Stand van zaken van de uitgevoerde verkenning naar de soevereine overheidscloud in het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202626 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)29 362Modernisering van de overheidNr. 1537 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 1 juli 2026Hierbij geef ik invulling aan de toezegging uw Kamer te informeren overde stand van zaken van de uitgevoerde verkenning naar de soevereineoverheidscloud in het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie(NDS)1. Ook geef ik invulling aan de motie Kathmann (PRO) en Six Dijkstra(NSC) waarin verzocht wordt om het uitgangspunt van een soevereinecloud voor strategische toepassingen onomwonden te steunen2. Om alsoverheid slagvaardig te kunnen blijven optreden in een veranderendegeopolitieke context is het essentieel om te beschikken over een soeve-reine overheidscloud.Ik ga, mede namens de Staatssecretaris van Digitale Economie enSoevereiniteit, hieronder in op de stappen die zijn gezet, de belangrijkstebevindingen die hieruit volgen en het vervolg dat we hieraan willengeven. Bijgevoegd vindt u de volledige notitie met de verkenning naar desoevereine overheidscloud, het onderzoek van Gartner dat samen met hetprogramma NDS is uitgevoerd en het bijbehorende begrippenkader.OpgaveOp het terrein van cloudtechnologie bevindt de overheid zich inmiddels ineen situatie die niet langer houdbaar is. Tegen deze achtergrond bevat hetcoalitieakkoord3, stevige ambities omtrent cloud, het verhogen vandigitale veiligheid en soevereiniteit en het verkleinen van strategischerisico’s bij cloudgebruik. Hiervoor is een samenhangende, overheidsbredecloudaanpak nodig die deze risico’s niet alleen ondervangt, maar ook eenstevig fundament legt voor een toekomst waarin digitale soevereiniteitcentraal staat. Dit vraagt niet alleen een infrastructurele aanpak, maar1https://www.digitaleoverheid.nl/nederlandse-digitaliseringsstrategie-nds/6-prioriteiten-voor-een-overheid/prioriteit-1-cloud/2Kamerstukken II, 2025/2026, 21 501-33, nr. 11553Coalitieakkoord 2026–2030 kst-26643-1537ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 15371 bijvoorbeeld ook een beleidsmatige aanscherping door de aanstaandeherziening van het rijksbrede cloudbeleid en aandacht voor het verbeterenvan de concurrentiepositie van de Nederlandse en Europese cloudsector.AanpakIn het kader van de verkenning zijn de volgende activiteiten ondernomen:–Tussen november 2025 en januari 2026 is een open dialoog met demarkt gevoerd over het komen tot een soevereine clouddienst en dewijze waarop daarin samengewerkt kan worden met de markt4.–Samen met onderzoeks- en adviesbureau Gartner zijn de relevanteontwikkelingen op de Nederlandse en Europese cloudmarkt in kaartgebracht en hieruit is een aantal mogelijk scenario’s voor de realisatievan de soevereine overheidscloud geïdentificeerd.–Clouddefinities en een bijbehorend begrippenkader zijn overheids-breed vastgesteld5.–Samen met experts vanuit de overheid wordt een eerste ontwerp vansoevereine clouddienst opgesteld. De focus van dit ontwerp ligt op eencontainerplatform dat voldoet aan de Haven6-standaard. Dit ontwerpwordt opgesteld op basis van open source (open en vrij beschikbarebroncode), waardoor de leveranciersafhankelijkheid afneemt.–Bovengenoemd ontwerp wordt in een Proof of Concept gerealiseerden is één van de eerste doorbraaktrajecten waar de NederlandseDigitale Dienst aan werkt. Hiervoor wordt gebruik gemaakt vanbestaande innovatie-voorzieningen, waaronder Digilab7.VoorkeursrichtingOp basis van inzichten en kennis die zijn opgehaald is een voorkeurs-richting bepaald voor de realisatie van de soevereine overheidscloud;deze voorkeur wordt uiteengezet in de bijgevoegde Notitie Verkenningsoevereine overheidscloud8.Het kabinet geeft de voorkeur aan een zo soeverein mogelijk ingerichtecloudomgeving die waar mogelijk wordt gehuisvest in de overheidsdata-centers (ODC’s) van het Rijk. Dat betekent dat de overheid zowel praktischals juridisch beschikt over hardware, fysieke toegang en locatie. Dit sluitsamenwerking met de markt niet uit. Inbreng van expertise vanuit demarkt is noodzakelijk en de vorm die dat krijgt, zal in de komendemaanden uitgewerkt worden.Deze keuze sluit aan bij wat Gartner heeft beschreven als scenario A: eennieuwe soevereine overheidsclouddienst die onder centrale regie wordtneergezet9. De beoordeling van de door Gartner geschetste scenario’s laatzien dat dit de meest kansrijke route is. Gegeven de uitgangssituatie wordtdaarmee een gezamenlijke versnelling van de transitie naar soevereineredigitalisering bereikt. Alternatieve scenario’s kennen een langeredoorlooptijd en dragen minder bij aan de opbouw van kennis en expertisebinnen de overheid.4Verslag Open Dialoog NDS cloud5Op 16 april 2026 in het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO)6https://haven.commonground.nl/7https://digilab.overheid.nl/8Deze inzichten en de voorkeursrichting zijn op 11 juni 2026 goedgekeurd door het Overheids-breed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO).9Het onderzoeksrapport van Gartner wordt als bijlage bij deze brief meegezonden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 15372 Financiële consequentiesEen overheidsbrede soevereine clouddienst gaat alleen werken alsvoldoende overheidstaken er gebruik van maken en hun bestaandeinfrastructuurbudgetten inbrengen in de bekostiging van deze cloud-dienst. Dit is een ingrijpende transitie.Zonder het vooraf financieren van de eenmalige opstartkosten van dezeclouddienst wordt deze transitie veel complexer en gaat het langer duren.De financiering van de soevereine overheidscloud wordt in de volgendefase uitgewerkt.VervolgDe eerste stappen op weg naar een overheidsbrede soevereine cloud-dienst zijn nu gezet; de gekozen invulling geeft richting aan de verdereuitwerking. Het ontwerp van deze soevereine clouddienst wordt dooront-wikkeld en zal binnenkort openbaar gemaakt worden zodat anderepartijen kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling en er zelf gebruik vankunnen maken. De regie blijft bij de overheid, maar marktpartijen enanderen, zoals onderwijs- en kennisinstellingen, worden nadrukkelijkuitgenodigd om bij te dragen.De Proof of Concept van het ontwerp is gestart en bij positieve uitkomstendoorontwikkeld naar een kleinschalige productieomgeving. Dat betekentdat uiterlijk eind 2026 de eerste applicaties op de soevereine cloud kunnenworden gehost. Voor opschaling naar grootschalige productieomgevingenzal een sourcingtraject worden gestart. Daarbij worden naast overheidsor-ganisaties ook marktpartijen betrokken.Parallel aan de technische opschaling werken we een voorstel uit van eenleverings- en serviceorganisatie, met bijzondere aandacht voor overheids-brede dienstverlening. Daarbij wordt bezien of deze organisatie publiek,privaat of hybride wordt vormgegeven.Tot slotTot slot wil ik graag benadrukken dat het kabinet groot belang hecht aanhet vergroten van de digitale soevereiniteit en een meer autonomeoverheidsdienstverlening. Het komen tot een soevereine overheidscloudvormt daarin een belangrijke stap. Belangrijke voorwaarde hiervoor isbetere en intensievere samenwerking tussen de ODC’s om hier alsoverheid slagvaardig in te kunnen handelen. Hier zet ik vol op in.Graag informeer ik u voor het kerstreces opnieuw over de stand vanzaken.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van der BurgTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 15373