Reactie op verzoek commissie over de brief van de Stichting Stikstof Claim (SSC) over bedrijfsgerichte doelsturing en KPI’s

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202630 252Toekomstvisie agrarische sectorNr. 224 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 juli 2026In uw brief van 8 april 2026 (kenmerk 2026Z06722/2026D16462) verzocht umij om een reactie op de brief van Stichting Stikstof Claim (SSC), namensmeerdere boerenorganisaties. In deze brief worden bezwaren geuit tegende invoering van bedrijfsgerichte doelsturing met behulp van kritischeprestatie-indicatoren (KPI’s). Met deze brief kom ik aan uw verzoektegemoet.Allereerst wil ik Stichting Stikstofclaim bedanken voor hun inbreng en hetkenbaar maken van hun zorgen over bedrijfsgerichte doelsturing.Doelsturing is het integraal en bedrijfsgericht sturen op doelen vanuit deoverheid en/of de markt, waarbij het voor de agrarisch ondernemerduidelijk is welke prestaties hij of zij moet leveren op het eigen bedrijf ener ruimte bestaat voor vakmanschap en ondernemerskeuzes om degestelde doelen te halen. Hierbij wordt een ingroeipad gehanteerd om hetsysteem zorgvuldig en stapsgewijs uit te bouwen en de ondernemerhierin mee te nemen en te faciliteren. Ik heb begrip voor de zorgen die inde brief zijn aangestipt. Hieronder ga ik in op de punten die in de brief aande orde zijn gesteld.Het kabinet zet in op afrekenbare bedrijfsspecifieke emissienormen voorstikstof en klimaat in 2035. Voor waterkwaliteit wordt gericht op hetbereiken van de Europese normen, zoals vastgelegd in de Nitraatrichtlijn.Doelsturing op kwaliteit van water wordt uitgewerkt als onderdeel van het8e actieprogramma Nitraatrichtlijn en volgt daarmee een ander tijdpad.Keuzes over de inrichting van doelsturing op de kwaliteit van water bezieik in samenhang met de maatregelen in het nog op te stellen 8e actiepro-gramma Nitraatrichtlijn.Stikstof en klimaatDoor nu duidelijke kaders te stellen waar bedrijven uiteindelijk aanmoeten voldoen kunnen bedrijven overwogen een keuze maken over de kst-30252-224ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2241 ontwikkeling van hun bedrijf. In aanloop daarnaartoe zet het kabinet ookal in op informerende en stimulerende maatregelen om ondernemers teondersteunen in het toewerken naar de emissienormen voor stikstof enklimaat. Het belonen van goede prestaties en het afrekenen bij het niethalen van de normen is nodig voor het tijdig halen en borgen van debeoogde emissiereductie voor stikstof en klimaat. Het zal per opgave enper sector verschillen wat mogelijk en nodig is.Het kabinet wil voorkomen dat het systeem van doelsturing overvraagdwordt. Daarom zijn de bedrijfsspecifieke emissienormen voor stikstof enklimaat onderdeel van de bredere samenhangende aanpak waaraan wordtgewerkt via de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof waarik uw Kamer over heb geïnformeerd op 27 maart 2026.Zoals gecommuniceerd in de Kamerbrief van 27 maart 2026 over desamenhangende aanpak, kiest dit kabinet voor een geborgde aanpak. Datbetekent dat aanvullende maatregelen worden getroffen als de emissie-doelen voor stikstof en klimaat voor de landbouw, industrie en mobiliteitvoor 2035, of het tussenliggende streefdoel voor de landbouw voor 2030,niet worden bereikt («bijsturing»). Het kabinet streeft ernaar voor dezomer de Kamer te informeren over de verdere beleidsmatige invullingvan de emissienormen voor stikstof en klimaat voor de veehouderij.Na bekendmaking van de emissienormen voor stikstof en klimaat kan hetdebat hierover worden gevoerd in het parlement, moet worden uitgewerkthoe de vastlegging in de regelgeving eruit komt te zien en hoe deuitvoering, toezicht en handhaving zal gaan werken. Uiteraard wordt bijhet vastleggen van normen rekening gehouden met de Europese kadersen zal daarbinnen worden geopereerd en daar waar nodig zal er ook bij deEuropese Commissie consultatie plaatsvinden. Vanzelfsprekend zullen deverschillende toetsen die onderdeel zijn van een regelgevingstrajectuitgevoerd worden.ImplementatieIk ben het met SSC eens dat bedrijfsgerichte doelsturing niet eenvoudig isen zorgvuldigheid vergt bij de implementatie. Doelsturing vraagtinderdaad dat de overheid en de agrarisch ondernemers op onderdelenop een andere manier werken dan voorheen. Dat brengt vraagstukken metzich mee en dat is ook waarom de invoering van (afrekenbare) doelsturingeen stapsgewijs en zorgvuldig traject vergt evenals specifieke aanpakkenvoor de verschillende opgaven en verschillende sectoren die niet vanvandaag op morgen gerealiseerd zijn. Het kabinet spant zich in om dekaders en voorwaarden de komende periode aan te brengen.Voor de operationalisering van doelsturing zullen in de komende jarendan ook nog verschillende keuzes gemaakt moeten worden, variërend vanjuridische borging tot de ontwikkeling van het systeem zoals monitoringen beschikbaarheid van data van de juiste kwaliteit. Ook vindt het kabinethet belangrijk dat ondernemers inzicht kunnen krijgen in waar zij staan tenopzichte van de norm, hoe dit bepaald wordt en dat zij betrouwbaarkunnen aantonen dat zij aan de normen voldoen. Voor het vaststellen vanemissies op bedrijfsniveau zijn verschillende methodes mogelijk,variërend van eenvoudigere rekenmethodes tot een gedetailleerderekenmethode of (continu) meten. Deze mogelijkheden worden naderuitgewerkt in de bredere ontwikkeling van het doelsturingssysteem.Hierbij wordt rekening gehouden met wat beleidsbeslissingen betekenenvoor ondernemers en wat technisch haalbaar is. Het uitgangspunt bijdoelsturing is dat indicatoren om de prestaties van de boer te beoordelenzo worden gekozen dat deze de inspanningen van de boer weergeven.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2242 Openbaarheid van data voor doelsturingIk realiseer mij dat er zich dilemma’s kunnen voordoen bij de openbaar-making van informatie, bijvoorbeeld wanneer openbaarmaking vaninformatie mede raakt aan de persoonlijke levenssfeer van agrarischeondernemers. Ik vind het daarom van belang om de verschillendebelangen die hier kunnen spelen af te wegen, binnen de kaders die ondermeer de Woo biedt.Dit zal ook worden meegenomen bij de vormgeving van doelsturing.Hiernaast staat dit jaar een wetsevaluatie van de Woo op de planning. Hetstreven is om de Woo beter toepasbaar te maken. In deze wetsevaluatiewordt ook expliciet gekeken naar de openbaarmaking van emissiege-gevens1.Zoals ook eerder gemeld blijft het kabinet zich daarnaast inzetten inBrussel om het vraagstuk rond de openbaarmaking vanemissiegegevens-die ook woonadressen zijn-te agenderen en verder tebrengen2. Ook werk ik met de Minister van Justitie en Veiligheid aan eenonderzoek naar de sociale veiligheid van agrarisch ondernemers3. Ikverwijs u tevens naar de antwoorden op Kamervragen over openbaar-making bedrijfsgegevens naar aanleiding van de technische briefing overdoelsturing4.Doelsturing is alleen mogelijk als data die nodig zijn om doelbereik vast testellen beschikbaar zijn en worden gedeeld. SSC geeft aan zorgen tehebben over het openbaar worden van data van boeren. Openbaarheidvan overheidsinformatie is een belangrijk onderdeel van onze democra-tische rechtsstaat. Openbaarheid van gegevens maakt het mogelijk voorbelangenorganisaties, onderzoekers en burgers informatie te vergarenover onder andere hun leefomgeving. Daarom zijn er internationaalafspraken gemaakt over openbaarheid van informatie. Deze afspraken zijnvastgelegd in het Verdrag van Aarhus (hierna: het verdrag) en deEuropese milieu-informatierichtlijn (Richtlijn 2003/4/EG, hierna: derichtlijn). De richtlijn en het verdrag zijn geïmplementeerd in de Wet openoverheid (Woo).Dit laat onverlet dat het van belang is dat besluiten in het kader vandoelsturing zorgvuldig worden voorbereid en dragend worden gemoti-veerd. Er moet nog bepaald worden welke gegevens daarvoor nodig zijn.Bij het maken van deze keuzes zal ik de belangen van openbaarheid en debescherming van bedrijfs- en persoonsgegevens afwegen binnen degeldende kaders.Administratieve lastenHet zo veel als mogelijk beperken van administratieve lasten vanbedrijfsgerichte doelsturing is een belangrijk streven dat in de besluit-vorming wordt meegewogen. Administratieve lasten voor ondernemersworden weergegeven in het onderdeel lastendruk wat een paragraaf isvan de toelichting bij wet- en regelgeving. In dat onderdeel wordt ookaangegeven wat de gevolgen zijn voor de ondernemers na invoering vannieuwe regelgeving. We begrijpen dat u hier zorgen over heeft. Bij deuitwerking en invoering van doelsturing wordt nadrukkelijk aandachtbesteed aan de administratieve gevolgen voor ondernemers.1Kamerstukken II 2025/26, 32 802, nr. 1402Kamerstukken II 2025/26, 32 802, nr. 1453Kamerstukken II 2025/26, 32 802, nr. 1404Aanhangsel Handelingen II 2025/26, nr. 1724Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2243 Ten slotteAfrondend vind ik het belangrijk te benoemen dat voor de basis vanbedrijfsspecifieke emissienormen voor stikstof en klimaat de individueleondernemers duidelijkheid krijgen over de opgave op hun bedrijf en ookverantwoordelijk zijn om de afrekenbare doelen in 2035 te halen. Datneemt niet weg dat er al veel goede voorbeelden zijn van (lokale)initiatieven die in gebieden werken aan emissiereductie. Ik vind hetbelangrijk om die energie te benutten en zal in de uitwerking van hetdoelsturingssysteem bezien hoe dergelijke initiatieven een rol kunnenspelen in het reduceren van emissies via bijvoorbeeld faciliterend beleid.Doelsturing is een belangrijk instrument om de verduurzaming van delandbouwsector te versnellen. De zorgen die SSC en de boerenorgani-saties hebben aangedragen, worden serieus genomen en meegenomen inde verdere ontwikkeling van doelsturing in de verschillende sectoren enop verschillende thema’s.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J. van EssenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2244