66e9e92b-43e6-4eab-828d-4b300e0d2b25

Wadden

Minister Van Essen: Dank u wel, voorzitter. Ik heb drie blokjes. Ik begin met UNESCO, dan de bewoners bij het Beleidskader Natuur Waddenzee en daarna kom ik op de BISI en op wat vragen over garnalen. Er was net nog iets van de wagen gevallen over de VHR en de terreinbeherende organisaties, dus dat pakken we daarna nog mee. Ik begin met de vragen over UNESCO. Dat waren vragen van u, voorzitter. U vroeg wat we gaan doen om te voorkomen dat de Waddenzee die status gaat verliezen. Laat ik ermee beginnen dat de Waddenzee ons enige natuurlijke Werelderfgoed is en dat ik daar hartstikke trots op ben. We zullen het niet laten gebeuren dat we die status verliezen. Samen met Duitsland en Denemarken nemen we de zorgen van UNESCO serieus. Ik heb daar op 30 september over gesproken met mijn Duitse collega in Berlijn. Ik ga binnenkort ook met mijn Deense collega praten. In de trilaterale verklaring, die ik binnenkort verwacht te ondertekenen, staat hoe we in de komende jaren omgaan met de bescherming van de Waddenzee. We investeren onder meer verder in de bescherming van iconische soorten, zoals de zeehond en trekvogels, en we stellen een strategisch planMER op voor het hele Waddengebied, over die drie landen heen. We hebben richting UNESCO al een belangrijke stap gezet door de gaswinning in Ternaard te voorkomen, zoals net werd aangegeven, en door het opnemen van de bescherming van het Werelderfgoed in de Omgevingswet. Ik werk momenteel aan het vertalen van de uitzonderlijke universele waarde in meetbare indicatoren en we investeren veel in het verbeteren van de natuur van de Waddenzee. Denk aan een vismigratierivier bij de Afsluitdijk of het herstel van de dynamiek op de Boschplaat op Terschelling. Tijdens de missie van UNESCO aan het Werelderfgoed de Waddenzee medio volgend jaar willen we UNESCO laten zien wat voor uitdagingen we hebben en welke oplossingen we zien. We richten ons echt op de dialoog met UNESCO. Dan de vraag hoe het staat met de voortgang van het cumulatierapport, waar UNESCO om vraagt. De uitvoering van de trilaterale strategische planMER is dit voorjaar opgestart. We doen dat samen met de andere landen en we zijn voor de voortgang ook afhankelijk van de afstemming met die landen. Het klopt niet dat de deadline van UNESCO overschreden zou zijn. We zijn juist in goed overleg met UNESCO over de planning. Naar verwachting zal de planMER, die we over drie landen heen uitvoeren, begin 2028 afgerond worden. Dat is op tijd voor de gestelde deadline van 1 februari 2028. Dan een vraag over de zoutwinning door Frisia. De staatssecretaris van KGG gaat, zoals u weet, over die zoutwinning. Hij heeft een ontwerpbesluit genomen over de wijziging van het winningsplan. Als er een natuurvergunning moet worden verleend, dan ben ik daarvoor inderdaad het bevoegd gezag. Op dit moment ben ik in overleg met Frisia om te bekijken of de wijziging van het winningsplan ook leidt tot een aanpassing van de natuurvergunning. Frisia mag geen zout winnen zonder geldige natuurvergunning; dan kan ik handhavend optreden. Er is nu alleen geen aanleiding om het vergunningsproces on hold te zetten. De natuurlijke waarden van de Wadden zijn een belangrijk uitgangspunt voor mij bij de beoordeling van de natuurvergunning. Dan heb ik het blokje over het betrekken van bewoners, waarover het CDA een vraag had. Zoals net al is uitgelegd, is Rijkswaterstaat de voortouwnemer om te komen tot nieuwe Natura 2000-beheerplannen. In dat kader worden verschillende gesprekken gevoerd met relevante partijen, zoals stakeholders, het omgevingsberaad en gebruikers. Dat heeft de minister van IenW net aangegeven. Die partijen worden geïnformeerd en betrokken. Ik ben verantwoordelijk voor het beleidskader natuur. Voordat hierover besluiten worden genomen, zullen de sociaal-economische effecten gewogen worden. Dat heeft het Kamerlid Koorevaar nadrukkelijk als toezegging gevraagd. Daarvoor ben ik zelf in gesprek met bijvoorbeeld organisaties als Wij zijn de Wadden. Ik ben volgens mij een maand of anderhalf, twee geleden naar Terschelling geweest om met twee mensen van die organisatie te spreken. We hebben daar ook de afspraak gemaakt dat we hen in het traject van het beleidskader gaan kennen. We spreken gemeenten en andere stakeholders, maar het is mij heel duidelijk geworden dat ook deze groep en andere groepen er gewoon nadrukkelijk bij betrokken willen worden. Dan heb ik vragen van mevrouw Wiersma over de BISI en garnalen. Hoe worden de toestand van de natuur en de oorzaken van achteruitgang vastgesteld? Welke rol speelt de BISI-methode daarbij? De toestand van de natuur in de Waddenzee wordt periodiek vastgesteld via het geldende monitoringsprogramma onder de Vogel- en Habitatrichtlijn. In de zomer van 2025 zijn er weer VHR-rapportages ingediend bij de Europese Commissie en heeft de staatssecretaris u hierover geïnformeerd. In het commissiedebat van 16 juni heb ik uitgebreid met uw Kamer over de BISI-methode gesproken, naar aanleiding van een reactie op het positionpaper van emeritus hoogleraar Jaap van der Meer. We hebben daar toen hele debatten over gehad. Ik heb daarbij benadrukt dat ik groot belang hecht aan een gedegen wetenschappelijke onderbouwing van ons natuurbeleid. Daarom hebben we naast het eerder georganiseerde gesprek dat ik toen heb genoemd, met wetenschappers en sectorpartijen ook een kennisvraag uitgezet bij Wageningen Marine Research. WMR is ook gevraagd om een analyse te maken van BISI in zijn huidige vorm, met daarbij de bezwaren die wetenschapper Van der Meer daarop heeft geuit. Bij deze analyse worden ook weer externe deskundigen betrokken, waaronder experts van de Rijksuniversiteit Groningen, het NIOZ en het CBS. Professor Van der Meer is zelf ook betrokken bij dit proces.

Minister Van Essen: Zoals ik net al liet weten en ook in dat debat zei, wil ik gewoon een brede wettenschappelijke basis hebben, een wetenschappelijk oordeel. Ik verwacht dat die analyse binnen afzienbare tijd komt. Die zal ik dan ook met u delen. Dan een vraag van mevrouw Wiersma over de vergunningverlening ten aanzien van de garnalenvisserij. Welke lessen zijn getrokken uit de evaluatie rondom dat proces? De vorige staatssecretaris van LVVN heeft deze natuurvergunning verleend. Van dit proces van vergunningverlening heeft geen evaluatie plaatsgevonden. In de verleende vergunning zijn wel meerdere inhoudelijke evaluatiemomenten ingebouwd, om tijdig te kunnen bijsturen wanneer dat nodig is. Ik zal die evaluaties zorgvuldig invullen en alle betrokken partijen daarbij betrekken. Dan heb ik nog twee vragen van de heer Van Houwelingen. Als er toegangsbeperkende maatregelen zouden worden genomen, zoals de omleidingen die de minister van IenW heeft genoemd ... Ik heb vanuit mijn tijd als wethouder trouwens de ervaring dat dat heel goed werkt. Dat heb ik ook met Wij zijn de Wadden besproken. Daar merkte ik veel herkenning bij het punt dat je dingen ook slim met elkaar kunt inregelen wanneer je de natuur beschermt, waardoor je uiteindelijk gewoon op je eiland kunt doen wat je altijd al gewend was. Maar dan even een antwoord op de vraag van de heer Van Houwelingen. De TBO's kunnen die maatregelen dan nemen. Dat is bijvoorbeeld Staatsbosbeheer als je het over de Boschplaat heeft. Het kan dan om natuurlijke afscheidingen gaan, bijvoorbeeld sloten, heggen of anderszins, maar het kunnen ook bordjes zijn; die kent u allemaal wel, denk ik, van de weekendwandelingen of wat u dan ook maakt. De heer Van Houwelingen vroeg ook nog: kun je ook niets doen? We hebben de VHR natuurlijk gewoon geïmplementeerd als Nederland. We hebben het hier recent met enkelen van u ook over het Ontwerp-Natuurplan gehad. Wij zijn gewoon gehouden aan het in goede staat van instandhouding houden van natuurgebieden en het stoppen van achteruitgang. Daar houdt dit kabinet zich ook aan en daarmee is niets doen geen optie.

Minister Van Essen: Ja. Dank u wel, voorzitter.

Minister Van Essen: Ik heb op dit moment geen beeld dat de TBO's op die eilanden hekken willen plaatsen. Het zijn dus de dingen die ik nu noem. Dat is ook wat ze mij hebben verteld toen ik bijvoorbeeld met ze op de Boschplaat was.

Minister Van Essen: Ik denk dat we met dit debat en de uitlatingen van de minister van IenW, die hij ook namens mij doet, heel veel hebben aangegeven over hoe wij kijken naar het afsluiten van gebieden. We hebben er veel vertrouwen in dat we met inwoners gewoon tot goede gesprekken kunnen komen — die zijn ook al gaande — over hoe je de natuur kunt beschermen zonder het gebruik door eilanders aan te tasten. Daar heb ik gewoon vertrouwen in. Als er uit een participatietraject komt dat iedereen een hek een goed idee vindt, vind ik een hek ook een goed idee. Als daaruit komt dat een heg moet worden aangeplant, vind ik dat ook een mooi idee. Ik wil dat nu niet hier uitsluiten, terwijl we juist zeggen dat we de tijd nemen om mensen te consulteren, bijvoorbeeld bij het Beleidskader Natuur Waddenzee. Daar wil ik eigenlijk niet op vooruitlopen.

Minister Van Essen: Volgens mij hebben we net aangegeven hoe wij kijken naar het permanent afsluiten van nieuwe gebieden. Ten aanzien van de grauwe gans heel specifiek heb ik vrij recent een onderzoek aangekondigd om te kijken of die ook vergunningsvrij bestreden kan worden. Volgens mij geven we er daarmee blijk van dat we het probleem kennen dat er op sommige locaties is. Volgens mij ontvangt u aan het einde van het jaar de onderzoeken over de herziening van het jachtstelsel. Dat kan helpen om zo'n populatie te bestrijden.

Minister Van Essen: Dank voor de suggestie.

Minister Van Essen: Deze discussies hebben we al vrij recent in een heel natuurdebat gevoerd. Wij leveren gewoon VHR-rapportages aan. We doen daar onderzoek naar. We doen metingen in gebieden. We weten heel veel over hoe habitatsoorten achteruitgaan. Dat is voor ons aanleiding om te handelen. Daar wil ik het even bij laten, voordat dit debat weer hetzelfde gaat als dat over het Natuurplan de vorige keer.

Minister Van Essen: Veel duidelijker dan de commissie het heeft gehad dan van deze twee bewindspersonen krijg je het bijna niet. Wij zijn geen voorstander van het permanent afsluiten van nieuwe gebieden. Het klopt theoretisch dat de habitattypes kunnen verschuiven. Die kunnen erbij komen en die kunnen eraf vallen. Vogels in water kunnen een ander leefgebied gaan zoeken. Maar we moeten wel uiteindelijk concluderen dat het Waddenzee en het Waddengebied gewoon echt unieke waarden hebben die het beschermen waard zijn, maar wel nadat je daar een goed gesprek over hebt gehad met mensen en inwoners en met maatregelen die ook zin hebben.

Minister Van Essen: Dat voorbeeld van de heer Goudzwaard gaat over herstelmaatregelen, mitigerende maatregelen, omdat we in beschermde gebieden activiteiten gaan ontplooien die daar eigenlijk niet horen. Het voorbeeld van die perenbomen gaat volgens mij over windparken aanleggen in een Vogelrichtlijngebied of in een beschermd gebied, waardoor je moet compenseren voor de schade die je aanricht. Als je dat vanwege die reden doet, lijkt dat me een hele goede ingreep, want daarmee kun je dus wat doen in het gebied. Het is een compenserende maatregel. Het is niet iets wat gewoon los op zichzelf staat en uit leukigheid ontstaat, om het zo maar te zeggen.

Minister Van Essen: Juist die cumulatieve druk die door al die ontwikkelingen ontstaat, is de reden waarom we dat Beleidskader Natuur Waddenzee willen maken, juist om te zien wat al die ontwikkelingen nou doen met de natuur. We hebben natuurlijk ook gewoon afgesproken dat we niet meer zomaar allemaal van dat soort ontwikkelingen nieuw laten ontstaan. Dat is ook de reden dat ik net refereerde aan de trilaterale samenwerking met Denemarken en Duitsland, aan wat we daarin met elkaar hebben afgesproken en aan de verklaring die we binnenkort gaan ondertekenen.

Minister Van Essen: Ik had er nog eentje: met welke soorten gaat het slecht? Dat was gelinkt aan het afsluiten van gebieden. Volgens mij hebben we daar voldoende over gezegd, maar een algemene bloemlezing over hoe goed of slecht het gaat met de soorten is dat 61% van de broedvogels sinds 1991 een langdurige achteruitgang vertoont. Het zijn 19 van de 31 soorten die daar voorkomen. Ook 33% van de trekvogels vertoont al langere tijd een negatieve trend.

Minister Van Essen: Er wordt altijd een beetje een soort van geheimzinnig gedaan over al die gegevens. Dan moeten die weer naar de Kamer toe komen en dan moeten we die opnieuw vertellen, maar dat zijn dingen die gewoon openbaar zijn. Dit staat gewoon in de VHR-rapportage. Het staat ook in het document Staat van de Wadden. Daar kan de Kamer gewoon bij. Als u wilt, dan zorgen we dat er specifiek voor mevrouw Wiersma even een linkje komt naar waar die documenten staan.