Visitatie Rijksmusea 2021-2024 en actualisatie visitatiekader

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 820Nieuwe visie cultuurbeleidNr. 545 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 juni 2025Met deze brief deel ik de visitatierapporten van de rijksmusea over deperiode 2021–2024 met uw Kamer. In deze brief licht ik de opzet enuitkomsten van het visitatieproces toe. De rapporten geven een positiefbeeld van de musea, met bijzondere waardering voor hun maatschappe-lijke rol.Aanleiding visitatie RijksmuseaIn de uitgangspunten van het cultuurbeleid 2021–2024 (Kamerstuk 32 820,nr. 290) is aangekondigd dat de publieksactiviteiten van rijksmusea in deErfgoedwet niet langer via de basisinfrastructuur worden gefinancierd. Dehoogte van de subsidie voor publieksactiviteiten is met ingang van 2021voor onbepaalde tijd vastgelegd in de Regeling beheer rijkscollecties ensubsidiëring museale instellingen (Rbr). Daarnaast is de visitatieplichtingevoerd. Eens per vier jaar beoordeelt een onafhankelijke commissie dewijze waarop rijksmusea in de Erfgoedwet hun taken en publieksactivi-teiten verrichten. De rijksgesubsideerde musea zijn gevraagd om devisitatie vorm te geven. Het «Visitatiekader Rijksgesubsideerde musea»(hierna: visitatiekader) van de Museumvereniging is, na advisering van deRaad voor Cultuur hierover, op 29 oktober 2020 vastgesteld.1De periode 2021–2024 is in het visitatiekader aangemerkt als een pilotfase.Inmiddels heeft een evaluatie van deze pilot plaatsgevonden, uitgevoerddoor de Museumvereniging. Ik constateer dat musea de visitaties alswaardevol hebben ervaren en dat de visitatiecommissies bruikbareaanbevelingen hebben kunnen doen.1https://www.cultuursubsidie.nl/documenten/publicaties/2020/10/29/via-de-erfgoedwet-worden-29-instellingen-gesubsidieerd-voor-hun-wettelijke-taak-voor-het-beheer-van-de-rijkscollectie kst-32820-545ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5451 Het visitatieprocesDe visitatie heeft als doel om op een integrale en transparante manier tebeoordelen hoe een museum functioneert en hoe het invulling geeft aanzijn maatschappelijke taken. De zelfevaluatie die musea van te vorenopstelden diende hierbij als basis. Deze blikt zowel terug als vooruit. Decommissie bezocht het museum één dag en gebruikte de zelfevaluatie engesprekken voor het doen van aanbevelingen aan de directie. Ik hoor vanmusea terug dat zij deze adviezen benutten bij het opstellen van beleids-visies en activiteitenplannen. Het instrument draagt daarmee bij aan dekwaliteit van de rijksmusea.Ik wil dit instrument dan ook blijven inzetten. De Museumvereniging heeftin de evaluatie van het visitatieproces een aantal aanbevelingen gedaanmet betrekking tot de zelfevaluatie, de organisatie van de visitatiecom-missies en de structuur van de visitatierapporten. Ik heb de Museumver-eniging gevraagd het visitatiekader te actualiseren voor de cultuurplanpe-riode 2025–2028 en deze punten daarbij te betrekken.Ik stel het vernieuwde kader later dit jaar vast en benoem (opnieuw) devoorzitters. Daarnaast stel ik wederom een financiële bijdrage beschikbaarom de visitatie uit te voeren in de periode 2025–2028.Uitkomsten visitatieDe rapporten schetsen een positief beeld van professionele instellingendie door het publiek worden gewaardeerd. De musea zijn onderscheidenden de commissies erkennen dat zij met hun collectie en programmeringeen belangrijke maatschappelijke rol vervullen. De visitatierapportenhebben mij een goed beeld gegeven waar de musea staan. Tegelijkertijdzie ik ruimte om in de aankomende visitaties meer zicht te krijgen op deonderwerpen digitale transformatie en onderzoek. Ik heb de museumver-eniging verzocht dit te verwerken in de actualisatie van het visitatiekader.Digitale transformatieNet als veel andere maatschappelijke organisaties maken musea eensnelle digitale transformatie door. Uit de rapporten blijkt dat veel museadigitale transformatie nog beter kunnen verankeren in hun meerjaren-beleid. In veel gevallen komt de digitale strategie bijvoorbeeld gefragmen-teerd over of worden er alleen projectmatig stappen gezet op het gebiedvan digitale transformatie. Omdat de musea sterk verschillen in omvangvan collectie en personeel, bevindt niet elke instelling zich in dezelfde fasevan digitale ontwikkeling. Sommige musea zetten hun capaciteit vooral invoor het wegwerken van achterstanden bij de digitalisering van decollectie. Uit de visitatierapporten blijkt nog niet of zij ook collectie-informatieplannen opstellen, waarmee wordt bijgedragen aan een helderevisie op duurzame ontsluiting van de (digitale) collectie en bijbehorendedata. Ik ondersteun de erfgoedsector bij deze planvorming via hetNetwerk Digitaal Erfgoed, dat praktische handvatten biedt en aanrelevante kennisdeling doet via een landelijk netwerk van datawerk-plaatsen. Via DEN – Kennisinstituut cultuur & digitale transformatieondersteun ik musea daarnaast bij de ontwikkeling van een bedrijfsbrededigitale strategie, waarin bijvoorbeeld ook aandacht is voor het bindenvan nieuw publiek. Ik wil daarom graag dat de visitatie in de periode2025–2028 nadrukkelijker de inspanningen van de musea beoordeelt ophet gebied van digitale transformatie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5452 OnderzoekVeel musea geven in de visitatie aan dat zij geen formele taak hebben ophet gebied van wetenschappelijke activiteiten. Dit klopt in zoverre, datwetenschappelijk onderzoek geen doel op zich is voor de meeste musea.Wel ligt er onderzoek ten grondslag aan de uitvoering van veel musealekerntaken. Denk bijvoorbeeld aan herkomstonderzoek, onderzoek voorrestauratie en conservering, en onderzoek ten behoeve van collectiepre-sentaties of tijdelijke tentoonstellingen. De verantwoordelijkheid diemusea hierin hebben is ook beschreven in de Museumnorm en deEthische Code voor musea. Ik vind het belangrijk dat toekomstigevisitaties ook aandacht besteden aan de rol van onderzoek binnen dekerntaken en beleidsprioriteiten van musea.DuurzaamheidIn hun activiteitenplan 2025–2028 is musea gevraagd te reflecteren opduurzaamheid. Het gaat hier bijvoorbeeld over verduurzaming vanbedrijfsprocessen en tentoonstellingen. Hoewel er geen specifiekeduurzaamheidsopdracht geldt voor de sector, zetten veel musea hier albetekenisvolle stappen. Ik verzoek om deze inspanningen mee te nemenin de (zelf)evaluatie van de musea.Ten slotteSommige visitatierapporten bevatten adviezen aan het Ministerie vanOCW over (financiële) knelpunten. Het bepalen van de hoogte van desubsidie valt echter niet onder de taken van de visitatiecommissies. Dezezijn immers vastgelegd in de Regeling beheer rijkscollecties ensubsidiëring museale instellingen (Rbr). Ik breng dan ook geen wijzi-gingen aan in de hoogte van de subsidie.Tot slot wil ik de musea bedanken voor hun inzet en samenwerking bij hetontwikkelen van het visitatie-instrument, en complimenteer ik hen met deoverwegend positieve beoordelingen.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. BruinsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5453 Visitatieschema rijksmusea 2021–20242022Huis DoornRijksmuseum MuiderslotRijksmuseum TwentheRijksbureau voor Kunsthistorische DocumentatieNationaal Glasmuseum LeerdamRijksmuseum van OudhedenEye FilmmuseumNederlands LiteratuurmuseumKeramiekmuseum Het Princessehof2023Kröller-Müller MuseumHet Nederlands OpenluchtmuseumHet Rijksmuseum AmsterdamMuseum Slot LoevesteinNaturalis Biodiversity CenterRijksmuseum De GevangenpoortPaleis Het LooNederlands Fotomuseum2024Nationaal Museum van WereldculturenHet Nieuwe InstituutMuseum CatharijneconventNederlands Scheepvaartmuseum AmsterdamVan Gogh MuseumRijksmuseum BoerhaaveJoods Historisch MuseumKoninklijk Kabinet van Schilderijen MauritshuisTeylers MuseumMuseum Huis van het Boek2025Zuiderzeemuseum Bijlage 1Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5454