Reactie op de motie van de leden Stultiens en Inge van Dijk over een maatwerkoplossing voor jongeren met een DUO-schuld als gevolg van de toeslagenaffaire (Kamerstuk 31066-1359)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 066BelastingdienstNr. 1415 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP EN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 juni 2024Op 16 april 2024 heeft uw Kamer de motie Stultiens en Inge van Dijk1aangenomen. Deze motie verzoekt de regering om samen met gemeentenen OCW/DUO naar een maatwerkoplossing te zoeken voor jongeren meteen problematische studielening als gevolg van de toeslagenaffaire.Samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) enOCW/DUO is verkend welke mogelijkheden er zijn.Het kabinet voelt de verantwoordelijkheid om getroffen jongeren zo goedmogelijk te ondersteunen. Ook vinden we het belangrijk om goedmaatwerk te bieden aan deze jongeren met een studielening zodat dezehun toekomstperspectief zo min mogelijk in de weg staat. Daarom zullener naar aanleiding van de motie aanvullende acties genomen worden omervoor te zorgen dat jongeren op een laagdrempelige en persoonlijkemanier geholpen worden bij hun studielening. De mogelijkheden wordenin deze brief nader toegelicht.De bestaande mogelijkheden voor maatwerk op het gebied vanDUO-schulden kunnen veel verlichting bieden aan getroffen jongeren,maar we zien ook dat deze mogelijkheden nog niet bij iedereen voldoendebekend zijn. Jongeren geven bijvoorbeeld aan ondersteuning te willenhoe het beste om te gaan met een studieschuld en hoe ze ervoor kunnenzorgen dat het zo min mogelijk van invloed is op hun leven (Diversion,2023). Het kabinet spant zich daarom samen met ketenpartners in omgetroffen jongeren op een laagdrempelige manier zo goed mogelijk voorte lichten en te ondersteunen.Maatwerk via de brede ondersteuning van gemeentenSinds de inwerkingtreding van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht),kunnen alle jongeren die in aanmerking komen voor de kindregeling bij1Kamerstukken II, 2023–2024, 31 066, nr. 1359 kst-31066-1415ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 14151 hun gemeente terecht voor brede ondersteuning. Deze is gericht op hetkunnen maken van een nieuwe start. Gemeenten maken zich hard omjongeren te bereiken, zodat zij hen kunnen ondersteunen bij eventuelehulpvragen op de vijf leefgebieden – financiën, gezin, werk, wonen enzorg.Het kabinet onderkent dat problematische schulden een nieuwe start voorjongeren in de weg kunnen staan en wil jongeren hier graag mee op weghelpen. Daarom is – mede naar aanleiding van de motie Kat2 – eenaanvullend schuldhulpverleningsaanbod ontwikkeld voor jongeren metproblematische schulden. Hiervoor is door het kabinet € 35 miljoenbeschikbaar gesteld. Dit aanbod focust zich op het bieden van toekomst-perspectief voor jongeren, door middel van het saneren van schulden enhet bieden van begeleiding. Bij brief van 4 juli 20233 bent u hierovergeïnformeerd. Ook de saneerbare schulden van DUO vallen onder ditaanbod. Het gaat dan om achterstanden op de betaling van de studie-schuld, lesgeldachterstanden en ov-boetes. De hoofdsom van destudieleningen valt niet onder het aanvullende schuldhulpverlenings-aanbod omdat zij niet direct opeisbaar is. De details van het aanvullendaanbod zijn uiteengezet in de kamerbrief van 23 oktober 20234. Door ditaanbod wordt de schuldpositie en het toekomstperspectief van een groepjongeren met problematische schulden verbeterd om ook voor hen eennieuwe start mogelijk te maken.Afgesproken is dat gemeenten jongeren ook kunnen helpen bij vragen tenaanzien van studieleningen van DUO, zoals het bieden van financieeloverzicht of het samen in contact treden met DUO om tot een passendebetalingsregeling te komen. Als een jongere samen met de gemeentedirect contact legt met DUO kan er warmer contact worden gelegd enwordt er voorkomen dat de jongere telkens zijn of haar verhaal hoeft tedoen.Om getroffen jongeren hier zo goed mogelijk in te ondersteunen heeftDUO samen met de VNG voorlichtingsmateriaal voor gemeentenopgesteld dat inzicht geeft in welke mogelijkheden DUO biedt rondom hetaflossen van studieschulden na of tijdens de studie. De VNG biedt ookdoorlopend implementatieondersteuning aan gemeenten bij het biedenvan de brede ondersteuning, ook in het kader van studieleningen, zodat zijgetroffen jongeren zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Zo zijngemeenten in april en mei 2024 extra geïnformeerd over de mogelijk-heden voor getroffen jongeren rondom de kindregeling.Het kabinet erkent daarnaast het belang van onderwijs bij het creëren vanduurzaam toekomstperspectief. Daarom kunnen getroffen jongeren voorwie onderwijs noodzakelijk is om het leven weer op de rit te krijgen,terecht bij hun gemeente. Er wordt dan samen met de gemeente gekekenwelke passende oplossingen er zijn voor de behoefte van de jongere,waarbij de beschikking hebben over een startkwalificatie of het duurzaamkunnen participeren in een arbeidsproces het uitgangspunt is.Maatwerk bij DUODoor alles wat getroffen jongeren hebben meegemaakt, kunnen (studie-)schulden als extra zwaar worden ervaren. DUO biedt maatwerk voor allejongeren met een studielening die tegen financiële problemen aanlopenbij het terugbetalen van die lening, of tegen onvoorziene omstandighedenaanlopen tijdens hun studie. Dit maatwerk kan verlichting bieden in de2Kamerstukken II, 2022–2023, 31 066, nr. 11513Kamerstukken II, 2022–2023, 31 066, nr. 7184Kamerstukken II, 2023–2024, 24 515 en 31 066, nr. 728Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 14152 situatie van de jongere. Ook getroffen jongeren met een studielening bijDUO kunnen gebruik maken van dit aanbod als zij tegen deze problemenaanlopen tijdens of na hun studie. Jongeren met problematische schuldenmaken al veelvuldig gebruik van deze maatwerkmogelijkheden.Het is hierbij uiteraard van belang dat jongeren – al dan niet vanuit debrede ondersteuning – de mogelijkheden bij DUO goed weten te vindenen dat de collega’s van DUO ook gevoel hebben bij wat deze jongerenhebben meegemaakt. Om dat eerste te bewerkstelligen is er informatiegeplaatst op kindregelingvoorjou.nl en heeft een maatwerkfunctionarisvan DUO een toelichting gegeven op de mogelijkheden in de podcast Watnu?5. Het eerdergenoemde voorlichtingsmateriaal in de vorm van eenfactsheet – opgesteld door DUO samen met de VNG – draagt bij aan hetvergroten van kennis bij gemeenten over de mogelijkheden bij DUO.Uiteraard is bij DUO ook al veel aandacht geweest voor de toeslagenaf-faire en de gevolgen daarvan. Naar aanleiding van de motie zal er extraworden ingezet om het gevoel bij de betrokken collega’s van DUO verderte vergroten over wat getroffen jongeren hebben meegemaakt. Datbetekent concreet dat er aanvullende sessies zullen worden georganiseerdover de belevingswereld van getroffen jongeren en hoe de toeslagenaf-faire effect heeft (gehad) op hun leven.Mogelijkheden terugbetaalfaseDe studieschuld die een student heeft opgebouwd is niet direct opeisbaar.Om te voorkomen dat oud-studenten meer moeten terugbetalen dan zijop basis van hun inkomen kunnen dragen, is er voor iedereen dedraagkrachtregeling. Met deze regeling wordt bepaald hoeveel deoud-student iedere maand kan aflossen. Als de oud-student een laag ofgeen inkomen heeft, dan hoeft de oud-student dus minder of soms nietsaf te lossen.De oud-student hoeft in de meeste gevallen niets te doen om de draag-krachtregeling te regelen. Als het inkomen van de oud-student in deafgelopen twee jaar sterk is gedaald, mag er ook een verlegging van hetpeiljaar worden aangevraagd. Dat betekent dat DUO van het inkomen uiteen recenter jaar uitgaat, zodat de oud-student per maand minder hoeft tebetalen.Afhankelijk van het terugbetaalregime betaalt de student in 15 of in 35 jaarterug, plus het aantal maanden dat eventueel gebruik is gemaakt van deinzet van aflosvrije maanden. Op het moment dat in al die jaren eenbetaling is gedaan – waarbij een betaling bij beperkte draagkracht ook € 0kan zijn – en er na die 15 of 35 jaar nog een bedrag aan studieschuldopenstaat, wordt de resterende hoofdsom van dat bedrag kwijtge-scholden.Oud-studenten die geen diploma hebben gehaald, maar wel eenaanvullende beurs hebben ontvangen, kunnen mogelijk ook inaanmerking komen voor een (gedeeltelijke) kwijtschelding van deaanvullende beurs die niet is omgezet in een gift. Of de oud-studentdaarvoor in aanmerking komt is afhankelijk van het inkomen van deoud-student en diens partner.Mochten bovenstaande mogelijkheden onvoldoende soelaas bieden en deoud-student desondanks betalingsproblemen hebben, dan kan er altijdsamen met DUO worden gekeken of er nog verder maatwerk mogelijk is.Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een tijdelijke verlaging vanhet maandbedrag of de eenmalige inzet van extra aflosvrije maanden.5Podcast «Wat nu?», aflevering 4. Wat nu? de Podcast | Hulplijn | Kindregelingvoorjou.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 14153 Mogelijkheden tijdens de studieSoms komen studenten tijdens hun studie in een onvoorziene lastigesituatie. Ook op dat moment zijn er mogelijkheden bij DUO die de«voorziening prestatiebeurs» worden genoemd. De voorziening prestatie-beurs bestaat uit verschillende onderdelen. Voor al deze onderdelen moetde decaan of studiebegeleider een verklaring voor de student afgeven. Datmag ook nadat de student de studie heeft afgemaakt of met de opleidingis gestopt.Twee onderdelen van de voorziening prestatiebeurs worden hierondertoegelicht: de mogelijkheid tot verlenging van de diplomatermijn en hetomzetten van prestatiebeurs naar een gift zonder diploma. Wanneer eenstudent door onvoorziene omstandigheden van tijdelijke aard de studieniet binnen de diplomatermijn kan afronden, kan de diplomatermijnworden verlengd met de duur van de omstandigheid. Dat betekent dateen student langer de tijd krijgt om de opleiding af te ronden en zo alsnogde prestatiebeurs omgezet krijgen in een gift. Als de student door directgevolg van een structurele onvoorziene omstandigheid de opleiding nietmet een diploma kan afronden, bestaat de mogelijkheid om de prestatie-beurs alsnog om te zetten in een gift.Compensatie via de schadeherstelroute van de ouderOuders die inkomens- of andere schade hebben geleden als gevolg vande toeslagenaffaire, kunnen via een regeling of schadeherstelrouteworden gecompenseerd (bijvoorbeeld de Commissie Werkelijke Schade).Zij kunnen dan een schadevergoeding ontvangen. Wanneer het inkomens-verlies of andere schade van de ouder destijds deels werd opgevangendoor het inzetten van een studielening van een kind voor het huishouden,dan kan de ouder die in een schadeherstelroute wordt gecompenseerdvoor inkomensschade, een deel van die schadevergoeding gebruiken omfinancieel nadeel dat het kind mogelijk heeft geleden te compenseren.Tot slotHet kabinet denkt dat deze mogelijkheden tot maatwerk, met de extrainzet, verlichting kunnen bieden aan getroffen jongeren. Daarom maakthet kabinet zich er hard voor dat getroffen jongeren actief en op eenlaagdrempelige manier op deze mogelijkheden worden gewezen zodat zijzo ruimhartig mogelijk gebruik kunnen maken van deze opties. Persoonlijkcontact vanuit de brede ondersteuning met DUO kan hier zeker aanbijdragen en biedt toegang tot de brede dienstverlening voor(oud-)studenten. Zo willen we jongeren zo goed mogelijk ondersteunenbij het maken van een nieuwe start met zo goed mogelijk toekomstper-spectief.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R.H. DijkgraafDe Staatssecretaris van Financiën,A. de VriesTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 14154