Reactie op verzoek commissie om kabinetsreactie op brief Stichting Verleden in Zicht

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 265AdoptieNr. 132 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 november 2024Hierbij stuur ik u de reactie op het verzoek (2024D27126)1 van de vastecommissie voor Justitie en Veiligheid. De vaste commissie verzoekt omeen kabinetsreactie op de brief van Stichting Verleden in Zicht (VIZ) van26 juni 2024 betreffende de inzage van de afstands- en adoptiedossiersvan de Raad voor de Kinderbescherming die zich bij het Nationaal Archiefbevinden. Hoewel het verzoek van de vaste commissie is gericht aan de(toenmalige) Minister voor Rechtsbescherming, ben ik beleidsverantwoor-delijk voor de Archiefwet en het daarmee samenhangende inzagebeleidbij het Nationaal Archief. Daarom heb ik de beantwoording overgenomen,op verzoek van de Staatssecretaris Rechtsbescherming.In haar brief formuleert VIZ een aantal zorgen over de wijze van inzagever-lening in deze afstands- en adoptiedossiers door het Nationaal Archief,mede in het licht van de motie van de leden Van Nispen en Ellian2. Dezemotie verzoekt de regering onder meer «ervoor te zorgen dat er voor debetrokken afgestane en afstandsmoeder gezamenlijk onbeperkte envolledige toegang is tot zowel het eigen afstands- als adoptiedossier, enslechts indien nodig hiervoor een wetswijziging voor te bereiden». VIZgeeft in haar brief aan dat het Nationaal Archief geen onbeperkte envolledige toegang geeft tot afstands- en adoptiedossiers, en hiermeeafwijkt van het reguliere beleid bij inzage.Belang afstands- en adoptiedossiersHet Nationaal Archief streeft naar maximale informatieverstrekking voorbetrokkenen binnen de juridische kaders. Dat is dan ook het uitgangspuntgeweest voor de ontwikkeling van het inzagebeleid voor deze dossiers.1Verzoek om kabinetsreactie op de brief van Stichting Verleden in Zicht (2024D27126), teraadplegen via: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2024D27126&did=2024D271262Kamerstuk 33 836, nr. 94 kst-31265-132ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 265, nr. 1321 Het belang van informatie voor betrokkenen over de eigen afstand enadoptie is onnoemelijk groot. Zowel ikzelf als het Nationaal Archiefonderkennen dan ook de bijzondere aard van dit archief. Om die redenheeft het Nationaal Archief in de aanloop naar de overbrenging van hetarchief van de Raad voor de Kinderbescherming en het begin van dedienstverlening in juni uitgebreid kennisgemaakt met zowel afstands-moeders, geadopteerden en adoptieouders. Deze betrokkenen zijneveneens uitgenodigd als klankbord voor tekst en beeld zoals dat gebruiktis in de externe communicatie en de aanvraagprocedure. Ook zijninformatieavonden georganiseerd om betrokkenen te informeren over hetproces van aanvraag tot inzage.Ik realiseer me terdege dat afstands- en adoptie-informatie, die inverschillende dossiers van meerdere instanties gevonden kan worden,beladen en zeer gevoelig kan zijn. Betrokkenen lezen over zichzelf, zoekenvaak al lang naar informatie en de inhoud van de dossiers raakt hendirect. De impact zal voor iedereen anders zijn, maar feit blijft dat dezevaak ingrijpend en emotioneel is.Overbrenging dossiers 1956–1970 naar het Nationaal ArchiefIn het voorjaar van 2024 heeft het Nationaal Archief afstands- enadoptiedossiers uit de periode 1956–1969, gevormd door de Raad voor deKinderbescherming, overgebracht gekregen van het Ministerie vanJustitie en Veiligheid. De dossiers zijn overgebracht met een beperkingaan de openbaarheid met het oog op de eerbiediging van de persoonlijkelevenssfeer van de personen die in het dossier voorkomen.Het betreffen gezinsdossiers waarin informatie staat over geadopteerdendie geboren zijn vóór 1970. Omdat een dossier veelal meerdere personenbetreft, kan het niet worden beschouwd als een «eigen» afstands- enadoptiedossier. Er komen ook altijd andere personen in het dossier voor,zoals afstandsmoeders, afstandskinderen, geadopteerden en adoptie-ouders.Sinds 17 juni 2024 kunnen aanvragen voor inzage in de afstands- enadoptiedossiers bij het Nationaal Archief worden ingediend. Over devoorgenomen wijze van inzage heeft op 2 mei 2024 een informerendgesprek plaatsgevonden tussen het Nationaal Archief en het bestuur vanVIZ. Het Nationaal Archief voelt een grote verantwoordelijkheid omzorgvuldig om te gaan met de mensen die een aanvraag doen voor inzagein dossiers die gaan over afstand en/of adoptie.Inzage in afstands- en adoptiedossiersHet Nationaal Archief beheert meerdere archieven naast die van de Raadvoor de Kinderbescherming, die gaan over voogdij, afstand en/of adoptie.Bij het verzamelen van alle informatie uit deze archieven over eenafstandsmoeder of geadopteerde en de inzage in die informatie, dient hetNationaal Archief zich te houden aan de geldende wetgeving enjurisprudentie.Algemeen uitgangspunt bij het verlenen van inzage in dossiers door hetNationaal Archief is dat inzage wordt gegeven in het volledige dossier.3Dit uitgangspunt geldt uiteraard ook voor de afstands- en adoptiedossiers.Zoals de toenmalige Minister voor Rechtsbescherming in zijn reactie4 opde bovenvermelde motie reeds aangaf, dient bij het verlenen van inzage3Dit op grond van het «documentenstelsel» dat voor archiefwettelijke inzage geldt4Kamerstuk 31 265, nr. 129Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 265, nr. 1322 rekening te worden gehouden met de toepasselijke wet- en regelgeving,zoals de Archiefwet 1995 en de Algemene Verordening Gegevensbe-scherming (AVG), en nationale en Europese jurisprudentie.Specifiek over het recht op afstammingsinformatie van een geadopteerdeversus het recht op privacy van de afstandsmoeder bestaat al sinds zo’ndertig jaar jurisprudentie. Ook in de rapportage van de InspectieOverheidsinformatie en Erfgoed5 en in het advies van de CommissieInformatiehuishouding van het Ministerie van Justitie en Veiligheid wordtop deze jurisprudentie gewezen. Zo wijst de Inspectie Overheidsinfor-matie en Erfgoed erop dat een betrokken afgestane en/of geadopteerdegeen absoluut recht heeft op onbegrensde inzage in zijn afstand- en/ofadoptiedossier: «Recht op informatie versus recht op privacy moeten bijeen verzoek om inzage worden afgewogen, mede in het licht van deomstandigheden van het geval. Bij toepassing van de Archiefwet moetrekening worden gehouden met deze uitspraken van zowel de Neder-landse rechter als het EHRM.».6 En: «Blijkens de relevante jurisprudentie(...) is de standaard werkwijze van het Nationaal Archief bij het verlenenvan inzage in archieven onvoldoende zorgvuldig voor het verlenen vaninzage met gewogen eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer in dezecasus.». 7Het Nationaal Archief heeft niet de ruimte om af te wijken van dezejurisprudentie, die de mogelijkheden tot onbeperkte inzage in dossiersbeperkt. Zoals gezegd streeft het Nationaal Archief binnen dit kader naarmaximale informatieverstrekking en dat is dan ook het uitgangspuntgeweest voor de ontwikkeling van het inzagebeleid voor deze dossiers.AfstammingsinformatieTot afstammingsinformatie wordt dus zoveel mogelijk onbeperkte envolledige toegang verleend. Het recht op afstammingsinformatie weegtzwaar, maar is niet absoluut. Op sommige aspecten kan het (eveneensniet absolute) recht op privacy van de afstandsmoeder (mits deze nog inleven is) zwaarder wegen. Het Nationaal Archief dient daarom op basisvan de informatie in het dossier een belangenafweging te maken tussenhet recht van de afgestane en/of geadopteerde op zijn of haar afstam-mingsinformatie en het recht op privacy van de afstandsmoeder (mitsdeze nog in leven is). Hiervoor kan intern overleg, waar VIZ in haar briefaan refereert, noodzakelijk zijn. De uitkomst van deze belangenafwegingwordt schriftelijk vastgelegd en gedeeld met de verzoeker.GezinsdossiersBehalve de belangenafweging tussen het recht op afstammingsinformatieen het recht op privacy van de afstandsmoeder dienen de persoonlijkelevenssfeer en de bescherming van persoonsgegevens van derdebetrokkenen die in het dossier voorkomen te worden gerespecteerd.Omdat sprake is van gezinsdossiers bevatten deze veelal ook informatieover de afstand en adoptie van andere kinderen en derhalve ook(bijzondere) persoonsgegevens van personen waarmee een verzoekergeen afstammingsrelatie heeft. Bijvoorbeeld de medische achtergrondvan de biologische moeder van een eveneens geadopteerde (dus niet5Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed, Rapportage over de stagnatie in de overbrengingvan de adoptiedossiers van de Raad voor de Kinderbescherming naar het Nationaal Archiefvan 4 februari 2021. Te raadplegen via: https://www.inspectie-oe.nl/actueel/nieuws/2021/02/04/adoptiedossiers6Idem p 18.7Idem p 30.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 265, nr. 1323 biologische) broer of zus, of strafrechtelijke gegevens van (de biologischefamilie van) een eveneens geadopteerde broer of zus.Ook dit kan ertoe leiden dat bepaalde informatie uit het dossier niet terinzage wordt gegeven aan een verzoeker8, dan wel tot het afschermen ofafscheiden van bepaalde informatie over derden in documenten die welter inzage gegeven worden. Dit gebeurt niet voor namen van bloedver-wanten of informatie over de ontstaansgeschiedenis van een betrokkene,tenzij jurisprudentie dat in specifieke casussen tegenhoudt.Elk opgevraagd dossier wordt afzonderlijk beoordeeld. In het kader vantransparantie wordt in het inzagebesluit dat de verzoeker ontvangtvermeld welke informatie om welke reden niet ter inzage wordt gegeven.Als de verzoeker het niet eens is met dat besluit, dan kan hij/zij bezwaarindienen.Tot slotIk begrijp dat het onverteerbaar kan zijn voor verzoekers dat informatiewordt afgeschermd. De uitleg over de reden hiervoor kan waarschijnlijk alsnel zakelijk en ongevoelig overkomen, ook al is dat niet de bedoeling. Ikwil benadrukken dat ik me verantwoordelijk voel voor álle betrokkenen bijdeze dossiers. Omdat de dossiers niet over één persoon gaan, maar overgezinnen, is het belangrijk om met al deze informatie zorgvuldig om tegaan, zeker omdat de informatie zo persoonlijk en gevoelig kan zijn.De brief van VIZ is geschreven op 26 juni jl., negen dagen nadat hetarchief van de Raad voor de Kinderbescherming opvraagbaar werd bij hetNationaal Archief. Ruim vier weken later, in de week van 22 juli, hebbende eerste inzagen in dit archief plaatsgevonden. Sindsdien wordt dus nietalleen vanuit theorie, maar ook vanuit de praktijk duidelijk of en welkeinformatie afgeschermd wordt. Elk dossier is uniek en iedere inzage vergtmaatwerk.Het Nationaal Archief heeft in gesprek met de bestuursleden van VIZaangegeven dat het inzagebeleid niet in beton is gegoten en heefthiervoor begrip en tijd gevraagd. Veranderingen in wet- en regelgeving enjurisprudentie kunnen van invloed zijn op het beleid ten aanzien van dearchivering van en de inzage in afstands- en adoptiedossiers.VIZ stelt in haar brief dat het Nationaal Archief betrokkenen aanmoedigtom bezwaarschriften in te dienen en meerdere keren een inzageverzoek tedoen. Een belanghebbende heeft altijd het recht om bezwaar aan tetekenen tegen een inzagebesluit, maar het inzagebeleid is beslist nietingericht om bezwaren aan te moedigen of belanghebbenden nietmaximaal ten dienste te zijn bij een inzageverzoek. Belanghebbendenkunnen bovendien altijd opnieuw een aanvraag indienen bij nieuwbinnengekomen archief; dit kan immers nieuwe informatie opleveren. Ookkan een wijziging in wet- en regelgeving of jurisprudentie hiertoeaanleiding zijn.Het Nationaal Archief heeft tot nu toe ruim 100 verzoeken tot inzage in eenafstands- en adoptiedossier van de Raad voor de Kinderbeschermingbehandeld. Overigens leiden niet al deze verzoeken (direct) tot een inzage,soms zien verzoekers daar vooralsnog vanaf. Een verzoeker wordt na8Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed, Rapportage over de stagnatie in de overbrengingvan de adoptiedossiers van de Raad voor de Kinderbescherming naar het Nationaal Archiefvan 4 februari 2021. P 18 & 30, te raadplegen via: https://www.inspectie-oe.nl/actueel/nieuws/2021/02/04/adoptiedossiersTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 265, nr. 1324 inzage op de studiezaal verzocht zijn of haar ervaringen over de behan-deling van het inzageverzoek en de inzage in het dossier anoniem te delenmet het Nationaal Archief middels een enquêteformulier, opdat dedienstverlening zo goed mogelijk kan worden ingericht. Er zijn tot nu toe23 reacties ontvangen en deze zijn overwegend positief tot zeer positief.Het Nationaal Archief blijft zich inzetten om de inzage optimaal en binnende kaders van wet- en regelgeving te laten verlopen, zodat maximaal rechtwordt gedaan aan het recht op afstammingsinformatie. Ik moedig dan ookalle betrokkenen die dat willen aan om voor inzage in deze informatie naarhet Nationaal Archief te gaan.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. BruinsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 265, nr. 1325