Voortzetting Programma PVP (Plant Variety Protection) Toolbox 2027

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202627 428Beleidsnota BiotechnologieNr. 412 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ,VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 juni 2026Mondiale voedselzekerheid is een van de speerpunten van beleid vandeze regering. Het gebruik van moderne plantenrassen en toegang totgoed uitgangsmateriaal voor alle boeren levert daar een belangrijkebijdrage aan. Een van de activiteiten van de Nederlandse overheiddaarvoor is het internationaal versterken van het kwekersrecht.Vanaf juli 2016 tot heden heeft de plantaardige keuringsdienstNaktuinbouw met behulp van een meerjarige bekostiging van mijnministerie actief de Nederlandse ervaringen gedeeld met het ontwikkelen,implementeren en ondersteunen van kwekersrecht in landen waarvoordat systeem nieuw is of waar het verbetering behoeft. Dit programma,met de naam «Toolbox Kwekersrecht» is in 2025 geëvalueerd. In dezebrief ga ik kort in op het belang van plantenveredeling voor voedselze-kerheid, op hoe kwekersrecht cruciaal is voor de ontwikkeling van nieuweplantenrassen, wat de Toolbox Kwekersrecht inhoudt en wat de evaluatieervan uitwijst. Ten slotte geef ik aan, hoe ik met de resultaten van deevaluatie wil omgaan.PlantenveredelingPlantenveredeling is het proces waarbij planten bewust worden gekruisten geselecteerd om nieuwe rassen te creëren met specifieke gewensteeigenschappen om hiermee planten te verbeteren voor landbouw,tuinbouw of sierdoeleinden. Plantenveredeling wordt gedaan om planteneigenschappen te geven zoals hogere opbrengst, betere smaak ofkwaliteit, resistenties tegen ziektes of plagen, tolerantie voor droogte, kouof zout, betere bewaarbaarheid of een mooier uiterlijk. Op deze wijzeworden plantenrassen aangepast aan veranderende teelt- en klimaatom-standigheden en veranderende consumentenwensen. Voor voedselze-kerheid, economisch rendabele teelt van boeren en tuinders en voorverduurzaming van de landbouw is plantenveredeling daarom van zeergroot belang. kst-27428-412ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 27 428, nr. 4121 Nederland is voor plantenverdeling en voedselzekerheid een belangrijkland; in ons land zijn de belangrijkste veredelaars van groenten, aardap-pelen en siergewassen gevestigd. Deze bedrijven besteden jaarlijks15–30% van hun bruto omzet aan het ontwikkelen van jaarlijks zo’n 1.500nieuwe rassen. Vanuit Nederland worden deze rassen naar vele landenbinnen en buiten Europa geëxporteerd; miljoenen grote en kleine boerenen tuinders wereldwijd gebruiken jaarlijks zaad dat door Nederlandsebedrijven is geproduceerd.KwekersrechtWaar het creëren van een nieuw plantenras veel inzet van tijd, kennis enkapitaal vergt, vergt het kopiëren ervan erg weinig inspanning: via zadenof stekken kunnen gemakkelijk kopieën worden gemaakt. Indien elk nieuwras op deze manier vrijelijk vermeerderd zou worden, is er voor deveredelaar geen verdienmodel, hetgeen de investering in verbetering vanrassen ernstig zou belemmeren. Hiermee zou de voedselzekerheidwereldwijd onder druk komen. Daarom is er in 1961, mede op Nederlandsinitiatief, een internationale conventie opgericht om nieuwe plantenrassenvia het kwekersrecht te beschermen. Hiermee wordt innovatie gestimu-leerd en wordt bevorderd dat nieuwe plantenrassen wereldwijd eerlijk eneffectief gebruikt kunnen worden. Dit is de UPOV-Conventie. Een land datlid is van de UPOV-Conventie heeft wetgeving die via kwekersrechtennieuwe plantenrassen beschermt. Het kwekersrecht is speciaal voor debescherming van plantenrassen ontwikkeld. Het wijkt op een aantalpunten af van het patent-systeem; zo bevat het bijvoorbeeld dezogenaamde kwekersvrijstelling, waardoor concurrenten elkaarssuccesvolle rassen mogen gebruiken om verder mee te kruisen. Hierdooris het niet mogelijk om een monopolie om een bepaalde soort ofplanteneigenschap te krijgen. Ook is de bescherming van een nieuw rasbeperkt in tijd; deze bedraagt voor vele soorten maximaal 20 jaar endaarna zijn de beperkingen op het ras niet meer van toepassing en kaniedereen dit ras vrijelijk vermeerderen en verkopen. Voor plantenverede-laars is dat het lidmaatschap van een land van de UPOV Conventie eengarantie dat hun rassen in dat land voldoende beschermd kunnen wordenen er geen handel in illegale kopieën ontstaat.De Toolbox KwekersrechtNederland is reeds vele jaren actief met de bevordering van het kwekers-recht. In het verleden was dit veelal gebaseerd op ad hoc bilateralecontacten met derde landen. In 2016 heeft mijn ministerie besloten dezeactiviteiten meer planmatig op te pakken in het programma «ToolboxKwekersrecht». Via dit programma wordt Nederlandse expertise internati-onaal via korte, kernachtige projecten gedeeld. Jaarlijks wordt via hetnetwerk van Nederlandse landbouwraden en via internationale stake-holders geïnventariseerd welke behoeften of mogelijkheden er zijn voorprojecten. Het aantal voorstellen overtreft jaarlijks het huidige budget van€ 230.000. Een internationale stuurgroep helpt bij het prioriteren van devoorstellen. Jaarlijks rapporteer ik via het Jaarverslag van het Ministerievan LVVN hoeveel projecten we hebben kunnen uitvoeren. Hierbij wordtook gekeken naar synergie en afstemming met verwante Nederlandseinitiatieven, zoals SeedNL1. Ook sluit het programma aan bijEU-gesubsidieerde initiatieven en wordt samengewerkt met internationaleinstanties als CPVO, UPOV en andere nationale kwekersrecht-autoriteiten.1SeedNL is een convenant tussen de ministeries LVVN, BHOS, Plantum en de NederlandseAardappel Organisatie. SeedNL richt zich vooral op het verbeteren van de zaadsector inontwikkelingslanden, met als uiteindelijk doel betere voedselzekerheid.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 27 428, nr. 4122 De uitvoering van het programma heeft geleid tot een sterke samen-werking tussen de Nederlandse overheid, uitvoerende instanties enautoriteiten in partnerlanden. Deze samenwerking heeft tastbarevoordelen opgeleverd, waaronder betere markttoegang en beschermingvoor Nederlands uitgangsmateriaal en de professionalisering van hetkwekersrecht in het buitenland. Door deze buitenlandse regelgeving teondersteunen, helpt de Toolbox Kwekersrecht de internationale positievan de Nederlandse zaadsector, die een cruciale rol speelt in de wereld-wijde voedselzekerheid, te behouden en versterken. De Toolbox maakt hetdoor zijn jaarlijkse programmering tevens mogelijk om slagvaardig,efficiënt en doelgericht in te spelen op verzoeken van Nederlandseambassades en internationale stakeholders in hetzelfde werkveld.EvaluatieHet evaluatierapport (in het Engels) is als bijlage bijgevoegd met diversevoorbeelden van de positieve impact van het programma. De belang-rijkste bevindingen uit dit evaluatierapport zijn dat de Toolbox effectiefheeft bijgedragen aan de ontwikkeling en implementatie van kwekersrechtin 25 landen. Dit heeft geleid tot een toegenomen bewustzijn van devoordelen van kwekersrecht, verbeterd beleid en versterkte technischecapaciteit bij deelnemende autoriteiten. De deskundigheid en structuurvan de programma-activiteiten worden breed gewaardeerd. Ook wordt deToolbox erkend als complementair aan andere internationale initiatievenen als flexibel instrument dat kan inspelen op uiteenlopende behoeftenvan landen. De unieke rol en de eigenschappen van de Toolbox hebbenbelangrijk bijgedragen aan de ontwikkeling van kwekersrecht wereldwijd.Zorgen worden echter uitgesproken over het budget dat al 10 jaar gelijk isgebleven.AanbevelingenDe hoofdaanbeveling is om het programma voort te zetten, waarbij desuccesvolle aansturing en coördinatie met andere initiatieven in stand kanblijven. Dit met een budget dat weer in lijn wordt gebracht met dedoelstelling van 10 jaar geleden. Wel kan het doel van sommige activi-teiten die onder de Toolbox worden uitgevoerd scherper wordengeformuleerd en stellen de evaluatoren voor, een stappenplan te hanterenbij de ondersteuning van een land, zodat waar dat nuttig is ook projectenover meerdere jaren kunnen worden gepland. De evaluatie levert voortseen aantal andere waardevolle aanbevelingen voor de uitvoering van hetprogramma op. Deze lopen uiteen van keuze voor fysieke of onlineactiviteiten, het delen van visies en presentaties in meerdere talen en hetbevorderen van digitalisering en van internationale samenwerking.VervolgOp basis van de positieve evaluatie ben ik voornemens het Toolbox-programma meerjarig voort te zetten. Het huidige programma heeft eenlooptijd tot 31 december 2026, maar om te voorkomen dat er een gat valtin de programmering zal ik deze zomer Naktuinbouw vragen een plan opte stellen voor een vervolgprogramma waarvoor ik jaarlijks budgetbeschikbaar zal stellen, startend in 2027 met een budget van € 343.000 (deeerste verhoging sinds 2016). Het programma kan hiermee per 1 januari2027 naadloos voortgezet worden. Bij de voortzetting zal het programmagebruik maken van de aanbevelingen die de evaluatie heeft opgeleverd. Ikzal jaarlijks via de begroting van LVVN en de verantwoording ervan uwkamer informeren over de voortgang en de resultaten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 27 428, nr. 4123 Het kwekersrecht is een van de bouwstenen voor mondiale voedselze-kerheid. Met het voortzetten van de Toolbox Kwekersrecht geef ikinvulling aan het voornemen uit het regeerakkoord om de mondialevoedselzekerheid te ondersteunen.De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,S.P.A. ErkensTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 27 428, nr. 4124