dat uit het ministeriekwam, niet op tijd voor onze procedurevergadering is aangekomen.Daarom konden we het niet op de agenda zetten. Er was namelijk eenprocedurevergadering over de controversieelverklaringen. Dat houdt deKamerleden volgens mij niet tegen. Als eerste wil ik het woord geven aanhet lid Kostic´ van de Partij voor de Dieren.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dank u wel, voorzitter. We staan op een kantelpunt voor de natuur inNederland. Terwijl het kabinet demissionair is, grijpen deBBB-bewindspersonen dit moment aan om beleid door te drukken datingrijpend, onzorgvuldig en onomkeerbaar is. Er wordt beleid gemaakt datdiep ingrijpt in de natuur, zonder draagvlak, zonder brede inspraak waariets mee wordt gedaan en zonder fatsoenlijke onderbouwing. DeBBB-bewindspersonen volgen alleen de jagers en de agro-industrie. Dat isecht onacceptabel. De Kamer moet dat een halt toeroepen.Kijk naar de staat van de Nederlandse biodiversiteit. Het StatusrapportNederlandse biodiversiteit 2025 maakt pijnlijk duidelijk dat vrijwel allesoortgroepen in Nederland achteruitgaan. Het aantal vlinders is sinds1992 gehalveerd. Geen van de veertien biodiversiteitsdoelen voor 2030staat op groen. We liggen niet op schema. En dan druk ik het nog heelzachtjes uit. Dat betekent eigenlijk gewoon dat we moeten versnellen. Datis ook in lijn met de motie-Kostic´, ingediend met nog heel veel andereKamerleden hier. Die motie is onder andere gesteund door de PVV in2024. De motie vraagt om te kijken waar we de doelen niet lijken te halen,waar het misgaat met de soorten, en om te zorgen dat je extra stappenneemt. Ik heb nog steeds niet gezien wat de Staatssecretaris daarmeegaat doen. Graag een uitgebreide reactie daarop.Zie ook het vergunningsbesluit voor de garnalenvisserij. Tot 2045! Dat isbesloten door een demissionaire Staatssecretaris, zonder aanvullendenatuurbescherming. Terwijl we weten hoe kwetsbaar de Waddenzee en deNoordzeekust is, kiest hij voor sectorbelang boven natuurherstel. Zo’nTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4623 langetermijnbesluit hoort niet thuis in een demissionair kabinet. Ik zie eeninterruptie.De voorzitter:Er is een interruptie van de heer Flach van de SGP.De heer Flach (SGP):Wij waren als SGP heel blij met dat besluit voor de garnalenvisserij,omdat het langjarig zekerheid geeft voor garnalenvissers. Als je zo’nbedrijf hebt of wilt investeren, bijvoorbeeld juist om te verduurzamen, danheb je, als je bij een bank komt voor een financiering, een lange horizonnodig. Juist die lange horizon kan weleens heel goed zijn voor de doelenwaar we naar streven. Dat is één. Laat ik het hier even bij laten. Is collegaKostic´ zich daarvan bewust?De voorzitter:Meneer Flach, dit was meer dan 30 seconden, dus het zijn meteen tweeinterrupties. Best zonde. Het gaat snel, hè?Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dank voor deze vraag. Als het goed is, kent de SGP de Partij voor deDieren als een partij van langetermijndoelen. We geven juist visie enduidelijkheid aan boeren, vissers, de natuur en burgers. Dat is nou juisthet probleem van dit kabinet en – ik moet eerlijk zijn – ook van heel veelvoorgaande kabinetten. Steeds werd er gewerkt op de korte termijn en opbasis van één economisch belang. In plaats daarvan moet je kijken wathet algemeen belang is, voor Nederland. We zien dat het niet goed gaatmet de natuur. De garnalenvisserij draagt daar helaas niet op eenpositieve manier aan bij. We moeten het kwetsbare gebied gewoonbeschermen. Vanuit onze visie – ik weet dat die verschilt met die van deSGP – is het inderdaad belangrijk om duidelijkheid te geven aan degarnalenvissers. Die duidelijkheid zou als volgt moeten zijn: «Lievemensen, we willen jullie prima helpen, compenseren of wat dan ook,maar dit is nu gewoon klaar. De natuur moet nu echt even vooropstaan.Jullie moeten weten dat er geen ruimte meer voor is.» Dus dievergunning zou er juist niet moeten komen. Dat geeft ook duidelijkheid. Iksnap dat de SGP daar anders in staat.De heer Flach (SGP):Dat is dan een hele harde boodschap: er is dus geen plek meer voor jullie.Ze hebben al zo veel moeten inleveren, ook met de Maasvlakte endergelijke. Dus wij denken hier inderdaad anders over.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ja. Dat kan respectvol, gelukkig. Ook internationaal laat Nederland hetafweten. Terwijl landen wereldwijd in actie komen om de oceaan tebeschermen, schittert Nederland door afwezigheid op het VN-oceaan-verdrag. Dat verdrag moet ervoor zorgen dat 30% van de oceanen in 2030worden beschermd. En wat doet Nederland? Het tekent niet. Terwijl deNoordzee, die ons zuurstof, voedsel en energie levert – dat zeg ik maareven expliciet richting de partijen aan mijn linkerkant – nu slechts 5%bescherming kent tegen intensieve visserij. Dat zou minstens 15% moetenzijn. Dit is tekenend voor dit kabinet: overal waar natuurbelangen botsenmet de economische belangen op korte termijn van een relatief kleinegroep, kiest het voor de kortste weg en de langste termijn schade.Voorzitter. Dan het wolvendossier. De Staatssecretaris probeert beleid temaken op basis van eigen wetenschappelijk onhoudbare definities van deprobleemwolf en een probleemsituatie. Daarmee ontstaat in de praktijkeen regime van structurele bestraffing van natuurlijk gedrag en het dodenvan wolven zonder dat dit juridisch onder artikel 14 van de HabitatrichtlijnTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4624 valt. Het wordt nu in regels gegoten die de deur onnodig ver openzettenvoor afschot zonder objectieve beoordeling. Ondertussen wordt de inputvan de samenleving genegeerd. Terwijl honderden mensen en organi-saties reageerden op de internetconsultatie, lag het ontwerpbesluit vandeze Staatssecretaris al dezelfde dag bij de Kamer. Er is geen draagvlak indeze Kamer. Er is al helemaal geen serieuze publieke discussie.Daarom is het goed om twee punten heel duidelijk te stellen, niet alleenvoor deze Kamer, maar ook vooral voor mensen thuis. Eerste punt. Dehuidige beschermingsstaat van de wolf biedt al ruimte om in te grijpen bijreëel gevaar. Dat biedt hij al. Het afzwakken van de bescherming is dusvolstrekt onnodig. Het is puur politiek gestuurd. Het tweede punt. Anderelanden, zoals Portugal, kiezen ervoor om de strikte bescherming tebehouden, ook na de EU-versoepeling. Dat kan Nederland ook doen, dusdaar gaan we zeker op sturen.Voorzitter. Er dreigt nog een risico. De nationale regelgeving die volgenshet ontwerpbesluit bescherming moet blijven bieden zodra de EU de wolfvan bijlage 4 haalt, treedt pas in werking na 8 juli, dus op een moment datnog volstrekt onzeker is. Als we niet oppassen, valt de wolf straks in eenjuridisch gat met alle gevolgen van dien. Kan de Staatssecretarisgaranderen dat dit niet gebeurt? Ik maak me ook zorgen ...De heer Flach (SGP):Heeft collega Kostic´ weleens gesproken met burgermeesters en gedepu-teerden en hun gevraagd of ze vinden dat het voldoende en goedgeregeld is in de huidige regelgeving?Kamerlid Kostic´ (PvdD):Jazeker, ik heb met heel veel mensen in dit land gesproken. De meningendaarover wisselen, dus het is dan maar net wie je het vraagt. Het gaaterom dat er, aangejaagd door de politiek, helaas onder anderen door dezeBBB-bewindspersonen, een beeld wordt geschetst dat er een enormgevaar is, waarop met hele zware maatregelen per direct ingegrepenmoet worden, en dat de bescherming van de wolf moet wordenafgezwakt. Nogmaals, als een wolf een reëel gevaar vormt voor de mens,mag er al onder de huidige regels worden ingegrepen. Dat zijn de feiten,maar dat wordt niet verteld. Heel veel mensen worden bang gemaaktdoor heel veel partijen hier en, moet ik zeggen, helaas ook door de SGP.De heer Flach (SGP):Als die gesprekken dan zijn geweest, dan is de collega ook vast ter oregekomen hoe kwetsbaar die bestuurders zijn. Op het moment dat zo’nbesluit later wordt aangevochten bij de rechter, dan kunnen ze jarenlangjuridische stappen verwachten. Dat moet haar toch ook aan het hart gaan.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik begrijp de vraag niet. Misschien wil mijn collega die herhalen.De heer Flach (SGP):Voorzitter, als ik die mag verduidelijken? Of is dat opnieuw eeninterruptie?De voorzitter:Nee, want u blijft nu keurig onder de 30 seconden. Dus als u korte vragenstelt, kunt u er 100 stellen.De heer Flach (SGP):Oké. Op dit moment kunnen burgermeesters of gedeputeerden vervolgdworden voor een milieudelict. Dat is een dreiging waardoor ze die keuzeniet durven te maken in het belang van de veiligheid van mens en dier.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4625 Kamerlid Kostic´ (PvdD):Volgens mij hebben wij heel veel knappe koppen in dit land in de vormvan goede advocaten en goede juristen die de burgermeesters of debewindspersonen goed kunnen bijstaan. De regels zijn duidelijk: als er eenreëel gevaar is en er geen alternatieven zijn, kan er worden ingegrepen.Dat is waar een burgermeester of een ander bewindspersoon zich op kanberoepen. Feit is dat het afzwakken van de huidige beschermstatus totaalonnodig is als het echt gaat om het beschermen van mensen tegen eenecht zeer gevaarlijke wolf. De realiteit is dat de wolven in principe nietgevaarlijk zijn. Je moet ze gewoon met rust laten en je moet ervoorzorgen dat je maatregelen neemt, zodat we kunnen samenleven.Ongeveer elke expert zegt ook dat dat kan. Alleen, deze politiek stuurt alvanaf het begin op afschieten, afschieten, afschieten en zegt al vanaf hetbegin dat de wolf hier niet hoort. Zo werkt het niet. In dit land moet je opeen beschaafde manier werken. Dat betekent dat we allemaal een beetjeinschikken en ruimte maken voor elkaar.De voorzitter:Dank u wel. Kunt u voortgaan met uw betoog of was u klaar?Kamerlid Kostic´ (PvdD):Mag ik nog verder?De voorzitter:Ja.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Oké. Ik was gebleven bij dat ik me zorgen maak over het proces vanfaunastelselherziening. Ik zou de Staatssecretaris om meer informatiewillen vragen over hoe dit proces is ingericht en over met wie er allemaalis gesproken en hoe vaak. Ik wil de stukken, dus alle ambtelijke enjuridische adviezen tot nu toe en de tijdlijn. Ik wil weten door wie er inputis gegeven, met welke partijen er is gesproken en wat in die gesprekken alis meegegeven. Die informatie wil ik voor het tweeminutendebat hebbendat ik straks ga aanvragen en dat ik het liefst ingepland wil hebben voorhet reces.Voorzitter. Ik wil graag een bevestiging van de Staatssecretaris dat hij,zolang hij demissionair is, geen onomkeerbare stappen zal zetten in hetwolvendossier en de faunastelselherziening, conform de wens van deKamer.Heb ik nog een beetje tijd? 30 seconden?De voorzitter:Ja, 30 seconden.Kamerlid Kostic´ (PvdD):In juni oordeelde het Europese Hof van Justitie dat lidstaten alleenbeheermaatregelen mogen nemen als de soort zich aantoonbaar in eengunstige staat van instandhouding bevindt. Die beoordeling moetgebaseerd zijn op de meest recente wetenschappelijke gegevens. Als aaneen van de voorwaarden niet is voldaan, mogen lidstaten geen versoe-peling toestaan, ook niet onder artikel 14. Dat wordt hier volkomengenegeerd door deze Staatssecretaris. Ik wil graag een reactie van deStaatssecretaris hierop en een onderbouwing.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Keurig binnen de tijd. Dan is het woord aan de heer Flach vande SGP.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4626 De heer Flach (SGP):Voorzitter, dank u wel. De natuur is een zegen voor de mens. De onvoor-stelbare diversiteit in de natuur laat iets zien van de grootheid van deSchepper die dit alles heeft gemaakt. Voor ons schept dat verantwoorde-lijkheid, voor burgers in de achtertuin, boeren op het land, ondernemersop het bedrijventerrein, natuurbeheerders en de overheid. Dat is in eendichtbevolkt land wel spannend. De SGP zet zich graag in voor goednatuurbeheer. We moeten doen wat mogelijk is, zonder ons daarbij teverliezen in onhaalbaar wensdenken, alsof er in ons land niet gewoond engewerkt wordt.De SGP ziet graag meer agrarisch natuurbeheer. Hoe zorgt de Staatssecre-taris ervoor dat beschikbare middelen snel op het boerenerf belanden, omdie extra stappen te zetten? Ik zie hiervoor kansen in het NatuurnetwerkNederland. Rijk en provincies hebben afspraken gemaakt over hetverwerven van extra gronden. Ik pleit ervoor om ook landbouwgrondenwaar stevig agrarisch natuurbeheer wordt toegepast, mee te tellen. DeKamer heeft een motie hierover aangenomen. Hoe pakt de Staatssecre-taris dit op? Kijkt hij ook naar het overnemen van natuurgronden vanbijvoorbeeld Staatsbosbeheer door boeren, die hier dan zware beheerpak-ketten toepassen? Ik hoor te vaak dat het maaibeleid van TBO’s slechtaansluit op wat de natuur nodig heeft. Boeren kunnen dat vaak beter.Met een pennenstreek wil de Minister 18 miljoen euro bezuinigen op denationale parken, terwijl vorig jaar een nieuw beleidsprogramma isafgesproken, twee maanden geleden een manifest is getekend enmedeoverheden voor de vereiste cofinanciering hadden gezorgd. Het isgoed om kritisch te zijn op de uitgaven die worden gedaan. De reparatievan kapotte aanlegsteigers moeten we niet gaan betalen. Maar het Rijkheeft wel een verantwoordelijkheid als het gaat om bijvoorbeeld educatieover ons cultuurhistorisch erfgoed. Hoe gaat de Minister bestuurlijk gejojoten koste van onze nationale parken voorkomen? Ik zeg hier «Minister»,maar die is hier niet, dus die vraag is gericht aan de Staatssecretaris.Ik zie in het natuurdossier hoge ambities: er mag geen enkele vorm vanverslechtering zijn en in 2030 moet 30% van de Natura 2000-habitattypenin een gunstige staat van instandhouding verkeren. Om van een gunstigestaat van instandhouding te kunnen spreken, moet minimaal 90% eengoede kwaliteitstoestand hebben. Een belangrijke achterliggende vraag is:wanneer vind je dat het goed gaat met de natuur of dat het achteruitgaat?Op dit punt zie ik te weinig realisme en te veel idealisme. Eerder heb ikeen serie Kamervragen ingediend waarin ik de vinger leg bij de opper-vlakkige manier waarop maar wordt gezegd dat habitats verslechteren, inde zin van de Habitatrichtlijn.Voor nu pak ik het voorbeeld van habitattype estuaria, in de Wester-schelde en de Eems. De gedachte is nog steeds dat de natuur daar pasgoed is als er eenzelfde ecosysteem als tientallen jaren geleden komt ener duizenden hectares extra onder water worden gezet. Er is inmiddelseen pijnlijke ontpoldering gerealiseerd. Waarom wil de Staatssecretaris nuzijn handtekening zetten onder een nieuwe doelstelling voor uitbreidingvan deze oppervlakte? Dat betekent nog meer ontpoldering. Hoe gaat deStaatssecretaris zorgen voor meer realisme?De Europese Commissie moet voor 1 augustus in beeld hebben gebrachtwat de kosten zijn van de invoering van de Natuurherstelverordening enwat de beschikbare middelen zijn. Ik constateer dat we zelf nog niet eensweten wat de kosten zijn. Waar blijft de uitgebreide impactanalyse van dekosten voor bijvoorbeeld de landbouw in ons land?Voorzitter, tot slot: de wolf. De Staatssecretaris heeft een ontwerpbesluitnaar de Kamer gestuurd met de regels voor de bescherming van mensentegen wolven. Hij gaf eerder aan dat dit nodig is om de versoepeldebeschermingsstatus door te kunnen vertalen naar Nederland. Dieversoepelde beschermingsstatus geldt sowieso. Het Beleidskompasfor-mulier meldt dat het besluit de ruimte om in te grijpen inperkt en inkadert.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4627 Dat verraste me wel. Betekent dit dat provincies zonder besluit dus nu almeer ruimte hebben om in te grijpen?De Staatssecretaris spreekt van een probleemwolf als de wolf binnen tweeweken ten minste twee keer beschermd vee heeft aangevallen. Dat is tebeperkt wat de SGP betreft. Als een wolf een paar keer over eenwolfwerend raster is gegaan, is hij daaraan gewend. Dan is de termijn vantwee weken te beperkt. Waarom kiest de Staatssecretaris hier niet vooreen langere termijn?Voorzitter, tot zover.De voorzitter:Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Nijhof-Leeuw van de PVV.Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):Dank u, voorzitter. De PVV vindt natuur belangrijk, maar dat betekent nietdat we moeten doorschieten in wereldvreemd beleid waarin modellenbelangrijker zijn dan metingen. Het is tijd voor realistisch natuurbeleid,geen beleid dat leeft op papier, maar dat met beide benen in de klei staat.We moeten natuurbeleid voeren zonder dat onze boeren, bouwers envissers daar keer op keer de rekening van krijgen. Wat de Staatssecretaris«investeren in natuur» noemt, betekent in de praktijk vaak meer regels,meer Natura 2000, meer modeldenken en minder vrijheid.Voorzitter. Het kabinet wil de werkelijke staat van de natuur centraalstellen. Maar waarom zien we dan dat er opnieuw gestuurd wordt opmodelgegevens, juridische abstractie en AERIUS-stikstofmodellen?Gebruik echte metingen, in plaats van wat een model denkt dat er zoukunnen gebeuren in een zone van 250 meter rondom een hexagon. Als udoelen vernieuwt, doe dat dan op basis van Europese minimumeisen,niets meer.Dan de Natura 2000-kaart. Die moet op de schop. We zien kleine versnip-perde postzegelgebiedjes die hele regio’s blokkeren. Neem het Lieftinghs-broek in Groningen. Eén plukje blauw gras, een geïsoleerd exemplaar,vormt voldoende aanleiding om het volledige stikstofbeleid en vergun-ningstraject te blokkeren: een complete ontwikkelstop voor de omgeving.Dat is geen natuurbeleid. In de brief heeft de Staatssecretaris het over hetherijken van Natura 2000-gebieden en het lostrekken van de vergunnings-problematiek. De PVV ziet de herziening van Lieftinghsbroek dan ook alsuitgelezen kans voor deze Staatssecretaris. Graag een reactie hierop.Voorzitter. De Staatssecretaris blijft praten over het robuust maken van denatuur. Wat bedoelt hij daarmee? Nieuwe natuurgebieden erbij?Verbreding van bufferzones? Het lijkt op een sluiproute om de kaart vanNatura 2000-gebieden verder uit te breiden, tegen de geest van hetregeerakkoord in. De PVV wil geen hectare erbij. Nederland is al vol. Voorrobuustheid hoeft u niet uit te breiden. U kunt ook slim beheren.En dan het beheer, voorzitter. TBO’s krijgen miljoenen, maar hoevennergens verantwoording over af te leggen. Sterker nog, ze planten extrastikstofgevoelige soorten aan om de subsidiepot op te rekken. Dat is geennatuurbeheer. Dat is subsidieoptimalisatie ten koste van onze boeren enburgers.Voorzitter. Dan de uitheemse rivierkreeft. Het is een stille ecologischeramp die zich onder water afspeelt, een plaag die hele watergangenaantast, oevers ondermijnt, riet verdringt, biodiversiteit vernietigt,nutriënten verslechtert, waterbeheer belemmert, KRW-doelen ernstigbelemmert. Kortom, de rivierkreeft zorgt voor een ernstige verslechteringvan onze waterkwaliteit. Boeren kunnen hun sloten niet meer beheren envissers zien hun vangst verdwijnen. Waarom beperkt de Staatssecretarisde bestrijding tot Natura 2000-gebieden, alsof de kreeften zich houden aande beschermingsgrens? Dit is een landelijk probleem, dus pak het ooklandelijk aan. Geef beroepsvissers de ruimte, verlaag de bureaucratischeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4628 drempels en schakel indien nodig ecologische aannemers in. Maar blijfniet toekijken terwijl deze kreeft ons complete ecosysteem leeg vreet.Voorzitter. De Nederlandse natuur heeft geen behoefte aan meer regeltjes,maar aan gezond boerenverstand. Geef boeren de ruimte, jagers hetvertrouwen, vissers het perspectief. Bescherm de echte natuur in plaatsvan het papieren model. Wij kijken uit naar de reactie van de Staatssecre-taris.De voorzitter:Dank u wel. Er is een vraag van het lid Kostic´ van de Partij voor de Dieren.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Omdat het zo’n leuk onderwerp is: de Amerikaanse rivierkreeft. Het isbelangrijk dat we dat effectief doen. Het gaat om natuurbescherming,hoor ik de PVV zeggen. De Amerikaanse rivierkreeften veroorzaken watschade. We weten nu vanuit waterschappen dat het beste middel om ze tebestrijden is door de natuur te versterken, dus bijvoorbeeld door tewerken aan natuurlijke oevers. Ziet de PVV dat ook?Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):Wij zien dat de aantallen exorbitant doorgroeien en dat ze zich steedsverder over Nederland verspreiden. Daar maken wij ons heel erg zorgenover, want als je dat niet inkadert ... Natuurlijk moet je kijken naar deoevers, maar wij zien ook dat ze de oevers enorm aanvreten. Ik heb er duste weinig zicht op of dat echt effectief is en of dat zal werken. Wij makenons er wel enorm zorgen over dat we ze steeds verder in alle watergangenin Nederland zien oprukken, totdat we ze door heel Nederland verspreidzullen zien. Eén ding is zeker: we gaan de KRW-doelen zeker niet allemaalhalen, omdat we de rivierkreeft nog hebben.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik zou mijn collega van de PVV aanraden om niet alleen maar te pratenmet de sector en de vissers, maar om een keer te kijken naar de praktijkvan onze waterschappen. Rijnland heeft bijvoorbeeld gezegd dat hetwegvangen van de rivierkreeften geen duurzame oplossing is, want dekosten zijn enorm hoog en het wegvangen dient om de paar jaar herhaaldte worden. Je jaagt de belastingbetaler dus gewoon op hoge kosten. Zijzeggen juist: wij hebben experimenten gedaan met natuurlijke oevers;daar moet je juist heel veel op inzetten. Wetenschappers zeggen dat ook.Dat is ook kosteneffectief. Is mijn collega van de PVV bereid om daar meernaar te kijken?Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):Ik heb ook richting de Staatssecretaris aangegeven dat een investering inalleen Natura 2000-gebieden gewoon niet zinvol is, omdat ze zich heelsnel verspreiden. Ze lopen gewoon over straat. Ze verspreiden zich heelerg snel. Als je alleen maar op hele kleine gebieden gaat inzetten en zezich verspreiden, dan is dat inderdaad weggegooid belastinggeld, dat webeter kunnen inzetten.De voorzitter:Tot slot.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ja, tot slot. Nogmaals, informeert u zich alstublieft, collega, zeg ik via devoorzitter. Wat mijn collega van de PVV nu zegt, slaat namelijk nergensop. Het maakt niet uit of het op grote of op kleine schaal gebeurt,afvangen is niet de meest effectieve manier om om te gaan met deAmerikaanse rivierkreeft. De meest effectieve manier – dat is de basis – isTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4629 door versterking van de natuur, bijvoorbeeld door te investeren innatuurlijke oevers.De voorzitter:Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Holman van Nieuw SociaalContract.De heer Holman (NSC):Dank u, voorzitter. Natura 2000-gebieden: hoe gaan we daarmee om; watis de status daarvan op dit moment? We hebben er iets van een goede160. Een goede 130 daarvan zijn verzuringsgevoelig. Dan hebben we nogde categorie de Peel en de Veluwe. De rechter heeft in deGreenpeace-zaak gezegd: u moet wat doen met de Natura 2000-gebieden,vooral met de Peel en de Veluwe. De Staatssecretaris heeft daar terechtveel aandacht aan gegeven en geeft daar veel aandacht aan, omdat daarde meeste winst is te behalen. Maar wat betekent dat dan voor de overige130 verzuringsgevoelige gebieden? Wat is de inspanningsverplichting?Welk plan wordt daarvoor gemaakt, om goed om te gaan met de invloedop de natuur?In artikel 6.2 van de Habitatrichtlijn staat dat als er significante invloed isop nabijgelegen Natura 2000-gebieden – dan heb je het niet alleen overstikstof, maar over alle drukfactoren – je je daar rekenschap van moetgeven en je moet zorgen dat die factoren geen invloed hebben. Hoe kijktde Staatssecretaris hiertegen aan? Voor de Veluwe en de Peel is hetvoorstel dat je een strook van 250 meter benoemt tot significantiestrook.Dat wekt de indruk dat je, door in die significantiestrook stikstof aan tepakken, hebt voldaan aan je inspanningsverplichting vanuit artikel 6.2 vande Habitatrichtlijn. Als je rekenschap wilt geven van de invloed op hetNatura 2000-gebied, kom je in die zone van 250 meter tot reductiedoelstel-lingen van wel 75% voor bijvoorbeeld een boerenbedrijf. Dat is gewoonniet te halen. Dat is voor een boer nooit te halen. Wat betekent dat dan enwelk perspectief heeft een dergelijke boer binnen de significantiestrokenvan 250 meter op de Veluwe? Hoe gaan we daarmee om? Gaat u dieverplaatsen, uitkopen, of hoe gaat u dat doen?Een beetje aansluitend bij de vraag van de heer Flach: wij hebben hetoude plan voor meting van de natuur verlaten om te komen tot eennieuwe systematiek; wanneer kunnen we de nieuwe plannen tegemoetzien en hoe zien die eruit? Hoelang duurt het voordat wij een anderesystematiek hebben en daarmee ook een start kunnen maken met hetvoldoen aan de verplichtingen? Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegenwat Brussel vindt dat wij zouden moeten doen? Hoe verhouden deplannen die Nederland aan het ontwikkelen is, zich tot de Brusselseplannen, zodat we in het kader van de discussie van gisteren tot een plankunnen komen dat geborgd en duidelijk is, en op grond waarvanrechtszaken vlot worden getrokken? Doen we dat niet ... We hebbengisteren ook de discussie gevoerd om te proberen voor Prinsjesdag meteen plan te komen. Wij hebben nu één keer de kans doordat het kabinetgevallen is. Als ons dat niet lukt, ben ik bang – dat heb ik gisteren ookgezegd – dat het overgedragen moet worden aan een volgende Ministeren dat we de komende anderhalf jaar niet in staat zijn om Nederland vanhet stikstofslot te halen – met alle gevolgen van dien.Tot zover, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het nu de beurt aan een relatieve nieuwkomer, in iedergeval in onze commissie: een welkom aan mevrouw Veltman van de VVD.Mevrouw Veltman (VVD):Dank u wel, voorzitter. Fijn dat ik hier inderdaad voor het eerst het woordmag voeren. Voor de VVD is het helder: natuur heeft waarde. Zelf woon ikTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46210 aan de rand van de Veluwe. Als ik van Den Haag naar huis rijd, realiseer ikmij iedere keer weer hoe mooi het is. Alle inwoners van het mooie dorpwaar ik woon, genieten er van de wandeling met de hond en er wordtgesport; ook komen er toeristen – en die willen ook graag genieten. Zij zijnook van groot belang voor de lokale economie. Wij zijn zuinig op onzeomgeving.Tegelijkertijd kent Nederland grote ruimtelijke opgaven: de woningbouw,infrastructuur, landbouw en Defensie vragen ruimte. De kunst is hetvinden van een balans wat mij betreft, waarbij de economische ontwik-keling en natuur hand in hand gaan.Voorzitter. Voordat ik de Kamer in ging, hield ik mij bezig met natuur-branden. Ik werkte voor de brandweer, die fantastisch werk verricht als hetgaat om het blussen van natuurbranden. Zij zijn de boots on the groundals het misgaat. Zij zetten hun levens soms in de waagschaal, ook bijnatuurbranden. Maar de brandweer kan nooit opgewassen zijn tegen detoenemende kans op onbeheersbare branden. Door opwarming van hetklimaat leiden langere, natte periodes tot meer vegetatie, en in combinatiemet een droge, warme zomer zorgen ze voor meer brandbare massa,waarmee het risico op snelle, intense natuurbranden groter wordt. Hetaantal zogenaamde brandgevoelige dagen is aantoonbaar toegenomen:het is verdubbeld sinds 1950. Grote delen van Nederland zijn dantegelijkertijd kwetsbaar.Een natuurbrand is geen abstract ecologisch risico. In een dichtbevolktland als Nederland betekent het risico op natuurbrand ook risico voormensen, woningen, zorginstellingen, drinkwaterwinning en vitaleinfrastructuur. Brandweerlieden die omsingeld raken door vuur: dat zagenwe begin april bijvoorbeeld op de Eder Heide, waar de brandweerploegvan Barneveld zelfs in het nauw kwam. Campings die moeten wordenontruimd. Het zijn geen hypothetische scenario’s meer. De infrastructuuren hulpdiensten zijn er onvoldoende op toegerust. De enige manier omhiermee om te gaan, is voorkomen dat een brand onbeheersbaar wordt.De winst zit ’m in preventie; daarvoor is werk aan de winkel.De VVD is heel blij dat Minister van der Wal vorig jaar 70 miljoen euroheeft vrijgemaakt om dit aan te pakken. Voor voortgang op dit dossier zijnregie en daadkracht nodig, maar dat zie ik onvoldoende. Ik heb hierovereen aantal vragen aan de Staatssecretaris. Wanneer wordt het langaangekondigde Convenant Natuurbrandbeheer getekend? Wat is de statusvan het beloofde en in onze ogen noodzakelijke expertisecentrum? Welkeprovincies en terreinbeherende organisaties hebben al concrete natuur-brandbeheersingsprogramma’s opgesteld? En zou, als vervolg hieropvanwege het toenemend risico op die onbeheersbare natuurbranden,voor de veiligheid van mensen en ter bescherming van de natuurverankering in een wet niet beter zijn dan een convenant?Voorzitter. Daarnaast wil ik aandacht vragen voor de knellende regels diein de weg zitten bij het treffen van brandpreventieve maatregelen. Eenblusvijver kan niet worden gerepareerd en in werking gesteld omdat ereen zeldzaam diertje huist. Een tweede vluchtweg van een camping kanniet worden aangelegd omdat er geen stikstofruimte is. Wat kan deStaatssecretaris doen om veiligheid in zulke gevallen voorrang te geven?Kan hij toezeggen uit te zoeken wat hiervoor nodig is en hierin denoodzakelijke stappen zetten?Ook vraag ik de Staatssecretaris naar de inzet van beheerbranden.Beheerbranden zijn in andere landen een effectief en geaccepteerd middelom natuurbrandrisico’s te beperken en de ecologische functie van hetlandschap te versterken. In Nederland lopen we vast in juridischeblokkades. Is de Staatssecretaris bereid om te verkennen of beheer-branden onder voorwaarden toch kunnen worden ingezet als preventiefinstrument? Tot slot over natuurbranden. Hoe krijgt de natuurbrandbe-heersing, en dan doel ik met name op maatregelen die de inrichting vanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46211 het landschap en de vegetatie betreffen, een plek binnen de brederuimtelijke keuzes van ruimte voor landbouw en natuur?Voorzitter. Dan de groene boa’s. Zij spelen een cruciale rol in onze natuuren het buitengebied. Er vindt dumping van giftige stoffen uit drugslabsplaats in de natuur, met grote milieuschade en gevaar voor mens en diertot gevolg. Agrarische ondernemers die het soms al zo moeilijk hebben,worden onder druk gezet door criminele netwerken om bijvoorbeeld hunstallen beschikbaar te stellen voor de productie van drugs. Toezicht in hetbuitengebied is daarom van groot belang. We hebben deze oren en ogenhard nodig. De VVD heeft in de afgelopen jaren gezorgd voor aanvullendefinanciële middelen en gepleit voor een passende bewapening. Ikverneem dat het niet goed gaat met het voldoen aan de minimaleuitvoering van toezichts- en handhavingstaken bij Staatsbosbeheer enandere terreinbeherende organisaties. Ik wil van de Staatssecretaris wetenwaarom dit niet goed gaat. Ik vraag hem om in overleg te gaan met deprovincies die hierop moeten inzetten. Wat gaat de Staatssecretaris doen?Voorzitter. In september 2026 moet de eerste versie van het nationaalherstelplan klaar zijn. De impact van de Europese verordening isaanzienlijk voor natuur maar ook voor ruimtegebruik, kosten en uitvoe-ringscapaciteit. De VVD was nooit voorstander van deze verordeningvanwege de juridificering en stapeling van verplichtingen. Daar deNatuurherstelverordening toch is opgelegd, heeft de Kamer vorig jaar demotie-Van Campen aangenomen, met het verzoek om bij het opstellenvan dit plan geen aanvullende nationale regels en restricties op te leggen,en oog te houden voor lastendruk en een gelijk Europees speelveld. Kande Staatssecretaris bevestigen dat deze lijn leidend blijft? Hoe gaat dezelijn verwerkt worden in het Natuurplan dat wordt opgesteld? Welkebestuurlijke en politieke keuzes liggen er nog op tafel voor de uitwerkingvan dit plan?Voorzitter. De VVD zoekt naar een aanpak waarbij natuur, veiligheid enmaatschappelijke opgaven in balans zijn. Maar dan moeten we wel wetenwaar we aan toe zijn. Ik verwacht van de Staatssecretaris helderheid,tempo en oplossingsgerichtheid.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Er is een vraag van de heer Flach.De heer Flach (SGP):Ik ben blij met de uitgebreide aandacht voor natuurbranden en de kennisdaarvan bij collega Veltman. Door een werkbezoek van de Tweede Kamerheb ik kennisgenomen van de activiteiten van de handcrew. Die zijnontzettend belangrijk daarin. Kunnen wij samen optrekken om te kijken ofdie op meer plekken geplaatst zouden kunnen worden, dus of er meer vandie handcrewteams in Nederland zouden kunnen komen?Mevrouw Veltman (VVD):Ik weet dat er nu gewerkt wordt aan de uitbreiding en de kennisontwik-keling van brandweermensen omdat het fenomeen van de natuurbrandeniets is waar de kennis over opgebouwd moet worden, omdat we er in feitenieuw mee te maken hebben – tenminste, het is iets van de laatste jaren.Ik denk allereerst dat het heel belangrijk is dat het begint bij die kennisont-wikkeling, zodat je ook precies weet wat je wanneer en waar kunt doen.Dat is stap één. Ik weet dat de brandweer nu bezig is met de ontwikkelingvan die handcrews en om die kennis goed bij die handcrews te brengen.Daar zijn ze heel hard mee bezig. Dus ik wil vooral inzetten op hoe debrandweer daar nu zelf de beste stappen in denkt te kunnen zetten.De voorzitter:Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Van der Plas van BBB.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46212 Mevrouw Van der Plas (BBB):Dank u wel, voorzitter. Een tijdje geleden hebben wij een belangrijk debatover de wolf gehad. De Staatssecretaris is ook heel voortvarend bezig metzijn Landelijke Aanpak Wolven. Het is goed dat nu duidelijk is dat veelonderzoekers ook adviseren om zo snel mogelijk zo veel mogelijk wolvente zenderen. Wanneer wordt er opdracht gegeven om te beginnen met hetzenderen van wolven, zo vraag ik de Staatssecretaris.Op het congres Wolves Across Borders, waar wetenschappers van over dehele wereld hun laatste onderzoeksresultaten konden presenteren, bleekook weer dat het zenderen van wolven wereldwijd gezien wordt als debasis van goed beleid, goed bestuur, goede bescherming en waar nodiggoed beheer. Alleen als we weten welke wolven zich waar misdragen,kunnen we ingrijpen. Zo kunnen we ervoor zorgen dat er minder dierenafgeslacht worden door wolven, en er minder schapen door wolven aanstukken worden gescheurd. Hopelijk kunnen we een situatie zoals in Italiëvoorkomen, waar sommige wolvenroedels nu zelfs de voorkeur hebbenvoor het vangen van honden.Op het congres bleek ook weer dat onderzoek naar hybriden niet alleennodig is, maar vanuit Europa feitelijk ook verplicht is in het kader van debescherming van de soort. Met «hybriden» bedoel ik dan dus wolven dieook hondengenen hebben, omdat de overgrootouder of ouder een hondwas in plaats van een wolf. Bovendien zijn in de landen om ons heen ookhybriden gevonden, en is het niet onwaarschijnlijk dat ook in Nederlandhybriden voorkomen. Hoe wil de Staatssecretaris omgaan met hetonderzoek naar hybriden?Een korte vraag over de kosten van alle wolvenprogramma’s: kan ditbetaald worden uit het LIFE-subsidieprogramma in Europa? Datprogramma heeft een budget van 5,43 miljard euro en Nederland heeft alsenig Europees land nog nooit aanspraak gemaakt op het budget. Waaromniet?Voorzitter. Bij de stelselherziening faunabeheer lijken nu steeds meerproblemen te spelen. Twee weken geleden zou er een update zijn voorverschillende belanghebbenden. Waarom is die op het laatste momentgeannuleerd? Welke organisaties hadden daarbij aanwezig zullen zijn?Wie wordt om input gevraagd voor de stelselwijziging en is dat een goedeafspiegeling van de verschillende belanghebbenden?Voorzitter. De consultatie over de vernieuwde Natura 2000-doelen is pasafgesloten. Mensen hebben dus de kans gekregen om daarop input televeren. Wij hebben het zelf ook gelezen, en ik was her en der welverbaasd, want er zijn echt heel veel doelen die elkaar tegenspreken. Alsje twee doelen in één gebied hebt die elkaar tegenwerken, hoe ga je daardan mee om? En streven we dan nu niet onmogelijke doelen na, gewoonom maar doelen na te kunnen streven? Het lijkt een beetje op een hamsterrennend in een rad, maar het doel komt niet dichterbij; we putten onszelfuit en toch staan we stil. Een voorbeeld van die doelen is de Peel, metdaarin bijvoorbeeld een hoogveengebied dat uiterst stikstofgevoelig zouzijn, en toch willen we daar meer rietganzen hebben. We weten inmiddelsdat ganzen de volledige KDW, kritische depositiewaarde, voor hunrekening kunnen nemen in een gebied. Waarom zo’n tegenstelling? Kande Staatssecretaris alle tegengestelde doelen op een rijtje laten zetten endan aan de Kamer aangeven welke van de doelen voorrang gaan krijgenen welke we laten varen?Er zijn ook heel veel ecologische tegenstellingen in de beoordeling van detoestand van soorten en gebieden, waardoor wij gaan twijfelen aan debeoordeling. Ik noem een paar voorbeelden. Over eidereenden wordtgezegd dat ze last zouden hebben van kokkel- en mosselvissers. Datterwijl mosselkwekers juist zorgen voor méér mosselen. Begin dezemaand werd nog bekend dat er nog nooit zo veel mosselbanken in deWaddenzee waren. Over de brilduiker wordt gezegd dat die een slechtestaat van instandhouding heeft, door met name een te klein aanbod aanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46213 driehoeksmosselen, maar de brikduiker eet alle soorten weekdieren:insecten, wormen en kreeftachtigen – zeker niet alleen driehoeksmos-selen, die overigens exoten zijn in Nederland en steeds meer voorkomen.Over het habitattype grijze duinen wordt eerst gezegd dat Nederland eenrelatief groot oppervlakte aan goed ontwikkelde grijze duinen kent, maartwee zinnen later wordt de staat van instandhouding als «matigongunstig» beoordeeld, omdat het oppervlak en de structuur onvol-doende zouden zijn. Zo hangt het hele document aan elkaar van onwaar-schijnlijkheden, en overal wordt geroepen dat er uitbreidingsruimte nodigis. Die doelen moeten goed onderbouwd zijn en niet doorspekt metpolitieke ideologie. We hoeven de Nederlandse economie ook niet op hetspel te zetten voor allerlei onhaalbare en onnodige doelen, waarmee wede natuur waarschijnlijk ook nog alleen maar tegenwerken. Kan deStaatssecretaris toezeggen dat hij de ecologische tegenstrijdigheden laatonderzoeken en dat de doelen vanwege die tegenstrijdigheden wordenaangepast?Dan vraag ik me nog af waarom bij de doelen niet langer de begrippen«haalbaar en betaalbaar» worden gebruikt, maar alleen nog «hetmaximaal ecologisch haalbare». Dat is natuurlijk van de zotte. In de Vogel-en Habitatrichtlijn staat dat «lidstaten alle nodige maatregelen nemen omde populatie van de in artikel 1 bedoelde soorten op een niveau te houdenof te brengen dat met name beantwoordt aan de ecologische, weten-schappelijke en culturele eisen, waarbij zij tevens rekening houden meteconomische en recreatieve eisen.» Dus het is juist de bedoeling dat werekening houden met haalbaar en betaalbaar.Tot slot, voorzitter. De natuur in Nederland zou zo belangrijk zijn «omdatmensen ervan kunnen genieten, en het doet de inwoners goed dat ze daarkunnen recreëren». Dat zou best eens waar kunnen zijn, we kunnen hetalleen niet merken, want steeds meer natuur is ontoegankelijk. Terreinbe-herende organisaties sluiten de grootste delen van de natuur af voorbezoekers, parkeren wordt onbetaalbaar gemaakt op sommige plekken enpaden worden niet onderhouden maar afgezet of ...De voorzitter:Kun u afronden? U bent over uw tijd heen.Mevrouw Van der Plas (BBB):... afgesloten. Oké, ik heb nog één vraag en dat is echt ook de laatste. Hoegaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat de natuur weer toegankelijkwordt, zodat mensen kunnen genieten van de natuur, waarvoor Nederlandmiljarden aan belastinggeld uitgeeft?Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Had u nog een vraag, mevrouw Kostic´?Kamerlid Kostic´ (PvdD):Nee, zeker niet.De voorzitter:Dan zou ik even aan mevrouw Van der Plas willen vragen of zij hetvoorzitterschap van mij wil overnemen.Voorzitter: Van der PlasDe voorzitter:Dat wil ik en dan geef ik nu het woord aan mevrouw Bromet van de fractievan GroenLinks-PvdA. Ga uw gang.Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46214 Dank u wel, voorzitter. Wat me opvalt, in het debat gisteren en vandaagook weer, is dat natuur heel vaak beoordeeld en besproken wordt als eenlevensgroot probleem, een bak vol ellende, terwijl het inderdaad iets iswaar je ontzettend van kan genieten. Dat doe ik ook. Dat is ook een van deredenen dat ik de politiek ben ingegaan, namelijk om de natuur tebeschermen, want die staat onder hele grote druk in Nederland.Dus aan de ene kant moeten we het hebben over die grote problemen dieer zijn, maar aan de andere kant moeten we ook niet vergeten dat het ietsheel waardevols is. Omdat ik toch een beetje moedeloos was van ditkabinet en deze Staatssecretaris, die ik weleens de Staatssecretaris tégende natuur heb genoemd, heb ik een essaywedstrijd georganiseerd. Er zijnontzettend veel mooie essays binnengekomen over hoe je tot beternatuurbeleid kan komen. Ik ben ook superblij dat het kabinet gevallen is,en ik hoop ook dat wij als de verkiezingen geweest zijn, kunnen komen toteen positief natuurbeleid, waarbij natuur niet meer een probleem is maarwaarbij natuur ook een oplossing is voor een heleboel andere problemen.Maar, voorzitter, zover is het nog niet. We zitten met een inbreukprocedurevanuit Brussel, omdat we niet goed genoeg zorgen voor onze nationalevogel, de grutto. Wanneer verwacht de Staatssecretaris een met redenenomkleed advies van de Europese Commissie aangaande de inbreukpro-cedure? Wat gaat de Staatssecretaris doen als de reactie van de EuropeseCommissie op de Nederlandse plannen negatief is? Wat blijft er nu al overvan de aangekondigde maatregel om het agrarisch natuurbeheeraanzienlijk uit te breiden en te versterken in gruttokerngebieden? Enwaarom is de ambitie voor het areaal agrarisch natuurbeheer inmiddelsverlaagd, van 280.000 naar 195.000 hectare? Hoe zit het nu met hetrealiseren van langjarige contracten? De Minister zegde in het vorigedebat 2027 toe. Hoe staat het hier nu mee? Wanneer gaan we nou eensconcrete acties zien die resultaten opleveren voor de weidevogels? En danheb ik het niet over die weidevogelfokmachines, die de Staatssecretariswil gaan inrichten, want dat is gewoon van de natuur veehouderij maken.Ik zou juist liever de omgekeerde richting zien. Voor een grutto heb jeleefgebied nodig. Daar heb je uitbreiding van natuur voor nodig, daar hebje hulp voor boeren bij nodig, om ze in staat te kunnen stellen iets later temaaien en de waterpeilen wat hoger te zetten. Het is allemaal niet zo heelingewikkeld. Ik sprak laatst een boer bij mij in het dorp. Die is in vijf jaartijd van 80 gruttoparen naar 500 gruttoparen gegaan. Hij zei dat het hemwel heel veel werk kostte, maar hij deed het met heel veel liefde engenoot er ook heel erg van. Hij vond het ook echt heel leuk om aan mij tevertellen.Voorzitter. Het PBL heeft in 2017 gesteld dat de afronding van het NNN,het natuurgebied in Nederland, goed was voor zo’n 40% van de teverwachten winst in het doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijntussen 2015 en 2027. Dat zou dus topprioriteit moeten zijn. Wat gaat dezeStaatssecretaris daar nog aan doen?Voorzitter. Dan de vergunningverlening voor de garnalenvisserij. Er wordtgesuggereerd dat er nu duidelijkheid is voor de garnalenvissers, maar demilieuorganisaties hebben aangekondigd om rechtszaken te starten, dusdat noem ik helemaal geen zekerheid – en dat is niet de schuld van demilieuorganisaties maar dat is de schuld van de Staatssecretaris.Ik vind dat er kansen gemist worden voor de natuur in de nota over ruimtevoor Defensie. Ik heb gisteren ook al aan de Minister gevraagd: als je nounaar Brussel gaat voor een ADC-toets ... Dat is een uitzondering die je wilaanvragen om stikstof te mogen uitstoten voor Defensie. Daar kijktGroenLinks-PvdA op zich welwillend naar, maar dan zul je ook na moetendenken over compensatie. Compensatie is niet iets wat je later doet. Datheb je nodig om te bewijzen dat je iets gedaan krijgt van Brussel. Maargoed, dat zit niet in het systeemdenken van deze Staatssecretaris.Tot slot. De wolf. Ik vind dat de Partij voor de Dieren daar behartigens-waardige woorden over heeft gesproken. Er is een wolfvriendelijkeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46215 meerderheid in de Kamer. Het kabinet is gevallen. Wij zullen bij hettweeminutendebat, dat de Partij voor de Dieren gaat aanvragen, proberenom die wolfvriendelijke meerderheid te verzilveren.Dank u wel. Tot zover.De voorzitter:Dank u wel voor uw bijdrage, mevrouw Bromet. Ik geef het voorzitter-schap weer terug aan u.Voorzitter: BrometDe voorzitter:En dan gaan wij voor de beantwoording van de Staatssecretaristwintig minuutjes schorsen, tot 14.05 uur.Er wordt gevraagd om een langere schorsing. We hebben overleg gehadmet de voorzitters van de commissies, en die vinden dat er veel te langgeschorst wordt. Dus ik wil in dit geval 25 minuten doen, maar deKamerleden moeten in de gelegenheid zijn om antwoorden te geven envragen te kunnen stellen. Als er te lang geschorst wordt – dit is echt breedmet alle voorzitters van alle commissies gedeeld – dan is dat zonde van detijd. Dus we gaan nu schorsen tot 14.10 uur.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik snap de voorzitter, maar dit is een vrij kleine groep. We zijn best welvlot. Ik moet ook nog eten. Het zou wel fijn zijn om dat halfuurtje tepakken.De voorzitter:Ik ben een beetje streng, maar dat is omdat ik ook een punt wil maken vande schorsingen. In dit geval zal ik coulant zijn in verband met de lunch-pauze die we hebben moeten missen vanwege het debat van net, maar ikwil zeggen dat we straks ook nog moeten schorsen voor de stemmingen.Er is – dat is overigens ook goed om te weten voor de aanwezige leden –ook een hoofdelijke stemming aangevraagd. Die zal dus vanmiddag ooknog plaats gaan vinden. Ik zal nu bij uitzondering schorsen tot 14.30 uur,maar dat is de volgende keer echt niet meer zo.De vergadering wordt van 13.48 uur tot 14.32 uur geschorst.De voorzitter:Dames en heren, we gaan weer verder met het debat over natuur. Er zijneen paar onzekerheden over het verloop van deze vergadering, omdat wenog niet precies weten hoe laat de stemmingen zijn. De hoofdelijkestemmingen zijn in ieder geval vervallen, maar er is straks wel eenmoment van stemming waar ik zelf heen wil. Dan zal ik even inventari-seren of ... Misschien is het beter om dat nu te doen. Kan ik het voorzitter-schap dan even overdragen aan mevrouw Van der Plas of wilt u ook naarde stemmingen? Ja? Oké. Dan gaan we gewoon even schorsen voor destemmingen. We spreken dat alvast af.Dan het verzoek aan de Staatssecretaris om heldere antwoorden te gevenzonder te veel inleidingen, want dat kost alleen maar tijd. Succes met debeantwoording.Staatssecretaris Rummenie:Dank u wel, voorzitter. Ik wil toch wel even, zeker nu ik demissionair ben,beginnen met wat ik nog van plan ben. Maar voordat ik dat doe, denk ikdat het handig is dat ik even de blokjes aangeef. Er is een blokje over dedaadwerkelijke staat van de natuur, Natura 2000. Dan heb ik een blokjeover de grutto, een blokje over wolven, een blokje over de herziening vande jacht en een uitgebreid blokje overig.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46216 Ik zal het kort houden, maar ik wil toch ook beginnen door te zeggen dathet, om voortgang te boeken op al mijn dossiers, natuurlijk uitermatebelangrijk is dat de Kamer instemt met de Voorjaarsnota, want zondergeld draait niks. Het kabinet is, zoals u weet, sinds 3 juni demissionair.Ook als demissionair Staatssecretaris zal ik me blijven inzetten voorboeren, tuinders, onze vissers en de natuur. Er liggen, zoals u weet, groteuitdagingen, ook op het gebied van de natuur, die niet kunnen wachten opeen volgend kabinet. Denk aan de herijking van Natura 2000-gebieden, devergunningverlening rondom luchthavens, de verbetering van denatuurmonitoring, de implementatie van de Natuurherstelverordening, debescherming van onze weidevogels en de wolf.Ik wil de komende tijd dan ook heel graag met uw Kamer blijven werkenaan deze onderwerpen. Mijn lijn blijft daarin hetzelfde als ik al eerder aande Kamer meldde: uiteindelijk streef ik naar robuuste natuur. Dat is natuurdie tegen een stootje kan. Dat doen we onder andere door te werken aannatuurherstel en beheer in natuurgebieden, door bijzondere dieren enplanten te beschermen en door natuur in heel Nederland met elkaar teverbinden. We doen al heel veel om de natuur te beschermen waar hetherstel het hardst nodig is, want als wij goed zorgen voor de natuur, danzorgt de natuur voor ons. Nou, ik zou zeggen: korter kan het niet.Dan ga ik naar het blokje daadwerkelijke natuur en Natura 2000. Ik hadeen vraag van mevrouw Nijhof, over sturen op de staat van de natuur:«Goed dat de inzet is om de werkelijke staat van de natuur centraal testellen. Maar waarom zien we dan dat er opnieuw gestuurd wordt opmodelgegevens, juridische abstracties en AERIUS-stikstofmodellen?»Mevrouw Nijhof, ik vind het net als u heel belangrijk om te kunnen sturenop de daadwerkelijke staat van de natuur. Ook ik wil weg van de model-matige werkelijkheid en de eendimensionale focus op stikstof. Ik zet daarop verschillende manieren op in. De natuurdoelanalyses wordenverbeterd en verbreed naar alle andere drukfactoren en voor alleNatura 2000-gebieden. Ik wil onder andere inzetten op monitoring vanomgevingscondities. Ik wil bijvoorbeeld zo snel mogelijk starten metstructurele bodemmetingen. Met de bodemmeting stellen we dedaadwerkelijke staat van de natuur centraal en blijven we juist weg van demodelmatige werkelijkheid.Dan had ik een vraag van de heer Flach: wanneer gaat het wel of nietgoed met de natuur? De heer Flach zegt: de natuurambities zijn hoog,maar wanneer vindt de Staatssecretaris eigenlijk dat het goed genoeg is?Wat goed is, meneer Flach, staat duidelijk omschreven in de Habitat-richtlijn en de verdere uitwerkingen daarvan door de EuropeseCommissie. Dat is voor mij de maatlat. Niets meer dan dat, want ik wilabsoluut geen nationale koppen.Dan had ik ook een vraag van u over ...De voorzitter:Er is een interruptie van de heer Flach.Staatssecretaris Rummenie:... realisme in estuaria.De heer Flach (SGP):Daar ben ik ook benieuwd naar, maar wanneer worden de natuurdoelana-lyses herzien? Wat is het tijdpad daarvoor?Staatssecretaris Rummenie:Dat loopt op dit moment. Ik verwacht dat die vrij snel – dan heb ik het overdeze zomer – herzien zijn.Dan had u ook een vraag over realisme in de doelen van estuaria. Er is indit geval, wat u vraagt, geen sprake van een nieuw doel. Het nu geldendedoel voor estuaria, waar u, naar ik begrijp, op duidt, is uitbreiding zonderTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46217 bovengrens. Ik zorg voor meer realisme in de bestaande doelen door deuitbreidingsdoelen in dezen af te bakenen tot wat nodig is voor deEuropese verplichtingen en daarbij goed te kijken of dat ook ecologischhaalbaar is. Een voorbeeld is dat het huidige doel voor broedendekemphanen verlaagd wordt van 1.000 naar 50.De voorzitter:Een interruptie van de heer Flach.De heer Flach (SGP):Ik waardeer die intentie, maar dat betekent toch nog steeds dat erduizenden hectares extra ontpolderd kunnen gaan worden?Staatssecretaris Rummenie:Het is gewoon nog niet concreet gemaakt hoeveel de uitbreiding moet zijnvoor de estuaria, maar er zijn wel suggesties van experts hiervoor. Ikweeg die zorgvuldig af. Maar ik kan niet ontkennen dat er vanuit Brusselverplichtingen op dit gebied liggen.Dan had mevrouw Nijhof een vraag over investeren in natuur.De voorzitter:Even tussendoor. Mevrouw Nijhof moet heel even naar een anderebijeenkomst. Ze komt weer terug. Maar dat is geen desinteresse, zeg ik ermaar even bij.Staatssecretaris Rummenie:Nee, nee. Dat had ze me al gezegd.Mevrouw Nijhof zei: wat de Staatssecretaris «investeren in natuur»noemt, betekent in de praktijk vaak meer regels, meer Natura 2000, meermodeldenken en minder vrijheid. Nee, investeren in natuur betekent voormij niet meer regels of minder vrijheid. Hoe beter de natuur ervoor staat,hoe makkelijker de vergunningverlening wordt, want kleine effecten zijndan minder snel significant. Daarom investeren we in robuuste natuur, innatuur die tegen een stootje kan. Dat doen we natuurlijk met zo weinigmogelijk regels en zonder nationale koppen.Dan had u nog een vraag: als u doelen vernieuwt, doe dat dan op basisvan de Europese minimumeisen, en niets meer. Dat klopt. Er zitten geennationale koppen tussen de vernieuwde landelijke doelen. We voldoenaan de minimumeisen, en niets meer.Dan had u nog een vraag, over herijking: «In de brief heeft de Staatssecre-taris het over herijking van Natura 2000-gebieden en het lostrekken van devergunningenproblematiek. De PVV ziet herziening van het Lieftinghs-broek dan ook als uitgelezen kans voor de Staatssecretaris.» Ik heb deprovincies in november gevraagd om natuurdoelen te inventariseren diein aanmerking kunnen komen om elders beter gerealiseerd te worden. Deprovincies hebben het beste inzicht in ons decentrale systeem om dievoorstellen goed te onderbouwen. Deze zorgvuldige onderbouwing isnoodzakelijk en vormt daarom de sleutel tot succes. Later dit jaar gevende provincies aan in welke gebieden natuurdoelwijzigingen kansrijkworden geacht. Ik heb op dit moment al tientallen cases aangeleverdgekregen om het Natura 2000-programma haalbaarder en efficiënter temaken.Dan had u nog een vraag over herijking: «Wat bedoelt u precies met hetrobuust maken van natuur? Gaat het om uitbreiding of om slimmerbeheer binnen de bestaande Natura 2000-gebieden?» Voor robuustenatuur zetten we, denk ik, in op een integrale aanpak, gericht op alledrukfactoren. Denk hierbij ook aan het aan de orde stellen van hydrologieen uiteraard aan het bestrijden van invasieve exoten. We zorgen voorhelderheid over doelen en de benodigde maatregelen. Daarna richten weTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46218 ons op de daadwerkelijke staat van de natuur, en zorgen we dat deze,waar nodig, slimmer en efficiënter in een goede staat komt.Dan had meneer Holman ook een vraag over de landelijke doelen voorNatura 2000: «Hoe snel hebben we een andere systematiek en voldoen weaan de verplichtingen? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar de visie vanBrussel, zodat we tot een goed geborgd plan kunnen komen en rechts-zaken kunnen voorkomen?» Ik ben bezig, zoals ik net zei, met hetvernieuwen van de landelijke doelen en kan daarmee ook nationalekoppen voorkomen. Het zorgvuldig beantwoorden van zienswijzen vragenwel tijd. Er wordt dus op dit moment gewerkt aan het Natuurplan, zodathet op tijd kan worden ingediend. Daarmee voldoen we aan de Europeseverplichtingen en vernieuwen we gaandeweg de systematiek. De visie vanBrussel is neergelegd in de Natuurherstelverordening en de Vogel- enHabitatrichtlijn. Mijn ambitie is om aan het minimumniveau in dezeverordeningen te voldoen.Ik had een vraag van mevrouw Van der Plas over de vernieuwde landelijkedoelen. Die bleken elkaar hier en daar tegen te spreken. «Hoe gaat deStaatssecretaris om met de situaties waarin doelen elkaar in de wegzitten, zoals met stikstofgevoelig hoogveen en rietganzen in hetzelfdegebied?» Het gaat om doelen op landelijk niveau, mevrouw Van der Plas.Die zijn met de beste wetenschappelijke kennis ontwikkeld en ophaalbaarheid getoetst. Op landelijk niveau passen de vernieuwde doelenin het Nederland van nu. Tijdens de internetconsultatie is een aantal zakennaar voren gebracht, waaronder de voorbeelden die mevrouw Van derPlas noemt. De komende maanden zal goed gekeken worden of sommigedoelen toch nog aangepast moeten worden. Daar doe je zo’n internetcon-sultatie ook voor. Desgewenst zal ik de Kamer informeren over dezeaanpassingen.Op gebiedsniveau kunnen doelen wel tegenstrijdig zijn. Als een beheerderdoelen tegenstrijdig vindt, kan er met een goede ecologische onder-bouwing een keuze worden gemaakt. Het Rijk legt die keuze dan vast inhet aanwijzingsbesluit, zodat de tegenstrijdigheid wordt opgelost. Hoe datprecies werkt, is uitgelegd in het Beleidskader Doelwijziging. Daarin zijnde regels rond de Natura 2000 verduidelijkt. Bovendien is de natuurdynamisch. Daarom zullen landelijke doelen in de toekomst vaker tegenhet licht worden gehouden. Uiteraard zal er dan ook aandacht zijn voor demogelijke tegenstrijdigheid van doelen. Door regelmatiger te actualiserenzal het Nederland niet nogmaals overkomen dat we met onhoudbaredoelen komen te zitten. Dat is met de vigerende doelen uit 2006 helaaswel het geval.Dan had u nog een vraag over haalbaar en betaalbaar, mevrouwVan der Plas. Ik ga nu gewoon even de artikelen af. Volgens artikel 1 vande Vogel- en Habitatrichtlijn moet een gunstige staat van instandhoudingop ecologische overwegingen worden vastgesteld. Wat gunstig is vooreen soort, is een ecologische vraag. Daarom worden de doelen voor degunstige staat gesteld op wat minimaal nodig is voor een gunstige staat.Dit geldt tenzij dat niveau ecologisch niet haalbaar is in Nederland. Danligt het doel op wat ecologisch realistisch is. Volgens artikel 2 van deVogel- en Habitatrichtlijn moet rekening gehouden worden met sociaal-economische vereisten bij het nemen van maatregelen. Maatregelenworden dan dus haalbaar en betaalbaar.Dat was het eerste blokje, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. We kunnen over tot mijn favoriete ... O, er is een vraag vanmevrouw Van der Plas.Mevrouw Van der Plas (BBB):De Staatssecretaris zegt dat de natuur dynamisch is en dat er altijdaandacht zal zijn voor tegenstrijdigheden. Maar die tegenstrijdighedenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46219 zitten er nu gewoon al in. Ik heb gewoon concrete vragen gesteld. Ik vroegbijvoorbeeld waarom er zo’n tegenstelling is in de Peel, met die ganzen. Ikheb ook gevraagd of de Staatssecretaris alle tegengestelde doelen op eenrijtje kan laten zetten en of hij de Kamer kan aangeven welke doelenvoorrang gaan krijgen en welke doelen we gaan laten varen. Daar heb ikgeen antwoord op gekregen. Ik vroeg of de Staatssecretaris kantoezeggen dat hij de ecologische tegenstrijdigheid laat onderzoeken endat de doelen vanwege tegenstrijdigheden worden aangepast. Daar heb ikgeen antwoord op gekregen. Haalbaar en betaalbaar? Er staat nu gewoon:maximaal ecologisch haalbaar. Er staat niet: haalbaar en betaalbaar. Ik zoudus graag gewoon een antwoord van de Staatssecretaris krijgen op mijnconcrete vragen.De voorzitter:Dat waren twee interrupties. We doen er in deze termijn weer vier. Dezewas boven de 30 seconden. Dit waren er dus al twee. Onder de30 seconden is het gratis en voor niks.Staatssecretaris Rummenie:Mevrouw Van der Plas, u begrijpt ... Kijk, de internetconsultatie wordt opdit moment verwerkt. Uiteraard kan ik u op de hoogte stellen van watdaaruit is voortgekomen. Ik kan u ook op de hoogte stellen van detegenstrijdigheden die daarbij naar boven zijn gekomen. Dat is geen enkelprobleem. Maar we zijn de internetconsultatie nog aan het verwerken.De voorzitter:Wanneer, vraagt mevrouw Van der Plas buiten de microfoon.Staatssecretaris Rummenie:Het streven was, dacht ik, het derde kwartaal. Maar het is niet zeker of hetdan al klaar is.De voorzitter:Dank u wel. Dan kunnen we over naar het volgende blokje, mijn favoriet:de grutto.Staatssecretaris Rummenie:Dat is dan leuk, mevrouw de voorzitter, want dat is ook mijn favoriet. Hetgaat over de inbreukprocedure rondom richtlijnen inzake de grutto. «Kande Staatssecretaris informeren wanneer het advies van de grutto wordtverwacht? Wat gaat de Staatssecretaris doen als de reactie van deEuropese Commissie negatief is? Wat blijft er nu al over van de aangekon-digde maatregel om agrarische natuur weer uit te breiden en te versterkenin de gruttokerngebieden? Waarom is het areaal agrarisch natuurbeheerverlaagd? Hoe zit het met het realiseren van langjarige contracten? In hetvorige debat was het doel 2027. Hoe staat het hiermee?» Nederland heeft,zoals u weet, in november 2024 de reactie op de aanmaningsbriefverstuurd naar de Europese Commissie. Nederland heeft aangegeven dieinbreukprocedure te starten. Op dit moment ben ik in afwachting van dereactie van de Europese Commissie. Medio juli komt de EuropeseCommissie naar verwachting met een reactie. Het is aan de EuropeseCommissie om te beoordelen of de reactie van Nederland voldoende is inhet kader van de inbreukprocedure. Hier ga ik nu niet op vooruitlopen.Wel wil ik vaart maken met het versterken van de inzet van het AgrarischNatuur- en Landschapsbeheer in de leefgebieden van de grutto. DeVoorjaarsnota geeft me de ruimte om een extra inzet te doen. Ik kan metdeze middelen en het ANLb uitbreiden naar circa 195.000 hectare. Vooreen verdere uitbreiding zijn extra middelen nodig, zoals in het hoofdlij-nenakkoord ook is opgenomen. Ik stuur uw Kamer nog voor het zomer-reces een brief over de uitwerking van het agrarisch natuurbeheer. DaarbijTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46220 ga ik ook in op de besluitvorming over langjarige contracten. Ik vind dienamelijk heel belangrijk om de doelen voor de grutto te kunnenrealiseren.De voorzitter:Dank u wel. Dat was het tweede blokje. Het derde blokje is de wolf.Staatssecretaris Rummenie:Een vraag van het lid Kostic´. «De beschermde wolf valt straks in eenjuridisch gat. Kan de Staatssecretaris garanderen dat dat niet gebeurt?»De verlaging van de beschermde status van wolven in de Habitatrichtlijnis onlangs vastgesteld en zal binnenkort worden gepubliceerd en inwerking treden. Het aanpassen van de nationale regelgeving heb ik metgrote spoed opgepakt. De AMvB ligt bij uw Kamer voor. Het is van hetgrootste belang dat deze regelgeving zo spoedig mogelijk in werkingtreedt, zodat de overgangstermijn tussen de inwerkingtreding van deHabitatrichtlijn en de nationale regelgeving zo kort mogelijk is. In deperiode tussen de inwerkingtreding van de richtlijnwijziging en deinwerkingtreding van de AMvB geldt de zorgplicht voor soorten. Er is dusgeen juridisch vacuüm. Maar u zult begrijpen dat de snelle behandelingvan de AMvB door uw Kamer voor mij zeker de voorkeur heeft.Dan had ik een vraag van de heer Flach. «Waarom hanteert de Staatsse-cretaris een termijn van twee weken om een probleemwolf te definiërenen niet bijvoorbeeld een van vier weken?» Bij de definities voor deprobleemwolf heb ik zo veel mogelijk aangesloten bij de provincialeInterventierichtlijnen, meneer Flach. Door de provincies is de termijn vantwee weken acceptabel bevonden. Ik ben het eens met deze visie.Mevrouw Van der Plas vroeg wanneer de opdracht wordt gegeven om tebeginnen met het zenderen van de wolven. Ik zie, net als het lid Van derPlas, zenderen als een goede mogelijkheid om inzicht te krijgen in hetgedrag van wolven. Het wordt ook in diverse andere landen al toegepast.In mijn brief van 17 juni heb ik u geïnformeerd over de mogelijkheden tothet zenderen. Onderzoek met zenders kan starten zodra de benodigdevergunningen zijn verkregen. Er is allereerst een pilot nodig, omdat ergeen ervaring is met zenderen in de Nederlandse situatie. Daarna kan ereen uitgebreider onderzoek volgen. Het zou natuurlijk mooi zijn als zo’npilot snel zou kunnen starten. Ik merk tegelijkertijd op dat dit onderzoeks-kosten met zich meebrengt. Mijn ministerie heeft daar op dit moment noggeen middelen voor. Ik zie hier trouwens ook een taak weggelegd voor deprovincies. Ik wil met hen onderzoeken of we middelen beschikbaarkunnen gaan maken voor het zenderen.Dan had ik een vraag van mevrouw Van der Plas over de omgang met hetonderzoek naar hybriden. U heeft deze vraag al vaker gesteld, mevrouwVan der Plas. Er zijn in Nederland geen hybride wolven aangetroffen. Bijhet DNA-onderzoek na een wolvenaanval wordt onder andere bepaald ofer sprake is van een hybride wolf. BIJ12 wordt geïnformeerd wanneer erhybride wolven aanwezig zijn in Nederland. Dat is tot nu toe niet hetgeval. In opdracht van BIJ12 en de gezamenlijke provincies wordtdaarnaast een paar keer per jaar onderzoek gedaan naar de genetischeoorsprong van wolven. Daarbij zou ook een hybride afkomst duidelijkworden. Gelderland heeft in 2024 onderzoek laten doen naar hybridisatieen de afkomst van wolven in Nederland. Uit de DNA-analyses blijkt dat ergeen hybridisatie is aangetroffen.Mevrouw Van der Plas vroeg naar de kosten van wolfprogramma’s. «Kandit betaald worden uit het LIFE-subsidieprogramma? Waarom wordt ditniet door Nederland benut?» Ik heb zoals u weet de WUR en de RVO deopdracht gegeven om onderzoek uit te voeren naar EU-fondsen en deinzet hiervan voor de wolf, inclusief LIFE. De resultaten hiervan worden dekomende dagen verwacht. Ik informeer de Kamer hierover voor de zomer.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46221 De heer Holman had een vraag over verzuringsgevoelige gebieden. «Hoegaan we daarmee om? Wat is de status ervan op dit moment? De rechterheeft in de GP-zaak gezegd dat hier wat mee gedaan moet worden in dePeel en de Veluwe, omdat daar de meeste winst te behalen valt. Watbetekent dit voor de overige 130 verzuringsgevoelige gebieden, inclusiefde invloed hiervan op de natuur?» Ook in die andere gebieden, meneerHolman, zal voldoende reductie van stikstofdepositie moeten plaatsvindenwaar dat nodig is. Een goede aanpak van andere drukfactoren op dedoorontwikkeling van de natuurdoelanalyses, waarin we focussen op dedaadwerkelijke staat van de natuur, vormt voor mij daarbij de kern. Datwas het blokje wolven.De voorzitter:Dan zijn we aanbeland bij het blokje jacht. Dank voor de prettige, concretebeantwoording. Het lid Kostic´ heeft een vraag.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik heb een gemiste vraag, eigenlijk, als dat mag.De voorzitter:Ja. Als u onder de 30 seconden blijft, kunt u 100 vragen stellen.Kamerlid Kostic´ (PvdD):O! Dank u wel. Ik had de vraag of de Staatssecretaris wil bevestigen dathij geen onomkeerbare stappen wil zetten rondom de wolf.Staatssecretaris Rummenie:Ik krijg net wat vragen binnen van mijn ondersteuning, dus kennelijk wasmen boven iets vergeten. Excuus daarvoor. Op mijn blaadje staat: «Geenonomkeerbare stappen op het wolvendossier conform de wens van deKamer. Graag ontvang ik een bevestiging». Uw Kamer heeft mij inderdaadverzocht om dat niet te doen. Aan dat verzoek zal ik uiteraard voldoen.Tegelijkertijd verzoek ik uw Kamer toch ook om de concept-AMvB metspoed te behandelen in de voorhangperiode van vier weken. Die loopt tot8 juli aanstaande. Ik wil haast maken met deze AMvB, omdat hij deverlaging van de beschermde status van de wolf en de definitie van eenprobleemwolf vastlegt. Deze maatregelen, lid Kostic´, zijn hard nodig omeffectief te kunnen optreden bij incidenten met probleemwolven. Ik zal ditverzoek om snel te behandelen ook zeer binnenkort per brief bij uw Kamerneerleggen.De voorzitter:Daar is een vraag over van de heer Flach.De heer Flach (SGP):Tenzij de Staatssecretaris nog meer vragen gaat beantwoorden in ditblokje. Dan laat ik het nog even zitten. Ik mis namelijk ook nog een vraag.Staatssecretaris Rummenie:De vraag die ik net heb aangeleverd gekregen, was niet van u.De heer Flach (SGP):Ik had nog gevraagd of het zo is dat de provincies zonder de besluiten,dus nu al, meer ruimte hebben om in te grijpen. Dat staat namelijk in hetBeleidskompasformulier.Staatssecretaris Rummenie:Ik doe eerst even de vraag van Kostic´, als u dat goedvindt. Ik hebkennisgenomen van de uitspraak van het Europese Hof van Justitie overde staat van instandhouding van de wolf. Ik zal deze met interesseTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46222 bestuderen, lid Kostic´. Uiteraard hou ik me in mijn beleid en regelgevingaan de Europese kaders. Voor wolven in Nederland is de staat vaninstandhouding nog niet bekend. Daarom heb ik hier onderzoek naar latendoen. De uitkomsten hiervan zal ik u zo spoedig mogelijk toesturen.De voorzitter:Het lid Kostic´ heeft nog een wolvenvraag.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Het is heel gek dat de Staatssecretaris er niet naar heeft gekeken, terwijlhij wel AMvB’s heeft liggen. Ik wil graag dat hij in de brief die hij naar deKamer gaat sturen, wel duidelijk maakt hoe hij dit gaat betrekken of heeftbetrokken bij de AMvB’s.Staatssecretaris Rummenie:Ik wil dat er best bij betrekken. Ik hoop alleen niet dat dat tot vertragingleidt van het insturen van de brief. Ik kan die informatie natuurlijk ookseparaat doen. Dat lijkt me beter.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ja, de vertraging ... Dit moet zorgvuldig. De Staatssecretaris probeerde diter gewoon doorheen te drukken zonder het goed en zorgvuldig te hebbenonderbouwd. Dan kom ik op mijn internetconsultatievraag. Er is eeninternetconsultatie geweest, maar op dezelfde dag dat die internetconsul-tatie is afgerond, is het ontwerpbesluit gepubliceerd. Dus ik wil ook graagvan de Staatssecretaris horen hoe hij al die reacties in die internetconsul-tatie heeft verwerkt en meegenomen. Ik wil dat ook uitgebreid uitgelegdzien in die brief die hij straks aan de Kamer gaat sturen.Staatssecretaris Rummenie:Het lijkt me natuurlijk logisch dat ik dat ga doen. Maar ik ben toch eenbeetje verbaasd, als ik dat mag zeggen, dat u niet de noodzaak vanurgentie inziet als u ziet wat er tot nu in Nederland is gebeurd, in de meestdichtbevolkte lidstaat van de EU. Zoals u weet, heb ik daar al gesprekkenover gevoerd met Roswall. Dus ik vraag u toch echt goed na te denken. Ditgaat nog niet over de staat van instandhouding. Dit gaat gewoon over dedefinitie van «probleemwolven», om aan de slag te kunnen gaan met hetingrijpen daartegen, waar lokale bestuurders moeite mee hebben enwaarvoor ze de instrumenten niet hebben. Je moet die twee dingen welscheiden in mijn ogen.De voorzitter:Overigens gaat de Kamer over de planning van de behandeling van zo’nAMvB. De brief waar net over gesproken werd vanuit de procedureverga-dering is erop gericht dat de Staatssecretaris geen onomkeerbare stappenneemt. Dat zeg ik even ter verheldering.Staatssecretaris Rummenie:Ik ben dat ook niet van plan, dus ik weet niet waarom u dit nu opmerkt. Ikmag wel een verzoek doen om de AMvB met spoed te behandelen.De voorzitter:Zeker. Lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):De Staatssecretaris maakt dit politiek. We hebben hier gewoon eenrechtsstaat. Er moet een zorgvuldig, goed onderbouwd proces zijn. Ermoeten mensen worden meegenomen. Er is een internetconsultatiegeweest, waar heel veel input in gegeven is, maar het lijkt helemaal niet tezijn meegenomen in de AMvB’s, dus wil ik gewoon graag per briefTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46223 uitgebreid uitleg hoe dat alsnog is meegenomen of heel duidelijk van deStaatssecretaris horen dat hij dat blijkbaar terzijde heeft geschoven. Ik wildat horen in de brief die de Staatssecretaris toch al van plan was om naarde Kamer te sturen.Staatssecretaris Rummenie:Lid Kostic´, u kent mij lang genoeg. Ik schuif helemaal niks terzijde. Er komteen nota van toelichting bij de AMvB en er komt een document over deinternetconsultatie, dus u krijgt alle informatie waar u naar vraagt.De voorzitter:Mooi. Dan wachten we dat af. Is dit het blokje wolf geweest?Staatssecretaris Rummenie:Nee, want ik moest de vraag van de heer Flach nog beantwoorden. Er zijninderdaad provincies die nu ook al een vergunning hebben gekregen.Zoals u weet behoort Gelderland daartoe. Dus die ruimte is er natuurlijkwel degelijk. Ik weet niet of u dat bedoelt.De heer Flach (SGP):«Zonder dit besluit zijn er minder adequate aangrijpingspunten voortoetsing en inkadering vooraf van de gevallen waarin ingrepen als hetdoden of vangen van wolven zijn toegestaan.» Dat staat in het Beleids-kompasformulier. Dat is een wat raadselachtige zin waar ik iets meer tekstover zou willen horen.Staatssecretaris Rummenie:Dan kom ik daarop terug in de tweede termijn. Mijn antwoord is dat daarjuist die AMvB zo belangrijk voor is, om die armslag duidelijk te maken.Maar goed.Volgens mij hebben we de wolf nu dan gehad.De voorzitter:Dat betekent dat we overgaan op het blokje jacht.Staatssecretaris Rummenie:Ik had een vraag van het lid Kostic´: met wie gesproken, stukken tijdlijn,wie input gegeven, met welke partijen gesproken, wat meegegeven,worden er onomkeerbare stappen genomen inzake de stelselherziening?Ook in dit project van de stelstelherziening wordt een zorgvuldig procesgevolgd, waarbij provincies en stakeholders op allerlei momenten wordenbetrokken en er stukken met hen worden besproken. Voor het zomerreceszal u als Kamer schriftelijk worden geïnformeerd over de voortgang op hettraject van de stelselwijziging. Daarin wordt aangegeven met welkepartijen over de stelselwijziging wordt gesproken en wat de onderwerpenzijn waarover wordt gesproken. De stukken die u vraagt, zal ik bijvoegen.De plannen zijn nog niet in een dermate gevorderd stadium dat al precieskan worden aangegeven wat met de input van de verschillende partijenwordt gedaan. Daar wordt nog met partijen over gesproken. Wanneer deplannen in een verder gevorderd stadium zijn, zal daar natuurlijk welinzicht over worden verschaft. Het onderwerp stelselwijziging is nietcontroversieel verklaard. In de afgelopen procedurevergadering isgesproken over «geen onomkeerbare stappen», waarbij het ging om deAMvB Beschermingsstatus wolf, maar niet om de stelselwijziging. Erworden op dit moment nog geen voorstellen ter besluitvormingvoorgelegd. Er is dus nog geen sprake van onomkeerbare stappen.Dan had ik ook een vraag van mevrouw Van der Plas over de zorgen overde gevolgen van de stelselherziening voor de jacht en het faunabeheer.Over de stelselherziening ben ik goed in gesprek met provincies,mevrouw Van der Plas. We zijn immers samen verantwoordelijk voor hetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46224 natuurbeleid, dus ook voor deze stelselherziening. Provincies hebben bijmij aangegeven dat ze nog verder willen spreken over de hoofdlijnen vande stelselherziening. Dat doen wij na de zomer. Over de stelselherzieningvindt ook regelmatig afstemming plaats met de belangenorganisaties uitde geledingen landbouw, dierenwelzijn, jacht, natuur en terreinbeherendeorganisaties. Dat vind ik een hele goede afspiegeling van alle, alle,belanghebbenden. Vorige week, 11 juni, toen ik in Japan was, stondinderdaad een stakeholdersbijeenkomst gepland, waarvoor al dezestakeholders waren uitgenodigd. Een deel van de betrokken organisatiesheeft echter aangegeven niet aan deze stakeholdersbijeenkomst deel tekunnen nemen. Daardoor werd de deelname aan deze bijeenkomstonevenwichtig. Ik vind het heel belangrijk dat we in gesprek zijn. Om dieredenen is besloten om de bijeenkomst van alle stakeholders samen totna de zomer uit te stellen en om voor de zomer met de organisaties vande verschillende geledingen apart om de tafel te zitten. Voor het zomer-reces informeer ik uw Kamer met een brief over de voortgang van destelselherziening.De voorzitter:Er is een vraag van het lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Een stelselwijziging doorvoeren vraagt vaak om een evaluatie van hetbestaande stelsel, inclusief het kijken naar de financiële structuur enpraktische uitvoerbaarheid. Is de Staatssecretaris van plan om dat ook tedoen voordat er stappen worden genomen in de stelselwijziging?Staatssecretaris Rummenie:Dat lijkt mij een logisch onderdeel daarvan, ja.De voorzitter:Een vervolgvraag.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dan is mijn vraag: wat is de planning daarvan? Want die evaluatie moetnog plaatsvinden. Naar mijn weten is dat nog niet gedaan. Wat is deplanning daarvan?Staatssecretaris Rummenie:Ik heb net al gezegd dat ik u eerst informeer over de huidige stand vanzaken. Hoelang dit nog gaat duren, kan ik op dit moment niet zeggen.De voorzitter:Er is ook een vraag van mevrouw Van der Plas van de BBB.Mevrouw Van der Plas (BBB):Zouden wij van de Staatssecretaris de lijst kunnen krijgen van de namenvan de belangenorganisaties die bij die bijeenkomst zijn?Staatssecretaris Rummenie:Uiteraard. Die doe ik u van harte toekomen.De voorzitter:Zijn we dan nu bij het blokje overig beland? Ja.Staatssecretaris Rummenie:Een vraag van het lid Kostic´: «Verschillende natuurdoelen worden nietbehaald. Het beleid moet versneld worden, ook tijdens de demissionairestatus van het kabinet.» Ik ben trouwens erg blij om dat te horen. «Graageen reflectie van de Staatssecretaris.» Het lid Kostic´ doelt hierbij onderTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46225 andere op haar eerder ingediende motie. Over de uitvoering van dezemotie heb ik uw Kamer geïnformeerd in mijn brief over de NHV op 16 juni,opnieuw in mijn verzamelbrief natuur. In het kader van de NHV ben ik inkaart aan het brengen in welke mate bestaande programma’s bijdragenaan de NHV-doelen, zodat duidelijk wordt wat de resterende opgave is. Ikzal uw Kamer hierover na de zomer informeren. Overigens gebeurt er nuook al veel, zoals ik eerder heb betoogd. Zoals ik op een rij heb gezet inmijn Beleidsagenda Natuur is er meer dan 8 miljard beschikbaar in deperiode tot en met 2030. Dat is voorwaar niet niks.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Het verzoek van de motie was tevens om maatregelen te nemen omervoor te zorgen dat de negatieve trend voor verschillende dierpopulaties,onder andere de wilde bij en vlinders, zo snel mogelijk wordt gekeerd. Ikwil daar gewoon een duidelijke brief over. Met welke van die populatiesgaat het nu slecht en welke maatregelen gaan we nemen om die trend tekeren? Die brief heb ik na meer dan een jaar nog niet gekregen.Staatssecretaris Rummenie:Dat spijt me dan zeer, want we hebben dat wel in beeld gebracht. Het istrouwens niet zo zwart-wit als u stelt. Met sommige vlinders gaat het goeden met andere vlinders gaat het niet goed. Maar ik zal mijn ambtenarendan vragen waarom u tot op heden nog geen antwoord heeft gekregen.De voorzitter:Kunt u zeggen wanneer die brief dan wel komt? Want dan kunnen we datnoteren als toezegging.Staatssecretaris Rummenie:Voor de zomer.De voorzitter:Oké, dank u wel.Staatssecretaris Rummenie:Dan had ik een vraag van de heer Flach: «Hoe voert u de motie uit overhet meetellen van ANB-gronden bij de realisatie van het NNN? Wordtdaarbij gekeken naar het overnemen van natuurgronden van TBO’s voorboeren?» De motie waar de heer Flach naar verwijst, verzoekt de regeringde juridische en ecologische mogelijkheden in kaart te brengen omnatuurgebieden in het kader van het Natuurnetwerk Nederland terealiseren met behoud van agrarische bestemming, en te bezien welke rolagrarisch natuurbeheer kan vervullen bij de realisatie van het natuurne-twerk. Dit najaar wordt de motie verder uitgewerkt als onderdeel van deverdere uitwerking van het agrarisch natuurbeheer. Daarbij wordt nietgekeken naar het overnemen van natuurgronden door boeren.De heer Flach (SGP):Een hele korte vraag: waarom niet?Staatssecretaris Rummenie:Omdat dat toch een andere categorie is.De voorzitter:Vervolgt u uw betoog.Staatssecretaris Rummenie:Als additionele informatie: in het huidige ANB kan dat niet.Dan had ik een vraag van mevrouw Nijhof over de aanpak van uitheemserivierkreeften: «Wat betreft de bestrijding van de rivierkreeften zegt deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46226 Staatssecretaris zich te richten op de Natura 2000-gebieden. De PVV wilgraag een landelijke aanpak. Geef beroepsvissers de ruimte, verlaagbureaucratische drempels en schakel, indien nodig, ecologischeaannemers in.» LVVN is, mevrouw Nijhof, op grond van de Exotenveror-dening de eerstverantwoordelijke voor de beheersmaatregelen tegenuitheemse rivierkreeften. De verordening heeft tot doel, en zo wordt dittrouwens ook steeds bevestigd door de Europese Commissie, hetbeperken en matigen van de effecten van de invasieve exoten op debiodiversiteit. De Exotenverordening geeft ruimte om te prioriteren in hettreffen van beheersmaatregelen tegen wijdverspreide invasieve exoten,zoals uitheemse rivierkreeften.Dat moet ook wel, omdat de aanpak van een wijdverspreide soortkostbaar kan zijn en vaak maar beperkt of kortdurend resultaat heeft.Daarom richt ik mij bij alle wijdverspreide invasieve exoten vooral op debiodiversiteitsdoelstellingen van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Dit geldtdus ook voor de uitheemse rivierkreeften. Wat de uitheemse rivierkreeftenbetreft doe ik het volgende. Ik werk aan regelgeving om het overhedenmogelijk te maken om selectieve vangtuigen in te zetten om uitheemserivierkreeften te vangen. Mijn voornemen is, als de Voorjaarsnota door hetparlement wordt goedgekeurd, om een handreiking op te stellen waarmeebeheerders kunnen afwegen welke maatregelen ze tegen uitheemserivierkreeften gaan nemen.De voorzitter:Er is een vraag van mevrouw Veltman van de VVD.Mevrouw Veltman (VVD):Ik wil graag even een vraag stellen over de rivierkreeft. Mijn voorgangerheeft dat ook veelvuldig gedaan. Zijn er nog mogelijkheden om, ook inrelatie tot waar u nu mee bezig bent, sportvissers daarbij toch nog ruimtete bieden? Want die kunnen mogelijk helpen.Staatssecretaris Rummenie:Ik begrijp dat de regelgeving dat niet toelaat en dat het alleen door andereoverheden kan gebeuren.Mevrouw Veltman (VVD):Als dat Nederlandse regelgeving is, kan die aangepast worden. Hoe zietde Staatssecretaris dat?Staatssecretaris Rummenie:Ik ga kijken of ik het aan kan passen.De voorzitter:Dat leidt tot een vraag van lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Waar is dit in vredesnaam op gebaseerd? Er is duidelijke regelgeving. Nietvoor niets is het voor onder anderen hobbyvissers verboden om hiermeete stoeien. Je moet hier verantwoord mee omgaan. Dit overlaten aanbijvoorbeeld hobbyvissers, kan tot meer problemen leiden. Ik wil dus datde Staatssecretaris dit nu intrekt en dat hij, als hij dit verder wil brengen,eerst met een brief naar de Kamer komt op basis van hoe experts hiernaarkijken. Dit kan namelijk echt niet. Je kan dit niet even uit de losse polsverkondigen.Staatssecretaris Rummenie:Ik vind het niet zo erg als gisteravond, maar er wordt hier weer termino-logie gebruikt ... Ik trek niks in. Ik ga het onderzoeken, lid Kostic´. Daar hebik alle recht toe.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46227 Mevrouw Van der Plas (BBB):Daar even op inhakend. De huidige Visserijwet en de voorgesteldewijzigingen wat betreft de mogelijkheden om vangtuigen te gebruiken,bieden waarschijnlijk voldoende ruimte om rivierkreeften effectief tebestrijden. Sportvisserij Nederland heeft al gezegd graag in overleg tetreden, dus ik wil de Staatssecretaris vragen om Sportvisserij Nederlandook uit te nodigen voor zo’n gesprek.Staatssecretaris Rummenie:Ik zal dat zeker doen als onderdeel van mijn onderzoek.Mevrouw Veltman (VVD):Kan ik de opmerking van de Staatssecretaris van zojuist als toezeggingopvatten?Staatssecretaris Rummenie:Ik heb net een toezegging voor onderzoek gedaan.De voorzitter:Alleen, als het een toezegging is, moet er ook een datum bij. Kunt u danook zeggen wanneer u daarmee komt?Staatssecretaris Rummenie:Ik moet nog met het onderzoek beginnen. Ik denk dat het na de zomerwordt.De voorzitter:Na de zomer.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Verantwoord bestuur betekent ook goed informatie ophalen, dus nietalleen van één belanghebbende, maar ook vanuit de wetenschap. Als utoch in gesprek gaat, wil ik ook dat u na de zomer terugkoppelt over hetgesprek dat u heeft gevoerd met ecologen die verstand hebben over watwel en niet werkt.Staatssecretaris Rummenie:Lid Kostic´, ik vind toch echt dat we allemaal moeten beseffen dat dit eenenorme plaag is. Ik heb uw oplossing over oevers trouwens ook eerdergehoord. Daar ben ik het ook helemaal mee eens. Maar laten we nougewoon met z’n allen constructief kijken hoe we dit probleem het bestekunnen aanpakken. Het is een immens probleem. Er komen enormekosten bij kijken. Dit is niet zo eenvoudig op te lossen. Ik zal dit dusuiteraard zorgvuldig doen. Ik zal rekening houden met alles. Maar ik denkniet dat we hier vandaag kunnen ontkennen dat we hierbij helaas temaken hebben met een al uit de hand gelopen invasieve exoot en dat hetecht belangrijk is dat we er alles aan doen om daar enige controle op uitte oefenen. Dat doe ik uiteraard met alle andere medeoverheden, zoalsinfrastructuur, waterschappen en noemt u ze maar om.De voorzitter:Dank u wel. Dat gaan we in de brief lezen. Ik hoor de bel voor destemmingen. Dat betekent dat wij gaan schorsen voor de stemmingen. Nade stemmingen komen we weer terug.De vergadering wordt van 15.15 uur tot 16.05 uur geschorst.De voorzitter:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46228 We gaan weer verder met het commissiedebat Natuur. De Staatssecretariswas nog bezig met de beantwoording van de vragen in het blokje overig.Het woord is aan de Staatssecretaris.Staatssecretaris Rummenie:Dank u wel, voorzitter. Ik had een vraag van de heer Holman over de Peelen de Veluwe. «Hoe gaan we om met de boeren in relatie tot onze250 meterstroken, bijvoorbeeld in de Veluwe en Peel? Gaan we bijvoor-beeld verplaatsen of uitkopen?» Die hoort eigenlijk een beetje bij hetdebat van gisteren met de Minister. Dit wordt op dit moment uitgewerktmet bijvoorbeeld de provincies en landbouworganisaties. Nadereuitwerking gebeurt ook nog in het kader van het MCEN-traject. De Kamerwordt hierover richting het najaar geïnformeerd via het regulierebegrotingsproces.Dan gaan we aan het blokje Veltman beginnen. De eerste ...De voorzitter:Ik dacht het blokje brandweer, maar ...Staatssecretaris Rummenie:Dat is het voor een groot gedeelte ook. Het onderwerp is natuurbranden.«De brandweer, infrastructuur en hulpdiensten zijn moeilijk opgewassentegen toenemende risico’s op natuurbranden. Die zijn onvoldoendetoegerust, dus dat moet worden voorkomen. Wanneer wordt hetconvenant natuurbranden getekend?» Ik ben het uiteraard met u eens dathet voorbereiden van Nederland op meer natuurbranden heel ergbelangrijk is. Op dit moment ben ik in gesprek met de partijen, deprovincies, de gemeenten, de brandweer en de natuurbeheerders, om eenintegrale aanpak van natuurbrandbeheersing op te zetten. Er wordt naargestreefd om het convenant in het begin van 2026 te tekenen.Dan had u nog een vraag: welke provincies en TBO’s hebben al concretebrandbeheersprogramma’s en zou het verankeren van toenemenderisicobescherming van natuur en veiligheid in de wet niet beter zijn daneen convenant? Alle provincies, mevrouw Veltman, zijn bezig met hetopstellen van voorstellen voor beheersplannen die passend zijn voor hunprovincie. Hiervoor heb ik gelukkig ook voor iedereen de middelenbeschikbaar kunnen stellen. De Kamer wordt dit najaar verder geïnfor-meerd over de investeringen en de stand van zaken rond de natuurbrand-beheersing.Dan had u nog een vraag: «Beheerbranden zijn in andere landen effectief.In Nederland lopen we vast. Is de Staatssecretaris bereid beheerbrandenin te zetten als effectief instrument?» Ik wil dit uiteraard graag met denatuurbrandexperts in Nederland bespreken. Ook hierover wordt u ditnajaar geïnformeerd.Dan had u de vraag: «Een blusvijver kan niet in werking worden gesteldvanwege soorten en beperkte stikstofruimte. Wat kan de Staatssecretarisdoen om veiligheid in deze gevallen voorrang te bieden?» Ik zal dit signaalzeker meenemen in de gesprekken die ik heb met de provincie. Dit isalleen niet mijn bevoegdheid, maar ik deel uiteraard dezelfde prioriteitwaar u aan denkt.Dan vroeg u: hoe kunnen maatregelen rond vegetatie een plek krijgenbinnen de brede ruimte voor landbouw en natuur? In zowel het landelijkgebied als in natuurgebieden zet ik hierop in via het agrarisch natuur-beheer. Voorbeelden van maatregelen gericht op vegetatie die bijdragenaan natuurkwaliteit, zijn landschapselementen en kruidenrijk grasland.Dan had u een vraag over groene boa’s: «De VVD heeft gezorgd vooraanvullende financiële middelen voor toezicht en handhaving vanmilieucriminaliteit, maar voldoen aan toezicht en handhaving bij TBO’sschiet tekort. Wat gaat de Staatssecretaris hieraan doen?» De TBO’s, en inTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46229 het bijzonder Staatsbosbeheer, hebben inderdaad aangegeven dat hetaantal groene ...De voorzitter:U doet niks fout. Mevrouw Veltman heeft een vraag over het vorige blokje.Het is dus misschien goed om haar daar even de gelegenheid voor tegeven.Mevrouw Veltman (VVD):Ik had ook een vraag gesteld over wat de Staatssecretaris ervan vindt omer eventueel juist een wet aan te wijden in vervolg op een convenant,gezien het belang van de stappen die gezet moeten worden. Misschien wilde Staatssecretaris daar nog even op reageren.Staatssecretaris Rummenie:Ik ben daar niet principieel in, mevrouw Veltman. We zijn bezig met eenconvenant, maar ik ben bereid om naar wetgeving te kijken als blijkt datdie misschien nog effectiever is.Mevrouw Veltman (VVD):Oké. Dank voor die opening. Goed om dat te horen. Ik had ook gevraagdnaar het expertisecentrum. Dat is een van die onderdelen van hetintegrale plan van aanpak dat is gemaakt. Ik vroeg me af wat daarvan destand van zaken is.Staatssecretaris Rummenie:Ik kom daar zo in de tweede termijn op terug.Als u het goedvindt, ga ik verder met de vraag over groene boa’s. Inverband met de financiële krapte is dit niet altijd mogelijk. Daarnaast isStaatsbosbeheer op dit moment genoodzaakt om het aantal groene boa’ste laten dalen in verband met financiële uitdagingen, namelijk een tekortvan 2 miljoen. Zowel het Ministerie van LVVN als het Ministerie vanJustitie en Veiligheid hebben verkend of er oplossingen mogelijk waren,maar momenteel zijn er, onder andere door de noodzakelijke inzet opandere dossiers, geen middelen die vrijgemaakt kunnen worden. Dit geldtzowel voor het tekort van Staatsbosbeheer als voor het tegemoetkomenvan de TBO’s in het algemeen wat betreft het laten groeien van het aantalgroene boa’s. Afgezien van de financiële problematiek zijn er geen anderefactoren bekend, zoals arbeidsmarktproblematiek, waarmee het tekort aantoezichthouders, zowel met als zonder boa-status, zou kunnen wordenverklaard.Ik werd hier ook mee geconfronteerd bij een recent werkbezoek aan deBiesbosch. Je kunt het geld helaas maar één keer uitgeven. Ik zie hetprobleem ook. Ik heb toen namelijk ook geleerd hoeveel boa’s er in deBiesbosch zijn; dat houdt niet over.De voorzitter:Mevrouw Veltman wil daar toch nog iets over zeggen.Mevrouw Veltman (VVD):Dank voor de antwoorden. Ik kan me voorstellen dat er dan gekeken wordtnaar wat er toch nog mogelijk is binnen de beperkingen die er zijn. Er isnamelijk ook aangegeven dat er een bepaald minimum is waar men aanwil voldoen. Misschien zijn er wel samenwerkingen mogelijk, of kan erworden gemerkt met pools of wat dan ook. Daar kan ook creatief naargekeken worden. Zou de Staatssecretaris dit in ieder geval in een overlegmet Staatsbosbeheer en de andere TBO’s nog eens willen agenderen? Ikneem aan dat hij binnenkort wel weer een overleg heeft hierover. Zou hij,in het belang van die zaken, willen kijken of dit opgelost kan worden?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46230 Staatssecretaris Rummenie:Zeker, mevrouw Veltman. Bij dat bezoek was ook het hoofd van Staatsbos-beheer aanwezig. Wij hebben het daar dus uitgebreid over gehad. Wehebben ook toegezegd dat we nog verder naar dat probleem zoudenkijken. Om u een idee te geven: in de Biesbosch waren er, als ik het goedheb, twee boa’s beschikbaar. Helaas neemt de lokale politie geen takenover. In die natuurgebieden worden zij ook steeds meer geconfronteerdmet drugsafvalproblematiek. Dit is dus wel een probleem; daar ga ik nietomheen draaien.Mevrouw Veltman (VVD):Nadat daar nog verder over gesproken is – ik ben blij dat de Staatssecre-taris dat gaat doen – is het misschien goed om de Kamer te informerenover hoe dat verloopt, zodat daar in ieder geval geen dingen vastlopen alsdat niet nodig is.Staatssecretaris Rummenie:Uiteraard.De voorzitter:Maar dan hoort daar weer een datum bij. Wanneer doet u dat? Want danis het een toezegging. Wanneer komt u met een brief daarover?Staatssecretaris Rummenie:Ik moet hierover nog verder rond de tafel zitten. Ik denk dus niet dat ditnog voor de zomer komt. Dat wordt na de zomer.De voorzitter:«Na de zomer» is een hele lange periode. Betekent dat vóór de winter? Envan welk jaar?Staatssecretaris Rummenie:Ik eindig altijd in discussies daarover.De voorzitter:Dat is niet om kinderachtig te doen, maar een toezegging is pas eentoezegging als er een datum bij staat. Dan kan de Kamer er ook opterugkomen.Staatssecretaris Rummenie:Het derde kwartaal.Dan was er nog de vraag die u net al noemde, over de motie-Van Campen.Welke politieke en bestuurlijke keuzes liggen er voor ten aanzien van ditplan? De Natuurherstelverordening vraagt om verschillende politieke enbestuurlijke keuzes. Om het proces goed vorm te geven, is daarom ineerste instantie een programmaplan noodzakelijk. Dat programmaplanbeschrijft de aanpak, inspanningen en samenwerkingen om deNHV-doelstellingen te bereiken en schetst daarmee het wat, hoe enwanneer van de route naar het Natuurplan. Na de zomer informeer ik uwKamer over het programmaplan om te komen tot dit Natuurplan. In hetprogramma kunt u zien hoe we van de ambtelijke voorbereiding tot debestuurlijke besluitvorming gaan komen wat betreft het concept-Natuurplan. Dit is voorzien voor de zomer van 2026.Dan was er een vraag van mevrouw Van der Plas over de toegankelijkheidvan de natuur. Hoe zorgt de Staatssecretaris ervoor dat natuur weertoegankelijk wordt voor recreanten, nu steeds meer gebieden wordenafgesloten? Mevrouw Van der Plas, ik vind het uiteraard belangrijk datmensen zo veel mogelijk kunnen genieten van natuurrecreatie. Dat vind ikecht een belangrijke waarde. Ik weet dat natuurbeheerders hier ook heelveel waarde aan hechten. Het grootste gedeelte van het geld dat aanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46231 natuurbeheer wordt uitgegeven, komt vanuit het Subsidiestelsel Natuuren Landschap en dus vanuit de provincies. In het SNL is als voorwaardeopgenomen dat er in de gebieden waaraan subsidie wordt verstrekt inbeginsel gebieden moeten worden opengesteld voor recreatie. Daarnaastworden natuurgebieden niet zomaar afgesloten voor recreanten. Datgebeurt alleen wanneer daar aanleiding toe is, zoals bij ingrijpendenatuurmaatregelen of vanwege de veiligheid. Unieke en soms kwetsbarenatuur willen we graag allemaal van dichtbij kunnen ervaren, maar somsis het nu eenmaal noodzakelijk om die natuur, al dan niet tijdelijk,ongestoord haar gang te laten gaan. In mijn ogen is en blijft de natuurtoegankelijk, zodat mensen kunnen blijven recreëren in de Nederlandsenatuur. Ik vertrouw erop dat beheerders hierbij ook de goede afwegingenmaken.De voorzitter:Er is een vraag van mevrouw Van der Plas.Mevrouw Van der Plas (BBB):In mei was ik in Noorwegen. Daar kennen ze het allemannsretten. Datbetekent het allemansrecht. De natuur is toegankelijk voor iedereen. Erzijn wel wat kleine regeltjes, maar iedereen moet van de natuur kunnengenieten. Daar blijkt ook dat mensen zich ook echt heel goed aan dieregels houden, juist doordat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor denatuur. Ik zou de Staatssecretaris willen vragen of hij eens zou willenkijken naar het Noorse model, het allemannsretten, of hij eens zou willenbekijken of wij in Nederland niet iets soortgelijks kunnen hebben binnende Nederlandse kaders, en of hij daar misschien een keer op terug wilkomen in een volgend debat.De voorzitter:Uw interrupties zijn nu op.Staatssecretaris Rummenie:Ik vind het een interessant idee. Ik ga er dus zeker naar kijken. Als je ervangeniet, heb je ook een verantwoordelijkheid.De voorzitter:Mevrouw Van der Plas, wilt u een toezegging hierop?Mevrouw Van der Plas (BBB):Ja, het zou mooi zijn als u bij het volgende debat Natuur de Kamerdaarover eens kunt informeren, zodat we het eens kunnen hebben overwelke mogelijkheden er zijn binnen de kaders van Nederland.Staatssecretaris Rummenie:We gaan daar zeker naar kijken.De voorzitter:Ik zie de Staatssecretaris inderdaad knikken. Dat betekent dat hierover eenbrief komt voor het volgende debat Natuur. Dan is het een toezegging.Dank u wel.Staatssecretaris Rummenie:Dan had ik nog een vraag van u, voorzitter, over de Vogel- en Habitat-richtlijn en het NNN, dat in 2027 een prioriteit zou moeten zijn. Wat gaatde Staatssecretaris daar nog aan doen? Zoals u weet, mevrouw Bromet,werken de provincies hard aan het verder brengen van het NNN tot 2027.Er zijn ook versnellingsacties afgesproken. De Kamer wordt hier via devoortgangsrapportages over op de hoogte gehouden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46232 Dan had u ook nog een vraag over de compensatie voor Defensie. Metbetrekking tot de Defensie-uitbreidingen speelt een groot, en natuurlijkalgemeen belang. De bijdrage van Defensie aan de stikstofdepositie isrelatief beperkt. Door de additionaliteitstoets is binnen de regulierewerkwijze weinig mogelijk, zowel binnen bestaande als in nieuwegevallen. De Wet op defensiegereedheid biedt oplossing, niet generiekmaar wel voor specifieke activiteiten. In overeenstemming met dewerkwijze van de ADC-toets wordt er dan ook een compensatiepro-gramma opgezet.De voorzitter:Ik hoop dat de commissie mij toestaat om hier even een vraag over testellen. Ik heb niet gevraagd of er compensatie zou plaatsvinden – wantdat hoort er gewoon bij – maar of er ook al nagedacht wordt over opwelke plekken en op welke manieren die compensatie dan plaats gaatvinden. Dat moet je namelijk wel weten voor je zo’n verzoek doet,natuurlijk.Staatssecretaris Rummenie:Ten eerste gaan de Staatssecretaris van Defensie en de Minister vanDefensie daar natuurlijk over. Maar er ligt nog geen concreet uitgewerktplan op tafel.De voorzitter:Oké, dank u wel.Staatssecretaris Rummenie:Dan had ik nog een vraag van de heer Flach. Maar die is er niet, zie ik. Ikhad ook nog een vraag van mevrouw Veltman over het expertisecentrumnatuurbranden. We zijn in gesprek, mevrouw Veltman, met Justitie enVeiligheid, met provincies, met de WUR, met Deltares en met hetNederlands Instituut Publieke Veiligheid. In 2026 wordt het expertise-centrum opgericht.Zal ik de vraag van de heer Flach nu beantwoorden of wilt u dat ik datlater doe?De voorzitter:Nee hoor. U kunt die beantwoorden. Zijn medewerker luistert vast mee.Staatssecretaris Rummenie:De heer Flach vroeg om meer duiding over de tekst uit het Beleids-kompas, namelijk: «Zonder dit besluit zijn er minder adequate aangrij-pingspunten voor een toetsing en inkadering vooraf van de gevallenwaarin ingrepen als het doden of vangen van wolven zijn toegestaan.» Dieduiding kan ik geven. Het is inderdaad een best lastig opgeschreven tekst.Wat we met de tekst bedoelen, is dat het door de AMvB sneller mogelijkwordt om in te grijpen bij een probleemwolf. Als aan deze definitie wordtvoldaan, is namelijk ook automatisch voldaan aan het vereiste dat er geenandere bevredigende oplossing is. Dan is het doel van ingrijpen, te wetende veiligheid, ook gegeven. Dat is wat er met die tekst bedoeld wordt.Dat waren bij mijn weten alle vragen.De voorzitter:Dank u wel voor de antwoorden. Het leidt toch nog tot een paar vragen.Allereerst van het lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik was benieuwd wanneer de Staatssecretaris komt met een juridischeonderbouwing van het begrip «probleemwolf» en een uitleg over hoe dierijmt met de Europese regelgeving.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46233 Staatssecretaris Rummenie:Dat zit al in het voorstel, heel erg specifiek zelfs. Ja, zeker. Acht gevallen.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dan moet er toch echt wat meer komen. Maar goed, dan ga ik datschriftelijk opvragen.Staatssecretaris Rummenie:Dat is prima. Het staat er zeer specifiek in, lid Kostic´.De voorzitter:Zijn er bij de andere leden nog vragen overgebleven? Nee. Dan gaan wemeteen maar even over naar de tweede termijn van de Kamer. Als eerstewil ik daarin het woord geven aan lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dank u wel, voorzitter. Ik vraag alvast een tweeminutendebat aan, hetliefst voor het zomerreces. Ik wil nog benadrukken dat we hier onlangs deheer Delgado Rosa, directeur biodiversiteit bij het DG Milieu van deEuropese Commissie, hadden. Die was heel duidelijk: het gaat onderaande streep echt heel slecht met de Nederlandse natuur. Er is naast eenklimaatcrisis ook een natuurcrisis, bevestigde hij. Dat is gewoon eenwetenschappelijke consensus. Waar ik moeite mee heb bij deze Staatsse-cretaris, is dat het lijkt alsof hij die realiteit niet erkent. Het gaat heel slechtmet vrijwel alle soortgroepen in Nederland. Dat blijkt ook uit het Status-rapport waar ik net naar verwees. Dan begint de Staatssecretaris over eenbepaalde soort waar het wel goed mee zou gaan. Maar zo werkt hetnatuurlijk niet in de natuur. Kan de Staatssecretaris deze realiteit beves-tigen? Kan hij gewoon bevestigen dat het heel slecht gaat met de natuur,conform wat de wetenschappers ook zeggen?De wolf kan een fantastische bijdrage leveren aan de versterking van denatuur. De Staatssecretaris zei namelijk dat je dan ook meer ruimte krijgtvoor andere activiteiten en dat de vergunningen voor andere activiteitendan ook makkelijker verleend worden. Pak die kans, zou ik zeggen. DeStaatssecretaris doet dat niet. Hij pakt niet de kans om meer in te zettenop preventie. We zien de effectiviteit daarvan, als er maar op ingezetwordt. Maar de Staatssecretaris doet dat veel te weinig en sorteert veel tesnel voor op veel meer ruimte om gewoon die wolf af te kunnen schietenwanneer de wil er maar is. Ik ga er met deze Kamer voor zorgen dat datniet gaat gebeuren en dat we de wolf gewoon blijven beschermen, zoalsPortugal ook doet.De voorzitter:Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Nijhof-Leeuw van de PVV.Die heeft geen inbreng en meneer Holman ook niet. Dan is het woord aanmevrouw Veltman van de VVD.Mevrouw Veltman (VVD):Dank u wel, voorzitter. Dank ook voor een aantal toezeggingen. Ik heb inieder geval ook een toezegging gehoord op het voeren van het gesprekover beheerbranden en over wat daarbij mogelijk is omdat daar veeljuridische blokkades zitten. Ik denk dat dat heel goed is, omdat het echtmogelijkheden biedt om ellende te voorkomen. Op een aantal onder-werpen wil ik toch graag wat meer een gevoel van urgentie zien, of er inieder geval om vragen, bij de Staatssecretaris. Ik hoor dat het mogelijk isom een convenant te sluiten, in 2026, volgens mij. Maar ik wil vragen ofhet in ieder geval gereed kan zijn voor het volgende natuurbrandseizoen.Ik had het eigenlijk mooi gevonden als het voor dit natuurbrandseizoen alwas gesloten. Het is immers een jaar geleden dat besloten is dat te gaandoen. Hetzelfde geldt voor het expertisecentrum. U bent met allerleiTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46234 partijen in gesprek. Er wordt nu dus al een jaar met allerlei partijengesproken, maar als ik hoor dat het in 2026 nog wordt opgericht, denk iktoch: voor je het weet, ben je weer een jaar verder. Ik vind echt dat er watmeer haast achter gezet mag worden. Concreet vraag ik dus omversnelling op dit dossier.Tot slot. Over het in gesprek gaan met de provincies over preventievemaatregelen hoorde ik de Staatssecretaris zeggen: «Dat ligt niet helemaalbij mij. Ik ga erover in gesprek met provincies.» Ik denk dat juridischeblokkades wel degelijk bij de stelselverantwoordelijke, nu de Staatssecre-taris, liggen, namelijk bepaalde wetgeving, bepaalde regels in besluitenen wetten die eraan in de weg kunnen staan om de maatregelen tekunnen treffen om het risico van natuurbranden uiteindelijk te vermin-deren. Dat is in ieder geval een reactie die ik daarop wil geven.Het allerlaatste is dat ik blij ben met de toezegging om te kijken wat desportvisserij kan gaan doen aan en de rol die zij kan spelen bij hetbestrijden van de plaag van de rivierkreeften. Alles moet erop gezetworden om die plaag terug te dringen, dus dank dat de Staatssecretarisdat verder gaat onderzoeken. Overigens sluit dit mooi aan bij de motie opstuk nr. 12 (36 410 XIV) van mijn collega Van Campen, want daar staat hetook al in, maar het is goed om dat nog eens een keer te bevestigen.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Mooi dat u dit thema, dat echt de niche van de heer Van Campen was, zobevlogen overneemt. Tot slot mevrouw Van der Plas voor de tweedetermijn.Mevrouw Van der Plas (BBB):Dank u wel. In mijn eerste termijn had ik niet genoeg tijd om de Staatsse-cretaris nogmaals een groot compliment te geven voor wat hij voorgarnalenvissers heeft gedaan. Hij heeft daar hard aan gewerkt. Degarnalenvissers hebben nu eindelijk zekerheid. Wij horen al verhalen vangarnalenvissers die weer toegang krijgen tot de bank. Er was eenprachtige rapportage bij het NOS-journaal van een garnalenvisser dieweer op zijn boot kon om op garnalen te vissen. In vele visserijgemeen-schappen en vissersdorpen gaat letterlijk de vlag uit, de BBB-vlag, zeg ikdaarbij. We hebben daar foto’s van gekregen. Ik wil de Staatssecretarisdus toch nog bedanken voor die inzet, want deze Staatssecretaris ziet watde onzekerheid doet met mensen in Nederland. Hoewel het een kleinegroep is, maar wel een heel essentiële groep – visserij hoort gewoon bijde Nederlandse cultuur en tradities – heeft hij keihard voor ze gevochten.Het is gewoon fantastisch dat dat is gebeurd. Dat wilde ik eigenlijk alleennog even toevoegen aan mijn inbreng uit de eerste termijn.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel. Dan is nu het woord aan de Staatssecretaris.Staatssecretaris Rummenie:Dank u wel, voorzitter. Ik wil allereerst ingaan op wat het lid Kostic´ zei. Ikzie het inderdaad niet zo zwart. Ik vind ook: wat helpt ons dat nou? Er zijnwel degelijk resultaten van het natuurbeleid. U heeft ook de Living PlanetIndex gezien. We hebben een vooruitgang van 14% in de biodiversiteit. Ikwil het verhaal nu niet te lang maken. Eerder heb ik in verschillendebrieven nuances aangebracht over met welke vogels het beter gaat enmet welke niet. Dat houdt helemaal niet in, lid Kostic´, dat ik niet zie dat erwerk aan de winkel is. Maar dit land grossiert zo langzamerhand wel – alsik dat mag zeggen – in altijd alleen maar te doen alsof alles nu alleen maarslecht gaat. Dat is niet het geval. Maar dat houdt absoluut niet in dat ikmijn schouders er niet echt onder zal zetten waar dat nodig is. Dat heb ikTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46235 vandaag trouwens in verschillende antwoorden al gezegd. Gezien definanciële beperking die we daarbij hebben, zetten we ons ook duidelijkdaar in waar dat het hardst nodig is.Maar ik ben niet voor niets Staatssecretaris van Natuur. Dat wil ik bijdezen echt even onderstrepen. Ik vond het begin van het debat ook echtniet leuk. Iedereen moet het voor zichzelf weten om te zeggen dat ik deStaatssecretaris ben tégen natuur. Zo zit ik er absoluut niet in. Ik wildaaraan echt toevoegen dat we ook eens goed moeten nadenken overwaar onze waarnemingen op gebaseerd zijn. Daar ben ik hard mee aan deslag. Dat zijn bodemmetingen om eens uit de modelrealiteit te stappen,waarbij ik ook alle drukfactoren in kaart ga brengen en niet alleen destikstof. Ik denk dat het uiteindelijk het herstel van de natuur alleen maarten goede komt als je het op alle drukfactoren aanpakt. Dus nogmaals: eris mij heel veel aan gelegen om de mooie Nederlandse natuur – dat heb ikvandaag al een paar keer gezegd – robuuster te maken, maar ik zie ookvooruitgang.De voorzitter:Ik heb de taak op mij genomen om voorzitter te zijn omdat er geenvoorzitter beschikbaar was, maar ik moet zeggen: als ik geen voorzitterwas geweest, was ik nu echt wel van mijn stokje gevallen en had ik watvragen gesteld. Dat ga ik nu niet doen. Ik laat het even over aan mijncollega Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dit is dus de bevestiging waar ik al bang voor was. Dit is de wetenschap intwijfel trekken. Het rapport van de Living Planet Index zegt juist dat hetslecht gaat met de Nederlandse natuur. Dat is de eindconclusie. DeStaatssecretaris kan natuurlijk zeggen: met deze soort gaat het wel goed.Maar je moet ook erkennen dat het onder de streep gewoon heel slechtgaat. Dat is de wetenschappelijke consensus. De Staatssecretaris ontkentdat, betwijfelt modellen, betwijfelt wetenschappelijke conclusies,betwijfelt alles wat we weten van de natuur van topwetenschappers. Dankan ik er geen vertrouwen in hebben dat deze Staatssecretaris gaat doenwat nodig is om de natuur te beschermen. Ik hoop dat de Staatssecretarisdat begrijpt.Staatssecretaris Rummenie:Nee, lid Kostic´, dat begrijp ik niet. U weet – om dan maar een voorbeeldvan de wetenschap te noemen, namelijk het AERIUS-model – dat zelfs hetRIVM zelf heeft toegegeven dat dit gebruik, op hexagonenniveau, totaalgeen weerspiegeling is van de realiteit. Daar heb ik het over. Waar ik naarop zoek ben en waarvoor ik ook heel veel werk ga verrichten, is om opbasis van daadwerkelijke metingen in de natuur een helder beeld tekrijgen van wat we allemaal moeten doen. Maar om dat nu om te draaien?Ja, mevrouw de voorzitter, u zucht, maar er zijn gelukkig ook mensen diede realiteit onder ogen willen komen en zich tegelijkertijd willen inzettenvoor verbetering van de natuur. Nog langer doorwandelen in dit land opeen eendimensionaliteit die alleen maar naar de drukfactor stikstof kijkt?Ik zou zeggen: kijk om je heen wat ons dat tot nu toe gebracht heeft.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Er wordt in dit land ook gewoon gemeten. We hebben hier ook instantiesvoor die ons hierover adviseren zoals de Ecologische Autoriteit, maar wehebben ook de wetenschappelijke rapporten. We hebben IPBES, wehebben de Living Planet Index. Er wordt in het land ook gewoon gemeten.De natuur in Nederland staat er onder de streep gewoon slecht voor. Zegtde Staatssecretaris dat die uitspraak niet klopt en dat hij die betwist? Danwil ik een brief, nog voor het tweeminutendebat, waarin hij dat weten-schappelijk onderbouwt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46236 Staatssecretaris Rummenie:Ik dacht dat ik begon met te zeggen dat ik er niet zo zwart tegen aankijk alsu en dat ik ook positieve ontwikkelingen zie. Daarmee heb ik helemaal nietontkend – dat heb ik trouwens al een paar keer gezegd – dat er ook veelwerk aan de winkel is.De voorzitter:We komen er niet uit, denk ik. Ik wil mevrouw Van der Plas nu even hetwoord geven.Mevrouw Van der Plas (BBB):Ik heb een punt van orde, voorzitter. U bent voorzitter van dezecommissie. Althans, op dit moment bent u de voorzitter. U dient alsvoorzitter neutraliteit uit te stralen. Net, in uw reactie, deed u dat niet. Uzei: als ik geen voorzitter was, zou ik nu van mijn stokje zijn gevallen enzou ik vragen stellen, maar dat doe ik nu niet. Door die opmerking bent ugewoon niet neutraal. Ik vind dat gewoon niet ...De voorzitter:Dank u. Dan doe ik een ordevoorstel.Mevrouw Van der Plas (BBB):Voorzitter, ik ben volgens mij nog steeds aan het woord ...De voorzitter:Ik ben nu de voorzitter. Ik geef dan graag even het voorzitterschap overaan mevrouw Van der Plas. Dan mag zij optreden als voorzitter. Dan ga ikeventjes wat vragen stellen aan de Staatssecretaris. Ik geef dan graag hetwoord aan mevrouw Van der Plas. Ik dacht het praktisch op te lossen.Mevrouw Van der Plas (BBB):Nee ...De voorzitter:Ik dacht: ik heb het hele debat niet kunnen interrumperen. Dat vind ikallemaal prima. Dan geef ik graag het voorzitterschap over aan u en danga ik even zelf wat vragen stellen.Mevrouw Van der Plas (BBB):Voorzitter, dat doe ik graag. Dat is een normale procedure. Dat is ook watu in eerste instantie had kunnen doen, maar u sprak net als voorzitter opeen niet-neutrale manier. Ik vind dat gewoon niet oké. Ik vind dat nietkunnen. Dan moet u er gewoon voor kiezen om geen voorzitter meer tezijn, als u zich dan toch niet kunt bedwingen, of er inderdaad voor tekiezen om te willen reageren en het voorzitterschap over te geven. Ik wilook dat het de volgende keer niet meer gebeurt. Ik vind dat niet oké. Datkan niet in onze democratie. Voorzitters dienen neutraal te zijn.Ik neem het voorzitterschap van u over en dan kunt u aan de Staatssecre-taris uw vragen stellen als Kamerlid van GroenLinks, GroenLinks-PvdA.Voorzitter: Van der PlasMevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):GroenLinks-PvdA. En, voorzitter, dit is de laatste keer dat ik dezecorveetaak op me genomen heb. Ik ben voorzitter van de commissie OCW.Daar ben ik onafhankelijk voorzitter. Dat doe ik altijd heel neutraal. Maar ikben hier ook Kamerlid en ik zit hier, en de voorzitters zijn niet komenopdagen. Ik dacht dit eventjes praktisch op te lossen. Dat wordt nietgewaardeerd, dus daarmee ga ik ook mijn beurt niet meer weggeven. IkTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46237 heb geen enkele interruptie kunnen geven in dit debat, terwijl ik af en toeecht op mijn stoel heb zitten wiebelen.Dat komt omdat dit inderdaad de Staatssecretaris tegen natuur is. Hijontkent het, maar hij is alleen maar bezig met het bestrijden van de wolf,met het afzwakken van natuurdoelen, met het herverdelen vanNatura 2000-gebieden; het loopt me gewoon helemaal over de schoenenvan idiotie. En dan nog zeggen dat het wel prima gaat met de natuur,terwijl we gisteren een eindeloos debat hebben gevoerd over destikstofkwestie, die al zes jaar duurt? Ik kan er gewoon niet bij dat iemanddie een zo mooie taak toebedeeld krijgt als Staatssecretaris voor denatuur, alleen maar bezig is met de natuur een kopje kleiner te maken. Ikzou aan de Staatssecretaris willen vragen: heeft hij überhaupt wel liefdevoor de natuur? Waar wordt hij nou warm van?Staatssecretaris Rummenie:Allereerst, mevrouw Bromet, houd ik er niet van dat mensen mij woordenin de mond leggen die ik niet heb gezegd. Ik heb niet gezegd dat het primagaat met de natuur. Dat is een stijl van u die u wel vaker bezigt, maar umoet ophouden met mij dingen in de mond te leggen die ik niet hebgezegd.Dan even terug naar mijn jeugd. Ik had hele lieve ouders en ik ben vanjongs af aan met de natuur opgegroeid. Wij woonden in Amstelveen enwij waren niet religieus, maar wij gingen elke zondag – dat was welgrappig; de straat dacht vaak dat wij wél religieus waren want wij redenook op zondag weg – naar het Jac. P. Thijssepark of naar het Amster-damse Bos. Ik ben door mijn ouders van jongs af aan opgevoed metrespect voor de natuur.Ik vind ook vandaag weer: wat hebben we er nou aan als we elkaar zwartof wit gaan zitten maken? Dat geldt ook voor die garnalenvergunning: ikben zowel Staatssecretaris van Visserij als Staatssecretaris van Natuur.Ook bij de garnalenvergunning liggen er honderden bladzijden ecolo-gische onderbouwing, specifiek voor die gebieden waar nog gevist kanworden. Ik betreur zeer – dat heb ik al een paar keer gezegd – dat denatuurorganisaties bij de onderhandelingstafels zijn weggelopen, want wezijn nog bezig met de toekomstvisie van de garnalenvisserij. Eenonderdeel daarvan is ook dat wij nog gaan kijken: in welke gevoeligegebieden wel en in welke niet?Als u er genoegen in schept om mij hier steeds zwart neer te zetten alsiemand die tegen de natuur is, dan zeg ik «ga ermee door», maar ik weetzelf dat ik van jongs af aan met heel veel respect voor de natuur benopgegroeid. Ik ben ook niet voor niets in Wageningen gaan studeren. Nouja, goed; ik laat het hierbij. Ik vind niet dat ik nog meer moet laten zien vanmezelf.U zei dat ik «alleen met de wolf bezig ben». Ik begrijp het echt niet. Als u,en ook lid Kostic´, een echt groot hart voor de natuur hebben, wat is er danfout aan dat ik mijn uiterste best ga doen, ook al is mijn tijd beperkt omdatwe demissionair zijn geworden? Ik weet ook dat er al veel metingen zijnverricht bij de bestaande meetpunten. Ik ga daar ook gebruik van maken.Maar wat kan iedereen er nou tegen hebben, als je hart hebt voor denatuur, om daadwerkelijk metingen te gaan doen om te zien hoe debodem zowel in bosgebieden als in natuurgebieden erbij staat? Wat isdaar in godsnaam fout aan, terwijl we al ik weet niet hoelang hebbengehoord dat zelfs het RIVM zelf zegt dat er beperkingen zitten aan hunmodel?Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):Voorzitter, ik vind het prettig als u de Staatssecretaris corrigeert als hij mijdirect aanspreekt, want we spreken hier altijd via de voorzitter. Ik vind datonaangenaam.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46238 Ik zal zeggen wat ik tegen die meting heb. Ik heb niks tegen metingen,maar ik denk: we hebben een Ecologische Autoriteit, ingesteld door hetvorige kabinet. Toen werd ook gezegd: we gaan kijken hoe de daadwerke-lijke staat van de natuur is, hoe de natuur ervoor staat. Het zijn afleidings-manoeuvres. Steeds meer onderzoek levert geen betere natuur op, ookniet als we straks hebben ontdekt dat het met de bodem prima in orde is.Dan weten we nog steeds dat het elk jaar slechter gaat met de grutto. Ermoeten maatregelen komen. Dan kan de Staatssecretaris in zijn jeugdprima naar het Thijssepark zijn geweest – ik vind het daar ook prachtig –of naar het Amsterdamse Bos, maar het gaat erom dat hij in de rol vanStaatssecretaris actie had kunnen nemen en dat ik nog geen enkele actievoor de natuur heb gezien. Dat frustreert mij. Daarom zit ik hier ook. Ikheb helemaal niks tegen de Staatssecretaris. Ik vind het fijn dat hij van denatuur houdt, maar ik voel me er soms machteloos over dat het elk jaarslechter gaat met de natuur en dat er mensen aangewezen zijn zoals deStaatssecretaris en de Minister, die bagatelliseren dat het slecht gaat metde natuur en die er gewoon helemaal niks aan doen. Ik ben blij dat erbijna een einde aan is gekomen. Ik ben ook klaar met dit debat.De voorzitter:Mevrouw Bromet, u heeft gelijk in het aanspreken met «u». Hier is hetinderdaad de regel dat we dat ofwel via de voorzitter doen ofwel zeggen«mevrouw Bromet» of «lid Kostic´». Excuus dat ik dat niet heb gecorri-geerd. Bij dezen. U bent inmiddels ook door uw interrupties heen, denk ik,maar ik geef u het voorzitterschap terug.Voorzitter: BrometDe voorzitter:Heeft de Staatssecretaris alle vragen beantwoord?Staatssecretaris Rummenie:Ik heb bij mijn weten alle vragen beantwoord.De voorzitter:Dan ga ik over tot het voorlezen van de toezeggingen. Er is een tweeminu-tendebat aangevraagd door het lid Kostic´. Dat wordt doorgeleid naar deGriffie plenair, alsmede het verzoek om dat voor het zomerreces in teplannen.De volgende toezeggingen zijn gedaan.−De Staatssecretaris van LVVN zal de Kamer in het derde kwartaal van2025 informeren over de reacties op de internetconsultatie inzake devernieuwde landelijke Natura 2000-doelen, de eventuele tegenstrijdig-heden in deze doelen die worden genoemd en de eventuele wijzigin-gen die hieruit volgen. Dit is een toezegging aan mevrouw Van derPlas.−De Kamer zal voor het zomerreces een brief ontvangen over hetagrarisch natuurbeheer.−De Kamer ontvangt voor de zomer de resultaten van het onderzoekdoor WUR en RVO naar EU-fondsen en de inzet hiervan voor de wolf,inclusief LIFE.−De Staatssecretaris van LVVN zal de Kamer op zeer korte termijn perbrief informeren over de verwerking van de reacties op de internetcon-sultatie inzake het ontwerpbesluit houdende de wijziging van hetBesluit activiteiten leefomgeving en van het Besluit kwaliteit leefomge-ving (bescherming wolf en goudjakhals). Dat is een toezegging aan hetlid Kostic´.Daarvan wil ik nog even weten wat de exacte termijn wordt.Staatssecretaris Rummenie:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46239 Voorzitter, ik herken de laatste toezegging niet.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Dat is raar. Dat heeft de Staatssecretaris toegezegd: om over meerderezaken met een brief te komen, waarin hij reflecteert op deze zaken.Staatssecretaris Rummenie:Nee, het ging over een internetconsultatie van de wolf en de goudjakhals,hoorde ik net. Dat heb ik helemaal niet toegezegd.De voorzitter:Ik zal de toezegging nog een keer voorlezen.De Staatssecretaris van LVVN zal de Kamer op zeer korte termijn per briefinformeren over de verwerking van de reacties op de internetconsultatieinzake het ontwerpbesluit houdende de wijziging van het Besluitactiviteiten leefomgeving en van het Besluit kwaliteit leefomgeving(bescherming wolf en goudjakhals).Kunt u aangeven wat u wel heeft toegezegd over de internetconsultatievan de wolf en de goudjakhals?Staatssecretaris Rummenie:Voorzitter, ik heb toegezegd dat het als annex bij de AMvB komt. Dat hebik toegezegd: de oogst, zeg maar, van de internetconsultatie bij de wolf.Dat heb ik toegezegd, bij de AMvB.De voorzitter:En wanneer kunnen we die verwachten?Staatssecretaris Rummenie:In het najaar.De voorzitter:Ik ga u niet het woord geven, lid Kostic´, want dit is wat de Staatssecretaristoezegt en niet iets anders. U kunt bij het tweeminutendebat motiesindienen.−De Staatssecretaris van LVVN zegt toe om voor het zomerreces deKamer te informeren over de voortgang van de stelselherzieningfaunabeheer, inclusief de uitkomsten van de gesprekken met belang-hebbenden.−De Kamer ontvangt voor het zomerreces een brief inzake dierpopula-ties.De Staatssecretaris zal ... Lid Kostic´.Kamerlid Kostic´ (PvdD):Ik hoor de voorzitter zuchten. Ik snap het. Ik snap de zucht. Maar dit gaateven concreet over de motie die is aangenomen. Daarin stond dat hetslecht gaat met de populaties van een aantal diersoorten. De motie vroegom daar maatregelen op te nemen. Hoe gaat de Staatssecretaris datdoen? Daar wilde ik een brief over. Dat wilde ik even concreet stellen.De voorzitter:Ik zie hem knikken. De Staatssecretaris is er dus uit.−De Staatssecretaris zal de Kamer na de zomer informeren over hetonderzoek en de mogelijkheden inzake het aanpassen van regelgevingvoor het vissen op rivierkreeften door sportvissers, en de gesprekkenmet diverse belanghebbenden hierover.De vraag was nog wanneer na de zomer die brief zal komen.Staatssecretaris Rummenie:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46240 Ik heb toegezegd dat ik in gesprek ga en dat ik feedback daarover zalgeven.De voorzitter:De vraag is dus wanneer die brief aan de Kamer over die gesprekken naarde Kamer gestuurd wordt.Staatssecretaris Rummenie:In het najaar.De voorzitter:Ja, dank u wel.−De Kamer wordt later dit jaar geïnformeerd over investeringen innatuurbrandbeheersing en de mogelijkheden met betrekking totbeheerbranden. Dat is een toezegging aan mevrouw Veltman.De vraag was nog even wanneer later dit jaar. Om welke datum gaat het?Staatssecretaris Rummenie:Dat wordt ook dit najaar, voorzitter.De voorzitter:−In het derde kwartaal van 2025 zal de Kamer worden geïnformeerdover gesprekken met terreinbeherende organisaties, de mogelijkhedeninzake groene boa’s en de minimale uitvoering van toezichts- enhandhavingsactiviteiten.−De Kamer wordt na de zomer geïnformeerd over het programma omtot een Natuurplan te komen.De vraag is wanneer na de zomer. Voor welke datum?Staatssecretaris Rummenie:Ik dacht dat ik dat al gespecificeerd had, voorzitter. Het derde kwartaal.De voorzitter:Derde kwartaal. Dan de laatste.−De Staatssecretaris van LVVN zal voor het volgende commissiedebatNatuur de Kamer informeren over het Noorse model inzake hetallemansrecht als het gaat over toegang tot de natuur. Dat is eentoezegging aan mevrouw Van der Plas.Daarmee komt deze vergadering tot een einde. Ik zal nogmaals ... O,mevrouw Veltman, u heeft nog een vraag?Mevrouw Veltman (VVD):Ik mis eigenlijk een toezegging, of ik heb het niet goed begrepen. DeStaatssecretaris heeft aangegeven nog terug te komen op het expertise-centrum. Hij is in gesprek met allerlei partijen. Ik weet niet of het eentoezegging was of dat het sowieso op de planning stond. O, het stondsowieso op de planning? Oké. Dat wordt opgericht in 2026. Daarover hebik vervolgens, net als over het convenant, gezegd: ik zou wat meerurgentie willen. Ik overweeg daar in een motie wat mee te doen.Staatssecretaris Rummenie:Dat is begin 2026.De voorzitter:Maar dan is het nu een toezegging geworden? Ja. Dank u wel.Dan wil ik nog even mijn excuses aanbieden voor het moment dat ik uitmijn rol viel. Dat was echt bedoeld om praktisch en snel te zijn. Ik hoopdat ik de volgende keer kan rekenen op het voorzitterschap van mijncollega’s als onze voorzitters niet komen opdagen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46241 Dank aan de Staatssecretaris voor de heldere antwoorden. Dank aan hetpubliek op de tribune, de ondersteuning, de Kamerleden en de griffie. Totde volgende keer.Sluiting 16.48 uur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 46242