Recente rapporten van het Nationaal Klimaat Platform

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 1404 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 juni 2024Het Nationaal Klimaat Platform (NKP) is in november 2022 opgericht omde maatschappelijke betrokkenheid bij klimaatbeleid vergroten. Hetplatform functioneert onafhankelijk en signaleert de kansen en knelpuntendie burgers en ondernemers ervaren binnen de klimaat- en energietran-sitie en adviseert gevraagd en ongevraagd aan de Minister voor Klimaaten Energie. In de afgelopen periode heeft het NKP waardevolle adviezenmet het kabinet gedeeld. Middels deze brief informeer ik u over dezeadviezen en deel ik de overige activiteiten van het NKP waarmee zijbijdraagt aan de transitie1.Het mandaat van het Nationaal Klimaat PlatformHet Nationaal Klimaat Platform is ondergebracht bij het Overlegorgaanvoor de Fysieke leefomgeving met Kees Vendrik als voorzitter van hetplatform. Een van de kerntaken van het NKP is het signaleren enagenderen van ontwikkelingen in de samenleving die van belang zijn voorhet klimaat- en energiebeleid. Twee keer per jaar worden die signalenthematisch gebundeld en geagendeerd bij de Minister voor Klimaat enEnergie2 in een signalenrapport. Voor het ophalen van de signalen is hetNKP doorlopend in gesprek met burgers en bedrijven. Ze gaan opwerkbezoek en organiseren bijeenkomsten om de dialoog te voeren overgrote klimaatthema’s, waaronder toekomstperspectieven voor delandbouw, verduurzaming van de amateursport en de ontwikkeling vanhet lokale energiesysteem. Met zeswekelijkse webinars wordt kennis overtal van thema’s gedeeld voor zowel burgers, mkb als andere organisaties.1U bent eerder geïnformeerd over het werk van het NKP via o.a. de voorjaarbesluitvorming 2023(Kamerstuk 32 813, nr. 1230), de brief in reactie op het WKR advies (kamerstuk, 32 813, nr. 1384)en via de reactie op de initiatiefnota van het lid Kröger over energiecoöperaties (Kamerstuk36 532, nr. 2).2Publicaties | Nationaal Klimaat Platform kst-32813-1404ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 14041 Het NKP heeft mandaat gekregen om ook verbinding te leggen metburgers die enige afstand tot het onderwerp klimaat voelen. Dat doet hetNKP door zelf de wijken in te gaan, gesprekken te voeren met jongeren opmbo’s, maar bijvoorbeeld ook door organisaties als «Sterk uit Armoede»en de «Alliantie Inclusieve energietransitie» nauw te betrekken. Afgelopendecember 2023 organiseerde het NKP «de Top van Onderop», een vrijtoegankelijk en landelijk evenement waar initiatieven uit de samenlevingcentraal stonden. Bijna 400.000 mensen bekeken de live-TV registratie vanhet evenement bij de KRO/NCRV.Ik zal hieronder achtereenvolgens ingaan op twee signalenrapporten vanhet NKP en twee losstaande adviezen die ze de afgelopen periode heeftuitgebracht.SignalenrapportenDaadkracht is nodig voor draagvlakEind juni 2023 heeft het NKP haar eerste signalenrapport gepubliceerd.Het rapport heet «Daadkracht en draagvlak» omdat uit verschillendeonderzoeken blijkt dat er veel draagvlak is voor klimaatbeleid, maar datdat dit draagvlak voor veel burgers en ondernemers afhangt van de matevan duidelijkheid en daadkracht die de overheid laat zien. Het NKP komtmet drie overkoepelende signalen: 1) Maatschappelijke initiatievenworden onvoldoende op waarde geschat; 2) Nog niet iedereen kanmeedoen; 3) Ook ondernemers vragen om perspectief en een consistentbeleid.Het NKP adviseert om maatschappelijke initiatieven beter te onder-steunen. Het NKP heeft dit advies vervolgens zelf verder opgepakt en ismet een voorstel gekomen over hoe die ondersteuning eruit kan zien. Hierkom ik later in deze brief nog op terug.Het tweede signaal is dat nog niet iedereen mee kan doen. Voor hetkabinet staat het voorop dat iedereen mee moet kunnen doen in deklimaattransitie. Daarom heeft het kabinet verschillende maatregelengenomen om huishoudens met een kleine beurs te ondersteunen.Bijvoorbeeld door hen voor 0% rente te laten lenen uit het warmtefonds,door prestatieafspraken te maken met woningbouwcorporaties enparticuliere verhuurders om EFG-labels uit te faseren, en door meer geldbeschikbaar te stellen voor energiecoaches en -fixers (Kamerstuk 29 023,nr. 511).Het derde signaal uit dit signalenrapport kwam van ondernemers. Zijhebben geen bezwaar tegen een ambitieus klimaatbeleid, mits dit beleidconsistent is en een duidelijk handelingsperspectief biedt. Onder anderehet Nationaal Programma Energiesysteem, de nieuwe Energiewet en hetnieuwe Klimaatplan 2025–2035 voorzien deels in die behoefte aan meerconsistentie. Het kabinet werkt ook aan het begrijpelijker en eenvoudigermaken van het geheel aan regelingen en programma’s voor het mkb. Dezeondersteuning is op dit moment verdeeld over vijf ministeries en tenminste 37 regelingen. Om deze ondersteuning effectiever en efficiënter temaken wordt onder leiding van de Minister van Economische Zaken enKlimaat gewerkt aan een analyse van het huidige beleid, daarbij komt eenset aanbevelingen hoe deze ondersteuning concreet verbeterd kanworden (zie Kamerbrief over verduurzaming van het mkb, Kamerstuk32 637, nr. 640). Deze aanbevelingen worden eind 2024 verwacht.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 14042 Meer aandacht voor het lokale energiesysteemIn november 2023 publiceerde het Nationaal Klimaat Platform haartweede signalenrapport «Basis in balans», waarmee het aandacht vraagtvoor het lokale energiesysteem. Het NKP signaleert dat de ontwikkelingvan het decentrale deel van het energiesysteem achterloopt op hetcentrale energiesysteem. Dat is problematisch, zegt het NKP, omdat denetcongestie verergert, de groei van elektrisch rijden vertraagt, collectieveinitiatieven voor lokale energie stilvallen en klimaatrechtvaardigheidonder druk komt te staan. Onvoldoende aandacht voor de lokale transitieondermijnt het draagvlak voor de gehele transitie, zegt het NKP.Het NKP geeft drie concrete aanbevelingen: 1) beloon versnelling door deinzet van omgevings- en leefbaarheidsfondsen bij grote infrastructureleenergieprojecten (zodat mensen die hinder ondervinden van werkzaam-heden voor het centrale energiesysteem, ook voordelen ervaren in hundirecte omgeving, bijvoorbeeld omdat hun eigen wijk versneld verduur-zaamd wordt); 2) veranker lokale systeemintegratie in het Nationaal PlanEnergiesysteem; en 3) bevorder energiehubs op bedrijventerreinen.Het Kabinet heeft op deze drie domeinen stappen gezet. Wat betreftleefbaarheidsfondsen, wijs ik graag op de gebiedsinvesteringen in hetkader van de Aanvullende routekaart windenergie op zee. Om deaanlanding van het net op zee verantwoord in te passen, heeft het kabinetin 2022 € 500 miljoen gereserveerd voor gebiedsinvesteringen die deleefkwaliteit in de omgeving van aanlandlocaties versterken (Kamerstuk33 561, nr. 53).De doorvertaling van het Nationaal Plan Energiesysteem naar de regiovindt plaats door nieuwe interbestuurlijke afspraken over de gewenstedecentrale ontwikkelingen van het energiesysteem. Die afspraken gaanover de systeemopgave regionaal, het oplossen van knelpunten en demanier van samenwerken. Hierbij is oog voor zowel de betaalbaarheid alsde betrouwbaarheid van het energiesysteem. Hierbij wordt ook verderuitvoering gegeven aan de hoofdkeuze «samen sturen» in het NPE.Voor energiehubs op bedrijventerreinen worden meerdere actiesondernomen. Zowel in het kader van het Landelijk ActieprogrammaNetcongestie en het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen alsmet behulp van het Stimuleringsprogramma energiehubs dat deontwikkeling van pilots faciliteert. Hierover heb ik recentelijk een brief metuw Kamer gedeeld (Kamerstuk 32 813, nr. 1398).Adviezen NKPMeer ondersteuning voor maatschappelijk initiatiefHet NKP heeft naar aanleiding van haar eerste signalenrapport haarvoorstel voor een Nationaal Programma Maatschappelijk Initiatiefgepresenteerd. Burgers en ondernemers tonen dat ze in staat zijn omsamen te bouwen aan bestaanszekerheid en eigenaarschap van energie.Het NKP constateert echter dat nog te veel initiatief van burgers strandtvanwege juridische en financiële belemmeringen. Deze maatschappelijkedaadkracht krijgt nog niet de erkenning die het verdient en dit schaadt hetdraagvlak volgens het NKP.Het voorstel heet «Lokale daadkracht versterkt» en gaat specifiek overinitiatief binnen het energiedomein. Het voorstel bevat vijf actielijnenwaarop extra inzet nodig is: 1) ontwikkel van nieuwe vormen van lokalecollectiviteit, 2) versterk de juridische positie van burgerinitiatieven, 3)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 14043 ondersteun initiatieven met laagdrempelig beschikbare expertise enstandaardisering, 4) versterk de uitvoeringskracht, en 5) signaleer en leervan de uitvoeringspraktijk.Het programma bevat opties en ideeën voor een Nationaal Programmawaar, volgens het NKP, 100 miljoen euro voor nodig is. Ik ben het ermeeeens dat initiatiefnemers nog lang niet altijd de aandacht krijgen die zeverdienen. Eerder schetste ik in de «Visie op burgerbetrokkenheid bij deenergietransitie» (Kamerstuk 32 813, nr. 1231) en recent nog in mijnreactie op de initiatiefnota van het lid Kröger over «Energie met elkaar:Energiecoöperaties als hart van ons energiesysteem» (Kamerstuk 36 532,nr. 2) de eerste contouren om maatschappelijke initiatieven op het gebiedvan energie te versterken. Belangrijk blijft de inzet op diversiteit ininitiatieven, en het verlagen van drempels waar initiatiefnemers tegenaanlopen.Gezien de huidige demissionaire status van het kabinet en het voornemenom het nieuwe kabinet nog voor de zomer te installeren, laat ik het aanmijn opvolger om inhoudelijk reactie te geven op het programmavoorstel.Maak duurzaam gedrag het nieuwe normaalOp verzoek van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat heefthet NKP advies uitgebracht voor het Klimaatplan 2025–2035. Het NKPheeft hiervoor tijdens twee bijeenkomsten gesprekken gevoerd met ca.100 burgers en tevens interviews gehouden met een aantal maatschappe-lijke organisaties.3 In de gesprekken met deze burgers is hen gevraagd:«geef een beeld wat de samenleving kan doen aan de verduurzaming vaneten, van reizen, van wonen en van spullen gebruiken (consumeren)».Het NKP heeft vier rode draden uit de gesprekken en interviews gehaald:1) maak duurzaam gedrag meer vanzelfsprekend, tastbaar en zichtbaar, 2)versterk lokale en collectieve acties, 3) geef vaker en nadrukkelijker aanwelk gedrag (on)wenselijk is, en 4) meer differentiatie in het beleid. Dekern van deze rode draden is dat duurzaam gedrag volgens burgers hetnieuwe normaal moet worden.Het schrijfproces voor het Klimaatplan is nu in volle gang. Hiervoor wordtgeput uit de adviezen van het NKP. Het Klimaatplan zal een perspectiefbevatten op een klimaatneutrale samenleving in 2050. Voor het opstellenvan dit perspectief zal gebruik gemaakt worden van de richtinggevendewaarden (zoals rechtvaardigheid) die ook onderdeel zijn van de aanbeve-lingen van het NKP. Ook zal het Klimaatplan een aantal uitgangspuntenformuleren voor toekomstig klimaatbeleid. Mede op basis van het NKPadvies wordt «Ruimte laten voor maatschappelijk initiatief» onderzocht alseen van deze uitgangspunten. In de contourenbrief over het klimaatplan(Kamerstuk 32 813, nr. 1311) staat ook dat het demissionaire kabinetvoornemens is in het Klimaatplan meer aandacht te hebben voorduurzaam gedrag en wat daarvoor nodig is van overheid en bedrijfsleven.De internetconsultatie voor het ontwerpKlimaatplan vindt dit najaarplaats. Hierover zal uw Kamer nader worden geïnformeerd. Besluit-vorming over het definitieve Klimaatplan staat gepland voor begin 2025.3Stichting Sterk uit Armoede, de Alliantie inclusieve energietransitie en Stichting Klimaatge-sprekkenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 14044 Tot slotHet NKP heeft zichzelf in korte tijd op de kaart gezet. Veel partijen wetenhet platform inmiddels goed te vinden. Via hun rapporten en adviezendelen zij duidelijke boodschappen over wat er vanuit het Rijk nodig is voorde versnelling van de klimaat- en energietransitie bij burgers en mkb. HetNKP biedt daarmee een aanvullend perspectief omdat zij een brededoorsnee van de samenleving weet te bereiken en een continue dialoogvoert over wat burgers en bedrijven nodig hebben om mee te kunnendoen.Het NKP zal de komende periode nog meer aandacht besteden aan «hetstille midden» door actief kwetsbare wijken in te gaan en in gesprek tegaan met bewoners en hun «lokale helden». Ik onderstreep het belang omook deze groep goed te betrekken in de dialoog. Ook zal het NKP dekomende periode een scherper beeld schetsen van de kansen enknelpunten die kleine ondernemers ervaren in de energie- en klimaattran-sitie. Verder publiceert het NKP op 18 juni a.s. een nieuw signalenrapport«Bouwstenen voor bestaanszekerheid» waarin centraal staat hoeklimaatbeleid zou kunnen bijdragen aan de bestaanszekerheid vankwetsbare burgers en ondernemers. Ook publiceert het NKP medio junieen advies over het verduurzamen van sportaccommodaties, zodat deenergierekening voor amateursportverenigingen betaalbaar blijft ensporten voor iedereen bereikbaar. Dat is volgens het NKP een effectievemanier om mensen te bereiken die zich minder betrokken voelen bij detransitie.Ik wil het NKP bedanken voor hun adviezen de afgelopen tijd en laat hetaan mijn opvolger om verder met de adviezen van het NKP aan de slag tegaan.De Minister voor Klimaat en Energie,R.A.A. JettenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 14045