Verslag Energieraad 16 december 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-33Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en EnergieNr. 1110 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 januari 2025Bijgevoegd vindt u het verslag van de formele Energieraad die op16 december 2024 plaatsvond in Brussel.Middels deze brief geeft het kabinet ook opvolging aan de toezegging uithet Commissiedebat van 12 december jl. om de Kamer te informeren overwelke gebieden aangewezen kunnen worden als versnellingsgebieden inde REDIII.Gebieden die voor REDIII aangewezen kunnen worden, zijn enerzijdsgebieden met potentie voor de opwek van hernieuwbare energie enanderzijds gebieden voor de infrastructuur (netten en opslag) om diehernieuwbare energie te integreren in het energiesysteem. De gebiedenmogen op land of water liggen, en de grootte is onbepaald. Natuurge-bieden zijn in beginsel uitgesloten, behalve voor infrastructuur waarvoorgeen alternatieve locatie beschikbaar is waarmee het natuurgebied kanworden vermeden. Voor de gebieden geldt dat deze voldoende homogeenmoeten zijn met het oog op eventuele natuur- of milieueffecten.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. Hermans kst-21501-33-1110ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11101 Verslag formele Energieraad 16 december 2024 Op 16 december vond in Brussel de formele Energieraad plaats. Op deagenda stond het vaststellen van de Raadsconclusies over geothermie eneen beleidsdebat over de prioriteiten uit het werkprogramma van denieuwe Eurocommissaris voor Energie en Wonen, Dan Jørgensen.Daarnaast stonden er nog verschillende diversenpunten op de agenda. DeEuropese Commissie (hierna: Commissie) gaf informatie over het vervolgvan het Grid Action Plan, internationale energierelaties en de voorzie-ningszekerheid van de EU voor aankomende winter. Het Hongaarsevoorzitterschap gaf een terugkoppeling van de conferentie over hetStrategic Energy Technology Plan (SET Plan) en de Poolse delegatie gafinformatie over het werkprogramma voor haar aankomende voorzitter-schap. Tot slot hadden de Oostenrijkse, Tsjechische en Slovaaksedelegaties een diversenpunt aangevraagd over de effecten van deneutraliteitsheffing voor gasopslag. De Belgische, Luxemburgse enNederlandse delegaties hadden in Benelux-verband een diversenpuntingediend over de export van motorbrandstoffen van lage kwaliteit vanuitde EU naar derde landen.Presentatie van de International Energy Agency (IEA) en vaststellenRaadsconclusies over GeothermieDe tafelronde over geothermie begon met een presentatie van deuitvoerend directeur van de IEA, Fatih Birol, over het IEA-rapport over detoekomst van geothermie. In deze presentatie benoemde Birol het grotepotentieel van geothermie voor elektriciteitsproductie en het verwarmenen koelen van gebouwen en de industrie. Desondanks dat dit een veilige,zekere en schone energiebron is speelt het wereldwijd slechts eenbeperkte rol. Om deze energiebron beter te benutten moeten nieuwe enoude technologieën ingezet worden en innovatieve financieringsmodellengecreëerd worden. Birol stipte aan dat een groot deel van de ontwikkelingvan geothermie technologische overlap heeft met de bestaande technolo-gieën die ontwikkeld zijn door de olie- en gasindustrie. Zo kan een goedbegrip van de ondergrond, het boren en voltooien van putten, hetvoorspellen van vloeistofstromen en het beheren van grootschaligeprojecten allemaal helpen om de kosten voor geothermische energie teverlagen en dieper in de grond te boren. Echter, er zijn nog een aantalandere uitdagingen die volgens die IEA opgelost dienen te worden omgeothermie op te schalen waaronder de risico’s van projectontwikkeling,vergunnings- en licentieprocessen, milieukwesties en maatschappelijkeacceptatie. Ook de Commissie en de lidstaten benoemden deze uitda-gingen in hun interventies. De Raadsconclusies die zijn opgesteldbenadrukken dan ook het belang van geothermie als duurzame, zekereenergiebron. Daarnaast wordt in de Raadsconclusies de Commissieopgeroepen om een strategie op te stellen voor de verduurzaming vanverwarming en koeling samen met een Europees Actieplan voorGeothermie. De Raadsconclusies werden met unanimiteit aangenomentijdens de Raad en Nederland heeft in haar interventie nogmaals hetbelang van geothermie als duurzame warmtebron voor de gebouwdeomgeving en de warmteketen in zijn geheel behartigd.Beleidsdebat over de toekomst van het Europese EnergiebeleidIn het beleidsdebat over de toekomst van het Europese energiebeleidwisselden lidstaten en de Commissie posities en prioriteiten uit voor devolgende wetgevingscyclus. De discussie werd afgetrapt door de nieuweEurocommissaris voor Energie en Wonen, Dan Jørgensen, die zijnprioriteiten voor de aankomende Commissieperiode toelichtte. Jørgensenbenoemde dat hij in zijn eerste 100 dagen als Eurocommissaris eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11102 Actieplan voor Betaalbare Energieprijzen en een REPowerEU Routekaartvoor de afbouw van Russische fossiele brandstoffen zal presenteren. Latervolgt een Elektrificatie Actieplan en een plan ter promotie van investe-ringen in schone technologie, waaronder kernenergie. Ook heeftJørgensen aangegeven dat de focus van de komende Commissieperiodeop verdere implementatie van het 2030-kader zal liggen.Vrijwel alle lidstaten hebben hun zorgen omtrent de hoge elektriciteits-prijzen in de Europese Unie geuit. Deze lidstaten verwelkomen dan ook deaankondiging van Jørgensen om in de eerste 100 dagen met eenActieplan voor Betaalbare Energieprijzen te komen. Een grotemeerderheid van lidstaten is het erover eens dat de verdere uitrol van(grensoverschrijdende) elektriciteitsinfrastructuur en de daarmeesamenhangede versterking van interconnecties een voorwaarde is voorzowel de energietransitie als het verlagen van elektriciteitsprijzen. Veellidstaten verwezen daarbij naar de noodzaak voor meer financiering,waaronder het vergroten van de Connecting Europe Facility (CEF-fonds)voor energie. Ook benadrukten veel lidstaten het belang van flexibiliteit inhet energiesysteem, vooral om uitdagingen aan te pakken die samen-hangen met prijsvolatiliteit en toenemende netcongestie. Enkele lidstatenpleitten voor het ontkoppelen van gas- en elektriciteitsprijzen, al haddenzij wel verschillende ideeën over de uitwerking hiervan. Zo gavensommige lidstaten aan een oplossing te zien in marktinstrumenten zoalsPower-Purchase-Agreements (PPA) of Contracts-for-Difference (CfD)terwijl anderen verwezen naar vedergaande prijsinterventies. Nederlandgaf aan dat het graag structurele maatregelen ziet om de energieprijzen teverlagen zoals een sterkere integratie van de Europese energiemarkt,slimmer en flexibeler energieverbruik, opschaling van schone energiepro-ductie, energiebesparing en het verminderen van strategische afhankelijk-heden. Met blik op de stijgende nettarieven heeft Nederland daarnaastopnieuw gepleit voor een sterkere harmonisatie van de netwerktariefme-thodiek en kostendeling rond grootschalig offshore infrastructuurpro-jecten. Ook heeft Nederland in haar interventie steun uitgesproken vooreen 2040-klimaatdoel van netto 90% emissiereductie en, in lijn met demotie-Erkens (Kamerstuk 31 793, nr. 257), gevraagd om een effectief enondersteunend uitvoeringspakket voor het wegnemen van knelpunten inde transitie. Daarnaast heeft Nederland, net als een aantal anderelidstaten, in haar interventie de aangekondigde REPowerEU Routekaartverwelkomd voor de volledige uitfasering van Russische fossielebrandstoffen in het Europese energiesysteem. Tot slot uitten enkelelidstaten zich over de noodzaak voor een specifiek 2040 doel ten aanzienvan hernieuwbare energie. Waar sommige lidstaten voor een dergelijkdoel pleitten willen andere lidstaten juist een meer technologie neutraleaanpak met een focus op CO2-reductie.DiversenpuntenTot slot werd er een aantal diversenpunten besproken. Het eerstediversenpunt ging over het vervolg van het Grid Action Plan. DeCommissie gaf een toelichting op de voortgang en stelde dat het nogsteeds noodzakelijk is dat netwerken worden uitgebreid om hernieuwbareenergie verder op te schalen. Om dit te bereiken is het van belang dat dejaarlijkse investeringen bijna worden verdubbeld, dat er beter gebruikgemaakt wordt van bestaande netwerken en dat vergunningverleningwordt versneld. In een ander diversenpunt gaf de Commissie eenoverzicht van de recente ontwikkelingen op het gebied van externeenergierelaties. De focus lag hierbij vooral op de situatie omtrent hetOekraïense energiesysteem. De Europese aanpak om Oekraïne teondersteunen is gericht op drie pijlers: repareren, verbinden en decentrali-seren. Ook gaf de Commissie een korte terugkoppeling van de inzetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11103 tijdens COP29 waar President Von der Leyen een Global Energy TransitionPlatform gelanceerd heeft die moet bijdragen aan de realisatie van deCOP28 pledge voor verdrievoudiging van hernieuwbare energie capaciteiten verdubbeling van energie efficiëntie in 2030. Tot slot, stelde deCommissie onder dit punt dat er is ingezet op verdere diversificatie vangaslevering. Het laatste diversenpunt vanuit de Commissie was gericht opde Europese voorzieningszekerheid voor de winter van 2024–2025. DeCommissie gaf aan dat de Europese Unie goed voorbereid de winter ingaat met gasopslagen die op 1 november 2024 voor 95% gevuld waren eneen lagere gasconsumptie. Wel blijven er uitdagingen bestaan omtrentperiodes met lagere elektriciteitsopwekking vanuit zon en wind die zorgenvoor hogere gasconsumptie en het stopzetten van de levering vanRussisch gas via Oekraïne. De Europese Unie was ook op dat laatste puntgoed voorbereid. Voor wat betreft de oliemarkt stelt de Commissie datzowel de prijzen als de markt stabiel zijn.De Poolse delegatie gaf informatie over het werkprogramma voor haaraankomende voorzitterschap wat grotendeels in het teken zal staan vanveiligheid. Voor energie en energieveiligheid wil het Poolse voorzitter-schap vooral de nadruk leggen op de voortgang van de REPowerEU-doelen voor het uitfaseren van Russische brandstoffen. Daarnaast willenze ook breder kijken naar energieveiligheid en onderwerpen aanstippenzoals de veerkracht van Europese energie-infrastructuur, verdereontwikkeling van het elektriciteitsnetwerk, solidariteit tussen lidstaten enbetaalbaarheid van energie.De Oostenrijkse, Tsjechische en Slovaakse delegaties hadden eendiversenpunt aangevraagd over de effecten van de neutraliteitsheffingvoor gasopslag. Deze lidstaten vroegen opnieuw aandacht voor denegatieve effecten die zij ondervinden door de neutraliteitsheffing dieDuitsland op de grenspunten in haar gastransportnet had geplaatst terbekostiging van het vullen van haar gasopslagen. Deze heffing zorgt voorhogere gasprijzen voor consumenten in andere lidstaten en heeft eenbelemmerende werking voor de interne markt. Duitsland heeft de heffingop grenspunten per 1 januari 2025 beëindigd. De Commissie heeft zicheerder ook negatief uitgesproken tegenover de heffing en gaf tijdens dezeRaad aan dat met het oog op de aankomende Routekaart het extra vanbelang is dat de markt goed werkt. Nederland, ondersteund door eenandere lidstaat, stelde dat een kostendelingmechanisme voor gasopslagontbreekt waardoor lidstaten met grote gasopslagfaciliteiten disproporti-onele lasten dragen.Het laatste diversenpunt werd aangevraagd door België, Luxemburg enNederland en ging over de export van motorbrandstoffen van lagekwaliteit vanuit de EU naar derde landen. Deze export heeft een negatiefeffect op de luchtkwaliteit in de landen waarnaar het geëxporteerd wordt,wat ernstige gevolgen heeft voor gezondheid en het klimaat. Om dit tegente gaan hebben de Benelux-landen hun eigen wetgeving aangepast en op18 november 2024 een Benelux-aanbeveling gepresenteerd. Tijdens deRaad hebben de drie landen een oproep gedaan om te streven naarconvergentie van het beleid op dit gebied, harmonisatie van de toepasse-lijke vereisten en nauwe samenwerking bij de controle daarop.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11104