Aanpak ondermijnende criminaliteit, goed bestuur en integriteit in de Caribische landen van het Koninkrijk

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 IVVaststelling van de begrotingsstaten vanKoninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)voor het jaar 2026Nr. 7 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES EN DE MINISTER VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 september 2025Tijdens het begrotingsdebat van 23 oktober 2024 deed de Staatssecretarisvan Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een toezegging aan lidAukje de Vries (VVD) om tot een effectievere en stevigere aanpak op hetgebied van ondermijning en corruptie te komen. Op 23 januari jl. diendelid Aukje de Vries tijdens het verzameldebat CAS tevens een motie in om«in de nieuwe aanpak voor goed bestuur in te zetten op een stevigereaanpak op het gebied van fraudebestrijding, ondermijnende criminaliteit,bestrijding van corruptie en het bevorderen van integriteit».1In deze brief geven wij, de Minister van Justitie en Veiligheid en deStaatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gezienonze beide betrokkenheid bij de onderwerpen ondermijning, corruptie enintegriteit, opvolging aan zowel de toezegging als de motie. Conform deinhoud van de motie richten wij ons hierbij op de autonome landenAruba, Curaçao en Sint Maarten.2De aanpak van grensoverschrijdende en ondermijnende criminaliteit,fraudebestrijding, de bestrijding van corruptie en het bevorderen vanintegriteit zijn primair autonome landsaangelegenheden. Tegelijkertijdonderschrijven alle landen in het Koninkrijk het belang van samenwerkingom de rechtsstaat en goed bestuur te versterken. Nederland ondersteuntAruba, Curaçao en Sint Maarten door capaciteit, expertise en middelen terbeschikking te stellen voor de bestrijding van ondermijning. Dit is ook inhet belang van Nederland; immers het tegengaan van ondermijning in de1Kamerstukken II, 2024–2025, 36 600 IV, nr. 45.2Voor de inzet van dit kabinet op het gebied van goed bestuur en integriteit op Bonaire, SintEustatius en Saba verwijzen wij u naar de Agenda Goed Bestuur BES die de Staatssecretarisvan Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 1 september jl. met uw Kamer heeft gedeeld(Kamerstuk 36 600 IV, nr. 73). kst-36800-IV-7ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 71 Caribisch laden van het Koninkrijk kan voorkomen dat criminelenetwerken via de Latijns-Amerikaanse en Caribische (LAC-)regio eentoegangspoort vinden naar Europa, en zo de veiligheid en integriteit vande Nederlandse samenleving ondermijnen.In deze brief gaan wij in op de inzet en ondersteuning die Nederland biedtom de strafrechtelijke en bestuurlijke aanpak van ondermijnendecriminaliteit in Aruba, Curaçao en Sint Maarten te versterken, zoals diereeds bestaat met focus op fraudebestrijding, de bestrijding van corruptieen het bevorderen van integriteit. Tevens beschrijven wij de gezamenlijkeambities binnen het Koninkrijk om hier steviger en effectiever op teacteren. Ten slotte lichten wij toe hoe Nederland samen met Aruba,Curaçao en Sint Maarten werkt aan goed bestuur en integriteit. In hetJustitieel Vierpartijen Overleg (JVO) in januari 2026 zal nader gesprokenworden over de brede ondermijningsproblematiek, zoals die wordtervaren in het Caribisch deel van het Koninkrijk.Aanpak van ondermijnende criminaliteitDe aanpak van ondermijnende criminaliteit in het Caribisch deel van hetKoninkrijk is al geruime tijd een prioriteit van de Nederlandse regering.Ondermijning is een breed begrip dat uiteenlopende vormen vangeorganiseerde criminaliteit, bestuurlijke kwetsbaarheid, misbruik vankwetsbare groepen en vermenging van onder- en bovenwereld omvat.Steeds vaker zien wij dat criminele individuen en netwerken, zowel inNederland als in Aruba, in Curaçao en in Sint Maarten, gebruik (proberente) maken van legale structuren, zoals (overheids)bedrijven, overheden enfinanciële instellingen, om criminele activiteiten te faciliteren, te verhullenof te beschermen.3 De weerbaarheid van de rechtsstaat en het maatschap-pelijk vertrouwen in publieke instituties staan hierdoor onder druk.De geografische ligging en de kleinschaligheid van het Caribisch deel vanhet Koninkrijk creëren specifieke kwetsbaarheden voor de rechtsstaat dieniet volledig te vergelijken zijn met de uitdagingen in EuropeesNederland. De ligging nabij Latijns -en Noord-Amerika en de handelroutesnaar Europa maken het Caribisch deel van het Koninkrijk extra kwetsbaarvoor onder andere de smokkel van drugs en wapens, evenals mensen-handel en mensensmokkel. Tevens resulteert de kleinschaligheid van hetbestuurlijke en maatschappelijke veld in een hogere mate van onderlingeverwevenheid. Beperkte personele capaciteit en een relatief forseinformele economie faciliteren een kwetsbaarheid voor lokale vormen vanondermijning, bijvoorbeeld via corruptie, schijnbedrijven of misbruik vanvergunningstelsels. Deze lokale vormen van ondermijning hebben zichregelmatig gemanifesteerd rond publieke figuren, zoals vooraanstaandepolitici, ambtenaren of ondernemers.De in de motie van lid Aukje de Vries genoemde uitdagingen voor derechtsstaat van Aruba, Curaçao en Sint Maarten hangen voornamelijksamen met de verwevenheid van bestuur en maatschappij. De regeringenbinnen het Koninkrijk delen een gezamenlijke verantwoordelijkheid omdeze vormen van ondermijning tegen te gaan, omdat zij het functionerenvan het openbaar bestuur en het vertrouwen van burgers in een eerlijke,integere overheid schaden. Burgers in het gehele Koninkrijk moetenkunnen rekenen op een solide, weerbare rechtsstaat.3Kamerstukken 2020–21, 35 570 IV, nr. 34, waarin zowel aandacht wordt besteed aan het rapportvan de Adviesraad Internationale Vraagstukken over veiligheid en rechtsorde in het Caribischgebied als de studie van Insight Crime over georganiseerde criminaliteit in het hele Koninkrijk.Ook de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden staat stil bij het tegengaan vangeorganiseerde, ondermijnende criminaliteit.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 72 Onlosmakelijk verbonden met de genoemde, meer bestuurlijkefenomenen van ondermijning is het grensoverschrijdende karakter vanondermijnende criminaliteit. De kwetsbaarheid, die voortvloeit uit deligging van de eilanden en hun verbondenheid met Europa, maakt dat degrenzen van Aruba, Curaçao en Sint Maarten aanvullende versterkingnodig hebben. Hiertoe investeert Nederland sinds 2021 middels debegroting van het Ministerie van BZK in de versterking van het grenstoe-zicht, in de vorm van extra personeel bij de Koninklijke Marechaussee ende Douane.4 Daarnaast werkt Nederland vanuit de internationale aanpakvan ondermijnende criminaliteit intensief samen met bron- en transit-landen in de LAC-regio. Uw Kamer wordt hier halfjaarlijks over geïnfor-meerd door de Minister van JenV.5 In de periodieke schriftelijke terugkop-peling van het Justitieel Vierpartijen Overleg (JVO) zult u geïnformeerdworden over de voortgang op de ingediende motie van lid Mutluer(GL-PvdA) tijdens het tweeminutendebat Justitieketen van het Caribischdeel van het Koninkrijk van 6 november 2024, die hoofdzakelijk toeziet opdrugs -en mensenhandel in de LAC-regio.6In de rest van deze brief belichten wij, in lijn met de motie van lid Aukje deVries, de Nederlandse inzet en ondersteuning die wordt geboden bij deaanpak van de meer bestuurlijke vormen van ondermijning. Binnen dezeinzet onderscheiden wij drie verschillende componenten: allereerst destrafrechtelijke samenwerking binnen het Koninkrijk, vervolgens debestuurlijke aanpak van ondermijning, en als laatste het bevorderen vangoed bestuur en integriteit.Strafrechtelijke aanpakSinds 2017 ondersteunt Nederland vanuit de begrotingen van BZK enJenV drie belangrijke ketenpartners bij de strafrechtelijke aanpak vanondermijning in Sint Maarten en in Curaçao, te weten het Recherchesam-enwerkingsteam (hierna: RST), het Openbaar Ministerie van Curaçao, vanSint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: OM Carib) enhet Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, van Curaçao, van SintMaarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: Gemeenschap-pelijk Hof van Justitie). De beschikbare middelen stellen deze driediensten in staat om essentiële capaciteit en expertise aan te trekken enonderzoek te doen naar ondermijnende criminaliteit met een sterkfinancieel-economisch karakter, zoals belastingfraude, verduistering vanoverheidsgeld, vervalsing van documenten en witwassen.Met de beschikbare middelen zijn grote strafrechtelijke onderzoekenuitgevoerd naar onder andere politically exposed persons (PEPs),medewerkers van (overheids)bedrijven en andere betrokkenen. Hoewelover individuele casuïstiek en rapportages door de betrokken keten-partners geen uitspraken gedaan kunnen worden, laat het aantaluitgevoerde onderzoeken, die ook tot onherroepelijke uitspraken zijngekomen, zien dat de ondermijningsaanpak effectief is. Deze effectiviteitwerkt op drie niveaus: zij bestraffen ten eerste crimineel gedrag vanhooggeplaatste of publiek zichtbare personen, maken ten tweedebestuurlijke en institutionele kwetsbaarheden zichtbaar en hebben alslaatste een uitstraling naar de samenleving door te laten zien dat niemandboven de wet staat. Daarmee dragen zij bij aan het herstel en behoud vanvertrouwen in het openbaar bestuur.4Overeengekomen in het Protocol inzake de Versterking grenstoezicht in de Caribische landenvan het Koninkrijk5Kamerstukken II, 2024–25, 29 911, nr. 469.6Kamerstukken II, 2024–25, 29 279, nr. 907.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 73 In 2021 is besloten de projectmatige aanpak in Sint Maarten en Curaçao,die tot dan toe jaarlijks EUR 12 miljoen bedroeg, via een ingroeimodel teverdubbelen tot jaarlijks EUR 24 miljoen in 2025.7 Het belangrijkste doelvan deze intensivering was de ondermijningsaanpak te bestendigen en uitte breiden naar Aruba om zo tot een duurzame, regionale en meerintegrale aanpak te komen. Vanuit deze gedachte is sinds de uitbreiding in2021 ook het Openbaar Ministerie van Aruba betrokken.De volledige ingroei van de jaarlijkse beschikbare gelden in 2025 gafaanleiding om de gezamenlijke doelstellingen van de ondermijnings-aanpak tussen de Ministeries van BZK en JenV, het RST, OM Carib, OMAruba en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie aan te scherpen, met alsdoel de aanpak te verstevigen. In de aanscherping is stilgestaan bij eenaantal terugkerende uitdagingen. Allereerst zorgt de beperkte capaciteitbij lokale diensten voor een vermindering van de slagkracht en een sterkeafhankelijkheid van tijdelijk uitgezonden personeel. Hierdoor gaatwaardevolle kennis en expertise verloren. Daarnaast drukken de extraonderzoeken en veroordelingen op de reeds overvolle detentiefaciliteiten.Als laatste wordt de samenwerking tussen de Landen en betrokkendiensten bemoeilijkt door het ontbreken van benodigde wetgeving overinformatie-uitwisseling.Op basis van bovenstaande uitdagingen zijn de volgende gezamenlijkeambities tot en met 2028 geformuleerd:•Vergroten van de operationele capaciteit en expertise voor het doenvan strafrechtelijke onderzoeken naar financieel-economischecriminaliteit. Hiervoor worden meer rechercheurs ingezet via het RST.Daarnaast groeien ook de openbaar ministeries door, zowel bij hetCentraal Team van OM Carib als bij OM Aruba. Het GemeenschappelijkHof van Justitie breidt vooral de ondermijningsunit op Aruba uit.•Vasthouden aan een (ei)landsoverstijgende en Koninkrijksoverstij-gende aanpak van ondermijning, op basis van een gezamenlijkeanalyse van ondermijningsbeelden. Het is daarbij belangrijk alsKoninkrijk om gezamenlijk op te trekken en ook regionale samenwer-king te zoeken met (ei)landen buiten het Koninkrijk, specifiek in deLAC-regio.•Werken aan het verbreden van de beschikbare kennis via het regionaleOndermijningsplatform om beter zicht te krijgen op belangrijkefenomenen zoals criminele geldstromen. Deze kennis versterken wijook in de operatie door een pilot te draaien met de inzet van eenvermogenstraceerder. Daarnaast verbeteren we de beslagprocessenom na een veroordeling geld en andere bezittingen effectiever af tekunnen pakken.•Rekening houden met de disbalans binnen de rechtshandhavingske-tens op de Caribische landen, die zich binnen de aanpak van ondermij-ning onder andere uit in beperkte capaciteit bij lokale opsporingsdien-sten en het grote tekort aan detentiefaciliteiten. Zo worden middelenbeschikbaar gesteld voor opleidingen en trainingen bij de Landsrecher-ches en het Afpakteam in Aruba. Daarnaast werken de ketenpartnersaan de inzet van alternatieve interventiestrategieën om zo de justitiëleketen waar mogelijk te ontzien zonder aan effectiviteit in te boeten.•We verhogen de efficiëntie van de beschikbare personele capaciteitdoor meer te focussen op informatiegestuurde inzet van mensen enmiddelen. Dit vraagt ook om makkelijkere informatie-uitwisseling engegevensdeling tussen de Caribische landen en tussen de Caribischelanden en Europees Nederland.7Kamerstukken II, 2020–2021, 35 420, nr. 177 en 186.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 74 Bestuurlijke aanpakDe aanpak van ondermijning loopt niet enkel via de strafrechtelijke lijn.Nederland werkt samen met het Caribisch deel van het Koninkrijk ook aande bestuurlijke aanpak van ondermijning. De bestuurlijke aanpak vanondermijning is het geheel van activiteiten van het openbaar bestuur diegericht zijn op het bestrijden, voorkomen, belemmeren en frustreren vancriminele activiteiten, in samenwerking met andere partners binnen een(geïntegreerde) aanpak. Hiertoe is het Protocol inzake de bestuurlijkeaanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit in deCaribische landen van het Koninkrijk vastgesteld.8 Het Ministerie van BZKmaakt hiervoor sinds 2021 jaarlijks EUR 1 miljoen vrij. Met deze aanpakzijn de afgelopen jaren onder andere projecten gestart om wetgeving aante passen die de mogelijkheid bieden om vergunningen te weigeren of inte trekken, vergelijkbaar met de Wet Bibob in Nederland,. Daarnaasthebben de drie landen recent een campagne gelanceerd, www.notonou-risland.com, gericht op meer bewustwording van ondermijning in desamenleving. Belangrijk doel hierbij is het bewerkstelligen van eengedragsverandering en betere signalering van misstanden door burgers,bedrijven en ambtenaren. De landen werken alle drie toe naar een vastplatform, vergelijkbaar met de Regionale Informatie en Expertise Centra(RIEC’ in Nederland, om zo gericht in te kunnen zetten op de aanpak vanondermijning. De verwachting is dat dit eind 2026 gereed moet zijn.Goed bestuur en integriteitRechtshandhaving, en daarmee ook de versterking van de rechtsstaat,bestrijding van ondermijning en de aanpak van corruptie, is een landsaan-gelegenheid van Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Binnen het Koninkrijkwerken we als landen samen, waar alle elkaar – waar mogelijk en gewenst– ondersteuning kunnen bieden, onder andere via hulp- en bijstandsver-zoeken. De afgelopen jaren hebben de Caribische landen diverse stappengezet ter versterking van goed bestuur en integriteit, mede tervoorkoming van corruptie.Integriteitsonderzoeken en adviseringIn Sint Maarten is sinds 2019 de Integriteitskamer actief. Conform deLandsverordening Integriteitskamer is de kamer onder andere belast methet op eigen initiatief of op verzoek geven van adviezen, het doen vanvoorstellen over het beleid ter algemene integriteitsbevordering van SintMaarten en het doen van onderzoek. Aruba heeft de LandsverordeningBureau Integriteit en sinds 2021 is daar Bureau Integriteit Aruba actief. Ditbureau houdt zich onder andere bezig met fungeren als meldpunt,verrichten van onderzoek naar integriteitsschendingen en advisering overintegriteitsbeleid. Zowel de Integriteitskamer Sint Maarten en het BureauIntegriteit Aruba focussen ook op het creëren van bewustwording. InCuraçao zijn er concrete plannen om een integriteitsbureau op te zetten.Verder hebben de Caribische landen regelgeving op het gebied vanfinanciering van politieke partijen en wijze van screenen van nieuwebewindspersonen en worden verschillende trainingen op het gebied vanintegriteit verzorgd voor de ambtenarenapparaten. Desgewenst kanNederland de landen ondersteunen bij hun activiteiten op dit gebied.Integrity Summit Dutch CaribbeanOp initiatief van de integriteitsbureaus in de Caribische landen, insamenwerking met de integriteitsbureaus in Caribisch Nederland, is in8Staatscourant 2023, 33574 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 75 2023 gestart met een Integrity Summit Dutch Caribbean, gefaciliteerddoor BZK. De Integrity Summit is een jaarlijks terugkerend congres, metals primair doel de expertisebevordering van de integriteitsfunctiona-rissen van Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten.Aan de Integrity Summit hebben ook de integriteitsfunctionarissen van deKustwacht Caribisch Gebied, het Gemeenschappelijk Hof van Justitie, hetOM Carib, Korpspolitie Caribisch Nederland (KPCN), Justitiële InrichtingCaribisch Nederland (JICN), Bureau Rijksvertegenwoordiger, KoninklijkeMarechaussee, het Ministerie van Bestuur, Planning en Dienstverlening enhet Ministerie van Justitie van Curaçao deelgenomen. Expertisebevor-dering is essentieel om de integriteit binnen de overheidsorganisaties oppeil te brengen of te houden. Daarnaast vindt uitwisseling plaats overonder andere het opzetten van meldstructuren, gedragscodes, de rol vanvertrouwenspersonen en het doen van onderzoek. In november 2025 zalde Integrity Summit plaatsvinden op Aruba.Caribisch kenniscentrum integriteitsbevorderingEen uitkomst van de afgelopen Integrity Summit is de wens om te komentot een Caribisch kenniscentrum integriteitsbevordering. In april 2025 iseen verkenning gestart naar de mogelijkheden om dit op te zetten. Dezeverkenning zal ingaan op de vorm en reikwijdte van het centrum. Duidelijkis dat het centrum moet fungeren als verzamelplaats, aanspreekpunt enplatform voor kennis, ervaringen, wetenschappelijk onderzoek enopleidingen omtrent integriteitsbevorderingen binnen de openbare sectorin het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het is de bedoeling dat ditkenniscentrum de lasten van de gebruikers verlicht, dat gebruikerservaringen kunnen delen en inzetten bij hun werkzaamheden en dat hetbijdraagt aan het netwerk van integriteitsorganisaties. De verkenning zalin november 2025 gereed zijn. Op basis van deze verkenning zal bekekenworden hoe de realisatie van het kenniscentrum plaats kan vinden in2026.MonitoringZoals hierboven aangegeven lopen er diverse activiteiten in de Landen ophet gebied van goed bestuur en integriteitsbevordering. Het is belangrijkom dit ook te monitoren, zodat duidelijk wordt waar extra inzet nodig isom bijvoorbeeld huidige wet- en regelgeving aan te passen of meerbewustwordingsactiviteiten te ontplooien. Wij zijn in gesprek met deLanden hoe voortgang op trajecten op het gebied van goed bestuur enintegriteit het beste effectief gemonitord kan worden, bijvoorbeeld aan dehand van de reeds in de landen uitgevoerde National Integrity SystemAssessments of door een derde partij. Daarnaast hebben de afgelopenperiode verdere gesprekken plaatsgevonden met Transparency Interna-tional over mogelijke instrumenten van monitoring, gelet op hun kennisen ervaring naar het volgen van trends in integriteit en corruptie over dehele wereld. Later dit jaar zullen wij uw Kamer hier nader over informeren.Tot slotMet deze brief hebben wij inzicht gegeven in de Nederlandse inzet in deCaribische landen van het Koninkrijk op de strafrechtelijke en bestuurlijkaanpak van ondermijning, de bevordering van goed bestuur en integriteit,en waar de samenwerking zich de komende periode op zal richten. Om toteen effectieve en duurzame aanpak te komen is het belangrijk om oog tehebben voor de lokale Caribische context waarin deze activiteitenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 76 plaatsvinden. Samenwerking met zowel de Caribische, uitvoerings- alsinterdepartementale partners is daarom een belangrijke randvoorwaardevoor beter begrip en succes.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van MarumDe Minister van Justitie en Veiligheid,F. van OostenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 77