Defensie-industrie - Kritieke grondstoffen en risicovolle afhankelijkheden in de toeleveringsketens

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 326 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VANDEFENSIE EN VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 januari 2025Via deze brief informeren wij uw Kamer over onze inzet ten aanzien vankritieke grondstoffen en kwetsbare toeleveringsketens binnen dedefensie-industrie.We zijn in Nederland, en in de Europese Unie, sterk afhankelijk van anderelanden voor onze kritieke grondstoffen, en daarmee ook de daarvanafgeleide halffabricaten en componenten. Dat maakt ons kwetsbaar.Landen kunnen hun machtspositie in grondstoffenketens misbruiken omandere landen onder druk te zetten. Bijvoorbeeld door de export vankritieke grondstoffen te beperken of te bemoeilijken door het opleggenvan heffingen. Onder andere de defensie-industrie kan hierdoor flinkgeraakt worden, wat direct een invloed zal hebben op de mogelijkhedenvan de defensie-industrie om onze krijgsmacht te ondersteunen in haaroperaties. Hierdoor hebben risicovolle strategische afhankelijkheden vanonze defensie-industrie ten aanzien van kritieke grondstoffen een directgevolg voor de veiligheid van ons Koninkrijk.Het kabinet zet daarom, via de Nationale Grondstoffenstrategie (NGS), inop een aanpak om ook binnen de defensie-industrie de leveringszekerheidte verhogen, risicovolle afhankelijkheden van kritieke grondstoffen teverminderen, en het risico van mogelijke disrupties binnen de toeleve-ringsketens te mitigeren. Dit in lijn met de motie van het Lid Van Der Werf(Kamerstuk 36 600 X, nr. 25)1. Wij kiezen er daarbij voor om ons tot dezomer 2025 als eerste stap te richten op het ontwikkelen van eenpubliek-private routekaart om risicovolle afhankelijkheden voor militaireschepen inzichtelijk te maken en mogelijke interventies en bijpassendinstrumentarium te identificeren. Deze keuze is in het verlengde van de1Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2025 |Tweede Kamer der Staten-Generaal kst-32852-326ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3261 keuzes opgenomen aan de recente voorraadvormingsbrief2 gestuurd doorde Minister van Economische Zaken. Bij succes van deze pilot kunnenandere productgroepen binnen de defensie-industrie volgen. Wij lichtendeze aanpak verderop in deze brief nader toe (zie verder onder 3).Het Ministerie van Economische Zaken heeft in samenwerking met hetMinisterie van Defensie ook twee onderzoeken laten verrichten naargrondstoffen en de defensie-industrie. Deze delen we graag als bijlage bijdeze brief.Het eerste onderzoek is een overkoepelend onderzoek naar de afhankelijk-heden binnen de gebieden van de Defensie Industrie Strategie (DIS)3 tenaanzien van kritieke grondstoffen en componenten. Het gaat hier om deindustriële capaciteiten en technologieën die binnen de DIS als kritischvoor Nederland worden beschouwd en die noodzakelijk zijn om deambitie te verwezenlijken om bepaalde militaire capaciteiten zelf teontwerpen en te produceren. Het onderzoeksrapport, opgesteld door hetonderzoeksbureau Berenschot, bevat aanbevelingen om binnen deDIS-gebieden de risicovolle afhankelijkheden van kritieke grondstoffen encomponenten te verminderen. Zie verder onder 1.Het tweede onderzoek, is een onderzoek naar de risicovolle afhankelijk-heden ten aanzien van kritieke grondstoffen en componenten binnen eenbekend marine systeem (het Luchtverdedigings- en Commando Fregat,LCF). Dit onderzoeksrapport is opgesteld door het onderzoeksbureauHaags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en het advieskantoorPriceWaterhouseCoopers (PWC) (zie verder onder 2).1. Appreciatie van het rapport «Dependencies, risks andmeasures regarding the use of critical raw materials within theDutch Defence Industry Strategy areas» opgesteld door Beren-schot Het rapport van Berenschot levert een waardevolle bijdrage aan hetinzichtelijk maken van de kritieke grondstoffen die binnen deDIS-gebieden worden gebruikt en de bijbehorende toeleveringsrisico’s.Door de analyse op te splitsen naar specifieke DIS-sectoren, biedt hetrapport een beeld van de risico’s die de Nederlandse defensie-industrieloopt door haar afhankelijkheid van deze materialen. Berenschot heefthiermee een goed overzicht geleverd van zowel de gebruikte materialenals de bedrijfsimpact, en heeft deze afgewogen tegen de toeleveringsri-sico’s.De identificatie van de bovengemiddelde risico’s in de sectoren DirectedEnergy Weapons, ruimtevaart en satellieten, en observatie- en informatie-verzamelsystemen onderstreept de urgentie van gerichte maatregelen indeze gebieden. De aanbevelingen van Berenschot zijn goed gestructu-reerd en worden gepresenteerd op basis van de verhouding tussenimpact en benodigde inspanning. Dit onderscheid vergemakkelijkt debesluitvorming door inzicht te bieden in de effectiviteit en uitvoerbaarheidvan verschillende opties.De aanbevelingen aan de overheid – zoals het accepteren van eengeopolitieke «premie» bij verwerving, en het opnemen van kritiekegrondstoffen in aanbestedingen – bieden concrete mogelijkheden diebinnen bereik liggen met redelijke inspanningen. Ze vereisen echter weleen gerichte en consistente aanpak om de beloofde hoge impact terealiseren. In de nieuwe Strategische Agenda voor Kennis, Innovatie en2Kamerbrief voorraadvormingsprogramma kritieke grondstoffen | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl3Nota Defensie Industrie Strategie | Beleidsnota | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3262 Industrie – Defensie, die Q1 2025 naar de Kamer verstuurd wordt, wordende aanbevelingen van de twee in deze brief behandelde onderzoekenbetrokken.Ook de aanbevelingen voor de defensie-industrie zelf zijn helder enrealistisch, waarbij Berenschot zich richt op het versterken van dewaardeketens door het stimuleren van onderzoek naar alternatieven,samenwerking met Original Equipment Manufacturers (OEM’s) en hetverbreden van toeleveringsketens. Deze maatregelen vragen volgensBerenschot een (middel-)hoge inspanning, maar leveren een waardevollebijdrage aan de weerbaarheid van de sector.In het geheel biedt het rapport een basis voor zowel de overheid alsindustriepartners om gerichte stappen te ondernemen in het beheersenvan afhankelijkheden binnen de toeleveringsketen en versterkt het rapporthet beleidskader binnen de Defensie Industrie Strategie (DIS). Het biedtzowel strategische als pragmatische oplossingen om de afhankelijkheidvan kritieke grondstoffen binnen de Nederlandse defensie-industrie teverminderen, in punten 3 en 4 lichten wij onze aanpak verder toe.2. Appreciatie van het rapport: «Raw material and supply chainvulnerabilities in the Dutch defence sector: An analysis of the AirDefence & Command Frigate» door HCSS en PwC Het rapport van het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS) enPwC onderzoekt de kwetsbaarheden binnen de toeleveringsketen met eenfocus op de kritieke grondstoffen van het Luchtverdedigings- en Comman-dofregat (LCF). Door dit specifieke militaire platform – ontworpen engebouwd door de Nederlandse defensie-industrie – als casestudy tekiezen, bieden HCSS en PwC waardevolle inzichten in de geopolitiekeafhankelijkheden en risico’s, met name rond kritieke grondstoffen. Hetrapport heeft als doel om concrete beleidsaanbevelingen aan te reikenvoor het vergroten van de weerbaarheid en het reduceren van versto-ringsrisico’s in de toeleveringsketen.In de toeleveringsketen van complexe systemen, zoals de marinebouw,levert de OEM (Original Equipment Manufacturer) het eindproduct, terwijlTier-1 leveranciers gespecialiseerde onderdelen/systemen direct aan deOEM leveren en Tier-2 leveranciers weer onderdelen of grondstoffen aanTier 1 leveren.Opmerkelijk is de constatering in het onderzoek dat informatie over detoeleveringsketen, voorbij de Tier-1 leveranciers, schaars blijkt. Er is op ditmoment weinig inzicht in de diepere ketendetails of risico’s metbetrekking tot kritieke grondstoffen. Dit wijst op een potentieel strate-gische kwetsbaarheid en benadrukt de noodzaak voor een meer transpa-rante toeleveringsketen.HCSS en PwC presenteren een reeks concrete aanbevelingen die deNederlandse overheid en defensie-industrie kunnen helpen om dezeafhankelijkheden beter te begrijpen en beheersen. De nadruk ligt op eengestructureerde aanpak op basis van impact en benodigde inspanning. Zoraden de onderzoekers aan om het bewustzijn binnen overheid enindustrie te vergroten en de defensie-industrie te integreren in activiteitenrondom kritieke grondstoffen (de Nationale Grondstoffenstrategie).Tevens raden de onderzoekers aan om de toeleveringsketen te versterkendoor verbeterde respons op verstoringen en criteria in de verwerving doorDefensie op te nemen zodat de robuustheid en veerkracht van detoeleveringsketen versterkt wordt. En raden de onderzoekers aan om dedefensie-industriële basis verder uit te breiden door nationale eninternationale samenwerking te bevorderen. Deze aanbevelingen dragenbij aan een strategisch beleid dat gericht is op zowel korte- als lange-termijnveiligheid. In punten 3 en 4 lichten wij onze aanpak verder toe.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3263 Het rapport beveelt aan om, door het opstellen van routekaarten, eenduidelijk pad naar een circulaire, robuuste en veerkrachtige toeleverings-keten te creëren. De aanbevelingen in dit rapport dragen bij aan hetcreëren van een gezamenlijke aanpak die de weerbaarheid van dedefensie-industrie zal versterken. Ook deze aanbeveling zullen wemeenemen in het verder ontwikkelen van maatregelen die risicovolleafhankelijkheden ten aanzien van kritieke grondstoffen binnen dedefensie-industrie moeten verminderen.3. Starten van een routekaarttraject voor de defensie-industrie De resultaten van beide onderzoeken bevestigen onze overtuiging omonder de Nationale Grondstoffen Strategie (NGS) routekaarten (plannenvan aanpak) ook specifiek de defensie-industrie op te nemen.In het eerste kwartaal van 2025 starten we een pilot om de routekaartsys-tematiek te testen binnen de defensiesector, met als focus de product-groep militaire schepen. Eerst onderzoeken we of er privaat draagvlak isom deze aanpak uit te voeren. De keuze voor militaire schepen is medegebaseerd op de uitkomsten van het onderzoek van HCSS. Daarnaastbiedt deze productgroep een voordeel: de volledige productieketen isbinnen Nederland aanwezig, waardoor de Nederlandse industrie eensleutelrol kan spelen in de uitvoering van het routekaarttraject.Met de routekaartsystematiek ontwikkelt het Ministerie van EconomischeZaken binnen de NGS gestructureerde en gestandaardiseerde trajectenom risicovolle afhankelijkheden binnen waardeketens met kritiekegrondstoffen stap voor stap inzichtelijk te maken en mogelijke interventiesen bijpassend instrumentarium te identificeren. Dit in een samenwerkingtussen de overheid, kennisinstellingen en bedrijven binnen een bepaaldeproductgroep. Nadat mogelijke interventies helder zijn, kan beslotenworden welke interventies door de overheid, bedrijven en kennisinstitutenopgepakt worden.Binnen deze routekaart zullen de aanbevelingen van Berenschot en HCSSeen prominente plaats krijgen. Hierbij zal ook, met verwijzing naar de briefvan het Ministerie van Economische Zaken betreffende «Voorraadvor-mingsprogramma kritieke grondstoffen»4, met voorrang gekeken wordennaar de mogelijkheden van voorraadvorming als instrument voorverhoogde leveringszekerheid. Het Nederlands Materialen Observatorium(NMO) zal vanaf de start begin 2025 een rol spelen door op gestandaardi-seerde wijze de benodigde informatie te vergaren, data te leveren, trendsen risico’s te monitoren en rapporteren, en door te ondersteunen bij hetidentificeren van alternatieven.Bij positieve resultaten willen we het routekaarttraject uitbreiden naarmeerdere productgroepen binnen de defensie-industrie, zodat we eenbredere impact kunnen realiseren. Indien uit de pilot blijkt dat maatwerknoodzakelijk is ten opzichte van civiele productgroepen, dan zal dit alsbasis dienen voor een specifieke aanpak.4. Aan de slag De komende maanden werken we nationaal en internationaal door enzullen we uw Kamer in de zomer van 2025 met een update informerenover de resultaten van de eerste pilot en welke vervolgstappen ergenomen worden om de defensie-industrie minder afhankelijk te latenworden van kritieke grondstoffen en componenten. In de nieuweStrategische Agenda voor Kennis, Innovatie en Industrie – Defensie, die4Grondstoffenvoorzieningszekerheid | Tweede Kamer der Staten-GeneraalTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3264 Q1 2025 naar de Kamer verstuurd wordt, worden de aanbevelingen vande twee in deze brief behandelde onderzoeken betrokken.Ook de Speciaal Vertegenwoordiger Grondstoffenstrategie, de heerCastelein, en de gezant Maritieme Maakindustrie, de heer Van der Staaij,zullen zich de komende periode samen actief inzetten voor het welslagenvan de pilot, en het goed aanhaken van het bedrijfsleven hierop.We kijken ernaar uit om met uw Kamer en overige partners samen tewerken aan het versterken van de leveringszekerheid van kritiekegrondstoffen in Nederland.De Minister van Economische Zaken,D.S. BeljaartsDe Minister van Defensie,R.P. BrekelmansDe Staatssecretaris van Defensie,G.P. TuinmanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3265